Аграрлық құқық

Жоспар.

I.Кіріспе.

II.Негізгі бөлім.
1. Аграрлық құқықтың түсінігі және оның пәні
2. Аграрлық қатынастарды құқтық реттеу әдістері
3. Аграрлық құқықтың қайнар көздерінің түсінігі
4. Аграрлық құқықтың қайнар көздерін саралау
5.Қазақстан Республикасының Конституциясы аграрлық құқықтың қайнар көзі ретінде

III.Қорытынды.
Кіріспе.
Аграрлық құқық пәні - басқа құқық салалары пәндері сияқты берілген құқық саласының нормаларымен реттелетін, нақтыланған қоғамдық қатынастар. Ерекше құқық саласының пәні болу үшін бұл қатынастарды басқа қоғамдық қатынастардан ажырататын, басқа құқық салаларының нормаларымен реттейтін арнайы ерекшеліктері болуы керек.
Ауыл шаруашылығы өндірісінің ерекшеліктері аграрлық құқықтың да ерекшеліктерін көрсетеді. Ондай ерекшеліктердің қатарына төмендегілерді жатқызуға болады:
- ауыл шаруашылығы, өндіріс үшін тамақ және ауыл шаруашылығы өнімдерін шығарушы экономиканың жалғыз саласы болып табылады;
- экономиканың басқа салаларымен салыстырғанда ауыл
шаруашылығында жер өндірістің негізгі құралы болып табылады,
ал басқа салаларда олар өз объектілерін, яғни өз ғимараттарын
орналастыратын жер ретінде қарастырылады;
- жерден басқа, ауыл шаруашылық өндірісінде өндірістің негізгі
құралы ретінде тірі организмдер пайдаланылады, ал басқа салаларда
мұндай жоқ;
- ауыл шаруашылық өндірісі топыраққа және табиғи-климаттық
жағдайларға және адамның еркіне байланысты емес басқа да
жағдайлармен байланысты;
- ауыл шаруашылығына маусымдық және өндірістің кезеңділігі
(циклділігі) тән. Мысалы, жазда, көктемде және күзде жұмыстардың
көпшілік мөлшері жасалады. Бұл контекстен ауыл шаруашылық кәсіпорындары жұмысшыларын қысқы уақытта жұмыспен қамтамасыз ету, еңбек ақы жыл мезгілдеріне теңдей етіп бөлуді, еңбек демалыстарын дұрыстап беруді реттеу сияқты үдерістерді құқықтық реттеу керектігі корінеді;
- ауыл шаруашылық өндірісінің кезеңділігі өсімдік және жануарлар дүниесінің дамуының биологиялық және физиологиялық ерекшеліктерімен тікелей байланыста болады.
Әдебиеттер.
1.'Теория государства и права. / Под ред. Бабаева В.К. М.: Юристь, 2002.
2.Аграрное право. Учебник для вузов. / Под ред. Быстрова Г.Е., Козыря М.И. М. 1998.
3.Воронин Б.А. Аграрное право как отрасль права, отрасль науки, отрасль законодательства и учебная дисциплина. Актуальные проблемы аграрного права России: теория и практика. Сборник научных статей. М. Право и государство. 2004.
4.Аграрное право. / Ответ.ред. БыстровГ.Е., Козырь М.И. М: Юриспруденция, 2000. 18-бет
5.Жетписбаев Б.А. Аграрное право РК. Алматы: Дәнекср, 2000. 39-бет.
        
        Жоспар.
I.Кіріспе.
II.Негізгі бөлім.
1. Аграрлық құқықтың түсінігі және оның пәні
2. Аграрлық қатынастарды құқтық реттеу әдістері
3. ... ... ... ... ... ... құқықтың қайнар көздерін саралау
5.Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... ... ... пәні - ... ... салалары пәндері сияқты берілген
құқық саласының ... ... ... қоғамдық қатынастар.
Ерекше құқық саласының пәні болу үшін бұл қатынастарды басқа ... ... ... ... салаларының нормаларымен реттейтін
арнайы ерекшеліктері болуы керек.
Ауыл шаруашылығы өндірісінің ерекшеліктері аграрлық ... ... ... ... ... қатарына төмендегілерді
жатқызуға болады:
* ауыл шаруашылығы, өндіріс үшін ... және ауыл ... ... экономиканың жалғыз саласы болып табылады;
* экономиканың басқа салаларымен салыстырғанда ауыл
шаруашылығында жер өндірістің негізгі құралы ... ... ... ... олар өз ... яғни өз ғимараттарын
орналастыратын жер ретінде қарастырылады;
* жерден басқа, ауыл шаруашылық өндірісінде өндірістің негізгі
құралы ретінде тірі организмдер пайдаланылады, ал басқа салаларда
мұндай ... ауыл ... ... топыраққа және табиғи-климаттық
жағдайларға және адамның еркіне байланысты емес басқа да
жағдайлармен байланысты;
- ауыл шаруашылығына маусымдық және ... ... тән. ... ... ... және ... жұмыстардың
көпшілік мөлшері жасалады. Бұл контекстен ауыл шаруашылық кәсіпорындары
жұмысшыларын ... ... ... қамтамасыз ету, еңбек ақы жыл
мезгілдеріне теңдей етіп бөлуді, ... ... ... ... ... ... құқықтық реттеу керектігі корінеді;
- ауыл шаруашылық өндірісінің кезеңділігі өсімдік және ... ... ... және ... ... тікелей
байланыста болады.
1. Аграрлық құқықтың түсінігі және оның пәні
Бірақ ... ... заң ... мәні ... "ауыл шаруашылық
құқығының"1 синонимі болып табылатын "аграрлық құқық" термині қолдауын
тауып ... ... ... құқықты жеке сала ретінде бөліп шығарудың
қажеттілігін дәлелдейді, ал басқалары әлі де дау туғызуда. Мысалы, ... ... ... ... қатардағы құқықтық құрылым емес және ... ... ... ... құқықтың жүйесі құқық саласынан, құқық
саласының салаларынан, құқықтық институттардан және құқықтық ... ... ... құқық салалары нормативтік-құқықтық актілермен
салыстырғанда бір деңгейде тұрады және ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастардың бірыңғай сипаттылығы
ауыл шаруашылық тауар өндірушілерінің қызметін ұйымдастыру бойынша қоғамдық
қатынастармен анықталады.
Осыдан аграрлық құқық - ауыл ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың
жиынтығын керсететін, нақты құқықтық қағидаларға ... және ... ... және ... бар ... ... жүйесінің жеке бір
саласы.
Бірқатар ғалымдар екінші қатардағы құқықтық құрылымдар ретінде ... ... ... ... негіздейді.
Кешенді құрылымдарға кіретін заңдық нормалар өздерінің ... ... ... ... және ... ... ... салалардың
жалпы ережелері қолданылады. Ал екінші құрылымдағы нормаларға олар,
мысалы, азаматтық, қылмыстық, ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік шындықтың санаты ретіндегі ... ... өзі ... ... ... бар ... жоққа шығарады деген
пікірлерде.
Құқық жүйесінде осы уақытқа дейін құқық жүйесін және заң ... ... жоқ, ... заң ... салаларының кешенді сипаты
құқық салаларына ауысты. Қазіргі кезде ғалымдар ... ... ... ... әрекеттер жасап жүр. Мемлекет және құқық ... ... мен заң ... ... ... ... ... бар. Осыған
орай,профессор В.К. Бабаев мынаны көрсетеді: Егер саралау негізі әр салаға
арнайы пәні мен ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық құрамдар болмаса, онда заң жүйесінде ... ... ... басқару саласында қолданылуына байланысты
белгілер бойынша құрылған ор түрлі кешенді ... ... ... ... ... ... заңдары кешенді болып табылады1.
Сондықтан аграрлық құқық кешенді құқық саласы ... ... ... негіз жоқ.
Бірақ аграрлық құқық саласының жақтастары кешенді сала теориясына
негіздейді. Оған ... ... ... ... ... Олар ... құқықты ауыл шаруашылық ... ... ... қатынастарды (жер, мүліктік, еңбек, ұйымдастыру-басқару)
реттейтін құқықтық мормалардың жүйесі деп анықтайды.
Б.А. Воронин кешенді құқық ... пәні ... ... міндеттерді
шешуге бағытталған локальдық әлеуметтік жүйелер деп түсіндіреді. Осы
мақсатта кешенді ... пәні ... ... ... ... ... қажетті элементтерінен құралады. Бірақ кешенді құқық
салаларының табиғаты туралы ойлар әлі ... ... ... ... аграрлық құқықтың пайда болуы, мазмұны, даму ... ... ... ... және ... емес ... ... құрылымының нәтижесі болып табылады дейміз.
Аграрлық құқықтың өз бетіншелігі кез келген құқық саласының негізінде
оның пәні мен ... ... ... ... ... ... мәлім құқық
теориясының ережелеріне негізделеді. Бірыңғай ... ... ... ... құқық саласына біріктіріледі. Осыған байланысты
құқықтық реттеу пәні белгілі құқық саласымен реттелетін айрықша қоғамдық
қатынастар тобы.
Осы айтылған ... ... А.И. ... аграрлық құқықтың пәні
бірыңғай сипатқа ие ауыл шаруашылық кәсіп
орыпдары мен ... ... ... бойынша қоғамдық
қатынастардың қалыптасып қалғаи айрықша тобы деп ойлайды1.
Қазақстандық құқық жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... ерекше құқықтық реттеуді қажет ететім ... ... ... ... саласыпың болуы болып табылады. Бұл - ... ауыл ... ... ... байламысты қатынастар. Нақты
бұл қатынастар басқа қатынастарға да ерекше әссрін тигізеді, соның ішінде
аграрлық құқықтың пәні болып табылатын ауыл ... ... ... ... ... ... өндірістіц материалдық-техпикалық базасын
құруда, оны өндірістік-техникалық ... ... ... ... ... ... ... маңызды құрамдас элементі ... ... ... ... ... ... ... попіп аграрлық заңдар иемесе оларды ауыл
шаруашылық заңдар деп атайды.
Зацдар саласы - ... ... ... ... ... актілердің жүйесі.
Аграрлық заңдар ауыл шаруашылық қызметі ... ... ... ... әр ... ... ... актілердің яғни
заңдардың, Қазақстан Республикасы ... ... ... Үкіметінің қаулыларының, ... ... ... ... мен ... ... болып табылады.
Бұл жағдайда ауыл шаруашылық қызметі өсімдік және мал; шаруашылығы
өнімдерін өндіру, оны ... және ... ... өндірушілердің өздерінің
алғашқы өндеуі болып түсіндіріледі.
Бұл аграрлық заңдар агроөнеркәсіптік кешенді (бұдан әрі - АӨК) ... ма, жоқ па соны ... ме? ... ... ауыл ... ... алуды, оны қайта өңдеуді, ауыл ... ... және ... да ауыл ... қызметтерін жүзеге асыратын оның
қызмет ететін өндірістерімен қоса ауыл шаруашылығы құрайды.
Егер ... ... пәні ... ... ... нені, қандай
қоғамдық қатыпастарды реттейтіндігін көрсетсе, құқықтық реттеу әдісі бұл
қатынастар қалай, қандай әдістермен және ... ... ... құқық саласын ашып көрсетудің маңызды өлшемі (критерий) оның
қағидалары, яғни берілген құқық саласының ... және ... ... ... ... ... ... саласының құрылуының маңызды өлшемі ретінде құқықтың қайнар ... ... ... ... ... ... алады.
Аграрлық құқық саласының құрылуында субъективтік фактор ретінде құқық
саласының ... ... ... ... ... түрін реттеуде
қоғам мен мемлекеттің мүдделілігі ... ... ... ... ... ... өз ауыл ... өндірісінің дамуын
қалады, экономиканың аграрлық секторында реформалау бағдарламаларын жасады,
қоғамның емір сүруінде аграрлық саланың ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін
шаралар қолданды.
Аграрлық құқық ауыл ... және ... ... ... ... (жер, мүліктік, еңбек және ұйымдастыру-басқарушылық) аграрлық
қоғамдық қатынастарды реттейтін өзара байланысты ... ... ... ... ... ... құқық саласы1.
2. Аграрлық қатынастарды құқтық реттеу әдістері
Заң әдебиеттерінде кез ... ... ... ... қатынастарды
реттейтін құқықтық реттеу әдістеріне ие деген ойлар бар. Әкімшілік ... бұл - ... ала ... яғни билік және бағыныштылық қатынастары;
азаматтық құқық үшін - ... ету ... яғии ... заң алдында
теңдігі әдісіне негізделеді; Қылмыстық құқық үшін - тыйым салу әдісі; еңбек
құқығы үшін -әділетті ... және ... беру ... Аграрлық құқық
бірқатар ғалымдардың ойынша кешенді құқық саласы болып ... ... ... ... ... ... көрінеді. Бірақ, егер құқық
жүйесі 30-ға жуық құқық саласын ... ... онда ... ... ... деп есептеу дұрыс бола ма деген ойлар ... ... әдіс – ... ... ... ... ... деген түсінікті
алатын болсақ, онда құқық саласының ... ... ... ... ... Мемлекет және құқық теориясы бойынша әдебиеттерде
құқықтық реттеудің бірнеше негізгі ... ... ... ... Алексеев мұндай әдістерге мыналар жатады деп санайды: 1) рұқсат ету -
тұлғалардың өздеріне белсенді әрекет етуге ... ... 2) ... салу ... ... бір ... жасаудан бас тартуға міндеттеу; 3)
позитивті міндеттеу - ... ... ... жасауға міндеттеу
(бірдеңе жасауға, беруге, төлеуге және ... В.В. ... те ... ... осы ... ... ... басқаша кезекте: 1) позитивті міндеттеу; 2) рұқсат ету; ... ... ... ... А.И. ... былайша ойы дұрыс, осы
әдістердің бір-бірімен қиылысуына байланысты әр құқық саласының ... ... әсер ... ... ... әдісі болады. Бұл тек
аграрлық, экологиялық, жер құқықтарына ғана емес, сонымен ... ... ... еңбек және т.б. қүқық салаларына да қатысты. Мысалы,
аграрлық ... ... ету ... ауыл шаруашылық кәсіпорындары мен
ұйымдарын ұйымдастыру бойынша қатынастарды реттеуде ... ... ... мен ... ... ... үшін және басқа да ... ... ауыл ... ... ... үшін ... құқылы. Тұлға қандай ұйымдастыру - ... ... ... ... ... өзі ... Аграрлық қатынастарды
реттеуде позитивтік міндеттеу әдісі де қолданылады, мысалы, ауыл шаруашылық
мақсатындағы жерлерді пайдаланғанда, ауыл ... ... ... ... ... қатынастарды реттеуде. Кейбір жағдайларда
аграрлық құқықта тыйым салу ... де ... ... ... қоршаған ортаны қорғау бойынша қатынастарда.
Қазақстан Республикасы аграрлық құқығының тек ... ғана ... ... ... ... жоқ. Көптеген салалардың, соның ... ... да ... ... ... ... болмауы оның саралау мәнін
төмендетеді, Бірақ толығымен жоққа шығармайды, ... ... ... ... ... ... сөзсіз ие. Құқықтық реттеу әдісінің мүндай
ерекшелігі, әдетте, белгілі бір құқық саласының өз әдісінің ... ... ... ... ... осы байланыстың тек нақты салаға
қатыстылығын ... және осы ... тән ... реттеуді негіздейтін
ондағы белгілі бір элементтердің болуында.
Бірақ қазіргі кезде аграрлық құқыққа императивтік және ... ... ... үш ... ... ... тән деп ... тыйым салу, бұйыру, рұқсат ету.
Императивтік әдіс субъектілердің құқықтарын анықтауда міндетті бұйыру мен
тыйым салуды бекітуден көрінеді. ... әдіс ... ... үш ... ... ... (бағыт-бағдар
беру), қабылданған шешімдерді заңдастырудан және рұқсат етуден тұрады.
Көрсетілген қоғамдық ... ... ... ... ... түрлі деңгейлеріндегі өзара байлапысы мүлдем бірдей емес
болған. Әміршілдік-әкімшілдік кезендерде ... салу және ... ... ... Жеке ... ... нысанын тудыратын немесе жеке басқа
кіріс әкелетін қызметтің кез келген түріне рұқсат ... Ауыл ... - ... мен совхоздардың -тәжірибелік өндірістік-шаруашылық
қызметтері қатаң шектеліп отырды. Осы ... ауыл ... ... ұйымдастыру-құқықтық нысандарының арасындағы заңды, әсіресе
нақты айырмашылық жоқтың қасы болды, ал ол ... ... ... ... ... және оларды совхоздар етіп қайта құру
мемлекеттендіруге әкелді.
Тыйым салу және ... ... ... әскери кезеңге дейін де, одан
кейінде негізгі болып ... 1955 ... ... ауыл ... ... маңызды өзгерістер енгізуге және ... ... ... ... ... талпыныстар ешқандай
тәжірибелік нәтижелер бермеді және бермейтін де еді, ... сол ... ... әміршілдік-әкімшілдік жүйеге сәйкес келмеген еді. Осы бағытта
байқалатын алға басулар тек қана 90 жылдардың басында жер және ... ... ... ... ... бола бастады. Реттеудің
әкімшілік әдісінен экономикалық әдіске, яғни "заңмен тыйым ... ... ... ... ... ету ... көше бастады.
Жалпы нарықтық экономика, сонымен қатар аграрлық секторда тек ... ... мен ... негізінде бекітіліп.
дұрыс дами алмайды. Сондықтан біздің экономикада басым ... ... ... ... ... ... кейбір салаларда
ішінара, кейбір салаларда толығымен өз пікірін және ойын жүзеге асыруға
толығымен еркіндік беретін диспозитивтік ... орын беру ... ... ... ... де, ауыл шаруашылық коммерциялық ұйымдарының
құқықтық мәртебесін ... ... ... нормаларында да өзінің
тікелей көрінісін тапты. Мысалы, Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 31
наурыздағы "Шаруа (фермерлік) қожалықтары" ... ... 2000 ... 25
желтоқсандағы "Ауыл шаруашылық серіктестіктері және олардың ассоциациялары
(одақтары)" туралы Заңы.
Нарықтық экономикаға өтуге байланысты жеке ... ... ... шаруашылығындағы жеке құқықтық сала - аграрлық коммерциялық
ұйымдарын және шаруа қожалықтарын құрумен және ... ... ... және ... ... ... аграрлық өндірістегі азаматтардың
еңбектік және мүшелік қатынастарымен ... ... ... ... еркіндік әдісі, тараптардың заңдық теңдігі, олардың
бір-біріне тәуелсіздігі әдістері қолданылады (бұл қатынастарға мемлекеттің
қатысуына қарамастан).
Әдебиеттерде реттеудің экономикалық әдістері бар ... ... ... бар. Негізгі экономикалық әдістердің қатарына көрсетілген қызметке
ақы төлеу, айып төлеу, ... салу ... ... ... - ... ... құқықтық реттелу
сипатын және бағытын анықтайтын, негізгі басшылыққа ... ... ... уақытта бірдей болмайды. Белгілі бір тарихи кезеңде агроөнеркәсіптік
кешенде шешілетін міндеттер мен негізгі бағыттардың өзгеруіне ... ... ... да өзгереді. Аграрлық құқық негізінен ... ... ... ... тән қағидаларға сүйенеді.
Аграрлық құқықтың негізгі қағидаларының қатарына Н.Н. Веденин ... ... ... ... және ... нысан таңдау еркіндігі;
ауылдағы меншік нысанының және шаруашылық нысанының көптігі;
аграрлық кәсіпкерлік субъектілерінің теңдігі және ... әр ... ... ... тең дәрежеде құкықтық копғалүы-
* агроөнеркәсіптік кешен дамуының артықшылығы;
* агроөнеркәсіптік кешенді мемлекеттік қолдау;
* ... ... ... құқығы;
* ауыл шаруашылық тауар өндірушілердің өндірістік-шаруашы-
лык қызметіне мемлекеттік органдардың араласпауы.
Е.Л. Минина арнайы қағидаға ауыл шаруашылық өндірісінің ... алу ... ... ... ... Ерекшелік жердің ауыл
шаруашылығында өндірістің негізгі құралы болып қолданылатындығында. Ол
өсімдіктердің, жануарлардың тірі ағзалардың ... ... ... маусымдық сипатқа ие.
Аграрлық құқық заң ғылымдарының бір саласы ретінде - құқық саласы
ретіндегі ... ... ... ... ... оның ... мен дамуы,
аграрлық қатынастардың құқықтық реттелу қағидалары мен ерекшеліктерінің
жүйесін ... Оның ... ... Ауыл шаруашылығын мемлекеттік
реттеу, ауыл шаруашылық коммерциялық және коммерциялық емес ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды жекешелендіру және т.б. Ауыл шаруашылығы
мәселелері туралы ... ... ... ... ... ... ... салыстыру, зерттеу және талқылаумен айыалысады. Ол үшін
аграрлық заңдармен шешілетін сұрақтармен ... ... ... ... ауыл ... ... ... байланысты
дауларды шешудегі сот тәжірибесін, ауыл шаруашылығы туралы заңдардың даму
тарихын білу қажет. Аграрлық-құқықтық ... ... ... ... ... ... жер және ... құрылымдарды құқықтық
реттеу жүргізе отырып шетелдердің аграрлық ... ... ... ... ... ғылым және оқу әдістемесі ретіндегі пәнін құрайды.
Аграрлың қүқық гылымының пәні құқық ... ... ... құқықтың
доктринасын, тұжырымдамасын жасау, ғылымның осы саласының ... ... ... ... мен ... жүйесін зерттеу болып табылады.
Аграрлық құқық теориясының дамуы - аграрлық заңдардың тиімділігінің қажетті
алғы шарты. Заңның саласы, оны ... ... ... ... ... көп ... ... шешілуі құқықтық мәселелерді ғылыми зерттеу
деңгейіне байланысты нақты міндеттер қояды.
Аграрлық құқық оқу пәні ретінде - бұл ең ... заң оқу ... ... ... ... ... аграрлык құқық туралы ғылыми
білімдер жүйесі.
Аграрлық құқықтың ғылым және оқу пәні ... ... ... ... ... және ... ... тұрады.
Жалпы бөлімде аграрлық құқықтың жалпы институттары оқытылады. Олар:
аграрлық құқықтың пәні, ... ... ... аграрлық құқықтық
қатынастар; ауыл шаруашылығын мемлекеттік ... ауыл ... және ... емес ұйымдардың ұйымдастыру-құқықтық
нысандары; ... ... ... және ... ... ... жағдайы; ауыл шаруашылығында жалға беру және ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық коммерциялық ұйымдары
пайдаланатын жерлердің құқықтық ... ... ... ортаны қорғау;
ауыл шаруашылық коммерциялық ұйымдардың мүлкінің құқықтық ... ... ... ... ... және қаржылық
қызметтерін құқықтық реттеу; ауыл шаруаиылығында еңбек қатынастарын
құқықтық реттеу; ауыл ... ... ... ... ... және ... ... құқықтық реттеу; ауыл ... ... ... ... ... ... бұзған үшін
жауапкершілік сияқты бөлімдерден тұрады.
Аграрлық құқықтың арнайы бөлімі ... ... ... ... ал ... жер ... реформаларды құқықтық
реттеуге арналады.
3. Аграрлық құқықтың қайнар көздерінің түсінігі
Аграрлық құқықтың қайнар көздерінің түсінігі туралы мәселе ... ... ... ... ... ... ... ілімнің құрамдас бөлігі
болып табылады. "Құқықтың қайнар көзі" ұғымы ... ... ... ... жиі ... яғни құқық мазмұны жағынан алғанда. Бұл мағынада
берілген ұғым қоғамдық қатынастарды реттейтін құқықтың мазмұнын анықтайтын
қоғамның материалдық даму жағдайын ... ... көзі ... ... құқықтық норманың мазмұнын
анықтайтын ... мен ... ... ... ... ... анықтайтын нысан. Құқық теориясында заңдық қайнар көздер ... ... деп ... ... ... нормаларының ресми анықталған
нысаны және бекітілуі, сонымен қатар ... ... мен ... жоюы
түсіндіріледі. С.С. Алексеевтің берген анықтамасы: "Құқықтың қайнар көзі"
дегеніміз ... ... ... онымен ресми танылған құқық
нормаларын құжаттық анықтау нысаны және ... ... ... және
жалпыға міндетті мән беру".
Сонымен қатар әр саланың ... ... ... ... қайнар
көздерінің жалпы жүйесінен бөліп қарауды қажет етеді. Яғни ... қай ... ... ... ... етеді. Нормативтік
актінің қай салаға ... ... ... ... ... ерекшелігімен анықталады.
Аграрлық құқықтың қайнар көздері аграрлық қатынастарды Құқықтық реттеу
саласындағы заңдық ... ... және ... әсер ететін
маңызды фактор ретінде мемлекеттің аграрлық саясатын анықтаудың және
бекітудің нысаны ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өндірісін ұтымды ... және ... ... ... шаралар жүргізе отырып, аграрлық
қатынастарды реттеу және қорғауды жүзеге асыратын аграрлық ... ... мән ... отыр.
Аграрлық қатынастарды реттейтін нормалардың көпшілігі ауыл шаруашылығы
қызметімен шұғылданатын ауыл шаруашылық ... меп ... ... нормативтік актілерден тұрады. Осы нормалардың жиынтығы
аграрлық заңдарды құрайды. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... заңдарында кездеседі, мысалы,
конституциялық, азаматтық, еңбек, жер, әкімшілік, қаржылық, ... ... ... Осы ... ... ... біріге отырып, аграрлық құқық-тың қайнар көздерін құрайды.
Аграрлық құқықтың қайнар козінің ұғымы ... заң ... ... ... ... ... коздері ретіндегі аграрлық құқықтың
қайнар көздері өзінің нормаларымен қоса басқа құқық саласының нормаларында
осы саланың қайнар көзі ... ... Бұл ... ... ... қайнар
көздерінің негізгі саланың қайнар көзі ретіндегі өз мәнін жоғалтады деген
сез емес. Бұдан ... ... әр ... ... ... ... көруге болады. Егер әдеттегі құқық салаларына нормативтік
актілер олардың қандай қоғамдық қатынастарды реттейтіндігіне байланысты
қатысты ... ал ... ... ... ... аграрлық құқыққа да, осы
қатынастың ерекшелігіне қаншалықты қатысты болатындығына байланысты. Бұл -
ауыл шаруашылық коммерциялық ... және ... ... ... болатын меншікке, тауар ақша айналысына, шарттық
және ... ... ... қызметтерді реттейтін нормалар.
Аграрлық-құқықтық ғылымда аграрлық қатынастарды ... ... ... ... екі ... ... нормалар ретінде
қаралады. Бұл құқықтық нормалардың бір уақытта негізгі де, ... де ... ... ... ... құқықтың кешенді құқық саласы
ретіндегі қайнар көздерінің ерекшеліктері жатыр.
Аграрлық құқықтың қайнар ... ... - ... ... ... яғни ... қатынастарды реттейтін нормативтік
құқықтық актілер. Мұндай нормативтік құқықтық актілерге мынадай белгілер
тән болу ... ... ... ... ... болуы керек.
Екіншіден, олар арнайы ... ... ... лауазымды тұлғамен
қабылдануы керек. Үшіншіден, нормативтік сипатта, яғни көп рет ... ... ... ... саны ... ... ... керек. Бесіншіден, барлық субъектілерге міндетті болуы
керек. Н.Н. Ведениннің ойынша, құқықтың қайнар көзі ... ... ... ... ... ететін тәртіп ережелерін көрсетудің ерекше
нысаны болып табылады1.
Б.А. Жетпісбаевтың ойынша, аграрлық ... ... көзі ... қатынастарды құқықтық реттеу саласындағы мемлекеттің аграрлық
саясатын бекітетін және ... ... ... ... ... ... ... нормаларда көрсетілетін мемлекеттің еркін білдіру әдісі.
Сонымен қатар осы еңбегінде Б. Жетпісбаев аграрлық құқықтың қайнар ... да ... ... ... ... ... ... белгіленген аумақта, белгіленген уакытта және ... ... ... ... ... өзіне енгізетін,
аграрлық заңдардың жүйесінің элементі болып табылатын құжат".
Г.Е. Быстровтың ... ... ... ... көзі ... ... ... ауыл шаруашылық коммерциялық ұйымдарының,
шаруалардың қоғамдық өзін-өзі басқару органдарының, аграрлық қатынастарды
реттеуге және қорғауға арналған, ауыл шаруашылық ... ... ... ... және ... ... құқықтық актілерде
көрініс табатын халықтың мемлекеттік еркін білдірудің сыртқы нысаны4.
4. Аграрлық құқықтың қайнар көздерін саралау
Аграрлық құқықтың қайнар ... ... ... қиындықтарға әкеп
соқтырады, ол әр ... ... ... ... ... ... Осы қиыншылықтардан шығу үшін оларды саралау
ұсынылады. Саралаудың негіздері мынадай:
1. Заңдық ... ... ... және ... ... ... анықтама аграрлық құқықтың қайнар көздерінің түсінігінің
мазмұнын толығырақ ашады.
а) ... - ... ... ... ... ... ... барлық нормативтік аткілер заңға негіз актілер болып табылады.
Бұл Қазақстан ... ... ... және ... ... ... органдарымен, министрліктермен және ... ... ... органдарымен қабылданған актілер. Заңға негіз
нормативтік актілерге сонымен қатар тек өздеріне ғана ... күші ... ... ... және ... ... ... актілер де жатады.
2. Нормативтік құқықтық актілерді шығарушы органдары бойынша.
3. ... ... ... ... ... Құқықтық реттеу пәні бойынша және т.б.саралау ол шығарушы органдардың
иерархиялық құрылымына байланысты. Ол төменгі тұрған органның шығарған
актісінің ... ... ... ... ... негізінде
қамтамасыз етіледі.
Аграрлық қатынастардың субъектілері бойынша ... әр ... ... ... ... ... жағдайын анықтайтын нормативтік-
құқықтық аткілерге негізделеді.
Аграрлық құқықтың қайнар көздері ... ... пәні ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық жер пайдалану, су
пайдалану туралы, аграрлық кәсіпорындардың шаруашылық өндірістік қызметтері
туралы, шарттық қатынастар тәртібі туралы және т.б. ... ... ... ... аграрлық құқықтың қайнар көздерін құқық
шығармашылық әдісі бойынша, яғни ... ... ... ... ... бойынша шығарылған актілерге
саралауда орын алады. Мемлекеттің ... ... ... ... ие ... ... қайнар көздерінің жүйесін құру үшін
негізгі нормативтік материал болып ... ... ... ... ... ... ... және
шаруалардың қоғамдық өзін-өзі басқару органдарының нормативтік актілерін
қарау және бекітуге бағытталған ... ... ... ... қызметі осы кәсіпорындарды әділет органдарында тіркеген
уақыттан бастап қана заңды болып табылады.
Тапсырма ... ... ... ауыл ... кәсіпорындары,
шаруалардың қоғамдық өзін-өзі басқару органдарының ... ... ... ... ... ... шығаруынан көрінеді.
Бұл жағдайда мемлекеттің актілерінің аграрлық қатынастарды реттеуде күшін
жоғалтуға әкеп соқтырмайды. ... ... және ... ... ... ... ... сәйкес ұйымның жарғысы жалпы
жиналыста (құрылтайшылар ... ... ... ... құқықтың қайнар көздерін саралау бірден-бір болып табылмайды.
1998 жылғы 24 наурызда қабылданған "Нормативтік құқықтық актілер ... ... ... ... актілер негізгі және туынды ... ... ... ... ... ... ... Конституция, конституциялық заңдар, кодекстер, заңдар;
2. Қазақстан Республикасы Президентінің Конституциялық заң
күші бар Жарлықтары; Қазақстан Республикасы ... ... бар ... ... ... ... ... нормативтік-құқықтық Жарлықтары.
3. Қазақстан Республикасы Парламентінің және оның ... ... ... ... Үкіметінің аграрлық қатынастарды ... ... ... ... ... және ... ... Жоғарғы Сотының
нормативтік қаулылары.
6. Қазақстан ... ... және ... ... мемлекеттік органдардың басшыларының нормативтік бұйрықтары.
7. Маслихаттардың және әкімдердің нормативтік құқықтық шешімдері.
Нормативтік құқықтық актілердің туынды түріне ... ... - ... бір ... немесе оның құрамдас бөлігінің ішкі
қызмет ... ... ... құқықтық акт. Мысалы, ауыл
шаруашылық ... ішкі ... ... ауыл ... мен ... ... ереже.
Ереже - белгілі бір мемлекеттік органның немесе оның ... ... және ... анықтайтын нормативтік Құқықтық акт. Мысалы,
Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылық министрлігі туралы ... - ... бір ... ... ... және ... тәртібін анықтайтын нормативтік құқықтық
Нұсқау - белгілі бір қоғамдық қатынастың саласында заңның қолданылуын
анықтайтын нормативтік құқықтық акт.
Аграрлық құқықтың қайнар көздерін ... ... да ... ... ... пәні бойынша жалпы және арнайыға бөлінеді. Жалпы
аграрлық ... да, ... ... ... да ... реттейтіндігімен және оның реттеу аясы кеңдігімен
сипатталады. Мұндай актілер қатарына Қазақстан Республикасының
Конституциясы жатады. ... тек ... ... ... актілер жатады. Мысалы,
Қазақстан Республикасыиың Агроөнеркәсіптік ... және ... ... ... ... туралы Заңы. Аграрлық құқықтың
қайнар көздерін құқықтық реттеу пәні ... ауыл ... ... ... ауыл ... жер ... ... аграрлық
кәсіпорындардың шаруашылық-өндірістік қызметі туралы, шарттық
қатынастардың тәртібі туралы және т.б. ... ... ... ... ... мысалы, Қазақстан Республикасының Жер
кодексі, ҚР Су кодексі, ҚР ... ... ... ... ... ... туралы кодексі, ҚР Еңбек туралы Заңы, ҚР
Азаматтық кодексі және т.б.
Құқықтық ... ... ... материалдык және іс жүргізушілік болып
бөлінеді.
Материалдық сипаттағы нормативтік ... ... - олар ... ... ... актілер. Материалдық аграрлық-құқықтық
нормалар тиісті қатынастардың ... ... мен ... ... ... ... Олар ветеринария, өсімдік
шаруашылығы, өсімдік карантині, ... ... және т.б. ... ... материалдық нормаларының көптеген мөлшері іс-жүргізу
әрекеттерін жүзеге асырудың және тиісті ... ... ... ... Іс ... I ... аграрлық құқықтың қайнар
көздері аграрлық қатынастар ... ... ... ... ... мына ... қатысты болады: жерлерді
пайдалануға беру, банкрот деп тану ... ... ... қызметтер рәсімдері және т.б. Іс жүргізуші сипаттағы акт ... ... ... іс ... кодексі, Қазақстан
Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі табылады.
Мазмұны бойынша, мысалы, әр ... ауыл ... ... ... ... ... Республикасының "Агроөнеркәсіптік кешенді және
ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы" Заңы, ... ... Су ... Азаматтық кодекс, Қазақстан Республикасының 2000 жылғы
25 желтоқсандағы "Ауыл шаруашылық ... және ... ... ... 1998 ... 31 наурыздағы "Шаруа (фермерлік)
қожалықтары туралы" Заң, Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 22 ... ... және ... ... бар серіктестіктер
туралы заң.
Аграрлық қатынастарды реттеудегі мәні, дәрежесі ... ... ... көздері негізгі норматывтік-құқықтық актілерге және көмекші
актілерге бөлінеді.
Негізгі нормативтік-құқықтық актілер ... ... ... қүрылысын
құрайды және осы актілерде бекітілген белгісіз адамдар тобына қолданылатын
жалпы сипаттағы тәртіптер болып табылады. Мысалы, жер пайдалануға, ... ... ... ... жер ... ... пайдалану міндеті
көзделген.
Көмекші нормативтік-құқықтық актілер, әдетте, техникалық-заңдық сипатта
болады және реттеліп ... ... ... ... ... ... ... Құқық қолданушылық тәжірибені жетілдіру
бойынша нақты көмекші ролді стандарттар, мысалы, Мемлекеттік стандарттар:
"Жер", "Су" ... ... ... ... ... ... үшін қандай да бір міндеттер бекітпейді және
жекелеген объектілерге қатысты қандай да бір құқықтар да ... ... ... ... ... ... ... етеді, құқық қолданушылық
тәжірибесінде мүмкін болатын қателерден сақтандырады. Мысалы, ... 26640-85 ... ... және ... ... ... ... ашып, дұрыс түсіндіруге мүмкіндік береді. Мемлекеттік
стандарт 17.1.3.07-82 Табиғатты қорғау. ... су ... және ... ... ... ... нормативтік-құқықтық актілердің болмауы негізгі нормативтік-
құқықтық актілердің қолданылуын ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциялық
Кеңесінің және Жоғарғы Сотының нормативтік қаулыларын жатқызуға болады.
Көмекші ... ... ... ... ... ... орнын толтырады.
Нормативтік құқықтық актімен қоса аграрлық құқықтың қайнар көздері
ретінде Қазақстан ... ... шарт және ... әдет-ғұрып
танылады.
Шарт - тәртіп ережелерінен тұратын, осы субъектілерге ғана міндетті
болып табылатын, екі ... одан да көп ... ... ... тұлғалардың арасындағы құқықтық байланысты құру ... ... ... құру болып табылады1.
Мысалы, ауыл шаруашылығында болатын ... ... ... ... ... шешіледі.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 383-бабына сәйкес, шарт
тараптар үшін оны жасасу кезінде қолданылып ... ... ... ережелерге (императивтік қалыптарға) сәйкес келуге тиіс.
Егер шарт жасалғаннан ... шарт ... ... қолданылып жүрген
ережелерден өзгеше, тараптар үшін міндетті ережелер заңдармен белгіленген
болса, жасалған шарттың ережелері оның күні ... ... ... ... да ... деп заңдармен белгілегендегіден
басқа жағдайларда өз күшін сактайлы.
Шарт- құқықтың қайнар ... ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастардың заңдық нысанының көрінісі
болып табылады және оған мынадай белгілер тән:
- біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... ерікті түрде шарттың барлық
жағдайлары орындалмаған жағдайда мемлекеттің күштеу шаралары
қолданылады;
* екіншіден, шарт шартта көрсетілген мерзімде, ... ... ... ... ... және осы уақыт арасында заңдық
күші болады. Өзінің заңдық күшін шарт жасалған мерзім біткен
уақытта жояды немесе шартта көрсетілген талаптар ... ... ... ... ... бұзу салдарынан оның күші
жойылады.
* үшіншіден, шарт тең құқықтық мүмкіндікке ие ... ... ... реттейді және келісімге келу,
заңдылық, құқықтық қорғалу және т.б. қағидаларға сүйенеді.
Нормативтік шарттар мемлекетішілік және халықаралық, құрылтай және жай,
типтік және ... ... ... және ... ... ... мәнге ие болуда.
Аграрлық құқықтың қайнар көздерінің ішінде ерекше орынға халықаралық-
құқықтық келісімшарт қамтитын ... ... ... ... күші ... ... ... нормалары
Қазақстан Республикасы қатысушы болып танылатын барлык халықаралық шарттар,
конвенциялар Қазақстандық ... ... ... ... ие ... ... сөз, егер ... шарт және қазақстандық заңдық актілердің
арасында қарама-қайшылықтар болса, онда бұл ... ... ... ... тиіс. Осыған байланысты халықаралық шарт деп
мемлекеттер ... ... ... ... ... ... ... (ҚР Конституциясының 4-бабының 3-пунктін қараңыз).
Халықаралық шартқа үкіметаралық, ведомствоаралық келісімдер, ... ... әр ... ... корпорациялармен жасаған
шарттары жатпайды. Мұндай келісім түрлері халықаралық шартқа жатпайды және
Азаматтық кодекстің 3-бабының ... ... ... азаматтық
заңдардың императивтік нормаларына бағынулары керек.
Қазақстан Республикасы Азаматтық құқық ... ... ... ... және екі ... ... қатысушылары болып
табылады. Мысалы, Халықаралық жүк ... ... ... Конвенция,
Евразиялық Патенттік Конвенция, Женевалық вексель Конвенциясы, ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасы мен
Америка Құрама Штаттары арасындағы шарт, Қазақстан Республикасы мен Америка
Құрама Штаттары арасындағы сауда ... ... ... және т.б.
Халықаралық шарттардың ұлттық заңдарға қарағанда басымдығы туралы ... ... 23 ... ... ... ... ... Вена
Конвенциясынан бастау алады.
Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 13 қарашадағы №103-2 заңымен
"Ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... ... сапасын жақсарту орталығы мен Қазақстан Республикасы Үкіметі
арасындағы келісім ратификацияланды. Қазақстан Республикасының Үкіметінің
2004 жылғы 20 тамыздағы №879 қаулысымен ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің арасында Өсімдік карантині және оны
қорғау ... ... ... ... бекітілді.
Аграрлық құқықтың қайнар көздерінің көрсетілген тізімінде көрсетілмеген.
Әдет-ғұрып тарихи мағынада аграрлық Қатынастарды ... ету ... ... ... ... ... үлкен мәнге ие болған. Ол
қазіргі кезде ... ... ие ме? ... ... ол құқықтық мәнге ие.
Аграрлық қатынастарды реттеуде ... ... ... ... ... ... көзі ретінде тәжірибеде қолданылады, бірақ ол ... ... өз ... ... ... 3-бабына сәйкес азаматтық қатынастарды әдет-ғұрып
нормаларымен реттеуге рұқсат етіледі, бұл жерде ... ... ... ... ... (әлеуметтік) тобында, жалпы нысанда азаматтық-
құқықтық реттеуді қамтитын берілген ... ... ... ... Азаматтық кодекс "әдет-ғүрып" түсінігінен ... ... ... ... яғни кәсіпкерлік қызметті жүзеге
асыру ... ... ... ... әр ... мемлекетте
орыаласқан сатушы мен сатып алушының арасында сатып алынған тауарларды
жеткізу бойынша шығынды бөлу туралы).
Іскерлік ... ... кең ... және маңыздысы белгіленіп,
жүйеленіп, жарияланып отырады және қолдануға ұсынылып отырады. ... ... ... ... яғни ... сауда-саттық
палатасымен жасалған сауда-саттық терминдерін талқылаудың халықаралық
тәртібі" кеңінен таралған. Бұл мәні ... ... ... мен ... алушы
арасында тауарды жеткізу бойынша міндеттер бөлінетін іскерлік айналымдағы
әдет-ғұрып. Тауарды тасымалдаумен, ... алып ... ... ... ... және т.б. байланысты шығындарды, тәуекелдерді бөлісу
осы тәртште козделеді. Мұндай ... ... ... ... және оқтын-оқтын қайта қаралып, расталып отырады, беделді
органдардың қолдануына ұсынылады.
5.Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясы барлық аграрлық зандардың дамуы
үшін құқықтық база ... ... ... ... ... ... ... және мемлекеттің аграрлық саясаты көзделген.
Қазақстан Республикасының Конституциясында аграрлық қатынастарды құқықтық
реттеудің ... ... және ... ... ... ... көзделген.
Конституциялық нормалар тікелей әрекет ететін құқықтық нормалар ... ... ... конституциялық нормалардың қоғамдық қатынастарды
реттеу мүмкіндігін жоққа шығарған. Бірақ бұл ... ... ... ... тапқан жоқ және 20 ғасырдың 60-жылдарында сынға тап болған, ал
1977 жылғы КСРО-ның Конституциясы және КСРО-ның 1978 ... ... соң ... нормалардың қоғамдық қатынастарды құқықтық
реттеу механизмінде алатын орны ... ... ... ... ... жоққа шығарылды.
Қазақстан Республикасының Конституциясы адам мен ... ... мен ... ... ... негізгіне ие. Себебі,
Конституцияда адам мен ... ... мен ... ... ... ... конституциялық құрылымдардың құқықтық
негіздері, мемлекеттік билік органдарының өкілеттіліктері мен ... ... ... ... Республикасының Конституциясы
қоғамдық Құрылымның негіздерін анықтайды: ... ... ... ... ... ғана ... ... қатар оның
институттары мен Конституцияда бекітілген ережелерді ... ... ... қоғам мен оның құрылымдық бөлімшелері ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынас
жүйесінде жекелеген тұлғалардың еркінен тыс өмір сүретін ... ... ... ... ... ... меншік пен жеке меншік танылады
және бірдей қорғалады. Меншіктің субъектілері мен объектілері аграрлық
қорғалу нысандары ... ... (ҚР ... 6-бабы).
Меншік иесі өзіне тиесілі мүлікке қатысты кез келген әрекеттерді, ... ... ... ... ... меншігіне беруді, оларға өзінің
мүлікті пайдалану құкығын беруді, мүлікті кепілге ... және оған ... ... ... тәсілдермен билік етуді жүзеге асыра алады.
Алайда, меншік иесінің өзінің өкілеттіліктерін ... ... ... және мемлекеттің құқықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін
бүзбауы тиіс. Меншік иесі өзінің ... ... ... және ... ... зиян ... қамтамасыз етуі
керек.
Конституцияның жерге және басқа да жер ресурстарына меншік ... ... ... орын ... ... ... 6-бабының 3-тармағына сәйкес "Жер және оның қойнауы,
өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да ... ... ... ... Жер ... заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен
шектерде жеке меншікте болуы мүмкін". Ауыл шаруашылық жерлеріне жеке ... ... ... ... дамытуда күшті ынталандыру болып
табылады. Өндірістің ... ... ... жер - ауыл шаруашылық нарығын
құруда ажырамас атрибут және осы жағдайда оның ауыл ... ... үшін мәні ... таңда жеке меншікті, азаматтық қоғамның негізгі құндылығы
ретінде ... ... ... ие. ... ... ... құқығы
мерзімсіз, шектелмейді және оған қол сұғылмайды. Ешкімді сот шешімінсіз
мүлкінен айыруға жол ... ... ... ... қызметі үшін және оларды
ұйымдастыру үшін нақты мәнге ие ... ... Н.Н. ... ... топ ... ... ... қызмет саласындағы азаматтардың құқықтары мен
міндеттері;
2) жер мен басқа да табиғи ресурстарға меншіктің түрлері мен
нысандарын анықтаушы;
1) еңбек қатынастарын ... ... ... және ... ортаны қорғау саласында
мемлекеттік органдар жүйесін, олардың қүзыретін бекітетін1. ... ... ... ... ... ... да ... болады.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабында "Казақстан Республикасы
өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және ... ... ... оның ең ... ... - адам және ... өмірі, құқықтары
мен бостандықтары" - деп көрсетілген.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 26-бабына сәйкес:
Әркімнің ... ... ... өз ... кез келген заңды
кәсіпкерлік қызметі үшін ... ... ... ... - ... ... ... азаматтар мен заңды
тұлғалардың тауарларға, жұмысқа, қызметке сұранымды ... ... ... ... бағытталған, жеке меншікке не мемлекеттік кәсіпорынды
шаруашылық басқару құқығына негізделген ынталы қызмет. Кәсіпкерлік ... ... оның ... етуімен және мүліктік жауапкершілігімен
жүзеге асырылады.
Қорытынды.
Сондықтан Қазақстан ... ... ... ... үшін өз ... мен ... ... пайдалануға қүқық
аграрлық қатынастарды құқықтық реттеуде негізгі мәнге ие.
Мемлекет кәсіпкерлік ... ... ... бере ... ... және ... қамтамасыз етеді, сонымен бірге ауылдағы
кәсіпкерлердің орындауы үшін ... ... ... ... ... Конституциясының 26-бабына сәйкес монополистік
қызмет заңмен реттеледі әрі шектеледі. Жосықсыз бәсекеге тыйым салынады.
Берілген ... ... ... ауыл ... экономикасын
жүргізудің нарықтық қағидаларын дамыта және ... ... ... кәсіпорындарына қатысты қолданылатын коммерциялық ұйымдардың
мәртебесін анықтау тәртібінің халықаралық-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... ете отырып,
мемлекет шаруашылық жүргізуші субъектілердің шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... еңбек туралы режелер жаңадан
анықталған. Қазақстан ... ... ... ... ... ету ... ... пен кәсіп түрін еркін таңдауына
құқығы бар. Еріксіз ебекке соттың үкімі бойынша не ... ... ... ... ғана жол ... Әркімнің қауіпсіздік пен тазалық
талаптарына сай ... ету ... ... бар. Ол ауыл ... оның ... ... ... ауыл шаруашылық
еңбеккерлері ауру малдармен жұмыс ... ... ... үшін улы химикаттарды пайдалану кезінде ауру қаупі туатындығымен
түсіндіріледі.
Осыған орай, ауыл ... ... ауыл ... ... ... ... ... тигізетіп міндетті
медициналық тексерістен және алдын ала медициналық қаралудан өтулері
керек.
Әдебиеттер.
1.'Теория ... и ... / Под ред. ... В.К. М.: ... ... ... ... для вузов. / Под ред. Быстрова Г.Е., ... М. ... Б.А. ... ... как ... права, отрасль науки, отрасль
законодательства и учебная ... ... ... ... ... ... и ... Сборник научных статей. М. Право и
государство. 2004.
4.Аграрное ... / ... ... ... М.И. М:
Юриспруденция, 2000. 18-бет
5.Жетписбаев Б.А. ... ... РК. ... ... 2000. 39-бет.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аграрлык реформа және ауыл шаруашылығындағы экономикалық тұрақтылық28 бет
Аграрлық саладағы инновациялық қызмет73 бет
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Аграрлық оқу орындарының ашылуы мен даму тарихы186 бет
Аграрлық саланы дамытуға байланысты туындаған экономикадағы теориялар7 бет
Аграрлық саясат9 бет
Аграрлық саясат жайлы100 бет
Аграрлық сектор саласындағы кәсіпкерлік және оның экономикалық рөлі31 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары21 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары ( Оңтүстік Қазақстан облысының мәліметтері негізінде32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь