Жалақы теориясы, мәні, түрлері, дифференциялық ерекшеліктері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
I Рыноктық экономикадағы жалақы және оның экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1. Жалақының экономикалық рөлі және жалақы теориясы ... ... ... ...5
1.2. Жалақы құрылымы және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.3. Жалақының өзгеруіндегі кәсіподақтардың рөлі ... ... ... ... ... ... ... 14
ІІ Қазақстандағы жалақының жағдайы мен оның даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.1. Жалақының жұмыссыздық көрсеткіштерімен өзара байланысы..17
2.2. Қазақстандағы еңбек рыногының жалпы әлеуметтік.экономикалық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Әрбір елдің экономикасы халықтың әлеуметтік жағдайын көтеру үшін тұрақты экономикалық өсуді қажет етеді. Еліміздің рыноктық экономикаға өтуіне байланысты еңбек рыногының қатынастары күрделене түсуде.
Еңбек рыногы экономикасы еңбек рыногы қалай ұйымдастырылғанын, қызметін және оның нәтижесін зерттейтін, жұмыс берушілер мен жұмыс алушылар арасындағы қатынастардың әр түрлі факторлардың әсер етуіне байланысты өзгеруі, жалақы, баға, пайда және мемлекет саясатының әлеуметтік-еңбек қатынастарына тиетін ықпалын зерттейтін ғылыми сала.
Кәсіпорын пайда табу мақсатында әр түрлі өндіріс факторларын қолданады. Солардың ішінде еңбек - өндірістің негізгі факторы, яғни жұмысшы күші жалпы өнімнің көп бөлігін құрайды. Еңбек, сондай-ақ адамға байланысты болғандықтан, еңбек рыногы күрделі әлеуметтік-экономикалық рынок деп аталады. Өйткені қазіргі заманда адамзат өзінің өмір сүруі үшін белгілі бір қызметтер істейді. Біреулерінің жалақысы көп болса, біреулерінікі аз. Ал кейбіреулері мүлдем жұмыссыз.
Рынок процестерін зерттейтін бүгінгі экономикалық теорияда - еңбек күмәнсіз өндіріс факторы, ал жалақы - жұмыскердің еңбегінің бағасы деп саналады. /4, 132 б/
1. "Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы": Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 10 желтоқсанындағы заңы // Егемен Қазақстан, 1999 ж., 24 желтоқсан.
2. "Халықты жұмыспен қамту туралы" Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтарындағы заңы // Егемен Қазақстан, 2001 ж, 30 қаңтар.
3. Жұмамбаев С.К. Еңбек рыногы экономикасы: Оқу құралы. - Алматы: Қазақ университеті, 2003 - 171 6.
4. С.Әкімбеков, А.С.Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров / Экономикалық теория. Оқу құралы. - Астана: 2002. - 446 б.
5. Рынок труда. Учебник / под. ред. проф. B.C. Буланова и проф. Н.А.Волгина. - М.: МГУ, 1996 г.
6. Мейірбеков А. Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кэсіпорын экономикасы: Оқу құралы. - Алматы: Экономика, 2003. - 252 бет.
7. Әубәкіров Я. Ә. Экономикалық теория негіздері. Оқулық. - Алматы, "Санат", 1998.-479б.
8. Мэнкью Н.Г. Принципы экономике. - СПб: Питер Ком, 1999. - 784 с.
9. Джумамбаев С.К. Рынок труда в казахстанской экономике. - Алматы: Fылым, 2005 г.
10.Берешев С. Регулирование заработной платы в республике Казахстан. -
Алматы: ТОО "Баспа", 2006 г.
11. Журнал // Экономика и права Казахстана, 2008 г. № 1,2
12.«Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты
мақсаты» Н.Назарбаев 2008 жыл5ы Қазақстан халқына Жолдауы. -
Астана, Ақорда, 2008ж. 5ақпан. 13.Статистический ежегодник. Алматы. - 2008г.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
АЛЬ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... Жалақы теориясы, мәні, түрлері, дифференциялық ерекшеліктері
Орындаған: Тұяқбаева Н.С.
Ғылыми жетекші: Айтуганова ... ... ... ... жалақы және оның экономикалық мәні.............................................................................................................5
1.1. Жалақының экономикалық рөлі және жалақы теориясы...............5
1.2. Жалақы құрылымы және оның ... ... ... ... рөлі............................14
ІІ Қазақстандағы жалақының жағдайы мен оның даму ... ... ... көрсеткіштерімен өзара байланысы..17
2.2. Қазақстандағы еңбек рыногының жалпы әлеуметтік-экономикалық мәселелері........................................................................20
Қорытынды................................................................................................24
Қолданылған әдебиеттер.........................................................................26
.
КІРІСПЕ
Әрбір елдің экономикасы халықтың әлеуметтік жағдайын көтеру үшін тұрақты экономикалық ... ... ... ... ... ... ... байланысты еңбек рыногының қатынастары күрделене түсуде.
Еңбек рыногы экономикасы еңбек рыногы қалай ұйымдастырылғанын, қызметін және оның ... ... ... ... мен ... ... ... қатынастардың әр түрлі факторлардың әсер етуіне байланысты өзгеруі, жалақы, баға, пайда және мемлекет саясатының әлеуметтік-еңбек қатынастарына тиетін ықпалын зерттейтін ғылыми ... ... табу ... әр ... ... факторларын қолданады. Солардың ішінде еңбек - өндірістің негізгі факторы, яғни жұмысшы күші ... ... көп ... ... ... сондай-ақ адамға байланысты болғандықтан, еңбек рыногы күрделі ... ... деп ... ... қазіргі заманда адамзат өзінің өмір сүруі үшін белгілі бір қызметтер істейді. Біреулерінің жалақысы көп болса, ... аз. Ал ... ... жұмыссыз.
Рынок процестерін зерттейтін бүгінгі экономикалық теорияда - еңбек күмәнсіз өндіріс факторы, ал жалақы - жұмыскердің еңбегінің бағасы деп ... /4, 132 ... ... - бұл ... ... табылатын еңбек ресурстарының нарығы, бұлардың тепе-теңдік бағасымен саны, оларға сұраныс пен ұсыныстың бір-біріне әсер етуімен сипатталады. Кәсіпкерлер мен еңбекке ... ... ... ... олар ... ... ... қатынаста болады. Яғни, шешуді қажет ететін әлеуметтік мәселе болып табылатын халықтың жұмыспен қамтамасыз етілуі, жұмысбастылық, жалақы, жұмыссыздық, еңбек ұйымдары осы ... ... ... ... табылады.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын "Жалақы теориясы, мәні, түрлері, дифференциялық ерекшеліктері " деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектілігі бүгінде елдің халқының тұрмыс ... ... сол ... даму ... керсеткіші болып табылатын жалақының деңгейі, яғни оның сатып алу қабілеті болып табылады. Сонымен қатар, жалақы еңбек рыногының басқа да ... ... ... ... ... жұмысбасты халық және экономикалық-әлеуметтік көрсеткіштер инвестициялық климат пен халықтың тұрмыс деңгейін сипаттайды және оларды реттеудің басты құралы болып ... Ал ... ... ... ... елдегі еңбекке қабілетті адамдар санына, олардың жұмыспен қамтамасыз етілу деңгейіне, сонымен ... ... және ... ... ... ... ... мен ұйымдарына, жұмыс берушілерге байланысты.
Мен бұл тақырыпты жазудағы мақсатым мен міндеттерім келесідей:
* Еңбек және ... ... ... мәнін ашу;
* Жалақының экономикалық мәні мен оның теориялық негізін ашып көрсету;
* Экономикадағы жалақының құрылымы мен оның ... атап ... ... мен ... және ... өзара байланысын қарастыру, сонымен қатар еліміздегі жұмысбастылық пен жалақы деңгейін талдау;
* Рыноктық экономика жағдайындағы жалақының маңыздылығын және оның әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... әсерін қарастыру;
* Жалақы, жұмысбастылық, кәсіподақтар және жұмыссыздық, олардың өзара байланыстары, мәселелерін және шешу жолдарын ұсыну болып табылады.
I Рыноктық ... ... және оның ... ... ... ... рөлі және жалақы теориясы
Экономикалық теорияда жалдамалы жұмыскерлердің еңбегіне ақы төлеудің мәні және фирма немесе сала дәрежесінде оны ... ... ... әр ... ... ... және ... бойынша еңбек тауар болып табылады, оның табиғи бағасы болады. Ол жұмыскерге және оның отбасында қажет өмір сүруге мүмкіндік беретін, құн ... ... ... ... белгіленеді.
Жалақының марксистік теориясы оны жұмыс күшінің өзгерген нысаны деп дәлелдеп, "еңбек" және "жұмыс күші" ... ... ... ... ... Демек жалақы мөлшерінде тек қажетті өнім орын алған. Жұмыс күшінің құны, оның әдеттегі жағдайда ұдайы өндірілу шарттарымен белгіленеді. Жалақының мөлшері ... ... ... пен ... ... ... әрекет ету уақытының ұзақтығына, еңбек өнімділігіне, еңбектің ... ... ... ... болады.
М.Туган-Барановский ұсынған жалақының әлеуметтік теориясы жалақының қоғамдық ... ... және ... ... ... өнімдегі үлесі деп тұжырымдайды. /5, 93 б/
Дж. М.Кейнс жалақының көлемі мен ... ... ... оған ... ... ... ... Әлеуметтік күйзелістен аулақ болу үшін ол жалақыны ... ... ... ... ... ... ... бірте-бірте жалақыны төмендету үшін бағаның өсуін қолданды. Кейнс ақшалай жалақының қатаң саясатын жүргізуді талап етеді.
Рынок процестерін зерттейтін бүгінгі ... ... - ... ... ... ... ал жалақы - жұмыскердің еңбегінің бағасы деп саналады.
Рынокта жалақының жалпы дәрежесі іс-әрекет ... ... ... ... ... ... кең деңгейлі әр түрлі нақты ставкалары жатады. Осымен қатар еңбек рыногындағы бәсекенің әр ... ... ... ... ... ... қамту саясаты, кәсіпкердің жұмыскер жалдауға жұмсайтын шығындары, қолданылып жүрген еңбекақы жүйесінің ерекшеліктері әсер етеді.
Жалақының нақты ... ... ... еңбек рыногындағы сұраныс пен ұсыныстың арақатынасымен белгіленеді.
Рынокта еңбекке сұранысты қалыптастыратын ... ... ... ... ... ... мен ... жалақының қиылысу нүктесі болып табылады. Осылайша бәсекелестік рыноктық экономикада фирма жұмыс күшін шекті өнім құны мен жалақы тең болғанша қабылдай ... ... ... ... еңбекке сұраныс ұғымы шығады, оны графиктен көре аламыз. /8, 465б/
Шекті өнім құны
Жұмысшылар санының ... ... ... - ... ... өнімділігінің құны
Нарықтық жалақы
Еңбекке сұраныс қисығы
Кейбір жағдайлар - өндіріс факторлары мен өнім бағалары - ... ... ... ... бостандығы - қанша адам және жұмыс сағат қажеттілігі - тарифтік реттеумен және жалдама қызметкерді қорғайтын басқа да заңдармен шектеледі. Мысалы, ... ... ... заң ... апта ... 40 ... шектейді. /1/
Жұмыс күші ұсынысының көлемін анықтауда қиындықтар кездеседі: кәсіпорын өзіндегі ... ... ... ма, әлде оған ... ... ... ... ете ме - бұл анықтауды талап етеді. Институционалдық реттеуге сәйкес кәсіпорын кей жағдайда ... ... ... ... ... алмайды. Сонымен қатар фирма қосымша жұмыс күшіне мұқтаж болуы мүмкін, өйткені бос ... ... ... ... жеке ... ... саны және олардың экономикада үлесі өскен сайын оның ... ... ... ... ... ... Демек, жұмыс күшіне сұраныс қалыптасуында жеке меншік сектор нарықтық принциптеріне толық ауысқан. ... және қай ... ... ... ... ... тек экономикалық тұрғысынан шешеді, басқаша айтқанда, фирмаға бұл адамдар барынша көп ... ... ала ма ... ... ... ... ... біз еңбек нарығы болғандықтан жеке меншік секторды қарастырамыз.
Жұмыс күшіне сұранысты жұмыс берушілердің берілген уақыт мерзімінде белгілі жалақы мөлшері үшін ... ... саны ... ... ... ... ... сұраныс, еңбекке деген сұраныс өндіріс факторы ретінде туынды сұраныс болып келеді: тауарлар өндірерде еңбек қолдану ... ... ... ... ... туралы шешімнің екінші жағы қолданылатын еңбек көлемі туралы шешім болады.
Жалақы көтерілсе, жұмыспен қамту деңгейі өсе ме, әлде азая ма - бұл ... ... беру ... ... ... ... - ... іскерлік қызметінен барынша көп пайда түсіру, ол әр түрлі ресурстар, оның ішінде ең бастысы адам ресурстарын қолданады. Біздің ... ... ... екі ... ескеретін боламыз - еңбек пен капитал. Пайда фирманың өнімін
сатудан түскен түсім мен орын тепкен шығындар ... ... ... ... ... ... Dm ... сұранысы мен Sm нарығы ұсынысының ара-қатынасының тепе-тендігін анықтайды, айта келсек w* жалақы төлемінің тепе-теңдік мөлшерін 2-ші ... ... ... ... ... SL ... ... горизанталды қисығымен кездеседі, себебі ол w* тең ME ... ... ... кез ... ... ... ... алады. Егер фирманың табысы қосымша жалақы төлемдерінің шығындарынан артық болса, онда оған қосымша ... ... ... алу ... ... /8, 472 ... Еңбек рыногы Sm W ...
ME, SL
W* ... ... - ... сұранысы мен ұсынысы
Еңбек бірлігін жалға алу нәтижесінде алынған қосымша табыс MRPL еңбегінің шектік табыстылығы деп аталады. Осы ... MRPK ... ... ... ... ... ... бірлігі L шектік еңбек өнімі көлемінде қосымша өнім шығарылуын қамтамасыз етеді. Егер кәсіпорынның өзінің тауарын немесе қызметін сататын өнімнің ... ... ... онда ол қосымша табыс алады.
MRPL=pL
Мұнда, р - тепе-теңдік;
MPL - еңбектің шекті ... MRPL - ... ...
1.2 Жалақы ... және оның ... ... ... ... ... құрайды, сондықтан ол тауарлардың сұраныс көлеміне және олардың бағасына елеулі ықпал ... ... ... ... екі ... бар. Біріншісінде, жалақы еңбек бағасы, оның дәрежесі мен динамикасы рыноктық факторлар - сұраныс және ұсыныспен анықталады. Екінші мәні жалақы ... күші - ... ... ... көрінісі, еңбектің бағасы емес, өйткені еңбек тауар бола алмайды, жалақы өндіріс жағдайымен де, сұраныс және ұсыныспен де ... ... ... ... ... күші ... ... жоғары, бірде төмен болатындығын көрсетеді.
Жалпы жалақының экономикалық мәні мен қызметтері өте көп болып табылады. Себебі, жалақы ... ... сол ... ... ... ... кәсіпорындардың жағдайын, халықтың менталитетін, тұтынушылардың талғамын, жұмыссыздық және жұмысбасты халық деңгейін көруге болады. Сондай-ақ жалақы ынталандыру, жұмыссыздықты ... ... ... ... ... ... мамандану дәрежесінің өсуі сияқты қызметтер атқарады.
Жалақы жөніндегі саясат кәсіпорында басқарудың құрамды бөлігі болып табылады және оның ... ... оған ... ... ... ... еңбекақы жұмыс күшін тиімді пайдаланудағы ынталандырудың маңыздысының бірі.
Жалақы бұл - жұмыскерге оның еңбегі үшін сапасына, санына және шығарған қажетті өнім ... ... ... ... ... ... еңбекақы қажетті өнімнің құнына тең және оның ақшалай түрі болып табылады. /3, 134 б/
Жұмыс күші құны ... ... ... және оның ... ... ... ... жәрдемдесетін заттардың жинақ құны. Бұларға жататындар:
* жұмыскердің қажеттілігін қанағаттандыратын мүлік құны;
* оны мамандыққа оқытуға кеткен шығындар;
:: оның отбасының өмір ... ... ... ... жұмыс күшінің құны қажетті өнім көлемін анықтайды. Оның ... ... ... құны әр елде әр ... және ол ... ... ... өзгеріп отырады. Еңбек рыногында жұмыскерлердің еңбекақысының өсуі еңбек өнімділігінің өсуіне мүмкіндік ... ... ... өнімнің барлығы жұмыскерге жеке еңбекақы түрінде берілмейді. ... ... бір ... ... және әр ... ... есептеп беру арқылы мемлекетке қоғамдық тұтыну қорына кетеді.
Кәсіпорында жалақы саясатын әзірлеуде және оны ұйымдастыруда жалақының мына ... ... еске алу ... /6, 110 ... ... яғни тек ... тең ... Істелмеген жұмыс есебінің қиындылығы және еңбек біліктілігінің деңгейі;
* Еңбек сапасына және еңбекке қатыстылығының адалдығы үшін ынталандыру;
* Зиянды еңбек жағдайының және ауыр дене ... ... ... ... өрлеу қарқыны орта жалақының өрлеу қарқынына қарағанда озық жүруі;
* Инфляцияның деңгейіне сай жалақыны индекстеу;
Мемлекеттік және мемлекеттік емес ... ... ... ... ... болады:
* Мемлекеттік иелігіндегі кәсіпорындарда жалақы үкімет актілерімен реттеледі, ал жеке кәсіпорындарда кәсіпорын әкімшілігі шешімімен шешіледі, бірақ ол жалақының ... ... кем ... ... ... ... ... тіркеледі, яғни тұрақты болады;
* Мемлекеттік кәсіпорындарда жұмыс орны мен ... ... ал ... емес ... олар оның экономикалық жағдайына қарай анықталады.
Экономикада жалақы - ... және ... ... ... ... табыс жалақы - бұл қызметкердің белгілі кезеңдегі істеген еңбегі үшін есептелген және ... ... ... - бұл ... мен ... ... ие болуға кететін атаулы табыс жалақысы; нақты жалақы - бұл атаулы табыс жалақының сатып алу ... ... осы ... ... және ... ... 2004 жылғы деңгейін және оның өткен 2003 жылмен салыстырғандағы индекстерін келесі 1-ші кестеден көре аламыз.
Сондай-ақ жалақының берілуіне және оның ... ... ... жалақының бірнеше түрлері мен нысандары болады. Оны келесі 3-ші суреттен ... ... /6, 111 ... жүйелері мен нысандары
Кесімді еңбекақы
Уақыттық еңбекақы
КеКкккрпоо
Жай кесімді ақы
Жай уақыттық еңбекақы
Кесімді сыйлықақы
Уақыттық сыйлықақы
Көтеріңкі ... ... ... ... ... ... жалақы
Апталық жалақы
Күндік жалақы
Жалданған қызметкерлердің жалақысы екі бөліктен тұрады:
:: Тарифтік, ол жұмыс беруші мен ... ... ... ... ... ... тыс, ... сағаттар, мейрам және демалыс күндері жұмыс істегені үшін әр түрлі төлемдер.
Жалақының кесімді нысаны қызметтің көлемдік, сандық ... ... ... Ол ... учаскелерінде қол еңбегінің немесе машиналы-қол еңбегінің басымдылығы жағдайында қолданылады, дәл осы жағдайда өндірілген өнімнің көлемін және оның сапасын ... және ... ... ... ... ... қажет.
Еңбекақының кесімді нысаны келесі жағдайларда қолданылады:
* Тікелей жұмысшының немесе олардың бригадасының ... ... ... бар ... ... жұмыс көлемінің дәлме-дәл есептеу мүмкіншілігі;
* Жұмысшының өндірісін немесе орындалған жұмыстың ... ... ... Осы ... ... өнім ... немесе орындалған жұмыстың көлемін онан әрі ынталандыру.
* Техникалық негізделген еңбек мөлшерін қолдану.
Еңбекақының мерзімдік нысаны жұмыс істеушілердің ... ... және ... ... нығайтуды ынталандырады. Еңбек мерзімдік ақы төлеу нысанын қолдану жағдайы келесідей:
* Егер де ... ... ... ... ... ... ... өнім шығаруды молайтуға ықпалын тигізе алмаса;
* Егер де қажетті келісімді бағалауды белгілеу үшін өндірімнің ... ... жоқ ... Ақы төлеудің мөлшері дұрыс қолданылған жағдайда. /3, 131 б/
Еңбекақының мерзімдік нысаны үшін негізгі екі жалақы жүйесі тән: жай ... және ... ... ... ... ... ... уақыттың бір бөлігінде анықталуы мүмкін. Ол келесідей сипатта болады:
ЕАЖМ = М*Т
Мұндағы, М - жұмысшының тиісті ... ... ... ... - ... ... ... жұмыстың уақыты, сағаты.
Қызметкердің еңбекақысының мерзімдік сыйлықақы жүйесінде мына формула арқылы анықталуы ... = М*Т ... / ... М - ... ... тарифтік мөлшерлеуге және сыйлықақы шартына сай орындаған сыйлық мөлшері (%);
К - белгіленген көрсеткіштердің артығымен орындалғаны және сыйлықақы шартына сай ... ... ... ... - белгіленген көрсеткіштердің артығымен орындалғаны және сыйлықақы ... ... ... ... істеу, уақыт, қызмет көрсету нормалары) еңбек шығынының өлшемі болып табылады және ... үшін ... ... еңбек өндірісін ұйымдастырудың қол жеткен деңгейіне сәйкес белгіленеді.
Еңбек нормаларын ауыстыруды, енгізуді жэне ... ... ... ... кәсіпорын жүргізеді. Қызметкердің жұмыс істеу нормаларын орындауы үшін ... ... ... ... жағдайларын қамтамасыз етуге міндетті.
Сондай-ақ ең төменгі жалақы деген ұғым еңбек ... жиі ... Ол ... ... ... ... барлық салалары мен барлық кәсіпорындардағы еңбекақы базасы болып есептелінеді.
1.3 Жалақының өзгеруіндегі кәсіподақтардың ... ... ... ... қатынастарын және жалақы деңгейін, жұмыс уақытының ұзақтығын реттеп отыратын еңбек ... ... ... ... ... жұмыс алушылардың мүддесін қорғайды және олардың өкілі ретінде есептелінеді. Кәсіподақ ... ... XVIII ... ... ... ... ... басқа елдерде тарай бастады.
Yenзақ уақыттар бойы кәсіподақ қызметі негізінен жалақы деңгейін сақтау, сирек жағдайларда оны көтеру үшін күрестермен шектеліп ... ... ... ... сан ... шағын және олардың арасында бір-бірімен байланыстары әлсіз ... Ал ... ... ... ... экономикалық қатынастар, кәсіпкерлер әрекеттері және монополиялар пайда болуына байланысты кәсіподақтардың қызметі күшеюіне тура келді. Қазір кәсіподақтар жалақы ... ... үшін ... ... ... ... ... негізгі үшеуін атап өтуге болады:
* Кәсіподақтар еңбекті ... ... ... ... олар ... келген адамдарға тосқауыл қою, жұмыс күнін ұзарту туралы заңдар қабылдау, кәсіпке дайындау мерзімін ... ... ... ... ... мүше еместерді жұмысқа қабылдамау шаралары;
* кәсіподақтар шартта көрсетілген жалақы ставкасын ... оның ... ... нүктесінен жоғары болуды талап етуге құқықтары бар;
* кәсіподақтар еңбеккке сұранысқа әсер етуі мүмкін. Ол үшін сұранысты көтеретін кез ... ... ... /3, 145 ... ... рыногында кәсіподақ қызметінің оң және теріс жақтары да бар. Осыдан барып екі жақты көзқарастар туындайды. Бірі кәсіподақты жақтаушылар кәсіподақты ... ... ... ... еңбек өнімділігін көтеретін және теңдік принципін бекітетін механизм ретінде қарастырады. Шынында жұмысшылар ... ... ... өз ... ... жақсы біледі. Егер олар өз кәсіподағына сеніп, бағалы информацияны қызметкерлердің пайдасына қолданады деп ойласа, онда кәсіподақ ... ... ... ... көп ... ... артықшылығы - ұйымдасқан жұмысшылардың келіссөз жүргізерде жақсы позицияда ... ... ... әр ... ... шын ... мүмкіншілік туғызады. Ал кәсіподақтардың кемшілігі жоғарыда атап ... олар ... ... ... ... ... нәтижесінде Ұлттық экономикаға инвестициялардың тартылуы азаяды. Ал бұл өз ... ... ... ... кері ... ... экономикада кәсіпкерлерді жақтаушылар келесідей дәлелдерді келтіреді:
* қызметкерлердің ағымдылығы қысқарады, осыған сәйкес шығындары төмендейді;
* ... ... өсу ... ... ал бұл ішкі ... ... ... тияды, соның салдарынан жасы үлкен тәжірибесі бар қызметкерлер жас қызметкерлерге өз тәжірибесін таныстыруға ынталы болады;
* қызметкерлер тәртібін түзеп, нығайтып ... ... ... ... ... барлығы еңбек өнімділігін арттырып, өндірістің экономикалық тиімділігін көтереді.
Қазақстан жағдайына келсек ұжымдық келісім жасау жүйесі әлі де ... ... ... ... ... ... бірдей болып кіру тәжірибесі біздің елде мұра болып қалған. Ең таңғаларлық жағдай Кеңес заманы ... ... ... ... мүше ... ... ... кезде кәсіподақтар жаңа рынок жағдайына бейімделіп, жұмыс берушілермен жүргізілетін келіссөздерде өз көзқарасын тудыруда. Қазақстанда кәсіподақ ... әлі де көп, ... ... ... еңбек қатынасын реттеудегі ролі әлі де болса өте төмен. ... ... ... бар: біріншіден, кәсіподақтардың көпшілігі рыноктық қатынастарға бейімделе алмай отыр. Осыған қарамастан елімізде қызметкерлердің көпшілігі ... ... ... ... ... ... ... Екіншіден, Қазақстанда 1990-1997 жылдары өндіріс күрт құлдырап, жұмыс күші ұсынысы оған деген сұраныстан елеулі артық болды. Осы жағдайда ... өз ... ... көрсете алмады. Ол кездерде күрес кезінде жұмыс берушілер ылғи да жеңіске жетіп отырды. Үшіншіден, кәсіподақ мүшелері осы ... ... ... ... ... өздерінің міндеті мен атқаруға тиіс қызметтерін айқын көре ... жүр. ... ... ... ... органдардың рөлі мен құрылымы бірнеше рет өзгерді. Еңбек рыногында саясат жүргізудің алғашқы қадамдарын көбіне пассивтік шара ретінде қарауға ... Ал ... ... ... ... ... ... белсенді саясаттарға жүктеледі. Пассивтік шаралар эдетте жүмыссыздарға жэрдем ақша төлеумен тынады. Мүндай саясат экономика ... ... ... ... ... жоғарыдағы айтылғандарды қорытындылай келе, экономиканың тиімді дамуы сол елдің қызметкерлерінің еңбек қабілетімен жэне ... ... ... ... ... Жалақы өз кезегінде барлық еңбек рыногын реттеп отырушы жэне ынталандырушы қызмет атқарады. Жалақы ... ... ... еңбекке жарамды адамдардың экономикалық белсенділігі, олардың еңбек өнімділігі ... ... Ал ... ... ... ... ... еткісі келетін және еңбек етіп жүрген адамдарды айтамыз. Бұл ұғым өз кезегінде жұмыссыздық ұғымымен қарама-қарсы ұғым болып табылады. Әрине, елде ... ... ... өсуі ... мәселелерді шешіп, халықтың тұрмыс деңгейінің жоғарылауына әкеледі.
II Қазақстандағы жалақының жағдайы мен оның даму ... ... ... ... ... ... өз ... еңбек рыногының басқа да элементтерімен тығыз байланыста ... ... өсуі ... деңгейінің өсуімен кері байланыста болады, яғни жалақының өсуі еңбек рыногында тиімсіз құбылыс ... ... ... ... ... ел ... жалақы көлемінің тым жоғары болуы экономика дамуының қайнар көзі болып табылатын инвестициялардың құйылуына кері әсер етсе, ал жалақының өсуі ... ... ... ... ... Бір сөзбен айтқанда жалақының экономикадағы орны жан-жақты және шешуді қажет етіп ... Енді осы ... ... ... ... ... ... етуіне тоқталып өтсек.
Ұлттық экономикада соңғы жылдары жалақының өсуі нәтижесінде экономикалық активті халықтың өсуі, ... ... ... ... ... және ... салаларының дамуы, жалақының өсуі басты себепші болып, экономикалық жұмысқа ынталы адамдар саны көбейді. Жұмыссыздықтың деңгейін келесі 3-ші жэне 4-ші ... ... ... өсуі ... жұмыссыздықтың азаюына нақты түрде әсер етуде. Онда 1999 жылдан бастап жалпы жұмыссыздық деңгейінің 13,5%-дан бастап, 2007 жылы 8%-ға ... ... ... ... ... өсімі 2008 жылдың алғашқы үш айында 13,2% құрап отыр, сондай-ақ зейнетақының өсуі де көрініс ... ... ... ... ... ... келесі суреттен көре аламыз. Егер осы жалықының өсуімен жұмыссыздық деңгейін салыстыратын болсақ, онда ... ... ... ... 2 - ... сала бойынша номиналды жалақы, теңгемен
Бұл кестеден көретініміз еліміз экономикасында жалпы жалақының өсуі көрінгенімен, оның сала ... ... ... айырмашылық алшақ болып отыр. Мысалы, бүгінде жалақының ең көп мөлшерін қаржы саласында қызмет ететіндер, ... ... ... ... Ал ауыл шаруашылығындағы жалақының мөлшері әлі күнге дейін өте төмен болып отыр. Кестеден көргеніміздей 2007 жылы қаржы ... ... ... ауыл шаруашылығындағымен салыстырсақ 5-6 есе артық болып табылады.
Сондай-ақ айта кететін жағдай кестеден 2007 жылы елімізде көптеген салаларда ... ... көре ... Оның басты себебі өзіміз білетін 2007 жылдын жартысынан басталған бүкіл ... ... ... ... ... Осының салдарынан елімізде 2007 жылдың жартысынан бастап құрылыс, қаржы және ... жеке ... ... ... кеми ... ... ірі құрылыс компанияларының стажы бар сәулетші маманы бұл өзгеріске ... 150-200 мың ... ... алып ... ал ... уақытта олардың жалақысы 50-70 мың теңге аралығына дейін кеміп отыр.
Жалақының айырмашылығы болуы себептері келесілерге байланысты:
* Қызметкерлер біртекті емес: ... ... ... тәжірибесі, адам капиталына иелігі әр түрлі, осыған орай өнімділігі бірдей болмайды;
* Жұмыс орындары біртекті болмайды;
:: ... ... ... ... ... күшінің жылжымалы болуына шектеулер болады, еңбек рыногында дискриминация эффекті орын табуы мүмкін.
Еңбек рыногындағы басты статистикалық көрсеткіштеріне келесі ... ... ... ... экономикалық активті немесе активті емес халық, жұмыссыздық, ... және жеке ... ... ... ететін жұмысшылар.
2.2 Қазақстандағы еңбек рыногының жалпы элеуметтік-
экономикалық мэселелері
Қазақстандағы еңбек ... ... ... ... ... бұл әлеуметтік-экономикалық сала болғандықтан, еліміздің экономикалық дағдарысты басынан кешірген жылдары бұл еңбек рыногы да күрт нашарлап кетті. Оның ... ... атап ... ... Еліміз егемендігін алғаннан кейін Қазақстаннның еңбек рыногына жұмыс күші үсынысының имиграциясы мен эмиграциясы ең күшті әсер ... ... елге ... ... ... кетушілер саны көп болды. Сондай-ақ елден кетіп жатқандардың көпшілігі білікті, білімді жэне бәсекелестік қабілеті жоғары, еңбекке қабілетті ... ... ... ... біздің қоғамымыздың еңбек потенциялына орны толмайтын шығын әкелгенін айтуымыз керек.
* Елдегі экономиканың дағдарысқа ұшырауы, өндіріс орындарының ... ... ... ... әкеліп соқтырды;
* Еліміздің экономикасы құлдырауымен байланысты әлеуметтік сала да нашарлап, халқымыздың өсімі ... оған бір ... ... ... ... әсер етіп отыр;
4. Фирма мен кәсіпорындар өнімінің бәсеке қабілеттілігінің нашар ... ... ... ... ... өнімдеріне сұраныстың аз болуы жалақының төмендеуіне әкелді. Осының салдары экономикалық активті халықтың санының азаюына әкелді немесе көлеңкелі экономикада қызмет етушілер саны ... ... ... келеңсіз жағдайлар орын алғанымен, еліміз экономикасының соңғы жылдары жоғарғы қарқынмен дамуы, стратегиялар мен реформалардың оң нәтижесін беруі, жекешелендірудің ... ... ... ... ... саласының дамуы, білім саласына реформаның жасауы еңбек рыногында келесідей оң ... ... ... Еліміздегі жұмыс күшінің жылдамдылығы жоғары, Ресеймен салыстырғанда еңбек рыногын қалыптастыру алда. Кадрлар ... жеке ... оқу ... кәдімгідей үлкен роль атқарады.
* Соңғы бірнеше жыл ішінде экономиканың тұрақты дамуымен байланысты, ... мен ... ... ... ауыл шаруашылығында реформалардың жүргізілуі, өндіріс немесе қызмет корсету салаларының дамуына байланысты ... ... ... ... халықтың саны өсуде;
* Бәсеке қабілетті экономика құру және рыноктық қатынастарды дамыту адамдардың білімін жетілдіруге, еңбек қабілеттілігін арттыруға ынталандырады. Бұл ... ... ... ... ... ... жалақының нақты өсімі 2004 жылдың алғашқы алты айында 13,2% құрап отыр, сондай-ақ зейнетақының өсуі де ... ... Елде ... ... ... өсуі, несие және лизингтік қатынастардың дамуына байланысты жеке меншік кәсіпорындар мен фирмалардың еңбекке сұранысы ... онда ... ... ... адамдар үлесі 70-80% болып отыр.
Сонымен экономикамыздың өсуімен қатар, еңбек рыногының да дамитындығын көріп отырмыз. Алайда туындап отырған ... ... шешу үшін ... ... ... ... ... Жекешелендіруді одан әрі дамытып, жеке меншік кәсіпорындарын және шағың ... ... ... ... көрсету;
* Елдегі еңбек күші эмиграциясы мен имиграциясын реттеу, оралман қандастарымыздың келуіне жағдай ... ... ... ... ... сыртқа кетуін азайту, олардың отандық өндірісте қалуына ынтасын арттыру;
* Өндіріс және қызмет көрсету ... ... үшін ... ... және ... ... іске ... Демографиялық ахуалды түзеу, әлеуметтік саланы жақсарту шараларын іске асыру;
* ... беру ... ... ... ... ... ... отандық өндірісті қолдау.
Елбасымыздың 2008 жылғы 5-ші ақпандағы атты халыққа Жолдауында айтылғандай Қазақстан халқына арналған 2006 және 2007 ... ... мен ... ... туралы ғана емес, біздің дамуымыздың келешегі жайында да айтқан ... ... орай ... ... қабілетті 50 елінің қатарынан нық орны алу мен 30 корпоративтік көшбасшыларды қалыптастыру ... елді ... ... ... ... ... ... болып қала бермек. /12/
Еліміздің әлеуметтік ахуалы да тұрақты қалпында 2000 ... ... ... бюджеттің білім беруге, денсаулық сақтауға және әлеуметтік қамсыздандыруға арналған шығындары 5 еседен ... ... ... 5 ... ... адамдарымыз мемлекеттік әлеуметтік қорғаумен қамтылып отыр. Бұл көрсеткіш осыдан бес жыл ... ... ... екі есе артық.
Жолдауда зейнеткерлерді қолдау көлемін ұдайы арттырып келе жатқандығы айтылады. Халықтың зейнетақылық жинақтары тұрақты түрде көбеюде, оның ... 1,1 ... ... асып түсті.
Әлеуметтік құрылым нығайып отыр. 2007 жылы ғана республика бойынша 76 ... пен 23 ... ... орны ... ... ... қоғамдық өмірдің барлық салаларында ілгерлеу серпіні болып жатыр. Бұл біздің экономикамыздың өркендеуінің, сындарлы ... ... бен ... ... мемлекеттік бюджеттің негізінде іске асып отыр.
Әлеуметтік игілікті қамтамасыз ету өмір сүру сапасын арттырумен, сондай-ақ еліміздің адам ... ... ... ... тиіс. Еліміздің ғылыми, білім беру және денсаулық сақтау кешендерінің басты мұраты осы.
Аталған Жолдау барысында бюджетті жоспарлаудың үшжылдық жоспары көрсетілген. Жаңа ... ... ... ... 2007 ... ... ... орташа мөлшері 2012 жылға қарай 2,5 есе өсуі;
* мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын кезең бойынша өсіріп отыру;
* жаңа ... ... ... ... түсімдерді қадағалауды жетілдіру;
* мемлекеттік бюджеттің әлеуметтік арналымын кеңейту және осының негізінде халықтың әл-ауқатын жақсарту болып ... ... ... ... ... ... ... елдерінің қай-қайсысын алып қарасақта олардың экономикасының негізгі бағытының бірі әлеуметтік салаға ... ... ... Өйткені әлеуметтік сала сол елдегі халықтың тұрмыс жағдайын, халықтың өмір сүру деңгейін және сол ... ... ... жағдайын көрсетеді.
Сондықтан әрбір елдің экономикасы халықтың әлеуметтік жағдайын көтеру үшін тұрақты экономикалық ... ... ... ... ... ... ... байланысты еңбек рыногының қатынастары күрделене түсуде. Ал әлеуметтік саланың жағдайын жақсарту ең бірінші сол ... ... ... ... ақшалай табыстарына, елдегі жұмыссыздық деңгейіне байланысты болады.
Еңбек рыногының құрамдас бөліктері жалақының экономикалық активті халық, жұмысбастылық, жұмыссыздық, кәсіподақтар өз кезегінде осы ... ... ... ... келе олар бір-бірімен тығыз байланыста болады. Жалпы жалақының экономикалық мәні мен қызметтері өте көп болып табылады. Себебі, жалақы ... ... сол ... ... тұрмыс деңгейін, кәсіпорындардың жағдайын, халықтың менталитетін, тұтынушылардың талғамын, жұмыссыздық және жұмысбасты халық деңгейін көруге болады. Сондай-ақ жалақы ынталандыру, жұмыссыздықты азайту, ... ... ... көбейту, адамдардың мамандану дәрежесінің өсуі сияқты қызметтер атқарады.
Бүгінгі таңда Қазақстандағы еңбек рыногы жағдайына келетін болсақ, әрине бұл әлеуметтік-экономикалық сала болғандықтан, ... ... ... кешірген жылдары бұл рынок та дағдарысқа ұшырады, жұмыссыздық өсті, еңбек өнімділігі азайды, экономикалық активті ... ... Осы ... ... және ... ... өсуге қол жеткізуі үшін еліміз әр түрлі реформалар жүргізді. Бүгінгі таңда ол реформалар өз жемісін беріп, елде экономикалық өсу, ... ... ... ... ... қатар еңбек рыногының жағдайында жақсарып келе жатыр. Жұмыссыздық деңгейі төмендеп, жалақы мөлшері өсуде, ... ... ... үстінде.
Осыларды қорытындылай келе, еліміздің еңбек рыногы соңғы бірнеше жыл ішінде оң бетбұрыс алды. Рыноктық экономикалық қатынастардың ... ... ... ... мен ... ... өз күшімен реттеуге бет алды. Ендігі жерде еңбек рыногындағы басты мәселе еліміздің ... ... ... ету үшін ... сапалы бәсекеге қабілетті мамандар дайындап, бәсекеге қабілетті өнімдер өндіру.
Өткен 2008 жылғы елбасымыздың кезекті Жолдауында келесі атқарылуға ... ... ... ... ... әлеуметтік жәрдемақылардың және арнаулы мемлекеттік жәрдемақылардың мөлшерін 2009 жылдан бастап жыл сайын орта есеппен 9%-ға ... ... сәби бір ... ... ... ... берілетін ай сайынғы жәрдемақыны 2010-2011 жылдары кезең-кезеңмен ... орта ... ... 2007 ... жәрдемақының мөлшерін 2,5 есеге арттыру;
* бюджет саласы қызметкерлерінің жалақысын кезең-кезеңмен өсіру арқылы 2012 жылы 2 есе деңгейге, оның ... 2009 жылы - 25 %-ға, 2010 жылы - 25 %-ға, ал 2011 жылы 30%-ға ... ... ... ... ... "Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы": Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 10 желтоқсанындағы заңы // ... ... 1999 ж., 24 ... "Халықты жұмыспен қамту туралы" Қазақстан Республикасының 2001 ... 23 ... заңы // ... ... 2001 ж, 30 ... Жұмамбаев С.К. Еңбек рыногы экономикасы: Оқу құралы. - Алматы: Қазақ университеті, 2003 - 171 6.
* ... ... У.А. ... / ... теория. Оқу құралы. - Астана: 2002. - 446 ... ... ... ... / под. ред. ... B.C. ... и ... Н.А.Волгина. - М.: МГУ, 1996 г.
* Мейірбеков А. Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кэсіпорын экономикасы: Оқу құралы. - Алматы: Экономика, 2003. - 252 ... ... Я. Ә. ... теория негіздері. Оқулық. - Алматы, "Санат", 1998.-479б.
* Мэнкью Н.Г. Принципы экономике. - СПб: ... Ком, 1999. - 784 ... ... С.К. ... ... в ... ... - Алматы: Fылым, 2005 г.
10.Берешев С. Регулирование заработной платы в республике ... ... ТОО ... 2006 г.
11. ... // ... и ... ... 2008 г. № 1,2
12. Н.Назарбаев 2008 жыл5ы Қазақстан халқына Жолдауы. -
Астана, Ақорда, 2008ж. 5ақпан. ... ... ... - 2008г.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жастармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыстардың технологияларының мәні мен ерекшеліктері15 бет
Адам ауруын қоздырушы және өнеркәсіпте қолданылатын дрожжилар5 бет
Еңбек құқығындағы құқықтық реттеу әдістері50 бет
Жалақының мәні мен түрлері, формалары14 бет
Табиғат ресурстарын пайдалану төлемдері13 бет
Әлеуметтік қамсыздандыру құқығының қағидалары5 бет
1С бухгалтерия бағдарламасының қолданылуымен еңбек көрсеткіштерінің есебі62 бет
KEGO ААҚ персоналының еңбекақысын ұйымдастыру37 бет
«Кит со» ЖШС еңбекақы есептеу және еңбекақының «1С бухгелтерия» жүйесінде жүргізілуі31 бет
«Март» ЖШС-гі қызметкерлердің еңбек нәтижелілігін бағалауды ұйымдастыруды талдау27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь