Бюджет жүйесі туралы ақпарат

1 БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ОНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАНЫҢ ДАМУЫНДАҒЫ РӨЛІ
1.1 Бюджет жүйесінің әлеуметтік.экономикалық мәні мен рөлі
1.2 Бюджет жүйесінің құрамы және құрылымы
1.3 Шетмемлекеттердің бюджет жүйесі
Бюджет кез келген мемлекеттің өзіндік қызметтерін қаржы ресурстары арқылы жүзеге асыруға қажетті міндетті шарт болып табылады. Капитализмге дейінгі құрылыста мемлекеттік табыс негізінен табиғи сипатта болады. Қажеттіліктердің көп бөлігі табиғи жиындардың борыштары мен түсімдерінен құралды. Ресурстардың нақты жұмсалу бағыттарын негіздеу үшін арнайы жекелеген шығыс және кіріс сметалары жасалынды. Шығындар мен кірістердің біртұтас сметасын құрастыру талпынысы алғаш рет XVII ғ. Англияда жүзеге асып, бюджет деген атқа ие болды (budget – ағылшын сөзінен ақшасы бар қап, қазынашының сөмкесі дегенді білдіреді). Қаржы байланыстарының үлкен алуан түрлілігінде жекелеген жалпы қасиеттерге ие оқшауланған салаларды бөліп қарастыруға болады. Осылайша, жалпы қоғамдық өнімнің құндық үлестірілуінің ерекше облысында мемлекеттің шаруашылық субъектілер мен халық арасында қалыптасқан қаржылық қатынастар құралады. Бұл қатынастарға ортақ тән қасиет олар міндетті қатысушысы мемлекет болып табылатын бөлу үдерісінде пайда болады және қоғамдық сұранысты қанағаттандыруға бағытталған қаржы қорының құрылуы және пайдаланылуымен байланысты болып келеді. Аталмыш қаржылық қатынастар жиынтығы «мемлекеттік бюджет» түсінігінің экономикалық мазмұнын құрайды.
«Бюджет» термині «ақшасы бар қап», «ақша салатын, сақтайтын әмиян» сияқты тікелей мағынасында екі түрлі түсінікке ие. Бір жағынан, бұл азамат, жанұя, корпорация, аумақ, мемлекет сияқты кез-келген экономикалық субъектінің меншігіндегі қаржылық ресурстардың көлемі, қаражат жиынтығы.
Екінші жағынан, бюджет – белгілі бір уақыт аралығындағы кіріс пен шығыстың сәйкестігін сипаттайтын экономикалық субъектінің кіріс және шығыс арасындағы қатынасы, оның қаражатының теңдестігі, бюджет сөмкенің ішіндегі қаражаттың бар-жоғын да, қаражаттың толтырылуы шығындалу өкілдігін де, ақшаның келу-кету жолдарын да анықтайды.
Орталықтандырылған экономикада бюджет толығымен мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық даму жоспарына тәуелді болып келеді, сондықтан да қандай да бір өзіндік маңызды мағынаға ие емес. Мұндай әрекет, жоспарлы экономикадағы материалдық заттық факторларға басты рөлдің берілуі, ал қаржылық факторларға жанама рөл берілу үрдісіне байланысты [2, 89-90б].
Мемлекеттік бюджет жиынтық ұғымнан тұрады, яғни оны экономикалық категория, мемлекеттің ақша қаражаттарының орталықтандырылған қоры ретінде ғана емес, бәріне міндетті заңның бірі, негізгі қаржы жоспары, әлеуметтік-экономикалық үрдістерді реттейтін механизм ретінде де қарастыруға болады.
        
        1 БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
МЕН ОНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАНЫҢ ДАМУЫНДАҒЫ РӨЛІ
+ Бюджет жүйесінің әлеуметтік-экономикалық мәні мен рөлі
Бюджет кез келген ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асыруға қажетті міндетті шарт болып табылады. Капитализмге дейінгі құрылыста мемлекеттік табыс негізінен табиғи сипатта ... ... көп ... ... ... ... мен ... құралды. Ресурстардың нақты жұмсалу бағыттарын негіздеу үшін арнайы жекелеген шығыс және кіріс сметалары жасалынды. Шығындар мен кірістердің ... ... ... ... ... рет XVII ғ. ... жүзеге асып, бюджет деген атқа ие болды (budget - ағылшын сөзінен ақшасы бар қап, қазынашының сөмкесі дегенді ... ... ... ... ... ... жекелеген жалпы қасиеттерге ие оқшауланған салаларды бөліп қарастыруға болады. ... ... ... ... ... ... ... облысында мемлекеттің шаруашылық субъектілер мен халық арасында қалыптасқан ... ... ... Бұл ... ... тән қасиет олар міндетті қатысушысы мемлекет болып табылатын бөлу үдерісінде пайда болады және қоғамдық сұранысты қанағаттандыруға бағытталған қаржы ... ... және ... ... ... ... ... қаржылық қатынастар жиынтығы түсінігінің экономикалық мазмұнын құрайды.
термині , сияқты тікелей мағынасында екі ... ... ие. Бір ... бұл ... жанұя, корпорация, аумақ, мемлекет сияқты кез-келген экономикалық субъектінің меншігіндегі қаржылық ресурстардың көлемі, ... ... ... бюджет - белгілі бір уақыт аралығындағы кіріс пен ... ... ... ... ... ... және ... арасындағы қатынасы, оның қаражатының теңдестігі, бюджет сөмкенің ішіндегі қаражаттың бар-жоғын да, қаражаттың толтырылуы шығындалу өкілдігін де, ... ... ... да анықтайды.
Орталықтандырылған экономикада бюджет толығымен мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық даму жоспарына тәуелді болып келеді, сондықтан да қандай да бір ... ... ... ие ... ... ... ... экономикадағы материалдық заттық факторларға басты рөлдің берілуі, ал қаржылық факторларға жанама рөл берілу үрдісіне байланысты [2, 89-90б].
Мемлекеттік бюджет жиынтық ұғымнан ... яғни оны ... ... ... ақша ... ... қоры ретінде ғана емес, бәріне міндетті заңның бірі, негізгі ... ... ... ... ... механизм ретінде де қарастыруға болады.
Мемлекет бюджет саясатын, яғни әлеуметтік-экономикалық даму бағдарламаларын жүзеге асыратын бюджеттік нысандар мен ... ... ... ... ... ... саясаты бюджет жүйесі арқылы іске асады.
Бюджет жүйесі - елдің экономикалық қатынастар мен құқықтық нормаларға ... ... ... жиынтығы.
Бюджет жүйесі мына қағидаларға негізделеді:
* Біртұтастылық: бұл қағида бойынша бюджет жүйесіне кіретін барлық бюджеттер ... ... ... біртұтас бюджет сыныптамасын пайдаланумен, біртұтас мемлекеттік қаржы статистикасымен, келісілген бюджет процедураларымен, ... ... ... бөлу ... ... ... арақатынасымен қамтамасыз етіледі.
* Бюджеттің толықтылығы мемлекеттік заңнамамен ... ... ... ... және толық көрсетуімен қамтамасыз етіледі.
* Нақытылық бюджеттің қаржы операцияларының шынайы көрсетілуімен, бюджет салаларының орындалуымен сәйкес болуын білдіреді.
* Жариялылық: Үкімет пен ... ... ... өз ... ... ... Бұл қағида шаруашылық саясатта байқалатын қателердің алдын алуға, бюджет баптарын ашуға мүмкіндік береді.
Бюджет ... ... ... ... - ел Конституциясы мен бюджет ... ... ... ... - ... ... ... төменгіге ресурстардың бір бөлігін және керісінше теңдестіру мақсатында беруімен сипатталатын қайта бөлу жүйесі. Реттеу механизміне ... ... ... ... ... ... көздері.
Реттеуші табыс көздері бекітілген және реттеуші болып бөлінеді.
Бекітілген табыстар - бюджет қаражаттарының толық немесе бір бөлігінің нақты бюджетке ... ... ... - ... ... бюджеттің төменгіге бағыттайтын қаражаты. Бекітілген және реттеуші ... ... ... ... ... ... реттеледі. Егер жиынтық бюджеттегі түсім көлемі әрбір деңгейдегі биліктің функциясын жүзеге асыруға жеткілікті ... онда ... ... ... ... ... Горизонитаальды теңдестірілу - жекелеген аймақтардағы бюджеттің кіріс және шығыс бөліктерінің өзара тең болуы. Вертикальды теңдікке қол жеткізу - ... ... ... ... ал горизонтальды теңдестірілу екінші кезеңі болып табылады, ол Қазақстанда бюджеттік алу, субвенциялар арқылы жүргізіледі [3, ... - ол ... ... категориясына қарағанда бөлек, ерекше тұрған экономикалық категория. Оның қаржыдан ерекшелігі тек қана абстракцияның басқа деңгейі мен қаржылық ... әр ... ... ... ... ... көптеген қаржылық байланыстардың ішінде ... ... ... ... ... ... ... шығаруға болады.
Қазақстан Республикасының Бюджет кодексінің 4-бабында бюджетке келесідей түсінік берілген: . ... ... - ... ... ... негізі - орталықтандырылған қор, экономикалық негізі - ... ... ... ... ... - ... әр мемлекетке өзінің экономикалық, әлеуметтік және саясаттық функцияларын орындауға объективтік ақшалай түрде қажетті. Бюджет қай ... ... да ... ... ... ... яғни ... займдар, шығын және тағы басқалары, сонымен қатар олар бір қоғамдық-экономикалық формациядан басқа формацияға ауысса да өздерінің ... ... Дәл осы ұғым ... ... ... деп ... ... бюджеттің экономикалық түбі басқа да экономикалық категорияларға сай ақша түріндегі және соған ... ... ... бар ... қарым-қатынаста жатыр.
Экономикалық әдебиет (заңдар, монографиялар, оқулықтар, ғылыми мақалалар) беттерінде термині әр түрлі ұғымда пайдаланады, мысалы, ақша ... ... мен ... ... ... ақша қаражаттарының негізгі орталықтандырылған қоры ретінде. Осыған қоса, әдебиетте мемлекеттік ... тағы ла ... ... ... ... - ол ... ... бюджет - ол басқарушылық жоспар; бюджет - ол заңнамалық құжат; бюджет - ол ... ... ... - ол ... ... ... дәлелдейтін құжат деген. Бірақ, бюджеттік салық саясатының мазмұны өте кең, себебі оған мемлекеттік басқару органдарының негізгі фукнциялары, ... ... ... мен ... ... ... және тағы басқа көрсеткіштер мен ережелер кіреді.
деген көптеген ұғымға сүйене отырып, ол келесідей ... ... деп ... ...
* ол өз ... жеке бір ... категория;
* ол мемлекеттің ақша қаражаттарының орталықтандырылған қоры;
* ол экономиканы реттеуге арналған құрал (бюджеттік механизм арқылы);
* ол мемлекеттің негізгі қаржы ...
* ол ... ... қарым-қатынасқа қатысушылар міндетті түрде орындайтын заң.
Бүгінгі күні мемлекеттің бюджеті қаржылық ... әр ... ... әлеуметтік-экономикалық мүдделерін қалыптастыратын күрделі және көп міндет атқаратын құрал. Бюджет арқылы орталық пен аймақтар арасындағы ... ... мен ... ... ... мен ... ... ымыраға келеді, бюджеттік дотациялар мен трансферттер бөлу арқылы мемлекет орталық және жергілікті мүдделерді қалыптастырып іске асырады. Ал ... ... ... ретінде қоғамның саясаттық және әлеуметтік дамуын көрсетеді [4, 6-8б].
1991 жылдан бастап ... ... ... ... түбірлі өзгерістерге ұшырады. 1991 жылдың 17 желтоқсанында Қазақстанның бюджет құрылысын анықтаған бірінші заңға қол қойылды. Оның ... ... ... ... бөліктеріне республикалық және жергілікті бюджеттер дербестігін беру еді. Әр түрлі деңгейлер бюджеттерінің бірлік қағидаты әлі заңмен белгіленбеген болатын.
Нарықтық экономикаға көшумен ... ... және ... ... ... 1995 ... 30 тамызда жаңа Конституцияны қабылдау, 1995 жылы жаңа салық ... ... ... ... ... органдарын құру 1996 жылғы 24 желтоқсанда Қазақстан Республикасының жаңа заңын дайындауға себеп болды. Заңда ... ... ... ... бюджетті жасаудың, қараудың, бекітудің, атқарудың және атқарылуын бақылаудың тәртібі ... ... ... ... трансферттер, мемлекеттік кепілдер, қарыздар, қарыз алу және борыш, үкіметтің және жергілікті атқарушы органдардың резервтері сияқты жаңа ұғымдар ... ... ... ... жалпы мемлекеттік салықтар, алымдар, төлемдер және жергілікті салықтар мен алымдар болып бөлінді. 1998 жылдан ... ... ... тура ... алу ... ... ... үшінші заң қабылданды. Жергілікті бюджеттердің теңгерімділігін қамтамасыз ету мақсатында барлық ... үшін ... ... бөлу ... және ... алынымдар мен субвенциялардың механизмі белгіленді. Түсімдердің түрлері бойынша республикалық және жергілікті бюджеттердің арасында кіріс ... бөлу ... ... ... ... және жергілікті бюджеттерден қаржыландырылатын мемлекеттің функциялары шектелінді. Мемлекеттік бюджетте мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар шоғырландырылды.
2009 жылы қолданысқа енгізілген Бюджеттік кодекстің жаңа ... ... ... ... ... ... Оның ... бюджеттікүдерістегі стратегиялық және бағдарламалық құжаттардың рөлі, нәтижеге ... ... ... ... ... ... бағдарламаларды қалыптастыру, қызмет нәтижелеріне қол жеткізу үшін бюджеттік ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қаржылық бақылауды жандандыру сияқты шешуші салаларды қамтитын үш жылдық бюджет жасалынды. Бюджеттік кодекстің жаңа ... ... ... стадиясындағы барлық операцияларды - стратегиялық бағыттар мен мақсаттар негізінде бюджеттік өтінімдерді қалыптастыру мезетінен - әрбір мемлекеттік орган қызметінің ... ... ... ... ... ... Министрліктер мен ведомстволардың қызметі мемлекеттік қызметтер көрсетуге қайта бағдарланған, жаңа Бюджеттік кодекстің нормалары бюджеттік қаражаттар мен мемлекеттік ... ... ... ... ... туғызуға жетелейді [5, 380-383б].
Экономикалық әдебиеттерде мен түсініктері арасындағы айырмашылықтар көрсетіледі. Бірінші термин ... ... ... кейбір мақсаттарға бағытталған іс-әрекеттердің тәртіпке келтірілген барлық шеңберін қамтиды. Сонымен қатар, бұл іс-әрекеттер тек ... ... ... ... ғана ... ... мүмкін емес процедуралардың қатарын атап көрсету жолымен де ... ... ... - ... ... ... ... сандық көрінісін сипаттайтын тар мағынадағы түсінік.
Мемлекеттік бюджеттің мазмұны көп қырлы, оның ... ... ... ... бар түрлі үрдістерден тұрады. Осы тұрғыда мемлекеттік бюджет экономикалық құбылыс ретінде ғылыми көзқараспен ... ... ие: ... ... ... ... ... орта буыны ретінде және мемлекеттің негізгі қаржы жоспары ретінде.
Мемлекет пен басқа да өндіріс үдерісінің қатысушылары арасындағы көрсетілген қаражат бөлу ... ... ... деп ... ... ... ... мазмұнын құрайды. термині белгілі бір кезеңдегі қаржы кірісі мен шығысының жазылған тізімін білдіреді. ... ... ... ... ... ... ... айқындайды, яғни, мемлекеттік бюджеттің өміршеңдігі сол мемлекеттің бар болуымен алдын ала ... ... ... ... ... ... бөлу қатынастарының экономикалық формасы болып, оның мемлекеттік-аумақтық құрылымын және ... ... ... ... ... мақсатын орындай отырып, дербес экономикалық, нақтырақ айтқанда, қаржылық санат ретінде қарастырылуы мүмкін. Мемлекеттік бюджет бөлу қатынастарының айқындаушы ... ... ... ... ... ...
Мемлекеттік бюджет дегеніміз - қоғамдық қатынастардың барлық ... ... ең ... көп ... кең өрісімен сипатталатын ерекше экономикалық санат. Бюджеттің мұндай қасиеттері оны басты қаржы құралы ретінде пайдалануға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік бюджет экономикалық ... ... ... қажеттілікті қанағаттандыру үшін орталықтандырылған ақша қорын құру мен бөлу арқылы, ұлттық табыс пен ұлттық өнім құнын жоспарлы бөлу бойынша ... ... ... ... айқындайды.
Қатынас жүйесіндегі кез келген экономикалық объект өз қасиеттерін қызметтері арқылы көрсетеді. Экономикалық санаттың мағынасы оның атқаратын ... ... ... бөлу қызметі арқылы аумақаралық және салааралық қаржы ресурстары бөлінеді, қаражат ... ... ... ... ... ... бөлу ... үкімет пен басқару органының бюджет табысын бекітуімен, сондай-ақ түрлі ішкібюджеттік реттеу түрлері арқылы жүзеге асады (субвенциялар, бюджеттік алулар, т.б.). Ақша ... әр ... ... ... бөлу ... жеке ... қоры құрылады.
Ақша ресурстарын салааралық бөлу бір жағынан, түрлі экономикалық салаларға жататын кәсіпорындар мен ұйымдардың мемлекеттік бюджетке ... ... ... ... ... ... ... мен өндірістердің қажеттіліктеріне жұмсалатын бюджет қаражатына негізделеді. ... ... кен ... ... деген бюджеттік инвестиция немесе ауылшаруашылық кәсіпорындарын қаржыландыру және т.б.
Қайта бөлу сипаты жеке тұлғалардың салықтарына да тән. Олардың салық ... ... ... - екінші қайтара бөлу актісі болып ... ... ... бөлу ... ... ... ... ауқымының кеңдігінде, ақша ағымдарының көп арналы және құрылатын мақсатты қорлардың ... ... ... ... ... шамамен жартысын қайта бөле отырып көптеген арнайы мақсатты қорлар құрады.
Үшінші ерекшелігі, негізгі бөлу объектісі болып қоғамның таза табысы ... ... бұл ... табыс пен ұлттық байлықтың басқа да элементтерін жартылай бөлу мүмкіндігін жоққа ... ... ... ... ... және ... ... көмегімен бюджет арқылы жеке тұлғалар жалақыларының бір бөлігі қайта бөлінеді.
Осылайша, мемлекеттік бюджеттің бөлу қызметі көпсатылы бөлу сипатына ие, ол ... ... ... салаларында көрініс табады, мемлекет экономиканың, ғылымның, денсаулық сақтау саласын, мәдениетті, қорғаныс саласын, басқа да ... ... ... үшін пайдаланылады.
Мемлекеттік бюджеттің бақылау қызметі экономикамен үйлесімді байланыста болуы бюджеттің бөлу үдерісінің түрін, пайда болатын жағымды және ... ... ... ... алады. Бұл тұрғыда, бюджет қаржы санаты ретінде деп айтуға болады. Бюджет табысындағы және бюджеттік қаржыландырудағы жағымсыз ... - ... бір сала ... ақаулар туралы белгі болып табылады. Бұл мұндай ... ... табу мен ... мән беру ... туындатады. Сондай-ақ, мұндай белгілер уақытылы бюджет теңсіздігін табу мен оларды жою үшін іс-шаралар ... ... ... ... ... бюджеттің объективті қасиеті болып табылады және де оның табиғатынан бөлу санаты ретінде айқындалады. Кез келген бөлу бұл үдерісті бақылаумен ... ... ... ... тән ... ... оның экономикалық санат ретіндегі ерекшелігі арқылы мемлекеттік бюджеттік бақылау түріне ие ... ... ... тегеурінді қасиетке ие бола отырып экономиканы және мемлекеттік бюджет қаражатын пайдалануды басқаруда әсерлі құрал ретінде пайдаланылады. ... бұл ... ... ... ... ... ... ауытқу индикаторы ретінде қызмет етеді. Бюджеттік бақылаудың нәтижелері арқылы қаржы тәртібін бұзушы, ... ... ... ... жол ... ... әсер ету ... қолданылады, сонымен қатар, анықталған қаржы тәртібін бұзушылықты жою бойынша шаралар жүзеге асырылады.
Ақпараттық қызметі. Бюджет - ... ... ... ... саяси жағдайының көрсеткіші болып табылады. Оның құрылымындағы кіріс пен ... ... ... ... саясатының басымдылықтарын, қызығушы жекелеген топтардың оған әсер ету ауқымын білуге болады. Оның үстіне ... ... заң ... жылға жоспарлы құжат ретінде жасалатындықтан, ол болашақ экономикалық жағдайдың болжамы ретінде көрініс табады. Тек қана ... ... ғана ... сондай-ақ, экономика секторының мемлекеттік емес ұйымдары да, қарапайым азаматтар да, оны өңдеумен бірге ... ... ... ... ... ... ... бағдар алады. Заңға енгізілетін жоспарлы-болжамды көрсеткіштер арқылы қоғамда белгілі бір күтулер қалыптасады, олар өз кезегінде жағымды да, жағымсыз да болуы ... ... ... ... қызметі. Демократиялық мемлекеттерде бюджет туралы заң қабылданбас бұрын міндетті түрде бұл мәселе Парламентте қаралуы керек. Бұл кезеңде үкімет ... заң ... өз ... мүдделерін ескере отырып депутаттар түзетулер енгізеді. Осылайша, ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Өкілетті демократия механизмдері арқылы бұл қалаулар ... ... ... ... ... ... ... көрініс табады.
Реттеу қызметі. Нарықтық экономика жағдайында қаржы жүйесі мемлекеттік реттеудің негізгі құралы болып табылады. Ал бюджет болса, сол ... ... ... ... ... ... Экономикалық саясат саласындағы кез келген маңызды шешімдер қаржылық ... ие ... ... сондықтан да олар сәйкес бюджеттің шығындарымен бекітіледі. Денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қамсыздандыру салаларына қаржы жұмсай отырып, ... ... ... ... мен өмір сүру деңгейін реттеп отырады. Экономиканың жеке салаларын қолдауға жұмсалатын қаржы көмегімен нарықтық көзқарас бойынша тиімсіз болып табылатын қоғами ... ... мен ... ... ... ... ... құралы болып табылады, себебі донор-аймақ қаржысы арқылы ... даму ... ... және ... ... ... орын алғанда, депрессивті және дағдарысты аумақтарға қолдау көрсетуге жұмсалады.
Қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуында мемлекеттік бюджеттің рөлі келесідей:
* Экономиканың ... ... даму ... ... ... ... және ... саясат жүргізуде мемлекеттің негізгі құралдарының бірі болып табылады. Бюджет ... мен ... ... ... ... және әлеуметтік саясатты жүргізу үшін, экономикалық дағдарысқа төтеп беру үшін қаржы құралдарын өз қолында ... ... ... ... ... ... үшін ... мемлекеттік билік қолында жыл сайын ұлттық табыстың айтарлықтай үлесі шоғырлануы ... ... ... ... ... әсер ... ... болып табылады. Мемлекеттік бюджет арқылы қоғамдық өндірістің құрылымын анықтайтын ұлттық табысты қайта бөлу ... ... ... ... ... мемлекет өндіріске әсер етудің бюджеттік әдістерін өзгерте отырып экономикадағы өз позициясын күшейтеді. ... әсер ... ... және ... түрлерін қолдана отырып мемлекет шаруашылық субъектілерге субсидиялар береді, мемлекеттік инвестициялар құяды, инновациялық өрлеуді ... ... ... ... ... ... ... халықшаруашылықтық пропорцияны өзгертуге қол жеткізеді. Экономиканы реттеуде бюджеттік механизмді пайдалану мемлекет қарамағына түсетін қаржыны орағыта пайдалану ... ... ... Бұл қоғамдық өндірістің даму сәйкестігі мен ырғағына мақсатты түрде әсер ... ... ...
* ... бюджет әлеуметтік сала мекемелерін - ағартушылық, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, тұрғын-үй құрылысын бюджеттік қаржыландыруды жақсарту арқылы әлеуметтік мәселелерді ... ... рөл ... ... ... ... үдерістердегі рөлін күшейту әлеуметтік түрленудің қаржылық негізі болып табылатын бюджет қаражаты мен бюджеттік емес қорлардың артуымен, халыққа әлеуметтік ... ... жаңа ... ... ... түсіндіріледі. Сонымен қатар, мемлекеттік бюджет, азаматтардың материалдық бөліну салдарын біркелкі етуді және халықтың өмір сүру деңгейін көтеруді қамтамасыз етеді.
Бюджеттің ... ... ... ... ... ... оған тән ... сипаттармен айқындалады: ол заң күшіне ие; бюджетте, қоғам мүшелерінің қажеттіліктерін ... ... ... ... дамыту, оның тиімділігін арттыру бағдарламалары ретінде көрініс табады.
+ ... ... ... және ... органдардың өздерінің функцияларын орындауы үшін басқарудың барлық деңгейлерінде тиісті қаржы базасы болуы ... Осы ... әр елде ... ... ... ... әрбір әкімшілік-аумақтық бірліктерді абаттандыруды, заң шығарушы билікті, басқару аппаратын ұстауды және ... ... ... үшін ... ақша ресурстарын жұмылдыруды қамтамасыз ететін бюджеттер тармақтарының желісі құрылады. Бюджеттердің ... ... ... мен ... қалыптастыру, оларды теңдестіру үдерісінде заңмен реттеліп отыратын белгілі бір қаржылық өзара қарым-қатынастарға ... ... ... Осы ... ... - ... ... ұйымдастыру мен құрудың қағидаттары, оның буындарының өзара қатынастары мен байланысының ұйымдық нысандары, бюджет құқықтарының ... - ... ... ... ... әр түрлі елдерінде бюджет құрылысы мемлекеттік құрылысына, аумақтық-әкімшілік бірлігіне, экономиканың даму деңгейіне және нақтылы ... ... ... ... ... өзгешеліктермен ерекшеленеді.
Бюджет құрылысында басты орынды бюджет жүйесі алады. Ол экономикалық қатынастарға және құқықтық нормаларға ... ... ... ... ... білдіреді.Әр түрлі елдердің бюджет жүйелері өзінің құрылымы, бюджеттердің жекелеген түрлерінің саны жағынан түрліше болып келеді.
Бюджет жүйесінің құрамы елдің ... ... ... ... ... және ... құрылымы болуы мүмкін.
Федеративті мемлекеттерде бюджет жүйесі үш буыннан тұрады:
* мемлекеттік бюджет немесе федералдық бюджет;
* федерация мүшелерінің бюджеттері, ... ... - ... ... - ... ... ... - провинциялардың, Ресейде - федерация субъектілерінің бюджеттері;
* ... ... ... екі ... бюджет жүйесі қолданылады: орталық бюджет және жергілікті бюджеттер. Екі жағдайда да бюджеттердің оқшаулану мен дербестігінің түрлі дәрежесі ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне байланысты төмендегі бюджеттерге қатынасы бойынша белгілі бір реттеуші рөл ... ... ... бюджет жүйесі бюджет құрылымының унитарлық типімен анықталады. Өйткені Қазақстан - ... ... ... ... нысаны және сайланатын Парламенті бар унитарлық мемлекет [7, 343-344б].
Қазақстан Республикасында мынадай деңгейдегі ... ... ... облыстық бюджет, республикалық маңызы бар қала, астана бюджеті; ауданның бюджеті бекітіледі, атқарылады және дербес болып табылады (1сурет).
4445128270ШОҒЫРЛАНДЫРЫЛҒАН БЮДЖЕТ
00 ... ... ... ... ... БЮДЖЕТТЕР
00 ... ... ... ... ... ... ...
00 ... бюджеті
4846955103505 Республикалық маңызы бар қала бюджеті
00 Республикалық маңызы бар қала ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қала ... ... ... қала бюджеті
92075084455 ... ... ... ... ... ... ... 1. құрылымы
Ескерту. Құлпыбаев С., Мельников В. Д. Қаржы негіздері: Оқулық. - ... LEM, 2009 [5, ... ... - республикалық бюджетті, облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың ... және ... ... ... өтелетін операцияларды ескерместен, Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына ... ... ... ... ... ... қоры. Шоғырландырылған бюджетті заңнамалық билік органдары бекітпейді және талдамалық мақсаттарда пайдаланылады.
Шоғырландырылған бюджеттің құрылымы мынадай бөлімдерден ... ... ... ... ... ... бар қаланың, астананың бюджеттері;
* Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына жіберілетінбюджетке түсімдер мен олардың ... ... ... қорына аударымдары.
Қазақстан жиынтығында мемлекеттік бюджетті құрайтын республикалық бюджет пен жергілікті бюджеттер дербес жұмыс істейді.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... бюджет - бұл түсімдер мен бюджет тапшылығын қаржыландыру есебінен ... және ... ... Республикасының Конституциясы мен заңнамалық актілер жүктеген міндеттерді жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... қаржыландыруға арналған Қазақстан Республикасының заңымен бекітілген орталықтандырылған ақша қоры.
Жергілікті бюджет - ... ... ... ... ... бар қалалардан басқасы), аудандардың (қаладағы аудандарды қоспағанда) бюджеті.
Қаржы жылына арналған республикалық бюджет Қазақстан Республикасының заңымен, жергілікті ... ... ... бекітіледі.
Тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет Қазақстан Республикасының заңымен бекітіледі. Қазақстандағы қаржы жылы күнтізбелік ... ... ... яғни 1 қаңтарда басталып, 31 желтоқсанда аяқталады.
Қазақстан РеспубликасыныңҰлттық қорыелдің тұрақты әлеуметтік-экономикалық ... ... ету, ... ұрпақтар үшін қаржы қаражатын жинақтау, экономиканың қолайсыз сыртқы факторлардың әсеріне тәуелділігін азайту үшін ... ... ... ... бар қаланың, астананың бюджеті де Бюджет кодексінде белгіленген салық және ... да ... ... ... ... ... ... білдіреді. Ол облыстық деңгейдегі жергілікті атқарушы органдардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, олардың бағынысындағы ... ... ... мен функцияларын қаржылық қамтамасыз ету және тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктегі мемлекеттік саясатты іске асыру үшін ... ... ... ... арналған облыстық бюджет, республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеті облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, ... ... ... ... бюджеттер жүйесі мемлекеттік құрылымдық пен тиісті әкімшілік-аумақтық бөлімге негізделеді. Жергілікті ... ... ... жүйесінің екінші деңгейі және облыс, республика маңындағы қала, астана, ... ... ... қала ... ... ... ... тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік бойынша биліктің жергілікті органдары өз функцияларын орындауды қаржылық қамтамасыз етуге арналған ақша қаражаттарының орталықтандырылған қоры болып табылады[5, ... мен ... ... мен ... нақты әлеуметтік-экономикалық және тарихи жағдайларда жүзеге асырылатын мемлекеттік бюджет және салық саясатын жүргізудің бағыттарына байланысты ... ... ... ... және ... бюджеттердің құрылымы мынадай бөлімдерден тұрады:
1) кірістер:
салықтық түсімдер;
салықтық емес түсімдер;
негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер;
ресми ... ...
2) ...
3) ... сальдо;
4) таза бюджеттік кредит беру:
бюджеттік несиелер;
бюджеттік несиелерді өтеу;
5) қаржы активтерімен ... ... ... ... ... активтерін сатып алу;
мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер;
6) бюджет тапшылығы (профициті);
7) ... ... ... ... ... ... ...
қарыздарды өтеу;
бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы.
Бюджеттерді бекіту және бюджеттердің атқарылуы туралы есептерді түзу осы көрсетілген құрылым ... ... ... ... ... және ... міндетті төлемдер, ресми трансферттер, мемлекетке өтеусіз негізде берілетін, қайтарылатын сипатта болмайтын және мемлекеттің қаржы ... ... ... ... ... ... ... ақшалар болып табылады. Салықтық түсімдер - белгіленген салықтар мен бюджетке төленетін ... да ... ... ... емес ... -бюджетке төленетін міндетті, қайтарылмайтын төлемдер, сондай-ақ ресми трансферттерден басқа, бюджетке өтеусіз негізде берілетін ақша. Негізгі ... ... ... ... ... ... бектіліп берілген мемлекеттік мүлікті, мемлекеттік материалдық резервтен тауарларды, мемлекет меншігіндегі жер учаскелерін жеке меншікке сатудан немесе оларды тұрақты немесе уақытша жер ... ... ... ... ... емес активтерді сатудан түсетін ақшалар жатады. Трансферттер түсімдері - бұл ... бір ... ... ... ... бюджетке түсетін трансферттердің түсімдері.
Мақсатты трансферттерді қоспағанда, ... ... ... болмайды.
Бюджеттің шығындары - бұл бекітілген бюджет шегінде қайтарылмайтын негізде бөлінетін қаражаттар. Шығындардың қатаң мақсатты арналымы болады.
Республикалық және ... ... ... ... ... ...
1) ... мекемелердің қызметін қамтамасыз ететін шығындар;
2) тұрақты сипаты жоқ іс-шараларды ұйымдастыру мен өткізуге байланысты шығындар;
3) ... ... ... ... - ... саясатты іске асыру мақсатында өндірілетін тауарларға, жұмыстарға, көрсетілетін қызметтерге мемлекеттік органдардың ақы төлеуі;
4) жеке ... ... ... - ... ... үшін ... төлемдерден басқа, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкес жеке тұлғаларға ақша ... ... ... ...
5) ... міндеттемелерін орындауға арналған шығындардың өзге түрлері.
Трансферттердің жалпылама сипаты да, нысаналы мақсаты да болуы мүмкін. Нысаналы сипаты бар трансферттер ... ... ... ... ... және жергілікті бюджеттерді болжауға болмағандықтан, жоспарланбаған және ағымдағы қаржы жылында кейінге қалдыруға болмайтын қаржыландыруды талап ететін шығындарды қаржыландыру үшін ... және ... ... ... ... пен жергілікті атқарушы органдардың резервтері құрылады. Бұл резервтер:төтенше ... ... ... ... ... ... ... республикалық маңызы бар қалалар, астана бюджеттерінің, аудандар (облыстық маңызы бар қалалар) бюджеттерінің кассалық алшақтығын жабуға арналған резервті кіріктіреді. ... ... және ... атқарушы орган резервінің жалпы көлемі тиісті бюджет түсімдері көлемінің 2%-ынан аспауы тиіс.
Үкіметтің және жергілікті атқарушы ... ... ақша бөлу ... ... ... ... ... немесе жергілікті бюджеттерде бекітілген көлемдер шегінде тиісінше Үкіметтің және жергілікті атқарушы органдардың ағымдағы қаржы жылы аяқталғаннан ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Резерв құрамында көзделген ақша толық көлемінде пайдаланылған жағдайда Үкімет немесе жергілікті атқарушы ... ... ... ... ... ... ... мәслихатқа тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңға немесе жергілікті бюджет туралы мәслихаттың шешіміне өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... ... орган резервтерінің мөлшерін ұлғайту туралы ұсыныстар енгізеді.
Үкіметтің немесе жергілікті атқарушы органның резервінен бөлінген ақша қаржы жылы ішінде ... ... ... пайдаланылған жағдайда, бюджет бағдарламасының әкімшісі бөлінген ақшаның пайдаланылмаған бөлігін ағымдағы қаржы жылының соңына дейін тиісті бюджетке қайтаруды ... ... ... және жергілікті атқарушы органдардың резервтерін пайдалану тәртібін Үкімет белгілейді.
Операциялық сальдо бюджет кірістері мен ... ... ... ... ... ... ... бюджет кірістерінен асып түскен сомасы теріс операциялық сальдо, ал бюджет ... ... ... асып ... ... оң операциялық сальдо болып табылады.
Ағымдағы бюджеттік бағдарламалардың жалпы көлемі ... ... ... асып ... ... ... ... несие беру бюджеттік несиелердің және бюджеттік несиелерді өтеудің арасындағы айырма ретінде айқындалады.
Қаржы активтерімен ... ...
1) ... ... ... алуды;
2) мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдерді кіріктіреді.
Қаржы ... ... алу - ... ... ... ... халықаралық ұйымдардың қатысу үлестерін, бағалы қағаздарын мемлекеттік меншікке ... алу ... ... ... ...
Мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер - мемлекеттік ... ... ... ... ішінде халықаралық ұйымдардың, мүліктік кешен түріндегі мемлекеттік мекемелер мен мемлекеттік кәсіпорындардың қатысу үлесін, бағалы қағаздарын, сондай-ақ мемлекеттік кәсіпорындардың жедел басқаруындағы ... ... ... өзге де ... мүлікті сату жөніндегі операцияларға байланысты бюджетке түсетін түсімдер.
Қаржы активтерімен жасалатын операциялар бойынша сальдо қаржы активтерін ... алу мен ... ... активтерін сатудан түсетін түсімдердің арасындағы айырма ретінде айқындалады.
Қаржы активтерін сатып алу жөне ... ... ... ... түсетін түсімдер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне және әлеуметтік-экономикалық ... орта ... ... ... ... ...
Әр бюджетте оның кіріс және шығыс бөлігін теңестірген, яғни ... ... ... - бұл тепе-тендік, бюджетті жасаған кезде негізгі мәселе мемлекеттің ... ... мен ... ... ... жету ... табылады. Кірістердің шығыстардан, яғни бюджетке түсетін түсімдердің жалпы соммасының шығыстардың және қайтарымды негізде бөлінетін кірістердің ауқымынан асып түсуі бюджет артығын - ... ... Ол ... ... ... ... немесе бюджеттік қаражаттардың бос қалдығын құрауы мүмкін. Аяқталған бюджет жылы бойынша бюджет кезеңінің ... ... ... ... бос қалдықтары үкімет пен жергілікті атқарушы органдардың арнайы шоттарына есептеледі және кассаның айналымдағы нақты ақшасының ... және ... ... ... ... борышын жабуға пайдаланылады.Мұндай қажеттік болмаған жағдайда бұл қаражаттарды пайдалану туралы шешімдерді тиісті әкімшіліктер қабылдайды.Шығыстардың кірістерден асып түсуі ... ... ... ... тапшылығы (профициті) таза бюджеттік несие беруді және қаржы активтерімен жасалатын операциялар бойынша сальдоны шегеріп тастағандағы ... ... тең. ... ... ... шама бюджет тапшылығы, оң белгімен алынған шама бюджет профициті болып табылады.
Бюджет тапшылығының жол берілетін шекті мөлшері әлеуметтік-экономикалық дамудың орта ... ... ... ... ... ... - ... алу және бюджет қаражатының бос қалдықтары есебінен ... ... ... ... ету. Оның көлемі алынған қарыздар сомасының, бюджет қаражаты ... ... ... ... ... ... етеу сомасынан асып түсуі ретінде белгіленеді.
Бюджет тапшылығын қаржыландыру мәні оң ... ... жөне ... ... шамасына сай келеді.
Бюджет профицитін пайдалану мәні теріс белгімен белгіленеді және бюджет прфицитінің шамасына сай келеді [7, 363-369б].
Бюджет ... - ... ... бөлігінің кіріс бөлігінен басым болуын білдіреді. Өте жақсы нұсқа: егер кірістер мен ... тең ... - бұл ... ... ... кірістерден көп - теріс айырма - бұл ... әр ... ... ... ... ... үшін ірі мемлекеттік салымдар салу қажеттілігіне байланысты болуы мүмкін. Онда ол қоғамдық үрдістердің дағдарысын емес, ... ... ... ... ... өндіріс құрылымында прогрессивтік дамуды қамтамасыз етуді білдіреді.
* Дефицит төтенше жағдайлармен (соғыс, табиғи апат, т.б.) ... яғни ... ... ... ... ... ... жұмсауға тура келгенде болады.
* Дефицит экономикадағы дағдарысты білдіруі мүмкін.
Бюджет тапшылығын төмендетудің мынадай әдістері бар:
* шығыстар тұрақты, ... ... ... тұрақты, шығыстар төмендейді;
* кірістер өседі, шығыстар төмендейді (дефицит екі есе ... ... - оны жабу үшін ... ақша ... ... ... тапшылығын қаржыландырудың жолдары:
* ақша белгілерінің эмиссиясы. Бұл жол қолайсыз ... ... бар ... ... ... ... Бұл ... қаржыландыруға бос ақша қаражаттары бар компания, банк, т.б. қатынасады. Бұл кеңінен қолданылатын ...
* ... ... Оны халықаралық қаржы ұйымдары, банктер береді.
* Ұлттық байлықты пайдалану. Мұнда мемлекет өз активтерін басқа субъектілерге сатады.
Шетел капиталын ... ... ... ... ... шығындары қысқарады, тауар мен қызмет өндірісінің базасы ұлғаяды, жаңа салық төлеушілер қалыптасады, төлем балансы жақсарады.
Бюджет кірістерін өсіріп, шығыстарын төмендетіп, ... ... ... ... басқа даэкономикалық дағдарысқа қарсы шаралармен бірге қолдану мемлекеттің қаржы жағдайын тұрақтандыруға, әлеуметтік-экономикалық ... ... ... [3, ... Шет ... ... жүйесі
Экономикалық әлеует - жоғары дамудың алғышарты. Оны жүзеге асыру терең ... ... ... Қазақстандық даму стратегиясы елді түпкілікті жаңалауға (модернизациялауға) бағытталған. Онда жаңа типті ... ... ... құру ... орын ... ... ... сипаттары:
* ең алдыңғы қатарлы технологияны қолданады;
* тек шикізат қана емес, сонымен қатар күрделі (жоғары технологиялық) дайын өнім өндіреді;
* ... ... ... қызмет көрсетеді;
* әрбір қазакстандықты лайықты өмір сүру деңгейіне көтереді.
Мемлекеттің қаржы жүйесі бюджет және салық жүйелеріне тікелей байланысты. Қаржылық жүйенің ... екі ... ... ... ... ... Әр ... бюджеттердің кіріс бөлігін қалыптастыратын салықтық төлемдер жиынтығы салық жүйесін құрайды.
Белгілі бір заң нормалары мен экономикалық қатынастар негізінде қалыптасқан ... ... ... ... ... жүйе деп аталады. Бюджеттік құрылым мемлекеттік құрылымға тікелей байланысты. Енді бюджеттік құрылымды шетелдік ... ... ... ... ... өз ... бойынша жеке және өзара байланыста болатын буындардың классикалық тізбеге ұқсайды және өзіне ... ... ... қорларды және мемлекеттік кәсіпорындардың қаржыларын қосады. Сонымен қатар, оның ... ... ... ... тән ... ерекшеліктері бар. Бюджет жүйесінің бірінші деңгейінде - федералдық бюджет, ол ... ... ... және ... ... Екінші деңгейде - үш аймақтың және он провинциялардың бюджеттері. Үшінші - жергілікті ... ... ... - 5000 ... ... оған қоса: қалалар, ауылдар, тауншиптер, графстволар, арнайы қызметі бар ... ... ... ... ... түрде пайданы тұрғындардың алуы үшін құрылған. Канадалықтар салықтан түскен қаржыны аса көп шығын әкелетін мекемелерге жұмсағанды жөн ... ... ... саны өте аз және ... ... де көп ... Осы және бұдан да басқа жақсы ойластырылған экономиканы басқару жүйесі Канадада ... ... ... ... кұруға мүмкіндік берді. Канада азаматы болсын не болмасын белгілі бір өмір сүру ... ... ету осы ... ... мәні болып табылады.
Елдегі жұмыс күшінент прогрессивті табыс салығын жинай отырып, Канада үкіметі елдегі ... ... ... ... ... ... көмек көрсетеді және кедейлік категориясымен осылай күресіп келеді.
Салықтардың басым бөлігі әлеуметтік бағдарламаларға жұмсалады.
Жапония елінің әлемдік ... ... ... қысқа мерзім ішінде шығуына елдің, негізгі мақсаты ұлттық ... ... ... және ... ... ... ... дәрежеде бейімделуі болған икемді экономикалық саясат жүргізуі себеп ... ... ... ... етуші бірнеше бюджеттер қалыптасқан. Олар: орталық бюджет (орталық бюджеттің ... ... ... ... ... бюджеті) және бірнеше арнайы шоттар. Орталық бюджет табыстары салықтық және салықтық емес түсімдер есебінен құралады. Мемлекеттік бюджеттің 84% - ... ... ... ... емес ... 16% ... ал ... бюджеттерде салықтық емес түсімдер 25% жуық қамтамасыз етеді.
Жапония Ата заңына сәйкес мемлекет қаражаттарын игеру құқына парламент ие. Ал ... ... ... ... ... ... салықтар мемлекеттік және жергілікті болып жіктелді. Салықтардан айтарлықтай қомақты ... жеке ... мен ... ... ... салығы берді (шамамен 40%). Мемлекеттік бюджеттің 64% мемлекеттік салықтар, ал 36% ... ... ... ... ... түсімдердің бір бөлігі жергілікті бюджеттерге аударым түрінде қайта бөлінеді. Ел аумағында 3045 қала, поселка, аудандардың және ... ... 47 ... ... ... ... бар. Жапония салық жүйесі АҚШ және Еуропа елдерінің салық жүйелері сияқты салықтарының көп түрлілігімен ерекшелінеді. Олардың аумақтық басқарудың кез ... ... алу ... бар. Бірақ барлық салықтар елдің заң актілерінде тіркелген. Мемлекеттік салықтың әрбір түрі ... ... ... ... ... Заң олардың түрлері мен шекті мөлшерлемесін анықтап береді. Жергілікті салықтарға ... ... ... ... ... реттейді. Жалпы елде 25 мемлекеттік, 30 жергілікті салықтар жұмыс жасайды. Оларды үш үлкен топка топтастыруға болады:
* Заңды және жеке ... ... ... ... салығы;
* Жанама салықтар.
Бюджет табысының салықтық емес түсімдеріне жататындар: мемлекеттік кәсіпорын кызметтерінен түсетін түсімдер, мемлекеттік меншікті сатудан немесе жалға ... ... ... ... ... ... ... тән функционалдық белгілері бойынша құралады және мемлекеттің негізгі міндеттері мен қызметтерін көрсетеді. ... ... ... және ... ... ... жергілікті бюджеттерді толықтыруға, мемлекеттік қарызды басқаруға, император сарайын қамтамасыз етуге, басқару органдарына және басқа да мақсаттарға ... Ал, ... ... дегеніміз - күрделі салымдар мен зайымдардың жыл сайын бекітілетін бағдарламасы.
Арнайы шоттар болса, мемлекеттік кәсіпорындар мен корпорациялар ... ... ... ... ... ... ... Жапония қаржы жүйесіне тән ерекше белгінің бірі.Жергілікті билік органдарында шамамен 7 ... жуық ... ... бар. ... ... жылы 1-ші ... басталып, 31 наурызда аяқталады. Жоғарыда аталғандарға қосымша мемлекеттік инвестициялық бағдарлама атты жүйе іске ... ... ... ... ... отырып, бұл жүйе бүгінде мемлекеттік зайымдар мен инвестициялар бағдарламасы деген атпен танымал, жалпы мемлекеттік бюджеттік каржыландырудан ... ... мен ... ... ... бұл ... ... - қайтарымды, мерзімді, төлемді негізде беріледі.
Германия - экономикасының негізінде қазіргі заманғы озық техниканы игерген мемлекет екендігі әлем ... ... ... АҚШ пен ... ... үшінші орынды иеленген. Германияда Ата заң бойынша мемлекеттік биліктің екі ... ... - ... ... және ... ... мүшелері).Ал, қауымдастықтар мемлекеттік деңгейге кірмейді, тек жергіліктердің бөлшегі болып табылады. ... ... ... ... қадағалауға міндетті.
Германияның қаржы жүйесі: басқарудың үш деңгейлі бюджетінен; арнайы үкіметтік және бюджеттен тыс қорлардан; федералды темір жол қаржысынан ... және ... ... ... ... кәсіпорын қаржысынан; әлеуметтік сақтандыру органдарының қаржысынан; еңбек бойынша федералдық ведомствасының қаржысынан тұрады.
Қазіргі кезде Германияның бюджет жүйесінің құрамына ... ... ... екі қорымен кірді, сонымен бірге 16 жергілік және 11 мыңнан астам қауымдастық бюджеттері кіреді. Аты аталған буындардың бәрі ұғымын ... ... ... ... үлесі бірнеше жылдар бойы 80% құрап келеді.
Германияның қаржы ... ... және ... жерлер, Берлин қаласы және қауымдастықтардың шығындарын бөлу сипатынан тұрады. Мемлекеттік буындар арасында шығындарды бөлу тәртібі келесідей: мысалы, әлеуметтік шығындардың ... ... - ... ... ... білім беру бойынша шығындар жергіліктілер үлесінде, денсаулық сақтау шығындары - қауымдастықтар үлесіне тиеді. Ал қорғаныс ... ... ... ... Ата заңына сәйкес, аймақтық экономикалық құрылымды жақсартуға байланысты жалпы ұлттық бағдарламаларды қаржыландыру федерация мен ... ... ... ... ... ... ... басты құралы болып ҚҚС-ғы саналады, осы федерация мен жергілікті жер арасында 56:44 ... ... ... ... ... ... қаражаттардың 75% бір тұрғынға шаққандағы бірыңғай критерий бойынша бөлініске түсіреді, ал қалған 25% ... ... ... ... әлеуетін теңестіру мақсатына бағыттайды. Жергілікті жер үлесіне тиетін ҚҚС-ның көлемі ұзақ ... ... және оған ... ... үшін ... ... ...
Мұндай теңестірудің мақсаты - Германия территориясындағы жұртшылықтың материалдық деңгейін барынша ... ... ... ... аса маңызды міндеттердің бірқатарын федералды үкімет пен жергілікті жер бірлесе отырып жоспарлайды және ... ... ... ... ... ... ... аграрлық сектор құрылымын жетілдіру, алынған аймақты күзету, университет корпустарының құрылысы.
Жергілікті билік органдарының аса маңызды күрделі инвестициялық жобаларына федералды үкімет субсидия ... ... беру ... ... алады. Олар мына мақсаттарға бағытталады:
* жалпы экономикалық тұрақтылыққа, қауіп төнген жағдайда, сол қауіптің көзін жою немесе болдырмау жолдары;
* экономикалық ... ... ... ... ... әрмен қарай жалғастыру мақсатында шаралар қабылдау.
Жалпы міндеттердің барлық шешімі федералды үкімет пен ... ... ... ... яғни бір ... ... ... қаржы жүйесі 4 буыннан тұрады: мемлекеттік бюджет, жергілікті бюджет, арнайы бюджеттен тыс қорлар, мемлекеттік ... ... ... - ... ... және оның ... жүйесі екі деңгейге ие.
Елдің мемлекеттік бюджеті екі бөлімнен тұрады:
* ағымдағы түсімдер мен олардың ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің кірістері мен шығыстарынан тұратын ұлттық қарыз қоры.
Шығыстардың ... ... ... қорлар (98%) есебінен қаржыландырылады. Шоғырландырылған қорлар салық түсімдерінен (95%) қалыптасады. Салықтық емес түсімдерге ... ... ... ... ... және әкімшілік алымдар және басқалары жатады.
Ұлыбританияда бюджеттік үдеріс бюджет жобасын құрудан басталады. Бұл үдеріске ... ... ... ... мен ... қатысады. Берілетін өтініштерге негізделе отырып, бюджет жобасы құрылып, кейін ол министрлер кабинетінен қарастырылуға және келісімін алуға жіберіледі. Жобаның әрі қарай ... ... ... ... ... жоба ... ... бекітіледі. Бюджет жобасы оны Англия королевасы қол қойғаннан ... өз ... ... ... жыл 1 ... ... 31 ... аяқталады. Бюджеттің кассалық орындалуын Англия банкі жүргізеді. Бюджеттің орындалуын ... ... және оның ... ... ... бюджетаралық теңдестіру жүйесі елдің барлық құрамы бөліктерінде әртүрлі әрі күрделі. ... ... ... ... ... ... ортақ қағидаға негізделген. Қаржылық көмектің негізгі екі типі бар: блок-гранттар және арнайы мақсатқа грант. Бюджет кірісін ұлғайтуға арналған ... ... жыл ... ... Орталық үкімет қаржылық көмек сомасын анықтамас бұрын жоспарлы жылға ... ... ... үшін орталық бюджет жобасына және макроэкономикалық болжамға сәйкес шығыс ... ... ... ... ... көлемі бюджеттің муниципалды қолдануына жұмсалған сома шығысы мен жергілікті бюджет кірісінің айырмасы ретінде анықталады. Егер орталық үкімет жергілікті бюджеттің қандай да бір ... ... ... ... деп ... онда ... ... ретінде, яғни олар белгілі бір мақсатқа жұмсалуы керек.
Ұлыбритания үкіметі жергілікті бюджет шығыстарын ... ... бұл ... әртүрлі механизмдер қолданды: орталық бюджеттен қаржылық көмек көлемін қысқарту, қосымша шығыстарды қаржыландыруға орталық грант беруден бас ... ... олар ... ... шықты.
Заң бойынша жергілікті билік органдары ағымдағы шығыстарды жабу үшін қарыз қаражаттарын тартуға құқығы жоқ, ал ... ... үшін олар ... ... ... ... алу ... мемлекеттік комитет арқылы несие ала алады.
Қаржылық ... ... ... буыны - бұл арнайы қорлар. Олар 80-нен астам. Алдыңғы қатарда Ұлттық сақтандыру қоры болып табылады. Ол ... ... ... ... ... ... және ... дотациясы арқылы құрылады. Жиналған қаржы зейнетақы, жәрдемақы, жұмыссыздар және ... ... ... ... ... қорынан басқа, Ұлыбританияның қаржылық жүйесіне келесілер жатады: мемлекеттік кәсіпорындардың зейнетақы қоры, теңестіру валюталық қоры, экспорттық ... ... қор. Бұл ... ... ... мен ... ... құрылып өздерінің функционалды бағытына сәйкес шығыстарды жүзеге асырады.
Ұлыбританияның қаржы жүйесі төмендегідей:
* Мемлекеттік ... қор; ... ... ... ... ... органдарының бюджеті;
* Арнайы қорлар:
ұлттық сақтандыру қоры;
зейнетақы қоры;
теңестіру валюта қоры;
экспортты несиелерді кепілдендіру ... ... ... ... ...
ведомстволық кәсіпорындар [12, 34-37б].
АҚШ экономикасы әлемнің ең ірі экономикасы. Әрбір экономикалық жүйеде кәсіпкерлер мен менеджерлер қызмет пен тауарды өндіріп, тарату үшін ... ... ... күші мен ... ... Осы ... ... мен қолдану тәсілдері ұлттық мәдениет пен саяси мұраттарды ... ... ... көбіне деген терминмен сипатталады. Бұл терминді 19-шы ... ... ... әрі әлеуметтік теоретигі Карл Маркс қолында капиталы бар адамдардың шағын тобының аса маңызды экономикалық шешімдерді қабылдау жүйесін сипаттау үшін енгізген. ... ... ... ... ... билігі көп социалистік экономиканы қарама-қарсы қойды. Маркс пен оның шәкірттері капиталистік жүйеде өз байлығын арттыруды мақсат еткен ... ... ... ... ... дей ... социалистік шаруашылықта үкіметтің негізгі мақсаты - қоғамдық ресурстардың бірдей таралуы болып ... ... ... ... ... ... барлық жұмсалған, орналастырылған, келіп түскен түсімдердің нақты, жан-жақты көрсететін жиі бекітілетін смета болып табылады. Бюджет табысы салықтық және салықтық емес ... ... ... ... мен шығыстар құрылымы мемлекеттің саясатына байланысты жыл сайын өзгеріп отырады. Әсіресе ... ... ... ... ... ... және қаржылық стратегияны президенттің әкімшілігі анықтайды. Бюджет жылы федералды үкіметте 1 қазаннан 30 қыркүйекке дейін ... Ал ... ... 1 шілдеден келесі жылдың 30 маусымына дейін, 2 жылға қарастырылады.
АҚШ-тың жергілікті штаттардың бюджеттері тәуелсіз болып келеді. Федералды үкіметке штаттардың ... ... ... ... берілмеген. Бюджетті құрастыру көбіне үкіметке бағынышты органмен ... ... ... ... көп ... ... әлеуметтік қамтамасыз етуге, денсаулықты сауықтандыруға, жол жөндеуге, коммуналды шаруашылыққа жұмсалымдар ... [14, ... ... ... әлемдегі экономикасы озық елдердің бюджет жүйесі де аса ... және ... ... ... ... ... ... түйіні шешілген. Бұл бюджеттің ұтымды жоспарлануы мен орналасуымен, мақсатты жұмсалуымен, жүзеге асуырудың жаңа жолдарына үздіксіз ізденіс туындауымен және де мемлекеттік ... ... болу ... түсіндіріледі.
Бірінші бөлім бойынша бюджет жүйесінің пайда болуы мен Қазақстан Республикасында қалыптасуы, оның ... ... ... ... мен ... және де шет мемлекеттердің бюджет жүйесінің озық тұстары жөнінде баяндалды. ... ... ... ... күні ... ... ... қарым-қатынастағы әр түрлі қатысушылардың әлеуметтік-экономикалық мүдделерін қалыптастыратын күрделі және көп ... ... ... ... ... Бюджет арқылы орталық пен аймақтар арасындағы әлеуметтік шығындар мен ... ... ... мен кіріс жөніндегі ымыраға келеді, бюджеттік дотациялар мен трансферттер бөлу арқылы мемлекет ... және ... ... қалыптастырып іске асырады. Ал бюджет экономикалық құжат ретінде қоғамның саясаттық және әлеуметтік дамуын ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Салық және басқа да міндетті төлемдердің бюджетке түсуін талдауң ақпараттық жүйесінің концептуалды схемасы21 бет
“Қазынашылық бюджетінің кірісін бақылаудың” ақпараттық жүйесін талдау69 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
"Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні."30 бет
«жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен тиімді пайдалануының есебі мен аудитін ұйымдастыру»91 бет
Алымдар29 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Балқаш ауданы салық бюджетінің кірісін бақылаудың ақпараттық жүйесін52 бет
Басқа да салықтар бойынша бюджетпен есеп айырысу есебі48 бет
Батыс елдердегі жергілікті бюджеттер және салық салу жүйесі32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь