Блок экскурсиятану

Табиғи экскурсиялардың маңызды міндеттерінің бірі, адам тіршілігінің өзегі табиғат компоненттерімен егжей тегжейлі таныстыра отырып,табиғатты қорғау, табиғат байлықтарын ұқыптылықпен қорғау мәселесін барынша насихаттау.
Табиғаттану экскурсиялары тақырыптық және шолу болып бөлінеді. Шолу экскурсиясына «Алып Тянь-Шаньмен кездесу», Кіші Алматы өзенінің аңғарында өткізілетін экскурсия жатады. Бұл экскурсияларда геология, зоология, ботаника тақырыптары қозғалады. Ал тақырыптық табиғаттану экскурсиялардың тақырыптары: өсімдіктану,жануартану,гидрологиялық,геологиялық,минералогиялық,топырақтану,экологиялық, астрономиялық, табиғат ескерткіштері жатады. «Ерекше қорғалатын табиғат аймақтары» деген Қазақстан Республикасының заңында (15.07.1997) құқықтық, экономикалық, әлеуметтік және осы аймақтарда ұйымдастырылатын жұмыстарының келесі объекттерге көңіл аударылады:
зоологиялық- сирек, және құнды жануарларды, уникалды жануарлар бірлестіктері (барс, архар);
ботаникалық – дәс сол тек қана өсімдіктер жөнінде;
ормандық – ерекше қорғауға алынған аймақ;
дендрологиялық – бұған жеке талдар, немесе олардың тобы, ғылым үшін мәдени – тарихи мағынасы бар ағаштар жатады;
гидрологиялық – су қоры, ерекше мемлекеттік маңызы бар;
геологиялық, геоморфологиялық – экологиялық ғылыми құндылығы бар жер қойнауының учаскілері.
        
        3 БЛОК  ЭКСКУРСИЯТАНУ.
1.Табиғаттану экскурсияларды дайындау және өткізу ерекшеліктері.
Табиғи ... ... ... ... адам ... ... ... компоненттерімен егжей тегжейлі таныстыра отырып,табиғатты қорғау, табиғат байлықтарын ұқыптылықпен қорғау ... ... ... ... ... және шолу ... ... Шолу экскурсиясына , Кіші Алматы өзенінің аңғарында өткізілетін экскурсия жатады. Бұл экскурсияларда геология, зоология, ботаника тақырыптары қозғалады. Ал тақырыптық табиғаттану ... ... ... астрономиялық, табиғат ескерткіштері жатады. деген Қазақстан Республикасының заңында (15.07.1997) құқықтық, экономикалық, әлеуметтік және осы аймақтарда ұйымдастырылатын ... ... ... ... аударылады:
зоологиялық- сирек, және құнды жануарларды, уникалды ... ... ... ... - дәс сол тек қана ... жөнінде;
ормандық - ерекше қорғауға алынған аймақ;
дендрологиялық - бұған жеке талдар, ... ... ... ... үшін ... - тарихи мағынасы бар ағаштар жатады;
гидрологиялық - су ... ... ... ... ... ... - экологиялық ғылыми құндылығы бар жер қойнауының учаскілері.
Табиғи объектілердің мемлекеттік түрлері бойынша табиғи қорықтар, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ботаникалық бақтар, дендро-бақтар боп бөлінеді. Қазақстан Республикасының Заңы бойынша бұл территориялар мәдени - ағарту, оқу, ... ... ... ... болады. Заң бойынша үлкен ерекше қорғауға алынған аймақтарда экскурсиялық зоналар болады.
Өсімдіктану экскурсияларында өлкеміздің жалпы өсімдіктер әлеміне сипаттама бере отырып, экскурсовод ... ... ... нақты тоқталады. Жол бойында кездесетін өсімдіктерге де тоқталады.
Жануарлар ... ... ... да ... ... ... зор. Мұндай экскурсияларда еліміздің және өлкенің жануарлар дүниесі, жабайы жануарлар дүниесі,заңдылықтары,қоршаған ортаға бейімделуі,олардың адам үшін және ... ... үшін ... ... ... қорғау шаралары,аңшылық ережелері,браконьерлермен күрес,қызыл кітапқа енген жануарлар туралы айтылады.
Гидрологиялық экскурсиялар,судың адам өміріндегі маңызын ашып көрсетуге ... ... ... теңіз,өзен,көл,тоған немесе су қоймалары маңында ұйымдастырылады. Олардың табиғи ерекшеліктерін атай ... ... ... мен суды ... пайдалану ережелері жайлы мағлұматтар беріледі.
Геологиялық экскурсиялардың құндылығы сол,жердің пайда болып,тіршіліктің ұалыптасуынан бергі даму кезеңдеріне, жердің жасы мен жер ... ... мен ... ... ... ... ... экскурсиялар,адамдарға рельефтің шығу түрлері мен қалыптасуының заңдылықтарын,құрылымы мен құрылысы ... ... ... ... ... Желдердің әсерінен қалыптасатын рельеф,ағынды сулар әсерінен қалыптасатын рельеф,суға ерігіш жыныстар әсерінен қалыптасатын рельеф түрлері мен орографиясы туралы мағлұматтар беріледі.
Қазіргі ... ... ... арналған экологиялық экскурсиялардың ауқымы кең және материалдары да жеткілікті. Адамдардың бойында табиғатқа деген жанашырлық сезімдері мен сүйіспеншілігін ... ... ... экскурсияларды сонымен қатар, оқушылар мен жас өспірімдерге арналған және ... ... ... ... болады. Бұлардың өзін : мектеп жасына дейінгі бүлдіршіндерді айналамен ... ... ... ... табиғатпен таныстыратын экскурсиялар, жоғарғы сынып оқушылары үшін өтілетін пәндеріне байланысты экскурсиялар деп бөлуге болады.
Табиғи экскурсияларды дайындау үшін көптеген деректер зерттеледі: ... ... ... ... ... өсімдік анықтауыштар, жергілікті жердің картасы мен схемасы, туристік жорықтың техникасына арналған ... және ... ... ... ... ... ... жерлерді таңдайды. Көрсету орнын алдын-ала, маусым ерекшелігін еске ала тұрып таңдайды. Табиғи экскурсия танымдықты ынталандырады, денсаулықты нығайтады, көңіл күйді көтереді, ... ... ... ... ... ... тақырыбы алуан түрлі болуы керек. Оны туристер мен қатысушылардың құрамына сәйкес түрлендіруі қажет. Сол себепті әр түрлі өлкетанушы мамандармен, мекемелермен ... ... ... ... оқу, ... ... ... ұлттық саябақтармен, мұражайлармен, зообақтармен, ботаникалық бақтармен, туристік фирмалармен, метеостанциялармен
2.Экскурсияның бақылау тексті.
Маршрут бекітілгеннен кейін, экскурсияның тексті құрылады. ... ... ... текст бюро (фирма) тексті, немесе бақылау тексті деп аталады.Бақылау текстінде материал экскурсиясының ... мен ... ... баяндалады, хронология сақталады. Бақылау текстінде әдебиеттен үзінділер, статистикалық мәліметтер, оларды алған деректер және экскурсияның кіріспесі, мазмұны, қортындысы, қисынды ... ... ... ... маршрутпен байланысты емес мәліметтерде кіреді, олар осы экскурсияның басқа варианттарын жасауға қажет болады. Бақылау текстің көлемі 3-сағаттық автобус ... 40-50 ... бет, ал жаяу ... 25-30 ... кем болмау керек.Әр топ мүшесімен жасалатын өзіндік, жеке текстке ... ... осы ... ... сәйкес болуы, бұл жерде бақылау тексті эталлон болып ...
3. ... ... ... ... нәтижесі көп жағдайда оның жүргізу техникасына, әдістеме мен жүргізу ... ... ... ... ... ... ... бір қатар талаптар қойылады. Оларға: экскурсоводттың группамен танысуы, объект қасында группаны дұрыс орналастыруы, экскурсанттардың автобустан ... ... ... ... микрофонмен пайдалануы, экскурсияға берілген уақытын сақтауы - жалпы және жеке тарауларға берілген уақыт, экскурсанттардың ... ... ... т.б. ... ... ... ... автобусқа кірген бете танысады. Амандасып, өз аты жөнін, кай экскурсиялық фирманың өкілі екенін айтады, жүргізушісімен таныстырады. Ең ... ... өз ... ... ... ... бағындыру керек. Экскурсовод бір 10-20 секунд пауза ұстап, үндемей тұрғанында бірінші танысу өтеді. Экскурсоводпен экскурсанттардың арасында контакт ... ... және осы ... ол ары қарай ұштасады. Экскурсанттар бірте-бірте тынышталып, ыңғайлы орналасады, көңілдері экскурсоводқа ... ... ... ... ... қызықты не айтады екен деп ойлай бастайды. Экскурсияның сюжеті, ... ... ... болу ... Әр ... өз кіріспесі болады, топ құрамына қарай тақырып бір болғанымен кіріспе түрлі ... ... ... ... айтылатынына аса көңіл бөлу керек, себебі, кіріспе экскурсанттарға нақты нұсқау береді, олармен контакт орнайды. Экскурсанттардың ... ... ... ала дайындау қажет. Оған көңіл бөлмесе топтың бір бөлігі автобуста қалып кетеді де объектпен танысу мүмкіндігінен айырылады. ... ... ... ... ... ... жөн, ... керектілігін айтып, объекттің ерекшелігі жағымен қызықтырады. Аялдамада экскурсовод бірінші шығып ... үлгі ... ... ... ... ... Басқа себептермен тоқталған кезде (санитарлық, сувенир алу т.б.) тұратын уақтысы айтылады, регламетті сақтауын сұрайды.
Объект қасында ... ... ... варианттарын белгілейді. Оның себебі методикалық әдістеме бойынша белгіленген орын бос ... күн ... т.б. ... ... ... көру ... ... нүкте белгіленеді. Егер объектті қоршаған ауласымен көрсететін болсақ онда алыстау тұру қажет, ал ... жеке ... ... жақын тұрады. Осы ерекшеліктер методикалық әдістемелікте графасында айтылып кетеді. Объект ... ... топ ... ... ... ... сақтау қажет, бір экскурсоводттың әңгімесі екіншіге кедергі жасамау керек. Экскурсанттар автобустан объектке жылжыған кезде экскурсоводтың орны топтың ортасында, ... ... ... 5-7 метрден аспауы қажет, бір тұтастық болу. Одан асып кетсе ... ... ... ... ... ... оның функциялары мен белгілері.
Экскурсия - методика арқылы ... ала ... ... аударарлық жерді, тарихи және мәдени ескерткіштерді көрсету, оның негізіне ... көз ... ... ... ... және ... ... оқиғалар туралы епті әңгіме. Экскурсияның терминына түрлі басылымдарда соңғы 70 жылда берілген анықтамаларға тоқталайык:
Ен алғашқы түсінігін 1923 жылы М.П. ... ... . ... ... орнын мектептен тыс жұмысында сипаттай отырып экскурсионист Л. ... ... ... - э. ол ... білім алудың көрнекілік тәсілі, алдын-ала өңделген тақырып арқылы нақты объектке бару кезінде тәрбие беру.Уақыты бойынша соңғы жылдары жарияланған ... ... . ... ... ... Экскурсияның функциялары оның негізгі қасиетін қарастырады. Э. бес функциясы бар: ғылыми насихат (танымдық), ақпараттық, бос уақытты мәдени ұйымдастыру, ... ... ... ой ... ... ең негізгі функция. Экскурсия саяси, ғылыми, көркемдік және басқа да көзқарастарды игеруге көмектеседі.
Экскурсия ғылым жетістіктерін, ғарышты жаңа ... ... ... ашулары, спортсмендердің жеңістері, мәдениет саласының жаңалықтары т.б. ақпараттарды қамтиды. Радио, теледидар, лекция сияқты ақпараттар көздерінен ... ... ... ... және ... әсер етуі ... ... біліммен қатар бос уақытты мәдени өткізуге мүмкіндік береді. Адамның рухани қажеттілігін қамтамасыз етеді.
Экскурсияның түрлі білім беретін оқу формалары арасында - ... ... ... ... т.б. ... орны бар. Білім нақты бағытта оқу және өндірістік ... ... ... ... ой ... кеңейту функциясы мұражай экскурсиясында айқын байқалады, ал сауықтыру функциясы қала маңында өткізілетін экскурсияларда байқалады - суға ... ... ... шаңғы тебу.
Әр нақты берілген экскурсия бір неше функцияны атқаралады. Ол экскурсия тобына байланысты. Балалар мен жас өсперімдер үшін - ... ой ... ... ... ... ... үшін - қызығушылықты қалыптастыру; шетелдік туристер үшін - ақпараттық функция т.б.
Экскурсияның ... деп бір ... бір ... ... қылатын, немесе бір бірінен ажыратуға болатын ерекшеліктерді атаймыз.
Экскурсия, мәдени-ағарту жұмысының басқа формалары сияқты, үйымдастыруында, өткізу методикасында ... ... бар. Оның ... ... ... ... ... оның мүлдем басқа екенін көрсетеді.
Барлық экскурсияларға ортақ белгілер:
1. Уақыты бойынша ұзақтылығы бір ... ... (45 мин.) бір ... дейін; Халықаралық стандарт бойынша экскурсиялар 24 астрономиялық сағат арасында өткізіледі. Уақыты бойынша ең қысқа экскурсия өндіріс орнында, мұражайда және ... ... ... ... 1 ... сағат (45 минут).
2. Экскурсанттардың болуы (топ, немесе жеке ... ... ... ... бірі. Топ бірнеше адамдардан құралатындықтан олардың ортақ ... ... ... ... ... ... ... формасы экскурсия. сондықтан топ болмаса экскурсия болмайды, ал экскурсия болмаса топ құралмайды. Саны ... 1 ... 50 ... дейін. Топтың саны көп жағдайда транспорттың сиымдылығына байланысты. Топтағы адамдардың жалпы саны ... бір ... ... ... ... ... және ... үлкенділігіне байланысты табиғи объектілерде, цехтарда, мұражайларда анықталады. Сондықтан да ... ... ... ... саны ... ала ...
3. Экскурсия өткізетін экскурсоводттың болуы. Экскурсияның сапалы өтілуі, экс өткізіп ... ... ... ... оның білімділігіне байланысты. Ол мемлекеттік және жергілікті сатыда белгілі бір ... мен ... бар ... ... ... ... Туристерге қызмет көрсетуде өткізуге қажет тақырып бойынша экскурсовод 20 экскурсияны, ал алғашқы ... 1-2 ... ... ... ... ... ... өткізу, экскурсия жұмыстарын жетілдіру және адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыздандыру.
Экскурсияның негізгі белгісі - көрнекіліктің жоғарғы дәрежеде ... ... ... ... Экс объекттерді көрсету мәселесінің бірі, бұл көрермендік әсер ... ... ... ... ... мен ... ашылуы және жоспарының сапалы болуы объектіні таңдауға байланысты. ... ... ... ... құндылықтары мен объектіні ашу ерекшеліктерінің өзінің түрлері, көрсету әдістері, классификациясы, тәсілдері бар. Бұл экскурсияны ұмытылмайтындай етіп өткізуіне көмектеседі. ... ... ... экскурсия лекция сияқты болады, сондықтан да ол көрсетуге негізделеді.
5. экскурсанттарды ... ... алып ... Маршрутты жаңа экскурсия дайындау кезінде құрады, оның өзінің классификациясы болады. Маршрут ұзақтығы бірнеше ондаған метрден(мұражай, жәрмеңке) бірнеше жүз километрге жетеді. ... ... ... ... бір ... ... Маршруттың арнайы карта схемалары жасалынады. Ең бастысы адамдардың қауіпсіздігін ... мен ... ... ... ...
6. ... ... бағыты. Бұл белгі жүргізілген экскрсияның тақырыбының міндеттік түрін анықтайды. Мақсат экскурсияға мазмұн беріп, алдыға қойған міндеттерді орындауға байланысты. ... ... ... ... ... т.б. ... ... асыра алмайды. Сондықтан даэкскурсияның басты құжатындағы лауазым парағынан кейін ең бірінші бөлімде экс ... ... ... ... және ... баратын адамдарға байланысты экс мақсаты мен мәні ... ... ... ... ... ... Жаңа экс ... дайындау қиын және ұзақ үрдіс. Дайын болған кезде бұл жұмысты аяқталған деп есептеуге болады. Экскурсиялық құжат ... ... ... экс пакетпен, экс бақылау мәтінімен, маршрут схемасымен, экс объектілермен, экскурсоводты қорғалынған тақырып экскурсияны өткізуге ... ... ... бұйрығымен түсіндіреді. Экс құжаттардың бар болуы экскурсияны сапалы өткізуіне ... ... ... ... оның ... ... ... тәрбие беру, насихаттау сияқты өзінің құрылымы болады. Сонымен бірге оның өзіндік ... бар. ... ... ... 3 бөліктен тұрады. Композиция дегеніміз - құрылу, құрастыру, жеке бөліктерді бір тұтас ... ... ... ... 3-15 ... ... ... Ол экскурсияның тақырыбына, түріне байланысты. Мәліметтерді жүйестіру жағынан кіріспе 2-ге бөлінеді - ұйымдастыру және ақпараттық ...
а) ... ... ... туралы мәлімет береді. Оның ұзақтылығы, маршруттың ұзындығы, өткізу ерекшелігі, экскурсияның міндетімен ... ... қай ... ... осы ... ... ішінде, су жағалауында, тауда өзін ұстау туралы ... ... - ... бара ... көлік ішінде орнынан тұрып жүрмеуі, тазалықты. тыныштықты ... ... ... ... ... ... өткенде сақ болуы жайлы мәліметтер беріледі.
б) ақпараттық бөлігінде экскурсанттардың назарын экскурсияға аударады, оның ... ... ... шолу ... ... объектілерді, маршруттың бөліктерін, кіші тараулардың тақырыптарын айта кету қажет.
2. ... ... ... кіші ... ... олар ... бір-біріне көшу кезінде қисынды ауысуды қолданады. Әр кіші тақырып бір, немесе бірнеше объектілер арқылы ашылады. Ол экскурсияны сапалы ... есте ... ... береді.
3. Қорытынды. Қорытынды 2 бөліктен тұрады.
а) негізгі мазмұны бойынша қортынды жасау, тақырып бойынша қортынды жасау.
б) ... ... ... ... ... ... келген экскурсия қортындымен аяқталады ол уақты бойынша 1-3 минуттан 5-7 минутқа дейін созылады. ... ... ... ... тағы да ... объектілерге, естігендеріне назар аударады. Соңында ұнады деп үміт білдіре отырып, тағы да басқа тақырып бойынша өткізілетін
6. Экскурсияны әзірлеу кезеңдер,олардың ... ... ... ... ... 1976 жылы ... Сол ... негізгі 15 кезең аталған:
1. Экскурсияның мақсаты мен міндетін анықтау.
2. Тақырып таңдау.
3. Әдебиеттерді реттеу және библиография жасау
4.Экскурсиялық материалдардың деректерін анықтау. ... ... ... ... және ... ... ... объектілерді іріктеп алу және зерттеу.
6. Экскурсияның маршрутын жасау.
7. Маршрутты аралап шығу.
8. Бақылау текстін жасау
9. іріктеп жинақтау.
10. Экскурсияны ... ... ... анықтау.
11. Экскурсияны жүргізу техникасын анықтау.
12. Методикалық құралды жасау
13. Өзіндік жеке тексті құру
14. ... ... ... Экскурсияны бекіту.
7. Экскурсиялардың түрлері, жіктелуі.
Классификация дегеннің өзі ортақ белгілері ... ... бір ... ... кластарға, бөлімдерге бөлініп жіктелуі дегенді білдіреді. Осыдан 50 жыл бұрын экскурсия классификациясын Б.Е.Райков ұсынған болатын. Ол жиырмасыншы жылдардағы экскурсиялық жұмыстың ... мен ... ... экскурсияның негізгі белгілерін былай көрсетті:
* Ұзақтығына байланысты бөлу: а) бір күндік, б) бір түндік; в) ... ... ... а) табиғи-географиялық, б) гуманитарлық, в) өндірістік.
* Көлеміне қарай: а) бір ... ғана ... б) ... ... ... в) ... ... бойынша: а) іздеушілік түрінде, б) иллюстрациялық
* Логикалық құрылымы бойынша: а) талдамалы, б) синтетикалық
* Қатысушылардың ... ... а) ... жасындағылар, б) мектеп жасына дейінгілер, в) мектепте оқымайтындар.
Экскурсияны аналитикалық жіне синтетикалық деп бөлу мүмкін ... ... ... ... ... ... қолданылады. Экскурсияны құрамына қарай бөлу тіпті күрделі. ... ... мен оған ... ... экскурсия негізгі үш түрге бөлінген:
* Түсіндірмелі және иллюстрациялық
* Оқу-іздену
* Аралас жіне иллюстрациялық-ізденулік, кейде бақылаушылық деп те аталады.
Ал кейбір ... ... ... ... ... демонстрациялық объект
Б) анықтамалық объект.
Алғашқы топқа эстетикалық, тарихи-көркем, этнографиялық және техникалық-экономикалық экскурсия ... ... Яғни бұл ... экскурсияға қатысушылар белгілі бір мақсатта көретін объектілеріне барып ... ... ... ... ... ... бір жайттың мазмұнын ашу үшін емес, сол жазушының өмір-дерегінің иллюстрациясына, шығармашылығына қызығушылық негізінде қарайтын әдеби ... ... ... ... тақырыбына қарай экскурсия 1960 жылдардың басында мәдени-тарихи, көркем, табиғи-ғылыми, өндірістік деген сияқты жіктерге бөлініп ... ... күні ... және ... жөніндегі Орталық кеңес жүйесі негізінде ортақ қабылданған экскурсия классификациясы төмендегідей топтарға жіктеледі: ... ... ... ... ... өткізілу орнына, дамыту әдісіне байланысты, өткізілу формасына және қозғалыс тәсіліне байланысты жіктеледі. Аталған топтардың әрқайсысында өздеріне ғана тән арнайы бергілер бар. ... ... ... ... экскурсияның екі түрі жатады. яғни жалпы шолу (көп жоспарлы) және тақырыптық.
Шолу экскурсиясында, әдетте, ... және ... ... ... ... ... ... барысында түрі, мазмұны жағынан да әртүрлілікті қолданылатын экскурсия түрі бар. Яғни, тарихи және әдеби ескерткіштер, табиғат көіністері, ерекше оқиғалардың ... ... қала мен ... ... ... ... және ... кәсіпорындары, құрылыс алаңдары экскурсияның осы түріне жатады. мұндағы ... ... ... ... Сөйтіп, экскурсияға қатысушыға сол қала, сол аймақ туралы жалпы тұтастай мағлұмат береді.
Тақырыптық ... ... бір ғана ... ... ... Мәселен, тарихи экскурсияның негізінде ортақ бір тақырыпқа ... ... ... ... бірнеше қоғаны суреттеу жатады. Ал экскурсия архитектуралық тақырыпқа арналған болса, оның ... ... ... өте ... ... бірі ... мүмкін. Тақырыптық экскурсия 8 топқа бөлінеді: тарихи, тарихи-революциялық, әскери-тақырыптық, өндірістік-экономикалық, ... ... ... және архитектуралық-құрылыстық деп жіктеледі. Осы тақырыптық экскурсиялардың әрқайсысы өз ... ... ... ... да ... ... байланысты жаяу және әртүрлі көліктерді қолдану түрлеріне бөлінеді. Сондай-ақ бұған автокөліктер, темір жол ... ... ... мал ... ... ... ... құрамына байланысты. Экскурсияның бұл түрі жасы үлкен азаматтарға және балаларға арналған, жергілікті тұрғындарға және сол аймаққа келуші туристерге, қалалық және ... ... ... ... бір мекемелердің немесе кәсіпорындардың профсоюздық комитеттерінің өтініштері бойынша ұйымдастырылған топтарға және жекелеген адамдарға арналған болып бөлінеді.
Экскурсияның өткізілу ... ... Бұл ... қаладан тыс, өндірістік және мұражайлық болып жіктеледі.
Өткізілу тәсіліне қарай экскурсиялар төмендегідей бөлінеді: көпшілік экскурсия, серуен экскурсия, талқылау ... ... ... ... ... құжаттары, олардың мазмұны мен құрылымы.
Жаңа экскурсиялық тақырыпты даярлау өте ... ... Бұл ... барлық қажетті құжаттар дайын болғанда аяқталды деп есептеледі.
* Пайд.әдебиеттер тізімі - ... ... ... ... Карточкалар (маршрутқа енгізілген нысандардың құжаттары) - экск.нысанды сипаттайтын мәліметтер. Ескерткіш түрі, атауы, оған ... ... ... ... қысқаша сипаттама, нысанның авторы, орнатылған күні, дерек көзі.
* Экскурсияның ... ... - ... ... ... және ... ... көзі бойынша мәліметтер. Мәтін мазмұны бөлімшелерді және негізгі сұрақтарды ашады, кіріспе, қорытынды сөздердің, логикалық ауысу ... ... ... жеке ... - ... экскурсияның құрылымына және әдістемелік тәсілдерімен, оның маршрутымен сәйкес келетін мәлімет. Нысандар мен оқиғалардың сипатын береді.
* Маршрут сызбасы (картасы) - жеке ... ... жүру жолы ... ... басы мен ... көрсету нысандары, оларды бақылау орындары, нысандарға шығудағы тоқтаулар белгіленген.
* - суреттері, фотолары, сызба, карта, репродукциялары, графиктері, ... ... ... ... ... тағы басқа бақылау заттары бар папка жиынтығы.
* Әдістемелік құрастырулар - экскурсия өткізу бойынша нұсқаулар. Көрсету мен ... ... ... аталады, нысандар мен бақылау оқулықтарын көрсетудің үйлесімі (бірінен-бірі) және экскурсанттарға түсінікті етіп жүргізу техникасы айқындалады.
* Экскурсия мәліметтері - ... ... ... - ... ... ... ... мағлұмат, құжат көшірмелері, әдебиет көздерінен алынған цитаталар.
* Экскурсияны тақырыбы бойынша өткізетін экск.жүргізушілерінің тізімі - ... ... ... ... бойынша жаңа экскурсоводтарды жіберу арқылы осы тізім толтырылады.
9.Экскурсиядағы әңгіме ерекшеліктері, әңгіменің әдістемелік тәсілдері.
Әңгіме экскурсияның ажыратылмас ... ... ... біртұтас әңгімеден туындап, бірнеше тақырыпшалардан тұратын айқын композициялық жоспар бойынша жүзеге асырылады. Ең ... ... ... ... тіл ... және дайындаған мәтініне байланысты.Жеке мәтінді дайындау барысында лектор мен экскурсоводтың әңгіменің арасындағы айырмашылықтарды ... ... жөн. ... ... ... ... ... әңгімелеріне қарағанда жалпылама болып келеді, яғни экскрсанттарды көрсетуге алып барылған маршрут ... ... ... біреу асықтырып тұрғандай көрінеді. Экскурсовод алдында тұрған ескерткіштерді толығымен сипаттай отырып, қысқа әрі ... ... ... ... ... дәрежеде өтуі үшін қойылатын талаптардың бірі бұл тіл байлығы. Экскурсоводтың тіл байлығы өзінің жеке мәтіндерінде, экскурсиялық аудиторияларда сөзбе сөз ... ... ... ... қатар жалпы дәрістерде, радио, теледидар арқылы жеке мәтіндерді оқығанда көрінеді. Сол үшін де экскурсоводтың тіл байлығы экскурсияға дайындық ... ... саты ... табылады. Экскурсоводқа қойылатын тағы бір талаптың бірі болып тіл мәдениетін меңгеру жатады. Тек сол ... ған ... ... ... әрі ... болады. Экскурсоводтың тағайындалуы оның тілдік ерекшеліктерімен байланысты. Экскурсоводтың міндеті дәл әрі нақты мәліметтер беру. Ол үшін ... тілі бай ... ... ... ... сөздері арқылы айтылып жатқан әңгімені көз алдына елестету керек. Егер экскурсовод көру объектілерімен байланыстырып, көрсетіп сөйлесе, оның әңгімесі қызықты ... ... ... ... ... талдаудан басқа ғимараттарға, құрал жабдықтарға, табиғи объектілерге де көбірек көңіл бөлуі қажет. Экскурсоводтың әңгімесі кезінде экскурсовод болған ... ... ... ... Объектіге мінездеме береді, елестету арқылы болған оқиғаны көріп тұрған экскурсанттарда ерекше сезім туындап, өэдері сол ... ... ... ... ... ... мен әдіскерлер экскурсоводтың әңгімелерін дұрыс құрылуын әрқашан тексеріп, бақылап ... ... ... ... ... ... ... экскурсанттардың назарын бөледі. әңгіме айтылу кезінде кейбір қажетсіз сөздердің қолданылмауын да бақылаған жөн. Экскурсия әңгіменің дұрыс құрылуына ... ... ... ... ... үшін жас ... ауыл еңбекшілері, әскерге дейінгі жастар, әдіскерлердің талаптары бойынша әңгімеге кейбір өзгерістер мен толықтырулар енгізіледі.
Әңгімеге қойылатын талаптарды жүйелеп ... ... ... ... ... ... ... Қысқалық;
* Сенімділік;
* Көрсетумен байланыстылық.
Экскурсиялық әңгімелеудің әдістік тәсілінің негізгі мақсаты:
фактілерді, оқиғаларды т.б. әңгіме объектілерін елестету.
Әңгіменің тәсілдері екі топқа бөлінеді:
1. топ. ... ... ... ... ... төл сөз ... бұл тәсілдер айтылғанды еске сақтауға, айтылғанды ойша қайталап, бір жүйеге келтіруге көмектеседі.
2. топ. Сипаттама ... ... ... ... ... ... ... біріктіреді. Бұл тәсілдер сыртқы оқиғаларды, нақты кейіпкерлердің іс әрекетін бейнелейді.
Экскурсия анықтама тәсілі - ... ... ... мен абстракция тәсілдерімен бірге пайдаланады. Экскурсовод көріп ... ... ... ... ... береді: салынған уақтысы, авторы кім, көлемі, салынған себебі т.б. ақпарат береді. Мазмұны және құрамы бойынша бұл тәсіл экскурсиялық жол ақпаратына ... ... ... ... - экскурсанттардың сана сезімінде объектті дұрыс ... ... ... көлем, қандай материалдан жасалынғанан, қасындағы объекттерге қарағанда орналасуы). Бұл тәсілобъекттің негізгі ... ... ... ерекшклігін, бір берілген тізбек бойынша айтылады.
Сипаттама тәсілі - объекттің басқадан айырмашылығын көрсету арқылы жузеге ... ... ... ... ... тәсілі - материалды ұсынған кезде тарихи ... ... оның ... ... ... сөз пайдалану тәсілі - шығармалардан өзгертілмей келтірілгенсөздер, немесе біреудің сөзін бұзбай қайталау.
Комментарий беру ... - ... ... ... ... пайдаланады.
Дискуссия тәсілі - ашық диалог арқыла ... ... ... ... - ... сұрақ қою арқылы белсенділігін арттыру.
Репортаж тәсілі - бұл тәсілдің ерекшелігі, алдын - ала дайындалмайды, экскурсовод ... ... бір ... ... ... ... ... беру тәсілі - экскурсанттарға неге ұқсайды, нені еске түсіреді сияқты сұрақтар арқылы іске асырылады.
10. Эскурсиялық нысандардың жіктелуі, ... ... ... ... ... ... жіктеуге болады:
:: мазмұны бойынша - бір планды (бейнелеу өнерінің туындылары, өзен, өсімдік, ... үй) және көп ... ... ... ... дала, көше, қала алаңы):
:: функционалды белгісі бойынша - ... жеке ... ашып ... ... ... және қосымша, қозғалыс кезінде, негізгі объекттер арасында, әңгімелеудің қисынды ауысулары кезінде көрсетілетіндер;
:: сақталу дәрежесі бойынша - ... ... ... ... ... ... ... жеткендер, жарым-жартылай сақталған және жоғалтылған.
Экскурсия жұмысшыларының алдында экскурсия жасаған кезде ... ... ... - ... ... ішінен сыртқы бейнесі, ақпараттылығы бойынша ең қызықтыларын таңдау. ... ... ... ... ... ... ... ашуға мүмкіндік береді. Бұл жұмысты, объекттер бір экскурсиядан бір экскурсияға көшіп ... үшін ... ... ... Мүмкіндігі бойынша әр экскурсияның өзінің объектілері болуы қажет. ... ... ... ... ... қайталанған объектілер ерекше ашылу керек.
Экскурсияға кіргізілген ... баға беру үшін ... ... ... ... ... - объекттің бір нақты оқиғамен, айқын дәүірмен, белгілі ... ... ... ... мен ... мен ... Ескерткіштің көркемдік құндылығы оның эстетикалық тәрбие беру мүмкіндігі қарастырылады.
Объекттің ... - оның ... ... ... ... Қызыл алаң, Эйфелевая мұнарасы, Вознесен соборы т.б.
Объекттің әдеттегіден тыс болуы (экзотикалық). Объекттің қайталанбас ... бір ... ... ... оқиғасымен байланыстылығы. Экзотикалығы табиғи жағдаймен де байланыс болуы (мысалы Шарын каньоны)
Объекттің айқын көрінуі - сыртқы айқындығы, қоршаған ортамен - ... ... ... ... ... ... ... соларға карточка (паспорт) жасалуымен аяқталады. Объект карточкаларына келесі мәліметтер кіреді:
+ объекттің аты
+ осы объектпен байланысты тарихи оқиға
+ объекттің орналасу ... оның ... ... ... ... ... ... көздері
+ сақталуы, реставраци жасалған уақтысы
+ қорғалуы кімге жүктелген
+ қандай экскурсияларда пайдаланады
+ карточка жасалған уақтысы, экскурсоводттың аты - ... ... ... ... Экскурсияға арналған нысандарын іріктеу негіздері.
Объект болып бір ... ... ... ... ғимараттар, түрлі құрылыстар, археология ескерткіштері, өнер туындылары т.б. саналады
Объектті көрсету, алдында айтылып ... ... ... ... алады. Дұрыс таңдалған объекттер, олардың саны, көрсету кезектілігі экскурсияның сапасына әсер етеді. Объекттерді келесі ... ... ... ... ... ... болған тарихи оқиғалармен, қоғаммен мемлекеттің дамуымен байланысты естелік ... ... мен ... мемориалды ескерткіштер, белгілі адамдардың өмірі мен қызметіне байланысты орындар. Архитектуралық ансамбльдер, қоғамдық, инженерлік құрылыстар ... ... ... ... мәдениет саласындағы ғимараттар т.б. көптеген құрылыстар;
:: табиғи объектілер - ормандар, саябақтар, ... ... ... мен ... және жеке ... мен реликт өсімдіктері (мысалы Алтын-Емельде 500 жыл жасаған тал, Шарында-шетен орманы) ;
:: мемлекеттік және ... ... ... ... ... тұрақты және уақыша көрмелер;
:: археология ескерткіштері - ежелгі тұрақтар, жер дуалдары, қоныстар, қорғандар, киелі ... өнер ... - ... ... туындылары, қолданбалы өнердің, мүсін, бау-бақша өнері т.б. өнер.
Экскурсиялық объектілер келесі топтарға бөлінеді:
:: мазмұны бойынша - бір ... ... ... туындылары, өзен, өсімдік, жануар, үй) және көп планды (архитектуралық ансамбль, орман, ... ... қала ... ... белгісі бойынша - негізгі, жеке тарауларды ашып көрсетуге қызмет етеді және қосымша, қозғалыс кезінде, негізгі объекттер арасында, әңгімелеудің ... ... ... ... ... ... бойынша - толық сақталған, біздің уақытымызға дейін біраз өзгірістермен жеткендер, жарым-жартылай сақталған және жоғалтылған.
Іріктеу. Экскурсия ... ... ... ... ... ... міндеттер қойылады - көптеген объекттердін ішінен сыртқы бейнесі, ақпараттылығы бойынша ең қызықтыларын таңдау. Дұрыс таңдалған объекттер ... ... ... ... ... ... береді. Бұл жұмысты, объекттер бір экскурсиядан бір экскурсияға көшіп отырмауын үшін ... ... ... ... ... әр ... ... объектілері болуы қажет. Ондай мүмкіндік болмаса, ондай жағдайда қайталанған объектілер ерекше ашылу керек.
12. ... ... ... ... көрсетудің әдістемелік тәсілдері.
Көрсету - көрнекілік принципін іске асыру процессі, экскурсиялық ... көру ... ... ... архитектура ескерткіші мен). Экскурсияда көрсету - объекттерден көру ақпаратын сыртқа шығаратын көп планды процесс. "Көрсету"арнайы термин ретінде экскурсионист ... ... ... методикалық әдебиетте кең пайдаланады. "Көрсету" және "демонстрациялау" бір ... ... ... - ол ... пен экскурсанттардың бір мақсатқа бағытталған іс-әрекеттер жүйесі, квалификациясы бар маман ... ... ...
Бұл сатылар алыста тұрған объекттерге қатысы жоқ. Экскурсанттар объекттің көлемін байқау үшін оны объектің ... ... бір ... ... (тал, үй, ... т.б.). Экскурсия жүргізушісі тек қана негізін анықтайды.
Экскурсия жүргізушісінің нұсқаулары
Экскурсанттардың әрекеті
Мына 9 қабаттығимаратқа қараңыздар
Экскурсант объектке көз тастайды
Су жағасында ғимарат сондай ыңғайлы ... ... ол ... неде ... ... ... ... қараңыз, оған көкшіл түс сондай әр беріп тұр
Экскурсант үйге қарап, неліктен көкшіл түс оны ... деп ... ... ... ... ... екі ... қараңыз, ол жерге ғалымның кабинеті орналасқан
Экскурсант сол ... ... ... ... өз ... жұмыс істеп отырған ғалымды елестетіңіздер
Экскурсант, ойша"қабырғаны алып тастап", ғалымды жұмыс ... ... ... өз ... ... көз ... ... дұрыс қарауға көмек береді
Көрсету тәсілдері бірнеше тәсілдерден тұрады: объектті бақылауды ұйымдастыру (зерттеп ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін; объектті керекті түрде көруге мүмкіндік беру; объекттің ерекшелігін, бір көз тастағанда білінбейтін детальдарын табу т.б.
* Алдын-ала көрсету ... 1,5-2 ... ... басында экскурсовод әңгімесімен қошталмайды. Экскурсанттар өз бетінше объектпен танысады. Осыдан ... ... ... назарын объекттің тарихына, оны қоршаған ортасына сипаттама береді.
Бұл тәсілді пайдаланудың екінші варианты болады - экскурсовод басында объектті бақылау ... нені көру ... оның ... ... және ... ... ... аудару керектігіне бағыттайды.
* Панорамалық көрсету. Бул тәсіл көбінде қала панорамасын, архитектуралық ансамбль, әсем ландшафты көрсеткенде пайдаланады. Ол үшін ... ... ... ... пайдаланады. Жалпы қала панорамасы көрінетін жер. Мысалы, Алматыда Көктөбеден бүкіл қала панорамасын көруге болады. Экскурсанттардың алдында ашылған кеңістікті ... ... ... ... панорамасында композициялық орталықты анықтап топтың көңілін соған аудару керек. Экскурсовод тақырыпты ашатын объектілерді көрсетеді, ... ... ... көшеді.
* Экскурсиялық анализ. Осы тәсілдің көмегімен объекттерді ... ... ... ... анализдің тарихи, көркемөнерлі, жаратылыстану ғылыми түрлері бар.
* Көрермен реконструкция ... ... ... ... бейнесі өзгертілген объекттерді көрсеткенде пайдаланады. Бұрынғы түрін экскурсоводтың әңгімесінің көмегімен ойша ... құру ... ... ... Бұл ... ... ... әскери шайқас, халық көтерілісі, ереуіл (забастовка) орындарды көрсеткенде пайдаланады. Тәсілдің міндеті экскурсанттарға ұмытылмас орындарды, ғимараттарды, ... ойша ... ... ... ... мүмкіндігін береді.
* Локализация тәсілі қоршаған ортадан көруге қажетті объектке экскурсанттардың көңілдерін тарту үшін пайдаланады. Болған оқиғаларды нақты бір ... ... ... бұл ... ... жекеге ауысуын қарастырады. Мысалы "Осы цехта алғашқы ... ... ... ... ... - ... тек осы ... тән бөліктерін табу, оның қайталанбайтын оригиналдығын көрсету. Экскурсанттарға объекттің нағыз көлемін (ескерткіштің биіктігін, қамал дуалының ұзындығын, көшенің енін) елестетуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... мемориалды тақта болса, әңгімені объекттің анализінен, осы жерде ... ... ... ... методикалық тәсілі экскурсанттардың объектті (ғимарат, құрылыс, көше, алаң) айнала жүріп танысуында пайдаланады. Экскурсанттар объектті жан-жақты қарастырады биіктігін, тереңдігін, арақашықтығын.
* ... ... ... ... ... ... ... оны көрмей тұрып алдын - ала жалпы сипаттама береді, объект көрінгенде экскурсанттардың назарын оған аударады.
13.Қалалық шолу ... ... ... ... ... ... ... құралатын белгілі бір қаланы таныстыруға және ауқымды бір тақырыпқа жалпы шолуға арналған көрнекілік танымдық ... қай ... ... да өзіндік тарихы бар және көзтартарлық қоғамдық және тұрғын үйлері, алаңдары, парктері, архитектуралық ғимараттары, оқиғаларға арналған ескерткіштері, қайраткерлер ... ... ... ... ... ... мұражайлары бар.
Шолу экскурсиясында қаланың орнынан бастап табиғаты, тарихы, мәдениеті, халық шаруашылық салалары, халқы, ... ... ... ... мен ... өнер және ұлы ... ... мәдени орталықтар т.б. жеке тақырыпшалар ретінде қарастырылады.
Сондықтан шолу экскрсиялары құрамына қарай ыңғайлы болады. Бірақ әр қалада бұл тақырыпшалардың ... орны әр ... ... ... мен ... ... өткізілетін жалпы шолу экскурсияларының айырмашылықтары бар. Алматы тарихи қала, сондықтан тарихи тақырыпқа басты мән береді. Ал ... жаңа қала ... жаңа ... ... баса ... аударылады.
Шолу экскурсисының бір қиыншылығы бір тақырыпшадағы ойдан екінші тақырыпшаға ауысу. Ауысу кезінде бір ... ... ... ... ой тізбегі болу керек. Бұл тақырыптық, хронологиялық, хронологиялық тақырыптықпринциптер бойынша жүзеге асырылады. Сондықтан бұған экскурсовод ... ... ...
Қалалық шолу экскурсиясының бір ерекшелігі үнемі жаңартылып отырады.
Өйткені қала ... бір ... ... Шолу ... көпсалалы болғандықтан көрсету обьектілері де әр түрлі болады. Осы бірнеше ... ... ... ... бір ішкі ... жүйеге бағындырылуы керек. Бұған көрсетудің бірнеше тәсілі қолданылады.
Шолу ... ... ... ... оның ... ... бөліміне өзіндік жинақтау, қорытынды жасалады. Шолу экскурсиясының маршруттарын құрғанда бір ... ... ... ... болу ... ... ... мен аяқталуы экскурисяның мақсаты мен сипатына сәйкес келуі тиіс.
14. Экскурсия ісінің даму тарихы, экскурсия ... ... бір ... ... ... яғни ... ... педогогикалық процесс. Экскурсияның ерекшелігі ол оның өздігінен қызмет жасай алуы немесе оқу процессіне қатыса алу мүмкіндігі. Экскурсиялық қызмет қазіргі деңгейге ... ... ... тарихи жолдан өтті. Әр тарихи кезеңдерде ол түрлі мәдени, экономикалық, ғылыми-техникалық мәселелерді шешті. Туристік саяхат ұзақтау уақыт болғанымен (24 ... көп) ... бір ... пен маршруттарда экскурсиялық қызмет көрсетеді. Сондықтан туризм тарихына тоқтамай, экскурсияның даму ... айта ... ... тіршілік дамуының жоғарғы сатысы болуының себебі, ол ... ... ... ... ұрпақтарға білім берудің тиімді жүйесін ойлап тапты. Ең маңызды қағида ол көркемділік, яғни түсіндіріп жүріп көрсету. Балаларды тәрбиелеудің дәстүрлі формасы ... бұл ... ... ... сапарларында жиі қолданылған. Қазақтың алғашқы ғалымы Шоқан Уәлиханов және сол ... ... ... ... ... мақсатта экскурсиялар мен саяхаттарға шығып тұратын. олар Жаратылыстану қызығушыларының қоғамдастығы сияқты ғалымдар мен ... ... ... ... ... құрды. Олар қоршаған территорияның табиғи байлықтарын зерттеп экскурсиялар жүргізді. Мұндай қоғамның мүшелері К.А. ... Д.И. ... И.П. ... Н.М. ... ... ... империясындағы даумы он сегізінші ғасырдың екінші жартысына тиесілі. Себебі, сол ... ... ... Н.Н. ... пен В.Ф. Зуев ... ... аясына саяхатқа және экскурсияға шығарудың пайдасын айтты. Осы ғалымдардың еңбегінің ... ... ... 1786 жылы ... ... ... ... көрініс тапты, ал 1894 жылы "Мектеп Жарлығында" табиғатқа серуендеуді ғана емес, сонымен қоса мануфактуралар мен қол ... ... да ... ... ... ... XIX ... 80-жылдары барлық қалалық және ауылдық, жеке және қазыналық мектептерде экскурсиялар белсенді түрде жеткізіле басталса, 90-жылдардың ортасына қарай ол ... ... ... ... айналды.
Экскурсионист - ғалымдар кәсіби туристік білімнің теориялық негіздерін құрай отырып, экскурсиялық қызметтің қалыптасуының 4-кезеңге бөліп көрсетеді. ... ... (1890 - 1920) ... ... ... Бұл ... ... мектептік білім, ғылыми-географиялық және өлкетанушылық мәліметтер жинау үшін ұйымдастырылған экскурсиялармен, жорықтармен мінезделеді.
Біртіндеп экскурсиялардың 2 типі қалыптасады. Біріншісі пайда болу уақытына ... Бұл ... ... "Ресей бойынша экскурсиялар" комиссиясының мүшесі Н.А. Генике өз еңбегінде жазған. "Кремльді, музейлерді көріп және 3 ... ... ... ... галереясын қарап шығады. Жиналған мәліметтердің көптігі оларды бір жүйеге келтіруді қиындатып отыр". Гейникенің мұндай экскурсияларға сын көзқарасына ... ... ... ... ... ... олар ... қызметтің дамуына өз үлесін қосып, оларға қызығушылықты арттырады".
Екінші тип - оқу ... ... ... ... ... ... ... кейінінен тарихи, әдеби, көркем болып мектептегі білім берудің әдістемесінің біріне айналды.
15. Экскурсияның ... ... ... нұсқау).
Экскурсияға әзірлік экскурсияның технологиялық картасын жасаумен аяқталады. Технологиялық карта - ... ... ... негізгі құжаты, ол болған жағдайда экскурсияны жүргізуге және ақы төлеуге құқық береді. Технологиялық картада экскурсияның барлық мән мағынасы, ... ... ... маршруты, объектілері, уақыты, көрсету мен әңгімелеу әдістері таблица түрінде беріледі. ... ... ... ... басталады, мұнда экскурсиялық мекеменің аты, экскурсия тақырыбы, экскурсияның түрі, (жаяу, көлікпен), экскурсияның ұзықтығы (академиялық және астрономиялық сағат бойынша), ... ... ... ... экскурсиялық мекеме басшысының бекіткендігі қолы, мөрі, күні көрсетіледі.
Технологиялық карта таблица түрінде жеті бөлімнен тұрады:
Экскурсия маршруты
Аялдама
Көрсету ... ... ... ... және ... ... ... жөніндегі нұсқаулар
Әдістемелік нұсқаулар
1
2
3
4
5
6
7
* Экскурсия маршруты - бұл графада экскурсиялық топ жүріп өтетін көшелер, алаңдар, магистральдар көрсетіледі және кесінділер ... ... ... ... ... ... жер мен ... басталатын жері бірдей емес. Кездесу жерлері вокзал, мектеп, қонақүй, ... ... ... ал экскурсия басталатын жер бірінші объектіні көрсететін жердің жанында болуы мүмкін.
* Аялдамалар - ... ... көру үшін ... орындарын белгілейді. Мысалы, Есентай өзенінің жағалауы, Тимирязев ... ... жер деп ... ... көрсетеді.
* Көрсету объектілері - белгілі бір ... ... ... ... Бұл ... ... немесе ғимараттар ғана айтылып қоймайды, сондай-ақ үлкен объектілер, ормандар, теңіз, көше, алаңдар және т.б. ...
* ... ... - ... белгілі бір аялдамада объектілер көрсетуге және келесі объектіге баруға кететін уақыт көрсетіледі.
* ... және ... ... ... - ... объекктінің көрсету кезінде сыры ашылатын объектілер және экскурсовод баяндайтын мәселелер жазылады. Қалалық экскурсиялар әртүрлі тақырыпшалардан ... ... ... ... бөлінеді.
* Ұйымдастыру жөнінде нұсқаулар графасында топтың жүріп тұруы, қауіпсіздік туралы шаралар, экскурсия ... ... ...
* ... ... - ... қай ... және қай кезде көрсету. Әңгіменің методикалық тәсілдері және көрнекі құралдарды пайдалану жөнінде кеңестер беріледі.
16. ... ... олар ... ... бөлінеді.
Тақырыптық экскурсиялар дегеніміз - бір ғана ... ... ... ашып көрсетуге арналған көрнекілікті танымдық үрдіс. Жалпы шолу экскурсиясының әрбір тақырыпшалары жеке тақырыптық экскурсияға айналады.
Мақсаты мен ... ... ... экскурсиялар әр түрлі болады.
Тақырып бойынша жиі қолданылып жүрген экскурсияларды былай ... ... ... ... ... ... экскурсиялар;
* Архитектуралық экскурсиялар;
* Әдебиеттану тақырыбындағы экскурсиялар;
* Өнертану экскурсиялары;
* ... ... ... экс
* Өлкетану экс
* Этнографиялық экс.
Тарихи тақырыптағы экскурсиялар. Тарихи тақырыптағы экскурсиялардың негізгі ... ... ... - ... ... ... тарихи оқиғаларын, оқиғаға байланысты ұлы тұлғаларын таныстыру, сол арқылы адамдар бойында азаматтық асыл қасиеттер мен ... ... ... ... Өз ... ... ... басқа халықтың тарихын білуге ұмтылу әрбір адамзаттың парызы.
Тарихи тақырыптағы экскурсиялардың құрылымы хронологиялық тәртіп бойынша белгіленеді. ... ... ... ... ... ... ... дерегі тек объектілерді көбірек көрсеткенде ғана ашылып отырады.
Тарихи тақырыптағы барлық экскурсия құрылымы нақты да, дәлме-дәл деректі құжаттық материалдар ... ... ... ғана ... ... ғылымилығы, айтылып отырған деректердің ақиқаттығы, мәселенің, тұжырымның және қорытындының дәлелдігі ... ... ... ... ... қарағанда мағызды оқиғаларға және көрнекті адамдарға қатысты тарихи ескерткіштерді көрсетумен ерекшеленеді.
Тарихи тақырыптар бірнеше тақырыпшалардан ... Ол ... ... ... ... оның тарихи оқиғаларымен байланысты. Әрбір оқиғалы кезең бір-бір тақырыпша мазмұнын береді. ... ... ... тұтас тақырып мазмұнын ашады. Тарихи тақырыптағы экскурсиялар мазмұнына қарай тарихи археологиялық, тарихи архитектуралық, әскери-тарихи, тарихи-мемориалдық, тарихи өлкетану, тарихи-этнографиялық түрлерге бөлінеді.
17. ... ... оны ... ... жиынтығы деп аталады. Мұнда суреттер, суреттердің репродукциясы, схемалар, карталар, диаграммалар, табиғи және басқа көрнекіліктер, ... ... ... ... ... жазу үшін ... және ... түрдегі сипаттама, естеліктер, басқа да түрлі құжаттар, қажет жағдайда оларды экскурсия ... оқып ... ... ... ... ... жаттап алу мүмкін болмағандықтан жазып алу үшін қажет. мазмұны жыл сайын өзгертіліп отырады. Әрбір портфелде түсініктер фотолардың, схемалардың ... ... ... ... ... ... істейтін мүшелер мұражайларда, мұрағаттарда, кітапханаларда және көрмелерде өз істерін атқарды: осы ... ... ... қажет көрнекілік материалдарды таңдап жинақталған соң экскурсоводқа табыстайды. Иллюстративті материалдарды пайдалану әдістемелік нұсқасыы ... ... Тек ... соң ғана ... жұмыстарға кірісу керек.
Экскурсиялық лбьектілер таңдалып іріктелген соң экскурися маршруты анықталып, оған шығу барысында қай ... ... ... ... т.б мәселелер қарастырылған соң қосымша иллюсиративті материалдар жинақталады. Бұдан соң оны көркемдеу және ... ... ... ... ... ... қажет немесе керексіз екені анықталып өзгертіледі. көрнекіліктер болу тиіс, онда тек фотосуреттер ғана болмайды. Мысалы, теңізге таң қалып қана ... оны ... ... оның ... ... мен теңіз жануарларының суреттері, т.б. болу қажет.
Әрбір экскурсия ұымдасқан маман ... ... ... ... ... ... қосымша матералдармен толықтырады.
Олар түрлі түсті суреттер, әр түрлі өсімдіктер мен жануарлар, ерекше кітапқа енген ерекше құстар т.б ... бар ... ... ... бар ... әжне ... ... плакаттар мен түрлі хабарландырулар болуы мүмкін.
Бұл көрнекіліктерді әр түрлі пайдалануға болады, тіпті өтіп бара жатқан ... ... ... ... ... ... көрсетіге болады.
Табиғи көрнекіліктер (кептірілген өсімдіктер, жәндіктер, ағаштардың қиындылары, ұрықтар, тау жыныстарының ... т.б) ... ... ... ... ... берілмейді, оларды экскурсанттар өз бетінше жинайды. Сондықтан да арнайы маршруттың тақырыбына байланысты жинақталуы қажет. Бұндай әдістемелік ... ... ... ... жүогізіледі.
Тақырыпқа байланысты жинақталуы тиісматериалдар, мысалы, , , Отан үшін күрескендер>>, , , , , Қала, өлке, аймақтың даму ... , ... ... көрсеткеннен кейін образды қабылдау сияқты әдісі қолданылады. Олар кейбір өткен өмірдің тарихи оқиғаларын, ... ... ... ... ... ... ол өте үлкен шығармашылық күш пен талантты қажет етеді. Сөзбен сипатталғаннан кейін, экскурсовод өз сөзіне дәлел болатындай ... ... ... ... Мысалы, революцияға дейінгі қаланың бейнесін көрсеткісі келсе, ол ең ... сол ... ... ... ... ... одан ... ғана өз сөзін жадғастырады. Тарихи оқиғаларды түсіндіру үшін тек сөздерме түсіндіру аздық етеді, со себепті де ... ... ... тез көз алдына елестетіп, мән жайын түсіндіруге септігін тигізеді.
Сонымен қатар, иллюстративті әдістің бір түрі, мысалы, жануарлар әлемін түсіндіргенде, ... ... ... өкілдеріболмауы мүмкін. Сол кезде фотосуреттер немесе ол жануарлардың басқа өкілдері кездесетін ... ... ... ... ... таралған әдістің бір түрі салыстыру немес контраст. К.Д.Ушенский былай деген: бұл әлемде барлығын салыстыру арқылы білеміз. Экскурссовод үшін ... ... ... ... ... тигізеді. Әсіресе, қалада көпжоспарлы жорықтарда. Мысалы, қаланың бір ... өтіп бара ... ... ... ... бұрын болған үйлерді, сол үйлерде тұрған тұрғындардың суреттерін көрсетуге болады. Экскурсовод экскурсия кезінде фотаны көрсетіп, сол кезде қандай ... ... ... әңгіме қылады. Сол мезетте экскурсанттар назарын бірден, ... ... ... ... аудартады.
Салыстыру әдісін қолдану кезінде түрлі диаграммаларды пайдалануға болады.
Экскурсияда өте ... ... ... ... үлгі ... ... ұйымдастырушы, әңгіме барысында экскурсанттардың назарын белгілі бір оқиға өткен территорияға бұруы қажет және экскурсияға ... сол ... ... жүрген сияқты етіп қызықтыру қажет. Ол ескіден қалған нысандарды көрсетуі мүмкін, алайда олар жеткіліксіз болады, сол кезде көмекке фотосуреттер мен ... ... ... бір ... анализ жүргізу барысында көрнекіліктермен ел назарына бөленеді. ... ... ... ... ... мен ... жеке анализ жасау керек.
әдетте көп жоспарлы болады. Онда карталар, карта сызбалар, диаграммалар, тарихи құжаттардың ... ... ... өнер ... ескі ... фотосуреттері, суреттердің репродукциясы, т.б болады.
арнайы жасалып, белгілі тақырып ... ... ... ... ... және әскери тарихи экскурсиялар негізіен сызбалардан, карта сызбалардан, ... және ... ... ... құжаттардың фотокөшірмелерінен, түрлі оқиғалардың қатысушыларынан, т.б тұрады.
Табиғаттанужорығы өте қызықты (ботаникалық, ... ... Дәл ... ... ... ... барсында әрбір экскурсоводтың шығармашылық қабілеті айқадалады.
әскери жорықтардың ... ... ... ұлы ... ... ... ... каротчкаларда жазылады. Осы протвельге сол ақын, жазушылардың үйінің суретін, үйдің интеьерін көрсететін және сол адамның айналасында ... ... ... ... жинақталады.
18. Экскурсоводқа койылатын талап, оның міндеті мен қызмет бабы құқығы.
Әрбір тұлғаға тән ерекшеліктер:1)тұлға ... ... ... бір ... ... мен ... ... ретіндегі жеке тұлға, 3)көпқырлы өз жұмысында белсенділікті іздейтін ... ... ... ... ... ... тұрыстың барлық қағидалары мен нормаларын сақтау, белгілі бір идеалды үлгі тұту. Экскурсоводтың жұмысындағы маңызды іс бұл енді ... ... ... және ... ... ... дайындық кезең 3 бөлікке бөлінеді:
* Жеке тексті қайталау
2. Технологиялық картаны еске түсіру
3. Маршрутты ойша ... ... шығу ... өзін өзі ... ... ... бірнеше сұрақ қояды: экскурсияны қалай бастаймын? "қаланың театрлық өмірі " ... ... ... ... ма "?тақырыпшасына өтуде қисынды қалай қолдануға болады деген сұрақтар қояды. Экскурсовод тақырыпты қанша жақсы меңгерсе де әр ... ... ... тиіс. Дайындалудағы сәттілік экскурсоводтың жеке қабілеттерімен (жылдамдық,ұйымдастырушылық) тығыз байланысты.Экскурсовод психологиялық жағынан ... ... ... сияқты ол да 4 қабілетке ие болуы керек: конструктивті, ұйымдастырушылық, коммуникативті,
аналитикалық.
Сөз байлығы - экскурсия жүргізудің ең маңызды қырларының ... ... ... логикалық-эмоциялық әсері болуы қажет. Сөз шеберлігі - экскурсия жүргізушінің ... ... ... ... мен ... жүргізу шеберлігінің сипаттамалары:
:: Кең өркениет, эрудиция, мәдениеттің жоғары деңгейі.
:: Экскурсия саласындағы мықты біліктілік пен экскурсовод беделі
:: Экскурсия теориясын ... ... ... әнге қызығушылық
:: Интуиция.
:: Кәсіби дағдылар.
Экскурсия әдістемесін білу қажет:
:: Нысандарды дұрыс көрсету.
:: Нақты адамдардың ерекшеліктерін ... ... ... көру басқа дәлелдерден күшті екенін білу.
:: Баяндау ... ... ... дәл болу, әңгімені созбау, ақпарат
жеткіліктілігі т.б.).
:: Экскурсияны білім беру үрдісі ретінде үзбей ... 14, 23, 31-ші ... ... ... ... жеңе білу ... материал жаңалығын қолдану немесе аудио-, видео-, фото, ... ... ... ... ... қолдану (объектіні көру, басқа нысанмен салыстыру, тарихи оқиғаны еске ... ... тұра ... ... нәрсені ұғу).
:: Дұрыс жүріс-тұрысты игеру: дұрыс қимыл, әдеп, киім, жаман немесе жақсы әдет.
Экскурсия жүргізудің алдында оған тиянақты ... ... ... ... бастағанда адам аздап немесе өте қатты ұялады, бірақ біраз уақыттан кейін қысылу жоқ ... ... Ол үшін Дейл ... ... төрт ... орындау қажет:
1. Баяндаманы мақсатқа жету талабымен баста.
2. Дайындал. Баяндама материалын өте жақсы білу керек.
3. Батыл бол. Батыл болу үшін батыл ... ... ... ... ... ... өсір, сонда қорқыныш жоқ боп кетеді.
Күні бұрын экскурсия тақырыбын таңдап, оны ойластырып, талқылау қажет. Өз- өзіңе сұрақ қоюға ... Еске ... ... ... ... жазып отыру керек. Осыдан кейін кітапханаға барып осы тақырып бойынша бар деректерлерді оқып шығу қажет. Кейін ... ... ... көп ... жинау керек. Белгілі бір нәрсе туралы айтқанда оны ... ... ... Бір ... екіншіге көшіп, қайтадан біріншісі туралы әңгімелеуге болмайды. Айтатын баяндаманы тиянақты қайталап репетиция жасау ... ... ... ... сөйлеген дұрыс емес, ал ол үшін есте сақтау қабілеті болу керек.
Біріншіден, есте сақтау үшін ... ... ... әсер қалу керек: а) қадала көңіл аудару; б) зер салып бақылау; в) мүмкіндікше ... ... ... ... әсер алу; г) ең ... ... көру әсерін алуға тырыс, өйткені ол ең күшті болады.
Екіншіден, қайталау. ... а) есте ... ... ... ... ... рет оқып ... қалтыр. Біраз уақыт өткен соң тағы да оқып қайтала; б) ... ... ... ... одан кейінгі отыз күндегідей материалды ұмытамыз, сондықтан өз ... ... ... ... қалғанда қарасаң жеткілікті.
Үшінші заң - ассоциация.
Психолог Тони Бьюзен есте ... үшін ... ... ... ... Синестезия. Есте сақтау қабілетін күшейту үшін көру, есту, иіскеу, сипай сезу мен кинестезияны ... ... ... дамытып, жаттықтыру қажет.
:: Қимыл. Қозғалыстағы мнемоникалық объектіні басқа нәрсемен және есте ... оңай ... ... ... ... қасиет. Осыған қатысты оқиғалар есте жақсы сақталатынын пайдаланып, бұл тақырыпты экскурсия материалымен ассоциация жасау үшін қолдануға ... ... ... білу ... ... ... ... есте жақсы сақталады.
:: Елестету.
:: Нумерация.
:: Символизм. Бір нәрсені басқа бейнеге немесе оның орнына символ қолдану.
:: Түс.
:: Рет және /немесе ... ... ... ... ... ... ... биіктігін, салмағын, формасын, дыбысын т.б. үлкейту.
1. Тіл байлығы. Экскурсовод сөйлегенде мын қызметтерді атқарады:
- информатор
-комментатор- әңгімелесуші
2. Тіл ... ... ... сөз, ... сөз, өте жиі ... сөз болмау керек.
3. Анық және түсінікті болуы. Ол үшін жалпы категорияларды нақты мысалдармен түсіндірген жақсы. Терминдер, шетел ... ... ... ... ... ... ... неологизмдер сияқты тіл құрамының қырларын дұрыс қолдану керек. ... ... ... ... тек қана ... болса пайдалану керек.
4. Дәл. Айтқан сөз дәл, орнықты, дәлелді, сәйкес болуы керек. Егер сөздің дәл мағынасын білмесең, оның мәнін ... ала ... ... болмаса қолданбау қажет.
5. Дұрыс. Сөздеріңіз дұрыс, сауатты болуы қажет.
6. Көркем, жарқынды, бейне туғызатын. Экскурсия сезім мен ... ... де әсер ... қажет. Ол үшін тіл байлығының арнайы құралдары бар, мысалы, троп (эпитет, салыстырма, метонимия, синекдоха, метафора, гипербола, литота, перифраза т.б.).
Экскурсияны ... ... ... мен ым ... 7 түрі бар:
* Бағыттаушы
* Кеңістік
* Көлемді
* Иллюстрациялық
* Реконстуктивті
* Түрткі болушы әдістер экскурсовод осыларды да қолдану керек..
Экскурсоводттың міндеті мен қызмет бабы ... - ... ... ... ... ... ресурстармен таныстыру жөнiнде туристерге экскурсиялық-ақпараттық, ұйымдық қызмет көрсетуге лайықты бiлiктiлiгi бар, кәсiби даярланған жеке тұлға.
Экскурсовод міндеттері: экскурсия обьектілері туралы ... ... мен ... жинап,ізденеді.
Экскурсиялық әңгімелеудің техникасын,көпшілік алдында сойлеу мәнерін,сұрқтарға жауап беру техникасын меңгеру
Экскурсия топ мүшелерінің келетін уақыты,орны ... ... ... ... ... ... топпен танысады.
Экскурсовод міндеті:
* Экскурсия тобы үшін ең қолайлы орынды таңдайды.
* Тарих пен ... ... ... ... ... ... ... туралы айтады.
* микрофон қолданады көпшілік алдында сойлегенде ... ... ... ... немесе мәдени орталықта экскурсия ұйымдастырады, экскурсиялық түсініктермен және қарап шығуды қамтамассыз етеді, және ... ... ...
* ... ... көру кезіндегі ережелерді түсіндіру;
* Экскурсия тақырыбы бойынша барлық сұрақтарға жауап береді;
* Туристермен әңгімелеседі, қажет болған жағдайда аудармашы рөлін ...
* ... ... және ... да ... ... Туристердің ауырып қалған, жарақат алған кезінде, және басқа да медициналық жағдайда бірінші көмек көрсетеді, қызметін шақырады.
* ... ... ... топты жинақтап, бірінші көмек көрсетеді, паниканыбасады, қажет мекемеге хабарласады.
* Экскурсиялық орыннан туристердің ... ... ... топ құрамын тексереді.
19.Экскурсиядағы ерекше методикалық тәсілдерінің рөлі. ... ... ... ... де ... де ... Олар ... экскурсия мазмұнын толық зерттеу үшін қатысушылармен танысу әдісі болып табылады. Әдістер: үнтаспаға ... ... ... ... ... ... ... минута жасау. Зерттеу, тапсырма беру әдістері ерекше тәсілдерге жатады. Объектімен байланысты оқиғалар жайында білетін адаммен яғни ... ... ... ... ... ... бірі. Ерекше тәсілдерге мысал келтіретін болсақ экскурсия объектісіне алынған құдықтың тереңдігін көру үшін майшамды жағып ... оның ... көз ... ... ... тәрбие беру мен білім алудың үдерісі.
сөзі латын тілінен пайда болған.Экскурсия - методика арқылы алдын ала ... ... ... ... ... және мәдени ескерткіштерді көрсету, оның негізіне экскурсанттардың көз алдындағы объекттердің анализі жатқызылған, және сонымен байланысты оқиғалар туралы епті ... даму жолы оның ... ... байланысты. Басында экскурсия практикалық міндеттерді іске асыратын серуен болып табылатын, мысалы шипалы шөп ... ... ... оның ... ... ... ... табу сияқты ғылыми міндеттер пайда болды.
Экскурсия тәрбие беру мен білім алудың ... ... ... ... ... ... жаңа формаларды іздестіруде экскурсиялар алдында жалпы білімді арттыру мақсаты пайда болды. Төрбие ... ... оны ... ... ... мөдени-ағарту жұмысының бір туріне айналды.
- Қәзіргі кезде экскурсия тұтас, өзіне ғана тән функциялары мен белгілері, жекешелік ерекше, ... бар ... ... ол ... ... формасы және материалды ұсыну бойынша байып, идеялық-тәрбие және мәдени-көпшілік жұмысының бөлігі боп сипатталады.
Экскурсияның функциялары оның ... ... ... ... бес ... бар: ... насихат (танымдық), ақпараттық, бос уақытты мәдени үйымдастыру, қызығушылықты қалыптастыру, ... ой ... ... ең ... ... ... саяси, ғылыми, көркемдік және басқа да көзқарастарды игеруге көмектеседі.
Экскурсия ғылым ... ... жаңа ... ... ... ашулары, спортсмендердің жеңістері, мәдениет саласының жаңалықтары т.б. ақпараттарды қамтиды. Радио, теледидар, лекция сияқты ... ... ... ... ... көрнекілік және тыңдаушыларға әсер етуі арқылы ерекшелендіреді.
Экскурсия білім мен қатар бос уақытты мәдени өткізуге мүмкіндік береді. Адамның рухани қажеттілігін ... ... ... ... ... оқұ ... ... - білімді жүйелеу, ақпараттарды іріктеу т.б. өзіндік орны бар. Білім нақты бағытта оқұ және өндірістік экскурсиялар ... ... ... ой ... ... функциясы мұражай экскурсиясында айқын байқалады, ал сауықтыру функциясы қала маңында өткізілетін экскурсияларда байқалады - суға түсу, тауға шығу, ... ... ... ... экскурсия бір неше функцияны атқаралады. Ол экскурсия тобына байланысты. Балалар мен жас ... үшін - ... ой ... ... маман таңдаған жастар үшін - қызығушылықты қалыптастыру; ... ... үшін - ... функция т.б.
Міне осы аталған функциялардың барлығы да туристерге тәрбие беру мен ... ... ... екендігі сөзсіз.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«атакент» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу37 бет
«әуезов атындағы орындар» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу36 бет
Абылай хан даңғылы» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу33 бет
Алматы театрлары» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу43 бет
Алматы қаласына шолу экскурсиясы» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу39 бет
"Алматылифт" ЖШС- нің шаруашылық – өндірістік қызметіне баға беру8 бет
"қазаншұңқырларды тік күрекпен жабдықталған экскаватормен өңдеу"3 бет
12-қабатты және екі қабатты авто паркингті тұрғын үй комплексі47 бет
«ПЛП Жанафарм» ЖШС базасында дәрілік Қырмызыгүл гүлдерінің және батпақты Иір тамырсабақтарының көмірқышқылды экстрактар негізінде алынатын таблеткалар өндірісін ұйымдастыру52 бет
«Шымкент сүт» ЖШС айран өндіру тізбегінің сапа жүйесін сараптау87 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь