Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызметтерін дамыту мәселелері және бағыттары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3
1 ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.ӘДІСТЕМЕЛІК АСТАРЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7
1.1 Қазақстандағы жергілікті өзін.өзі басқарудың саяси.құқықтық
негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
7
1.2 Қазақстандағы жергілікті өзін.өзі басқарудың қалыптасуы ... ... . 20
1.3 Жергілікті өзін.өзі басқаруды дамытудың шетелдік тәжірибесі
және оны елімізде қолдану мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
37
2 ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫНЫҢ ҚЫЗМЕТТЕРІН СИПАТТАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
44
2.1 Алматы облысы жергілікті өзін.өзі басқару органдарының қызметін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
44
2.2 Ақсу ауданының жергілікті өзін.өзі басқару органдарының қызметін бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ...
50
2.3 Жергілікті өзін.өзі басқару органдары қызметінің мәселелері ... ... . 56
3 ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІНЕ ҚОЛ ЖЕТКІЗУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
63
3.1 Жергілікті өзін.өзі басқару жүйесін және олардың мемлекеттік басқару органдарының өзара байланысын жетілдіру жолдары ... ... ... ... ..
63
3.2 Жергілікті өзін.өзі басқару органдары мәселесінің мемлекеттік маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
70
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 75
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 80
Нұр Отан» партиясының XVI съезінде (11.03.2015)ҚР Президенті«Баршаға бірдей осы заманғы мемлекет: Бес институттық реформа»атты сөйлеген сөзінде институционалдық реформаның бірінші бағыты ретінде:экономикалық бағдарламаларды сапалы жүзеге асыруды және мемлекеттік қызметтерді ұсынуды қамтамасыз ететін қазіргі заманғы, кәсіби және автономиялы мемлекеттік аппаратты қалыптастыруды тапсырды [1].
Мемлекеттік басқарудың маңызы да әсерлі механизімі ретінде жергілікті өзін-өзін өзі басқаруда осы реформалық бағытқа жатады.
Тақырыптың өзектілігі.Қазақстан Республикасында тәуелсіздік алған жылдары ішінде экономиканы дамыту және қоғамды демократиялауды нарықтық жолға қою бойынша реформалар жүргізілді. Тәуелсіз мемлекет ретінде Қазақстанның алғашқы жылдарында басымдылықты көңіл мемлекеттілікті бекіту, күшейтуге, халықаралық аренада орын алуға, әлеуметтік экономикалық сферада реформалар жүргізуге аударылды. Дамудың қазіргі кезеңінде, яғни тәуелсіздіктің жалпы ұлттық негізі құрылған шақта басымдылықты тапсырмалардың бірі жергілікті мемлекеттік және өзін-өзі басқару жүйесін реформалау, бір сөзбен айтқанда мемлекетік басқаруды орталықсыздандыру болып табылады. Сондықтан жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызметтерін дамыту мәселелерін анықтау және даму бағыттарын ұсыну дипломдық жұмыстың тақырыбының өзектілігін көрсетеді.
«Қазақстан-2050» Стратегиясында қазіргі заманғы мемлекеттік басқарудың құрылымы мен кәсіби деңгейін жақсарту мемлекеттің ең шешуші міндеттерінің бірі ретінде белгіленген. Осы құжатта атап көрсетілгеніндей, үкімет неғұрлым маңызды және жалпымемлекеттік міндеттерді шешумен айналысып, әрбір министрлік пен басқарушы орган өздеріне тән емес функцияларды орталықтан аймақтарға және мемлекеттен жеке секторға бере отырып, олардан арылу арқылы өз жұмысын жетілдіре беруге міндетті болды.
Міне, осы құжатта көрсетілген міндеттер Елбасы Н.Назарбаевтың2014 жылғы «Нұрлы жол – болашаққа бастар жол» атты елдің ішкі және сыртқы саясаттарының негізгі бағыттарын айқындайтын Жолдауында тағы да нақтыланды. «Қазақстанды демократияландырудың жаңа кезеңі – еркін демократиялық қоғамды жедел дамыту» деп аталатын баяндамасында жергілікті өзін-өзі басқару жөнінде мыналай нақты ойлар айтты: «Конституцияның жергілікті өзін-өзі басқару мәселелері жөніндегі бөлімінде іргелі өзгерістер болады. Біздің елімізде мәслихаттар жергілікті халық жергілікті міндеттерді шешу үшін сайлайтын өкілетті органдар ретіндегі жергілікті өзін-өзі басқарудың негізі болады» [2, 1 б.].
Бұл ой бір күнде дүниеге келіп, Парламенттің алдында жария етіле салынған жоқ, ол көптеген жылдар бойғы тәжірибенің нәтижесі. Ол жөнінде Президент өзінің жыл сайынғы Қазақстан халқы алдындағы Жолдауларында, елдегі әкімшілік реформаларды дұрыс жүргізу жөніндегі ұсыныстарында елге барынша түсіндіруге тырысып келеді.
1 «Қазақстанды демократияландырудың жаңа кезеңі – еркін демократиялық қоғамды жедел дамыту» Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысындағы сөйлеген сөзі //Егемен Қазақстан, 2009 жыл 18 мамыр.
2 Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2014 жылғы.// Егемен Қазақстан – 2014 - 11 қараша
3 Кубеев Е. В интересах личности, общества, государства // Казахстанская правда. - 2023. – № 271.- 18 ноября – 2 б.
4 «Қазақстан Республикасы Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң // Егемен Қазақстан, 22.05. 2010. – 2 б.
5 Қазақстан Республикасының Парламент ақпарат тізімі. – Алматы, 2001. - № 3 – 20б.
6 Проблемы местного самауправления// http://ru.government.kz/.
7 Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа Жолдауы «Қазақстанның әлемнің бәсеке қабілетті 50 елінің қатарына ену Стратегиясы»// Казправда, 02.03.2006ж. – 3 б.
8 Халықаралық сарапшылардың пікірі // Государственная власть и местное самоуправление – 2013 – 1 – С.77-82
9 Жусипов Б.С. Проблемы государственной политики социального управления в РК // Мир человека. - 2007. - №1. – С.61-65.
10 Местное самоуправление в Республике Казахстан: круглый стол //http://dp-adilet.kz/ru/55.html].
11 Жергілікті өзін-өзі басқару болашағы туралы заң //http://www.gazeta.kz.
12 Сейлханов Е.Т. Политическая система Республики Казахстан: опыт развития и перспективы: монография. – Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2011 –161 с.
13 Жергілікті өзін-өзі басқару //www.ksilon.kz/analitika/index.
14 Орталықсыздандыру және жергілікті өзін-өзі басқару: болашақ және үрдіс //Аль-Пари– 2012 – 3 – С.112-118.
15 Сейлханов Е.Т. Политическая система Республики Казахстан: опыт развития и перспективы: монография. – Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2009 –С.161.
16 Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқару: жай-күйі мен болашағы. // Егемен Қазақстан – 2008 - 2714 – 3 б.
17 Мамираимов Т. Комментарии к законопроекту о местном самоуправлении в РК // Заң – 2011 – 10 – Б.26-31
18 Шпаков В. Самоуправление без самоуправства // Экспресс-К. –Астана - 2011. - № 222. – С.78.
19 Жергілікті өзін-өзі басқару // http://www.vecherka.bk.kz
20 Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің моделі халықаралық тәжірибеге сай келеді //BNews.kz –2011 - № 321 – 6 б.
21 Местное самоуправления: вопросы организации //Егемен Қазақстан.- 2003.- 4 сәуір.- Б.2
22 Абишева М.А. Қазақстандағы өзін-өзі басқару мәселесі // Ақиқат .- 2001 .- 3.- Б.42-46
23 Кусмангалиева Ж. Основа успеха – гражданин. О Концепции местногосамоуправления. // Саясас.- 2002.- N 7.- Б.26- 31
24 Мамираимов Т. Комментарии к законопроекту о местном самоуправлении в РК // http://www.sarap.kz
25 Зотова З.М. Власть и общество: проблемы взаимодействия / Под общ.ред. Попова С.А. - М., 2001.–144с.
26 Қазақстан Республикасының атқарушы билігін жетілдіру –заман талабы// Егемен Қазақстан.- 2006.- 25 қыркүйек.- 2 б.
27 Атаманчук Г.В Реформирования бюджетных систем: опыт Восточной Европы // Финансы. – 2010. №9. – С.67-72
28 Қазақстан Республикасындағы «Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» Заңы 23.01.2001ж., өзгерістермен және толықтырулармен 08.04.2010ж.
29 Тултабаев С.Ч.,Модель местного самоуправления Казахстана(или как повысить эффективность местного управления, пополнить бюджет и снизить безработицу) // ВЕСТНИК ДМВА МАБ - 2013 - № 1 – С.86-92
30 Ingram G. Municipal revenues and land policies - Cambridge, Mass.: Lincoln Institute of Land Policy, 2010y. Электрондық ресурс. - // http: //apps.webofknowledge.com
31 Dawson A. The MunicipalDepartment of the Rule of Law- WORLD DEVELOPMENT, 2012 - //http://apps.webofknowledge.com
32 MasseyA. Globalization and marketization of government services : comparing contemporary public sector developments - Basingstoke, Hampshire, England : Macmillan Press, 2007 // http://apps.webofknowledge.com
33 Ingraham P., Joyce P., Donahue A. Government performance : why management matters - Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2008. // http://apps.webofknowledge.com
34 КелимхановТ.Самоуправление в Казахстане у демократических институтов - хорошее будущее //Ақиқат .- 2001ж.- 3.- С.42-46
35 Кутафин О. Е., Фадеев В. И. Муниципальное право Российской Федерации. - М.: Юристъ, 1997.
36 Ступин О. Казахстанская модель местного самоуправления //www.izvestia.kz/
37 Өзін-өзі басқарудың Қазақстандағы болашағы // Егемен Қазақстан.- 2003 ж.- 4 сәуір.- Б.2
38 Жергілікті өзін-өзі басқару жүйе үлгісі халықаралық тәжірибеде талапқа сай болып жатыр // Қоғам және саясат. - 2010. - №2 – 3 желтоқсан.- 3б.
39 Понятие и система органов местного самоуправления // Аль-Пари. – 2008 г. – №6. – С. 83-86
40 Қазақстандағы саяси реформа: болу немесе болмау? //www.iimp.kz/
41 Сыроежкин К. Неразрешимый вопрос. В Казахстане пора менять политическую систему? // www.centrasia.
42 Третнер К.Х. Реформирование межбюджетных отношений в Германии // Финансы. – 2011. №1.
43 Бурлаков Л.Н. Мәселе – жергілікті басқару // Егемен Қазақстан – 2010 - 16 ақпан – 3 б.
44 Бурлаков Л.Н. Басқарудың тиімділігі мен мөлдірлігін арттыру - өмір талабы // Егемен Қазақстан –2011 – 9.06 – 3 б.
45 Филиппов Ю.В., Авдеева Т.Т. Основы развития местного хозяйства. – М. «Дело», 2011 – 312 с.
46 Бурлаков И.Н. Модернизация системы регионального и местного самоуправления в Казахстане. Институт экономики МОН РК – Астана, 2009 – 256 с.
47 Мацупа Л. Жергілікті өзін-өзі басқару. Оған қоғам пісіп – жетілген кезде табиғи жолмен келген тиімді // Егемен Қазақстан – 2011 - 26.05. – 3б.
48 Жұмағұлов Б. Басқаруды жетілдіру бастаулары // Егемен Қазақстан, 2010 - 7.06. – 2 б.
49 Пірназар С. Жергілікті биліктің жауапкершілігі// Егемен Қазақстан - 2009 - 19.04. – 3 б.
50 Сәдірқызы Г. Жергілікті өзін-өзі басқару... // Егемен Қазақстан -2010 - 21.10. – 2 б.
51 Дәулетбаева Б. Жергілікті өзін-өзі басқару // Дала мен қала – 2011 - 2.06. – 3 б.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
І. Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті
Сексенбаев О.
Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... және ... ... мамандығы -
Талдықорған 2015
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
І. Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті

Мемлекеттік басқару және ... ... ... А.К. ... ... ... ... органдарының қызметтерін дамыту мәселелері және бағыттары
5В051000- мамандығы бойынша -
Орындаған ... ... ... ... ... ... ... ... ... БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ-ӘДІСТЕМЕЛІК АСТАРЛАРЫ ...........................................................................
7
1.1 Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқарудың саяси-құқықтық
негіздері..........................................................................................................
7
1.2 Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... басқаруды дамытудың шетелдік тәжірибесі
және оны елімізде қолдану мәселелері....................................................
37
2 ... ... ... ... ... СИПАТТАУ.........................................
44
2.1 Алматы облысы жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызметін талдау..............................................
44
2.2 Ақсу ауданының жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... органдары қызметінің мәселелері.........
56
3 ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІНЕ ҚОЛ ЖЕТКІЗУ ... ... ... ... ... және ... мемлекеттік басқару органдарының өзара байланысын жетілдіру жолдары..................
63
3.2 Жергілікті ... ... ... ... ... маңыздылығы............................................................................................
70
ҚОРЫТЫНДЫ.............................................................................................
75
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ............................................
80
КІРІСПЕ
партиясының XVI съезінде ... ҚР ... атты ... сөзінде институционалдық реформаның бірінші бағыты ретінде: экономикалық бағдарламаларды сапалы жүзеге асыруды және ... ... ... ... ... ... заманғы, кәсіби және автономиялы мемлекеттік аппаратты қалыптастыруды тапсырды [1].
Мемлекеттік ... ... да ... ... ретінде жергілікті өзін-өзін өзі басқаруда осы реформалық бағытқа жатады.
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасында тәуелсіздік ... ... ... ... дамыту және қоғамды демократиялауды нарықтық жолға қою бойынша реформалар жүргізілді. Тәуелсіз мемлекет ретінде Қазақстанның ... ... ... ... ... ... күшейтуге, халықаралық аренада орын алуға, әлеуметтік экономикалық сферада реформалар жүргізуге аударылды. Дамудың қазіргі кезеңінде, яғни тәуелсіздіктің жалпы ұлттық негізі ... ... ... ... бірі ... мемлекеттік және өзін-өзі басқару жүйесін реформалау, бір сөзбен айтқанда мемлекетік басқаруды орталықсыздандыру болып табылады. Сондықтан жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... және даму ... ... дипломдық жұмыстың тақырыбының өзектілігін көрсетеді.
Стратегиясында қазіргі заманғы мемлекеттік басқарудың құрылымы мен ... ... ... ... ең ... ... бірі ... белгіленген. Осы құжатта атап көрсетілгеніндей, үкімет неғұрлым маңызды және жалпымемлекеттік міндеттерді шешумен айналысып, әрбір министрлік пен басқарушы орган өздеріне тән емес ... ... ... және ... жеке ... бере ... ... арылу арқылы өз жұмысын жетілдіре беруге міндетті болды.
Міне, осы құжатта көрсетілген міндеттер Елбасы ... 2014 ... атты ... ішкі және ... ... ... ... айқындайтын Жолдауында тағы да нақтыланды. деп аталатын ... ... ... ... ... ... ... ойлар айтты: [2, 1 б.].
Бұл ой бір күнде ... ... ... ... ... ... салынған жоқ, ол көптеген жылдар бойғы тәжірибенің нәтижесі. Ол жөнінде Президент өзінің жыл сайынғы Қазақстан халқы алдындағы Жолдауларында, елдегі ... ... ... ... жөніндегі ұсыныстарында елге барынша түсіндіруге тырысып келеді.
Демократияландырудың бүгінгі жағдайындағы барысын ескерсек, жергілікті басқарудың барлық механизмдерін ... ... ... ... беру ... ... ... соқтыруы мүмкін. Өйткені, қазіргі сайлау-басқару мәдениетінің әртүрлі деңгейде болуы, саяси-әлеуметтік ахуалдың күрделілігі, халықтың өмір сүру ... ... ... де ... ... және ... ... екінші деңгейге ысырылып тасталуы, ұлттық-рулық айтыс-тартыстардың тууына себепкер болуы сияқты мәселелердің бар екендігі рас.
Оған дәлел ... ... жаңа ... ... ... ... модернизациялаудың сәйкес келу жөнінде міндет қойылып, оны шешу мен жетілдіру жолдары да ... ... айта ... ... алға ... ... жету үшін мемлекеттің басқару орындары толықтай қамтылып, бір тізбекпен жұмыс жасауы қажет. Ол жергілікті басқару органдары қызметінің тиімділігін арттыруды да ... ... ... ... ... ... ... жақсартуды талап етеді. Реформалар салмағының өңірлерге көшірілуін және бірқатар функциялар мен өкілеттіктердің жергілікті деңгейге берілуін ескере отырып, Үкімет әкімдермен бірлесіп ... ... ... ... және ... орындардағы әкімшілік реформаларды белсенді ету жөнінде шаралар кешенін қабылдап келеді. Мұның бары осы тақырыптың өзекті екенін дәлелдейді.
Зерттеудің ... ... - ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдарының және Ақсу аудандық мәслихатының қызметтері талданып дамыту мәселелері анықталды және жетілдіру ... ... ... ... жағдайы - Елімізде экономикалық реформалардың басым бағыттары мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру мен жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін қалыптастыруға негізделіп отыр. Осы ... ... ... ... ... елдің тұрақты әлеуметтік - экономикалық жағдайына байланысты.
Осы мәселе төңірегінде Елбасы Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халқына атты ... ... ... ... ... және ... жеке ... беру арқылы орталықсыздандырудың қажеттігі туралы айтты [3, 2 б.]. Содан бері жергілікті және өзін - өзі басқаруды жетілдіру ... ... ... ... ... өзін - өзі ... енгізу, оның қазіргі жағдайына талдау жасау, шетелдік тәжірибенінің оңтайлы тұстарын қолдану және тағы да басқа мәселелерді ... ... ... қызу ... жұмыстар жүріп жатыр.
Бүгінгі күні қоғамда жергілікті өзін - өзі басқару туралы заң жобасының тұжырымдамасы төңірегінде аз әңгіме қозғалып ... жоқ. ... ... ... талабы аталған мәселенің көп ұзамай өмірге енгізілетінін де айғақтап беріп отыр. Бұл туралы ... ... ... ... және нақтылау жөніндегі мемлекеттік комиссияның бесінші отырысында да жан-жақты сөз болып, қоғам дамуы еліміздегі саяси үдерістерге де ... ... мен ... ... ... атап ... ...
Қазақстан аумағы кең, сондықтан еліміздің табиғи байлықтарының қалыптасуы, климаттық жағдайлары және тағы басқаларының әлеуеті де ... ... ... олар ... ... және ... ерекшеліктері бойынша да бір біріне ұқсамайды. Мемлекет барлық аймақтардың қажеттіліктерін бірдей деңгейде қанағаттандыра алмайтындықтан, мемлекеттік ... ... ... өкілеттіліктерді бөлу қажеттігі туындайтыны заңдылық.
Дәл қазіргі кезде жергілікті мемлекеттік басқару органдары - ... ... ... ... маңызы бар қалалар деңгейіндегі әкімдер институттарының жұмыстары тиімді емес, олай дейтініміз жоғарыда ... ... ... тәуелді. Жергілікті басқару органдары жеке бюджетке ие еместігі салдарынан, олардың экономикалық жеке ... ... ... болғызбайды. Олардың басшыларын тағайындау жүйесі әкімдерде ғана жұмыс істеу туралы ойлау психологиясын туғызады. Сондықтан олардың қызметі негізінен халықтың мүддесін ... мен ... ... ... ... ... ... органдардың бұйрығын орындауға бағытталады. Міне, осындай жағдайларды біртіндеп жою және оларды болдырмаудың бір жолы - ... ... ... ... енгізу болып табылады.
Зерттеудің пәні - жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызметтерінің ... және даму ... ... - ... облыстық және Ақсу аудандық мәслихаттарының қызметтері.
Дипломдық жұмысының мақсаты - Жергілікті ... ... ... ... ... ... дамыту мәселелерін анықтау және жетілдіру бағыттарын ұсыну.
Бұл ... жету үшін ... ... ... ... ... теориялық-әдістемелік астарларын ашу;
* жергілікті өзін-өзі басқаруды дамытудың шетелдік тәжірибесін сипаттау;
* Алматы облысы жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызметіне талдау ... Ақсу ... ... ... басқару органдарының қызметін сипаттау;
* жергілікті өзін-өзі басқару органдары қызметінің мәселелерін анықтау;
* жергілікті өзін-өзі ... ... ... қол ... ... ... практикалық маңызы - Зерттеу нәтижелерін ... және ... ... ... ... және жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін ұйымдастыру процесте пайдалануға болады.
Зерттеу жұмысының теориялық негіздемесі - ... ... ... органдары жөніндегі ой-пікірді дамытуға шетелдік ғалымдар Хаузер Х.Г., Третнер К.Х., Высоцкий М.А. , Черник Д.Г., ... Д.Д., ... К. және ... ... із ... ... ... жергілікті мемлекеттік басқару органдары мәселесіне арналған бірқатар еңбектер бар. Отандық ғалымдар Бурлаков И.Н., ... А.Г., ... В.А., ... А.Н., ... Ж., ... Ю.В., ... Т.Т., ... Л.Н., Мацупа Л., Шаекин Р.М. және т.б. жарияланымдарында қарастырылған.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары және даму басымдылықтары ... ... ... ... Б., ... С., ... Г., ... Б., Есали А., Ихданов Ж.О., Нүкенов А., К. Мырзагелді және басқалардың еңбектерінде көрініс тапқан.
Зерттеудің ... ... - ... ... ... ... ... жүйелі, кешенді, обьективті-аналитикалық талдау әдістері басшылыққа алынды.
Дипломдық жұмыстың практикалық ... - ... ... және Ақсу ... ... ... ... үш бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. ... ... ... ... басқару мәселелерінің теориялық-әдістемелік астарлары қарастырылды. Осы бөлімде жергілікті өзін-өзі басқарудың маңызы, заңдық қалыптасуы негіздері мен ... даму ... мен ... ... ... ... дамытудың шетелдік тәжірибесі және оны елімізде қолдану мәселелері қарастырылған.
Екінші бөлім Алматы облыстық және Ақсу аудандық мәслихаттарының қызметтерінің қазіргі ... және ... ... ... басқару органдарының қызметіне талдау жүргізілген.
Дипломдық жұмыстың үшінші бөлімінде жергілікті өзін-өзі ... ... ... қол ... ... ...
1 ... БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ-ӘДІСТЕМЕЛІК АСТАРЛАРЫ
+ Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... [4, 2 б.]. ... ... 2001 ж. 23-ші қаңтарында қабылданған Заңына, 2009 ж. 13-ші ақпанында № 35-37 (25779-25781) 1-ші бабының 9-шы тармағына ... ... ; 10-шы ... ; 11-шы тармақ [5, 7 б.].
Қазақстан Республикасының заңына сәйкес, жергілікті өзін-өзі басқару органдары ... ... ... ... табылады>> [6]. Үкіметтің аталмыш түзетулері жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін жоғарыдан төмен ... ... мен ... ... көбірек дербестік беруге, жергілікті билік органдарының жергілікті деңгейдегі мәселелерді шешудегі құзыреттерін күшейтуге, республиканың елді-мекендерін шынайы муниципализациялауға бағытталған. ... ... ... ... ... ... (муниципалды) жергілікті өзін-өзі басқару мен жоғары деңгейдегі (аудандық) жергілікті мемлекеттік басқарудың сәйкестенуіне ... ... ... қалыптасады. Дәл осыған ұқсас үлгі Франция, Польша және басқа да ... ... ... ... және ол ... жағдайлардан кейінгі Қазақстанның дамуына әбден сәйкес келеді.
Қазақстан ... ... ... 2009 ж. 18-ші ақпанындағы деп аталатын жолдауында былай деп айтылды: . Сонымен бірге ... ... ... ... ... нақты тапсырмалар берді: [7, 3 б.].
Мемлекеттік басқару жүйесін реформалаудың негізгі қағидалары ретінде мыналар анықталды: кезеңдердің жүйелілігі мен ... ... ... ... кешенділігі мен ұсынылған шешімдердің жүйелі болуы; айқындылық; қабылданған шешімдердің іске асырылуын тұрақты бақылау; тартылған барлық мемлекеттік органдардың өзара қатынастарының ...
. ... ... Мәжілісінің депутаты Ш. Өтемісов: , - деп көрсетеді [8, Б.77-82 ].
Жаңа қабылдау кезінде ... ... де ... аударған жөн. деген тұжырым өте орынды айтылған [9, 64 б.]. атты Қазақстан халқына жолдауында тиімді осы ... ... ... пен ... ... ... құру ... түйінді міндеттерінің бірі болып айқындалатыны айтылған.
Бұл мемлекеттік басқарудың жүйелі болуын, әрбір басқару деңгейі үшін қаржы ресурстарымен ... ... мен ... ... ... биліктің барлық деңгейлерімен тиімді жұмыс істеуі үшін ведомство аралық үйлестіруді қамтамасыз етіп, ... ... ... тиіс ... ... өзін - өзі ... институттары мен мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру мәселелерін зерттемес бұрын мемлекеттік басқару мен оның қағидалары, қызметтері және әдістерін ... ... ... ... бәсеке және демократиялық тәртіптің болуына мемлекет үлкен ықпал етеді. Осыған байланысты мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік, экологиялық және басқа сфераларды реттеуге, әлемдік ... ... ... ... ... ... етуі керек.
Мемлекеттік басқару - мемлекеттің өзінің органдар және лауазымды тұлғалары арқылы қоғамдық процестерге, адамдардың танымына, іс-әрекеттеріне және ... ... ... ... әсер етуі ... ... Ол қоғамда субьективті фактор шегінде жүзеге асырылады және билікті құрылым негізінде ... ... ... ... және ... ... ... салаларында қызмет ететін адамдарды басқару әсерін білдіреді.
Мемлекеттік басқару теориясының көрнекті өкілі Г.В ... осы ... ... ... ... [27, 68 б.]. Бұл анықтама мемлекеттік басқарудың үш қасиетін қамтиды: ... ... ... ... ... ол ... ... беретін ұйымдастыру механизмдерінің күшіне сенеді; екіншіден, басқару механизмдерінің әсер етуімен оның маңызды процестерінің өзара байланысын ... ... ... ... ... ... ... ол жүйелі қызмет етеді. Себебі екі күрделі құрылымның, ... ... ... мен ... ... қызмет етуін біріктіреді.
Демократия - халық билігі, демек, оның бірінші баспалдағы, бастауы - ... ... ... болып табылады.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің түрі де, тетіктері де әр түрлі болады. Әр ел өзінің ... ... ... ... сай бұл ... ... ... Солай бола тұра барлығына бірдей негізгі принциптер де бар. Олар біріншіден, жергілікті жердің ішкі ісіне мемлекеттің араласа алмауы, екіншіден, ... ... ... сол ... ... ... қоюы.
Қазақстан Республикасының Конституциясында жергілікті өзін-өзі басқару туралы бап бар. Жергілікті биліктің түрлері: жергілікті әкімшілік - ... ... ... екі түрі ... ... асуы ... ...
* жергілікті мемлекеттік басқару
* жергілікті өзін-өзі басқару.
Жергілікті мемлекеттік басқару дегеніміз жергілікті ... - ... ... Орталық үкіметтің атынан немесе деңгейі жоғары тұрған әкімшіліктің атынан жүргізілетін биліктің түрі. Жергілікті ... ... ... асыратын адамдарды деңгейі жоғары тұрған әкімшілік орындары тағайындайды (мысалы, ауылдың әкімін ... ... ... ... ... тағайындау облыс әкімінің қолында).
Жергілікті өзін-өзі басқару дегеніміз сол аумақта тұратын ... ... бұл ... сол ... қалауымен сайланып қойылатын органдардың қызметі арқылы жүзеге асады. Осы жерде үзінді ... ... ... ... толықтыра түсейік: .
Еуропа жүйесі бойынша жергілікті мемлекеттік және жергілікті өзін-өзі басқару аралас жүреді, екеуі біріге отырып, бір ... ... ... екі ... ... да түрлі нұсқасы бар. Әсіресе, жергілікті мемлекеттік басқаруға өзін-өзі басқару жүйесіне байланысты әртүрлі міндет қойылады.
Біріншіден, әкімшіліктің жергілікті өзін-өзі басқаруды . Бұл ... ... ... басқару органының шешімі, жергілікті мемлекеттік басқару органының рұқсатын алмайынша, күшіне ене ... Бір ... ... сол ... ... әкімшілік қолдауы не бекітуі шарт. Оны қолдаудан бас ... да екі ... жолы бар. ... ... ... ... өзін-өзі басқару органының шешімін заңсыз деп табады, екіншісі - шешімді ... деп, ... ... ... оның ... ... ... емес екендігін әкімнің білетін болғаны. Өркениетті елдердің көпшілігінде дәл осындай әкім ... ... ... Екіншісі - әкімшілік тұрғысынан жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін қадағалау. Бұл - бүгіндері көптеген ... ... ... ... ең көп тараған түрі.
Жергілікті өзін - өзі басқарудың қысқаша тарихына тоқтай ... бұл ... ... ... қазақ халқы үшін мүлдем жаңа, жат құбылыс деп айтуға болмайды. Бұрынғы кезден бастап әр ауыл, әрбір аймақ өзінің ішкі мәселелерін ... ... оған хан да, ... да ... ... бір ... ішкі жұмысын былай қойғанда, ауыл арасындағы ата-ру кикілжің ... - ... ауыл ... ... ара биге ... соның билігімен аяқталған. Орталық үкіметтің билік болып табылатын - хан билігі жергілікті мәселелерді шешуге мүлдем ... ... ... - ... ... ... ... елдермен қарым - қатынас, соғыс пен бітім жасау, ... алым - ... ... ұлттық өмірдің негізгі бағытын белгілеу болып табылады. Ал ұлыстың ісі - сол ... өмір ... ... өздері ғана шеше алатын жұмыстар. Осы жерде бұрынғы ... ... ... ... ... ... бірақ, өкінішке орай, өмір шындығы болып табылатын бір ... айта кету ... ... ... қатаң бағындырылған тоталитарлық құрылым әр ауданның, одан қалды колхоз - совхоздың қай уақытта егін сеуіп, қашан жинауына дейін ... ... Егін ... жерге түсіп, ысырап болып жатса да, егіншілер ауданнан не ... ... ... ... ... Бұл ... ... бермеудің әдісі болатын.
Ресей империясының қол астына енгеннен ... де ... ... ... өзгерістер болған жоқ. Жаңа басқару реформасы нәтижесінде губерния, уезд, болыстықтарға бөлінгенмен, мемлекеттік тұрғыда жергілікті мәселелерді шешуге ... ... ... ... ... ... де мәселелерді шешу жөнінде пәлендей жаңалық енгізе қойған жоқ.
* 1920 жылы деп ... ... ... ... басқару туралы мәселе айтылған;
* 1926 жылы Қырғыз Советтік ... ... ... ... ... ... бірақ бұл сөздер жергілікті өзін-өзі басқару жөнінде айтылғандығы сөзсіз;
* 1937 жылы деп ... ... ... ... ... сөз жоқ. Осы жерде жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің халық депутаттары (жергілікті мәслихат) жүйесінен мүлдем бөлек құрылым екенін айта кеткен дұрыс ... ... ... - ... ... ал ... ... - халықтың мемлекеттік билікті жүргізуінің негізгі ... бұл ... ... ... ... ... шатыстырмау керек.
* 1968 жылы деген заңда 1971 жылы ... ... ... ... ... шешуге араласу құқығы айтылған.
* 1978 жылғы Қазақ ССР ... ... ... ... ... ... бар. ... осы Конституцияның негізінде жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің екі түрлі жолы көрініс алған сияқты. Оның бірі - ... ... ... ... ... ... ... ұсыну, мемлекет пен қоғамдық ұйымдарға ұсыныс жасау, немесе біреуді ... ... ... ... өтініш беру, талап ету болса, екіншісі - ... сот, ... ... ... ... ... квартал комитеттері болып табылады.
1991 жылғы заң бойынша () жергілікті ... ... ... ... ... сонымен қатар, мемлекеттік биліктің өкілдікті органы болып қала береді. Әрине, бұл жағдай жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... сөзсіз. Дегенмен осы екі түрлі жүйені араластыра отырып, жергілікті биліктің нақты түрін ... ... ... ... ой ...
1991 жылғы бойынша Заң бойынша екі жүйені қоса отырып, өзін-өзі басқаруды жергілікті мәслихатқа беруді жүзеге асыру қажет болды. Соның ... 1993 ... ... және сол жылы ... заң ... () жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі мүлдем жойылып кетті.
1980 жылдардың аяғы мен 1990 жылдардың басында жергілікті ... ... ... ... ... алғашқы қадам жасалды. Бірақ баяғы жүйені реформаламай жергілікті өзін-өзі басқару туралы ... ... ... ... заңдарды қабылдау жолымен жергілікті өзін-өзі басқаруды енгізу күтілген ... ... ... ... ... ... жаңа ... сессиясының ыдырауының алдында болды. 1990 жылы сәуірде заң қабылданды. Осы заң 1991 ж 15-ақпанда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... жеке материалдық-қаржылық негізі бекітілді, ал жергілікті кеңестің өкілі бір уақытта атқарушы комитеттің өкілі ... ... ... ... ... ... ... туындаған дауларды қарау және шешудің соттан тыс тәртібі бекітілді.
Қазақстан Республикасында жергілікті өзін-өзі ... ... ... бірі 1992 жылы 13 ... ... ... ... қабылданды. Қазақ ССР-ң халық депутаттарының жергілікті халық депутаттарының жергілікті ... ... мен ... ... туралы заң болды.
1993 жылы 28-қаңтарда жоғарғы кеңестің 9-сессиясында Қазақстан Республикасының 12 ... ... ... ... ... басқару сияқты демократиялық иниститут қарастырылмаған. Бұған қарамастан жергілікті денгейде көптеген аумақтық қоғамдастықтармен қоғамдық өзін-өзі басқару комитеттері ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы жоғарғы кеңесі заң қабылдады. Алдында қолданған заңдардан 1993 жылдың 10 желтоқсанындағы заңның айырмашылығы осы ... ... ...
* біріншіден, аумақтық қоғамдық өзін-өзі басқару, оның экономикалық және қаржылық негізі туралы арнайы бөлім заңда ... ... және ... ... ... өкілді органдар мәжілістер мен жергілікті атқарушы органдар қалыптастырылмады, жергілікті әкімшіліктердің басқарушысы жергілікті халықтың емес, президентің ... ... ... төртіншіден, өкілді органдар аудан деңгейіне дейін құрылды және аудандық жерлерде құрылуы мүмкін болмады. Дегенмен олар ... ... ... ... деп ...
* бесіншіден, Заңда түсінігі болмады, оның орнына деген түсініктер пайда болды.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың заңдық ... 1995 жылы ... ... Конституциясында [28] жергілікті өзін-өзі басқару жүйесіне қатысты ... бап (89 бап), бар және сол ... 4 ... осы мәселенің негізгі бағытын белгілейді:
* Қазақстан Республикасында жергілікті ... бар ... ... ... ... қамтамасыз ететін жергілікті өзін - өзі басқару болып танылады.
* Жергілікті өзін - өзі ... ... ... ... ... ... ... халық топтары жинақты тұратын аумақты қамтитын селолық және қалалық жергілікті өзін - өзі басқару органдары арқылы жүзеге асырылады.
* ... өзін - өзі ... ... ... мен ... қызмет тәртібін заңмен белгіленген шекте азаматтардың өздері белгілейді.
* Жергілікті өзін - өзі басқару органдарының дербестігіне олардың ... ... ... шегінде кепілдік беріледі.
Жергілікті өзін - өзі басқару жүйесінің Конституциялық негіздерін қарастырмастан бұрын, ... ... ... ... ... ... және ТМД елдерінің құжаттарына шолу жасау дұрыс. Конституцияның баптарында сол құжаттар бағыт сілтейтінін ұмытпаған жөн. ... ... ... ... ... ... - ... өзін - өзі басқару туралы болып табылады (Страсбург, 1986 жыл).
Жергілікті өзін - өзі басқарудың конституциялық және құқықтық негізі: жергілікті өзін - өзі ... ... ... заңдарында, мүмкін болған жерлерде Конституцияда негізделеді.
Жергілікті өзін - өзі басқару дегеніміз - жергілікті ... ... ... ... ... ... заң шеңберінің негізінде, өз мойындарына жауапкершілікті ала отырып, ... ... ... ... алу және сол ... ... Бұл құқық жалпыға бірдей сайлау ережесіне жабық дауыспен тәуелсіз сайланған комиссиялармен ... ... мен ... есеп ... ... ... органдарының қызметі арқылы жүзеге асады. Тұрғындардың заң аясындағы басқару жұмысына ассамблея, реферундум арқылы ... бұл ... ... ... ... ... негізге ала отырып, ТМД-ға қатысушы мемлекеттер жергілікті өзін - өзі ... ... жан - ... ... және ... ... үлгі боларлық, тамаша құжат дайындап шығарды. Өкінішке ... неге ... ... бұл заң ... ... ... ... таппады.
Жергілікті өзін - өзі басқарудың заңдық ...
1. ТМД ... заң және оны ... төмендегі тұжырымдамалық ережелерге негізделеді:
* жергілікті өзін - өзі басқару халықтың тіршілік қажеттіліктерін қамтамасыз етуге бағытталған;
* мемлекеттің ... ... ... бір ... болып табылады;
* азаматтар мемлекеттен жергілікті мәселелерді жергілікті өзін - өзі ... ... ... ... ... кепілдеме алады;
* жергілікті өзін - өзі басқару, егер заң ... ... ... ... болмаса, мемлекеттік барлық аумағында жүзеге асады;
* жергілікті өзін - өзі басқару тұрғындарының тіршілігіне ... ... бар ... ... түрде шеуді қамтамасыз ете алатын, бұрыннан халық орналасқан жерлер мен басқа да ... ... ... ... ... өзін - өзі ... ... асыру кезінде ұлттық және тарихи ерекшеліктер мен сол ... ... ... шарт;
* жергілікті өзін - өзі басқаруды жүзеге асырудың шегі заң арқылы мемлекеттік деңгейде белгіленеді, бірақ ... ... ... ... өзін - өзі ... заңға сай жүргізген жұмысына араласа алмайды [29, Б.86-92].
Жергілікті өзін-өзі басқаруды ТМД елдері өздерінің ... осы ... және ... да ... сай ... ... өзін - өзі басқарудың түрлері:
* Жергілікті өзін - өзі басқару англосаксондық жүйесі (кейде жергілікті өзін - өзі ... ... түрі деп те ... Бұл ... ... Штаттарында, Канада, Австриалия, Жаңа Зеландия сияқты елдерде кең тараған.
Англосаксондық жүйенің басты ерекшелігі - ... ... ... ... ... отыратын орталық үкімет өкілінің болмауы. Дегенмен мемлекеттік басқару жүйесінің жергілікті өзін - өзі басқаруға ықпал етіп ... ... бар. ... ... ... ... ... Министрлігі жергілікті қауымның құзіретіне берілген мәселенің іске асырылуын толық бақылап отырады. Қысқасы, мемлекет жергілікті өзін - өзі ... өзі ... ... ... ... ғана қадағалайды. Ал қажет деп тапқан жағдайда, түрлі қаржы механизмдерін пайдалана отырып (субвенция, дотация және т.б.) жергілікті қауымның бағдарламаларына әсер ете ... ... ... ... бір ... - ... өзін - өзі басқару органдары заң бойынша ... ... ... ғана жүзеге асыра алады. Муниципалитет жеке автономиялық құрылым есебінде парламенттің билігін ғана іске ... ... ... ... ... ... белгілеп береді. Орталық үкімет пен муниципалитеттің өзара қарым - ... ... ...
* Жергілікті өзін - өзі басқарудың еуропалық жүйесі (кейде континенттік жүйе деп ... ... ... елдері англосаксондық жүйеден гөрі еуропалық жүйені таңдап алған. Бұл ... ... ... ... өзін - өзі ... мен ... басқарудың қатар жүргізілуі. Дегенмен, бұл жүйеде орталық үкіметтің жергілікті ... ... ... ... () алуы ... ... ... қолында сол бақылауды жүргізетін түрлі бюрократиялық әдіс тәсілдер де баршылық. Мысалы, жергілікті органдардың шешімін қолдау немесе қолдамау, шешімді уақытша тоқтату, кері ... алу, ... ... ... және т.б. ... бәрі бір ғана мақсатты көздейтіні анық, ол - жергілікті қауымның қызметін Орталыққа тәуелді ету. ... ... өзін - өзі ... ... ... құрайды. Әрбір коммуна өз кеңестерін сайлайды. Ал кеңес өзінің құрамынан мэр сайлап алады. Мэр өз жұмысын муниципалдық ... ... ... ... Сонымен бірге, мэрдің жұмысына департаменттегі мемлекет өкілі болып саналатын республика комиссары әкімшілік бақылау жасайды. Республика ... ... - ... ... қабылданған шешімінің заңға сәйкес болуын қадағалау. Қажет ... ... ... ... шешімін әкімшілік сотына беріп, тоқтала алады.
3) Жергілікті өзін - өзі ... ... ... Жергілікті халық өкілдеріне билікті толық бердік деп, жар салғанымен, сол биліктің басқарушысы партияның қол астында ... ... ... ... ... мемлекеттік жүйесімен біте қайнасып кеткені соншалық, жоғарыдан төменге дейінгі билік пен ... ... ... ... Бұл ... ... өзін - өзі ... туралы сөз қозғау артық. Егер көппартиялық жүйе болғанда, мүмкін бұл жүйе ең жақсы құрылым болар ма еді... ... өзін - өзі ... ... мәселелері:
Өмірдің барлық саласына бақылау қойып, уысында ұстаған өкімет, (демек сол үкіметтің өзін билеп отырған коммунистік партия) ... ... ... де ... ... ... Жергілікті өкілдікті орган - мәслихат (бұрынғы - кеңес депутаттары) халық билігінің белгісі ретінде қалғанмен, шын ... ... ... ... ... ... аудандарда - аудандық партия комитеттерінің қолында болатын.
Демократиялық қоғамға қадам бастық деп ... ... үшін ... ... ... ... ... табылатын жоғарыдағы құрылымның келмеске кетуі - заңды құбылыс еді. Бірақ жергілікті өзін - өзі ... ... ... ... енуі де өте ... ... ... отыр.
Біз жергілікті өзін - өзі басқару жүйесінің қазіргі проблемаларын айқындай отырып, осы ... ... ... ашып ...
а) ... бір әкімшілік - аумақтық бірліктің тұрғындары заңды сайлау (төте, жасырын, тең) арқылы сол ... ... ішкі ... ... құқықты өкілдікті орган сайлайды. Соңғы заң жобаларын негізге ала отырып, шартты түрде ол ... деп ...
ә) ... өздерінің арасынан адамды атқару органдарының басшысы етіп сайлайды не ... Кей ... ... ... ... да кеңес мүшелері сияқты сайлау арқылы анықталады. ... ... бұл ... ... ... - деп ...
б) ... сол жердегі түрлі әлеуметтік - экономикалық, коммуналдық мәселелерді ұйымдастырып, жүзеге асыратын атқарушы органды өзі жасайды. Сол жердің ... ... ... саладағы бөлімдер ашады. Оның басшыларын тағайындайды, құрамын анықтайды, міндеттерін нақтылайды, жалпы басшылық ...
г) ... не оның ... ... ... ... тікелей араласа алмайды, бірақ, түрлі саладағы комиссия құру арқылы олардың қызметтерін бақылап отырады. Сонымен ... сол ... даму ... ... - ... ... да кеңес айқындайды. Кеңес мүшелері көп жерлерде жалақы да алмайды.
... ... сөз бар. ... билік жүйелерінің ішіндегі халыққа жақыны да, өзінің тиімділігінің барлық елдерде дәлелдеген де ... ... ... ... ... ... өзін - өзі басқару да жергілікті тұрғындардың өкілдікті басқаруы болып табылады. Кеңес - ... ... ... ... келеді де, солардың берген өкілдіктерінің негізінде жұмыс ... ... ... ... өзін - өзі басқару жүйесінде тікелей басқару жолдары да берілген. Бұларға - ... ... ... ... алу, заң шығаруға араласу құқығы және жергілікті референдум жатады.
* Қазақстан парламентінің оқылымынан өткен заң ... ... ... саны ... кем ... елді мекендердегі жергілікті мәселелерді шешу - сол ... ... ... ... ...
* Халықтың тікелей басқару түріне өз міндеттерін ойдағыдай атқара алмаған кеңес мүшелерін ... ... алу да ... Бұл жүйе өте ... ... ... ... Кеңес мүшелерін кері шақырып алудың нақты себептері көрсетілген Петицияға ... ... ... ... 10 ... қол ... болғаны. Айта кету керек, дәл осындай тәртіппен ... ... де ... ... ... ... (хат) ... хатшысына табыс етіледі. Хатшы 20 күннің ішінде петицияның заңдылық жағын - 10 пайызға толуын, ... ... ... т.б. - ... ... қала ... хабарлайды. Егер Петицияда көрсетілген себептер толық дәлелденсе, қала хатшысы осы мәліметтерді кеңеске тапсырады. Кеңес ... ... ... ... ...
* Жергілікті өзін - өзі басқару жүйесіндегі халық басқаруының төте ... бірі - ... ... болып табылады. Жергілікті мәселелердің ішіндегі аса маңыздыларын шешу ... не ... өзі ... ... бір ... ... ... референдум өткізіледі. Референдум жөнінде бастама көтеретін адамдардың саны Жарғыда көрсетілуі шарт. Көптеген жерлерде ... өзі де ... ... ... ... өзін - өзі ... арқа сүйейтін және басшылыққа алатын заңы - Конституция және Қазақстанның басқа заңдармен ... сол ... ... ... ... өтіп ... Жарғы болып табылады. Жарғыны сол жердің тұрғындары төте қабылдайды немесе өкілдікті ... - ... ... ... ... мәселелер орын алады:
* Муниципалдық құрылымның аумақтық шекарасы мен құрылымы;
* Халықтың жергілікті маңызы бар мәселелерді шешуге қатысу жолдары мен ...
* ... өзін - өзі ... ... ... ... ... қызмет атқаратын адамдардың тізімі және өкілеттілігін, оларды тағайындау не сайлау тәртібін ... ... өзін - өзі ... органдарының өкілдік мерзімі;
* Жергілікті өзін - өзі басқару органдарының норматвиті актілерін қабылдау және күшіне енгізу ... ... өзін - өзі ... ... мен ... ... ... мерзімінен бұрын тоқтататын жағдайлар, тұрғындардың сол органдар мен қызметкерлерге сенімсіздік білдіруі, сайланған адамдарды қайта шақырып алу тәртібі және тағы ... ... ... ... мемлекеттік тіркеуден өтеді және бір сөзбен айтқанда, ... ... ... ... ... ... тарапынан бақылау дегеніміз не? Тоталитарлық басқару түрінен демократияға қадам басқан Қазақстан үшін ... ... ... ... жүйесінен гөрі еуропалық нұсқасын таңдап алуы - ... ... ... ... ... мемлекет өзінің жергілікті жердегі билік тетіктерін толығымен жергілікті құрылымға беруге асғар емес. Сондықтан да ... ... ... ... мен ... өзін - өзі басқарудың қатар жүруі әбден ... ... бұл жүйе ... ... ... ... ... құрылымын, органдарын бақылаумен ерекшеленеді.
Еуропалық Хартияның 8-бабы әкімшілік тарапынан жасалатын бақылауға төмендегідей түсініктеме береді. 8-бап - ... өзін - өзі ... ... ... әкімшілік бақылау жасау:
* жергілікті өзін - өзі басқару органдарының қызметіне ... ... ... заңдарында көрсетілген Конституцияда айтылған нормаларды сақтау бағытында жүргізіледі;
* жергілікті өзін - өзі басқару ... ... ... ... ... мақсаты - елдегі заңдылық ережелері мен Конституцияда принциптерінің сақталуын қадағалау. Жергілікті өкімет органдарының ... ... ... органдары бөлісе атқарған жағдайда әкімшілік бақылау жұмысын жылдамдату үшін жасалады.
* жергілікті өзін - өзі басқару органдарына әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... деңгейі оның алдына қойған мүддесіне сай болуы керек.
ТМД елдеріне арналған жобада әкімшілік тарапынан жүргізілетін бақылау туралы ештеңе айтылмаған. Оның ... ... ... ... ... екі түрі бар. ... алдын - ала бақылау - ... ... сай кез ... ... ... алу құқығы кіреді. Екіншісі, бақылау органы шешімді өзгертуге немесе ... ... ... егер ол орындалмаса - қызметкерді ауыстыруға құқықты. Әсіресе, қауымның жылдық бюджетін тексеру, оның ... ... - ... ... үшін ... ... ... табылады. Егер өкілдікті орган бақылау нәтижесінде көрсетілген кемшіліктерді жоюдан бас тартса, жергілікті өзін - өзі басқару органын таратып, комиссар тағайындау - ... ... ең ауыр және ... ... ... ... ...
Жергілікті өзін - өзі басқару құзырына қандай мәселелер жатады?
Егер біздің болашақ заңымыз ... өзін - өзі ... ... ... ... ... билік бөлінісін нақтылау қажеттілігі туады. Заңда жергілікті өзін - өзі басқару құзырына не ... ... ... қолында не қалатыны нақты айқындалмайынша, түсінбестік пен қайшылықтар таусылмайды. Ең қауіптісі - ... ... ... ... билік жергілікті халық билігі болып табылатын өзін - өзі басқаруды ... ... ... ... рөлінде ұстайтыны анық. Енді осы мәселенің жергілікті өзін - өзі басқару құрылымының ТМД елдеріне арналған жалпы принциптерінде ... ... ... ... ... өзін - өзі ... ... жататын мәселелер:
* муниципалдық құрылымның құзырына жергілікті маңызы бар мәселелер мен жергілікті ... ... заң ... беруге болатын мемлекеттің құзырындағы кейбір жеке мәселелер кіреді;
* ... ... бар деп ... мәселелерге мыналар жатады:
* муниципалды құрылымның ... ... ... ... және оның ... ... бақылау;
* муниципалдық меншікті иемдену, пайдалану және басқару;
* жергілікті қаржы мәселесі, жергілікті ... ... ... және ... да жергілікті маңызы бар қаржы мәселесін шешу,
* муниципалдық құрылымның ... ... салу мен ... ... ... ... муниципалды тұрғын үй қоры мен тұрғын үйге жатпайтын ғимараттарды пайдалану және ұстау;
* муниципалдық құрылымның иелігіндегі мектепке ... орта және ... ... беру ... ұйымдастыру, ұстау, дамыту;
* муниципалдық құрылымның иелігіндегі денсаулық сақтау ... ... ... және ... Халықты санитарлық тазалықпен қамтамасыз ету;
* қоғамдық тәртіпті сақтау, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және олардың қызметін бақылауды жүзеге асыру;
* ... ... ... ... ... ... жасау;
* жергілікті маңызы бар су қорларын, пайдалы қазба байлықтары кең ... ... және ... жер асты ... ... ... ... реттеу;
* муниципалды энергия, газ, жылу, су, жүйелерін және жер асты құбырларын ... ... ету , ... муниципалдық жол құрылысы және жергілікті маңызы бар жолдарды күтіп ұстау;
* жерлеу жөніндегі қызметті ұйымдастыру және зираттарды күтіп ұстау;
* муниципалдық ... ... ... ... ... ... елде болмасын басқарудың екі сатысы - мемлекеттік және жергілікті басқару бар екені, ал жергілікті басқару жергілікті ... ... мен ... өзін-өзі басқарудан тұратыны белгілі. Мәселе, олардың қалай қалыптасып, қалай жетілуінде. Азаматтық қоғамның қалыптасуы мен деморкатияның жетілуі осыған ... ... ұзақ ... Даму ... ... баяндамасында Президент Н.Назарбаев: [28,6]деп ерекше атап көрсетті.
Мемлекеттік басқару ісін ... ... ... ... ... осылайша енді. Орталықсыздандыру дегеніміз - әр саладағы билік деңгейінің нақты ... ... ... ... ... ... ... атқарушы билік жүйесін орталықсыздандыру бағытында белгілі қадамдар жасалғанын атап өтті. Дегенмен, осы орталықсыздандыру мәслелесінің жете зерттелмей отырғандығы да, жергілікті өзін - өзі ... ... ... ... ... түгілі, тұжырымдамалық деңгейде шешілмей тұрғаны да жоқ емес. Үкімет осы жылдар ішінде Парламентке бұл мәселені реттейтін Заң жобаларын екі рет ... ... олар ... ... тұжырымдалық негізде өзіне - өзі қайшы келетін болғандықтан және депутаттар тарапынан Заң жобасының ел өміріне лайықты жаңалықтар мен ... ... ... ... ... ... ... Үкімет оны кері қайтарып алуға мәжбүр болды.
Жергілікті басқару лайық жағдайда жүзеге асуы үшін ... төрт шарт ... ...
* ... ... ... ... қызмет ету аясы нақты айқындалуы керек;
* ол сайлау арқылы жүзеге асуы тиіс;
* ол ... өз ... ... ...
* ... басқаратын бюджеті болғаны жөн.
Осы талаптардың біздің елде жүзеге асу деңгейі қандай күйде? Бөліп айтар болсақ, бірінші шартқа орай, ... ... ... ... біршама жылдар өткен соң нақты жүзеге аса бастады. Жалпысында мемлекет орындауға, бақылауға, т.с.с міндетті деп қана қоймай, ... қай ... ... ... атқаруы тиіс екені заң жүзінде белгіленуі керек. Стратегияда , деп жазылған. Алғаш оқылымында, шынымен осылай болуы мүмкін бе деп ... ... ... ... 2009 ... 20 желтоқсанында қол қойылған мәселелеріне байланысты Қазақстан Республикасының кейбір заң актілеріне өзгерулер мен толықтырулар енгізу туралы>> ҚР ... ... ... ... ... ... ... нақтылау мақсатында шын мәнісінде өте ауқымды істер атқарылғанын көреміз. Өкінішке орай, оның ... ... ... ... үшін ... ештеңе жасалмады. Бұл заңға міндетті түрде түсіндіру жасамаса болмайды, себебі, өзге жұрт былай тұрсын, маман заңгерлердің өздері газеттің 9 бетін алып ... ... ... алмайды. Өйткені бір ғана заңмен қолданыста жүрген 122 заңға (оның ішінде 6 кодекс бар) өзгерістер мен толықтырулар ... Осы ... ... заңдарға ресми түсіндірме беретін мекеме нақтыланбағаны көрініп тұр. Жұртшылық онша түсінбей артық шығын санап жүрген, республикалық мекеменің ... ... ... қоса, нақ осындай құрылымдар облыс және аудан деңгейінде құрылуы әр билік ... ... ... үшін ... жатыр. Ең алдымен, ондай құрылымдар Ауыл шаруашылығы министрлігі құзіретіне жататын мәселелер бойынша осыдан төрт - бес жыл ... ... еді. ... ... ... мен ... бөлуді қажет ететін барлық салаларда осындай бөлу басталды.
Елбасы Н.Назарбаевтың мемлекеттік басқару құрылымын жетілдіру мәселесіне ... ... ... және сол ... ... ... шыққан жарлықтың түйіні - алдағы кезде орталық билік жалпы мемлекеттік маңызы бар мәселелермен, атап айтқанда: мемлекеттің ... ... және ... ... ету ... ... тәртіп пен қауіпсіздік, сыртқы саясат), заң шығару қызметі, конституциялық құқықтарды және азаматтардың еркіндігін сақтау, адамдардың мемлекет тарапынан ... ... ... алу ... мәселелермен айналысатын болады да, көптеген өкілеттіліктер биліктің басқа деңгейлеріне береді. Бұлай жасау - ... ... ... мен ... ... ... заңдардың міндетті түрде және сақталуын бақылауды республиканың ... ... ... мен қамтамасыз етілген әлеуметтік маңызы бар базалық қызметтердің бірдей бірелуін оларды берудің стандарттарын орнатуды қамтамасыз ету шараларын ... ... ... сөз. Нақ ... - билік деңгейлері арасындағы қызметтерді ... ... ... ... ... маңызы бар мәселелер жергілікті мемлекеттік басқару органдарында өзі ... ... және ... ... ... ... ол органдар заңдарды орындау, Конституциямен бекітілген және заң жолымен биліктің осы деңгейінің атқаруы тиіс жалпымемлекеттік қызметтерді орындау барысында ... ... ... ... ... ... бақылауда болады және олардың алдында есеп береді.
Жоғарыда айтып өткен төрт шарттың келесі екеуі - ... пен ... ... және ... ... бұрыннан қалыптасқан жағдайда реттеліп келе жатыр, бірақ ең төменгі атқарушы билік деңгейіне байланысты (ауыл, село, кент ауданға бағыныштағы ... қала ... ... ... ... және ... орайластырыла айтылып жататын ұсыныс пікірлер көптеп кездеседі.
Оның біріншісі - ең төмендегі атқарушы билікте жауапкершілік мол да, оны ... ... ... ... жоқ, ол ғана емес оларда өз бюджеттерін ... ... ... ... ... ... қарап реттеп алудың мүмкіндігі жоқ. Осы ойды 2010 жылғы сәуірде Елбасы: , деп атап ... ... ... ауыл ... ... ... басқару жүйесінің ең төменгі сатысы деп емес, оларды жергілікті ... ... ... жатқызуды ұсынды. Ең төменгі мемлектетік билік органдарын, яғни ауыл әкімдерін өзін-өзі басқару саласына жатқызу жайына келсек, Елбасы сөзіне ... ... ... ауыл ... ... өзін-өзі басқару саласына жатқызу дұрыс та. Неге? Біріншіден, ... ... ... - ... ... статистикалық мәліметтерді ұстап тұрған тұлға. Қанша адам дүниеге келеді, қаншасы шетінейді, қанша отбасы көшіп кетті, көшіп келді, заңды және жеке ... ... ,жер ... ... бар ... ... бақылауында. Тіптен, әскер қатарына шақыруды ұйымдастыру да солардың көмегімен жүзеге асады. Осының бәрін атқарып тұрған ... қол үзу - істі ... ... тең. ... ауыл ... ... ... басқару санатына жатқызып, тұрғындарға сайлатып, жергілікті мәселелердің бәрін орындауға өкілеттік беріп, оны ... ... ... ... оған ... жалпымемлекеттік істерге қатысты жағынан атқарушы және статистикалық органдарға мәлімет ... ... ... ... ... ... заң арқылы ауыл әкімдеріне жүктеп реттеуге болады.
Жергілікті өзін-өзі басқару Конституцияның бабында: деп жызлыған. Сондықтан алдымен қоғамдық өзін-өзі басқару ... ... ... өз ... ... ... жасап, бағыт бағдар, жәрдем беріп жолға қойып алып, екінші кезеңде ғана біз ... ... ... ... ... болады. Ол үшін Конституцияға өзгеріс енгізбесе болмайтыны да ескерілуі тиіс.
Мемлекет басшысы өз Жолдауында: дегенді жайдан-жай ... ... ... ... ... ... ... соныңнан экономикалық реформа жасаған елдердің жеткен жерінен кері қайтып, сайланбалы басшылықты тағайындалатын басшылықпен алмастырылып жатқанын көріп отырмыз. Халықаралық саясатта мынадай бір ... бар: . ... ... ... ... мемлекеттің қызмет етуінің қажетті шарты болып табылады. ... ... ... ... ... адамды мемекетті басқаруға, оның өміріндегі маңызды мәселелерді шешуге қатысу құқығымен қамтамасыз ету жатыр. Адамның өзінен ... ... оның ... ... ... алмайды. Сондықтан оның мүдделері нақты шешімге айналатын билік деңгейіне жақын болған сайын, оның қызметі ... ... ... ... 10 ... адам құқығының жалпы демократиясы туралы қағидада әрбір адам өз мемлекетін басқаруға тікелей немесе еркін сайланған өкілдер ... ... бар деп ... ... жергілікті өзін-өзі басқару қандай орын алатыны жөнінде ... ... ... 1985 жылдың 15 қыркүйегінде Хартиясын қабылдауы болып табылады.Хартияның негізгі ... ... ... ... ... ... тікелей араласу тек жергілікті денгейде жүзеге асырылуы мүмкін, ал жергілікті аумақтық құрлымдар ... ... ... ... ... бірі ... ... Жергілікті өзін-өзі басқару концепциясы заң актілерінде көрсетілген жергілікті органдардың құқықтары мен міндеттерін - өз жауапкершілігімен жергілікті халықтың ... ... ... маңызды үлесін басқару мен реттеуді жүзеге асыруды білдіреді. Мұндай құқық жасырын дауыс беру жолымен сайланған мүшелерден тұратын кеңес ... ... ... асырылады. Олардың алдында жауапты атқарушы органдарға ие.
Жоғарыдағы аталғандарды ескере жергілікті өзін-өзі басқаруға анықтама берейік: Жергілікті ... ... - бұл ... ... ... шешу үшін ... аумақтық өзін-өзі ұйымдастыруы. Ол жергілікті өзін-өзі басқару органдарының дербес қызмет етуі мен ... ... ... ... мен есебі, заң жергілікті және мемлекеттік мүдделердің негізінде жүзеге асырылады.
Кез-келген мемлекетте ... ... ... негізгі үш мақсатты жүзеге асыру құралы ретінде қызмет етеді: мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру; жергілікті мәндегі мәселерді шешуде демократиялық ... ... және ... істерді жүргізуде тиімділікті көрсету. Жергілікті өзін-өзі басқару деп әдетте жергілікті мәндегі мәселелерді ... ... ... ... жергілікті деңгейдегі билікті конституциялық тұрғыда бекітілген ұйымдастырылуымен түсіндіріледі. Жергілікті өзін-өзі басқару:
* Елдің конституциялық тәртібінің негізі;
* Жергілікті мәндегі мәселелерді ... өзі шешу ... ... ... ету нысаны болып табылады.
Конституциялық тәртіптің бір негізі ретінде жергілікті өзін-өзі басқаруды білу басқарудың орталықсыздандырылған ... ... ... ... ... органдары, мемлекеттік биліктің жергілікті органдары және жергілікті өзін-өзі басқару органдарының өзара байланысының ... да ... ... ... Ол ... ... ету нысаны ретінде келесі негізгі белгілерге ие болуы тиіс, ол:
* ... ... ие - ... ... халқы;
* қоғам мен мемлекетті басқарудың демократиялық механизімінің ерекше нысаны;
* ерекше объектіге ие - ... ... ... шешу ... билікті ұйымдастыру мен жүзеге асырудың ерекше нысанына
дербестікке ие;
* өзінің жауапкершілігі негізінде өз ... ... ... өзін-өзі басқару теориясына арналған еңбектерді талдау нәтижесінде келесі негізгі қағидаларды бөлуге болады:
* Жергілікті мәселелерді халықпен ... ... Ол ... ... ... қоғамдастықтарды сайлау пікірін білдірудің басқа нысандары жолымен, сонымен қатар оны сайланушы немесе басқа органы ... ... ... ... ... ... ... мен жүзеге асырудың осы және басқа да нысандары жергілікті ... пен ... ... және ... тікелей немесе жергілікті өкілді органымен қабылданатын қоғамдастықтардың жарғысымен реттелінеді. Жергілікті органдар өз бетінше муниципалды меншікті басқарады, жергілікті ... ... ... және ... жергілікті салықтар мен алымдарды бекітеді. Азаматтардың пікірін тікелей көрсету жолымен қабылданған шешімдер, сонымен бірге жергілікті өзін-өзі басқарудың ... мен ... ... ... ... құрылым аумағындағы кәсіпорын, мекемелер және ұжымдар өздерінің ұйымдастырушылық құқықтық ... ... ... ...
* ... өзін-өзі басқарудың, оның органдарының мемлекетті басқару жүйесінде ұйымдастырушылық негізделуі және ортақ тапсырмалар мен қызметерді жүзеге асырудағы олардың ... ... ... ... ...
* ... өзін-өзі басқарудың материалдық және қаржылық ресурсының оның өкілеттілігімен үйлесуі. Кез-келген муниципалды құылымның бөлінбейтін атрибуты муниципалды меншікпен жергілікті ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының және лауазымды тұлғалардың жауапкершілігі. Жергілікті өмірдің мәселелерін қанағаттандырылмай шешілуі кезінде ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен лауазымды тұлғаларға, ... ... ... ... ... Халық алдындағы осы органдардың жауапкершілігі халық тарапынан сенімсіздік туғанда пайда болатын және олардың өкілді органдарының депутаттарына және лауазымды тұлғаларына ... ... ... ... ... ... арқылы көрінеді. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен лауазымды тұлғаларының жауапкершілігі, тәртібі мен шарттары халықтың сенімділік білдіру нәтижесінде жергілікті ... ... ...
* ... өзін-өзі басқаруды жүзеге асырудың ұйымдастырушы нысандардың әртүрлілігі. Жергілікті қоғамдастықтың өз жарлығын жасауға және қолдануға байланысты құқықтарын ... ... ... ...
* ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын сақтау қағидасының мәні. Қазақстан Республикасының ... ... оның ... мен ... ... ... деп санайтын және адам мен адамзаттың құқығы мен бостандығы жергілікті мемлекеттік биліктің ғана емес, осы ... да ... мәні мен ... ... ...
* ... ... басқаруды ұйымдастыру мен қызметтердің заңдылығы. Оны ұйымдастыру мен қызметтерінің заңдылығын қамтамассыз ету мемлекетік ... ... және ... ... ... ... ... тұлғаларының өкілеттілігін тоқтату туралы шешім қабылдай алатын сот ... ... ... ... Сонымен қатар, осы басқаруды ұйымдастыру мен заңдылығының ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған Жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен лауазымды ... ... ... ... ...
* ... өзін-өзі басқару қызметінің жариялылығы. Оның қызметіндегі жариялылық қағидасын ... ... ... ... ... ашық ... жергілікті қоғамдастық халқын ол туралы ақпарат жүйелей беруді білдіреді. Осы ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың қатынасуы үшін қажетті бағыттар мен шарттар туғызады.
* Мемлекеттік кепілдік. Аталып отырған қағиданы жүзеге асыру жергілікті өзін-өзі басқарудың құқықтарын ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқаруды ұйымдастыру мен қызмет етудің құқықтық негіздерін, оның қаржылық, экономикалық және ұйымдастық ... ... ... ... органдарының мемлекеттік органдармен өзара байланысудың қағидаларының негіздерін бекітеді.
* Жергілікті өзін-өзі басқару муниципиалды меншігін, қаржылық құралдарын басқару. Жергілікті ... ... ... ... мен ... ... ие.
* ... сай жергілікті өзін-өзі басқару органдары жеке және заңды тұлғаларға мунициалды меншік объектілерін уақытша пайдалануға ... ... ... құқылы, сонымен қатар олар муниципиалды меншік пен басқада келісімдер ... ... ... ... жекешелендіру немесе қолдануға берудің шарттарын келісім мен шарттарда сақтауға құқылы; муниципалды құрылым шекарасында орналасқан жерлерді қодану шарттарын бекіту;
* Мақсатты ... тыс ... ... банктер және қаржылық-несиелік ұйымдар құруға; муниципалды займдар шығаруға және т.б. құқылы. Қарастырылып отырған қызметті жүзеге асыру мен ... осы және ... ... ... ... ... ... халқы мүддесі үшін жүзеге асырылуы, олардың қажеттіліктерін қанағаттандыруы тиіс.
* Муниципалды құрылым ... ... ... ... ету. ... ... кешенді дамудың жергілікті шаруашылық тиімділігін көрсетуді, әлеуметтік-мәдени, экологиялық тапсырмаларды шешуді, еңбек, табиғи және басқа жергілікті ресурстарды рационалды пайдалануды, азаматтарды өмір ... мен ... үшін ... шарттар туғызуды қамтамассыз ету үшін арналған. Жергілікті қоғамдастықтың ... ... даму ... ... ... ... ... кәсіпорын, ұжымдардың қызметтерімен байланысты. Жергілікті өзін-өзі басқару аумағының кешенді әлеуметтік-экономикалық дамуында ... ... ... мен ... қатысуын реттеуге құқылы.
* Әлеуметтік-мәдени, коммуналдық-тұрмыстық және басқа өмірлік маңызды қызметтер мен халық қажеттіліктерін қанағаттандыруды қамтамасыз ету. Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... және ... білім берудің муниципалдық ұжымдары муниципалдық энергия, газ, жылу және сумен қамтамасыз ету мекемелерімен және ... және тағы ... ... ... ... ... ұйымдастыру мәселелерімен айналысуы керек. Сонымен бірге, олар тұрғын үй және әлеуметтік-мәдени құрылыс үшін; халықты сауда тауарларымен, қоғамдық тамақ және тұрмыстық ... ... ... ету үшін мәдениет ұйымдарының, бұқаралық ақпарат ұйымдарының және т.б. қызметін ұйымдастыру үшін ... ... ... ... ... ... ... игілігін, әлеуметтік қолдау мен халықты жұмыспен қамтамасыз етуге әсер етеді, жергілікті қоғамдастыққа өртке қарсы қауіпсіздігін қамамассыз ету керек.
* Жергілікті ... ... ... бұл ... және ... қызметті де атқарады. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары жергілікті қоғамдастық қамтуға салаларда минималды әлеуметтік стандарттарынан төмен емес ... ... ... ... ... ... ... міндетті.
1.3 Жергілікті өзін-өзі басқаруды дамытудың шетелдік тәжірибесі және оны елімізде қолдану мәселелері
Қазақсан Республикасындағы жергілікті ... ... ... ... ... және ... етуі бойынша шаралар жүргізу үшін бірқатар зерттеу жұмыстары жүргізілген. Елімізде осы ... ... ... ... қою үшін ... мемлекеттердің муниципалды басқару тәжірибесіне сүйенуге болады. Жергілікті өзін-өзі басқару мен муниципалды басқару түсініктерінің мағыналары бір ... ... және ... да бар. ... өзін-өзі басқару түсінігі екі жақты сипатқа ие: біріншіден ол - ... ... ... ... барлық билік органдары; екіншіден - бұл жергілікті қоғамдастық тұрғындарының қажеттіліктерін қанағаттандыру бойынша ... ... ... ... ... шаруашылық етуші субьект (меншік иеленушісі).
А.Г. Воронин, В.А Лапин, А.И Широков сияқты ғалымдардың пікір-лерінше, - бұл муниципалдық ... ... ... бір заң ... ... асырылатын қоғамдық мүддені қамтамасыз етуге бағытталған жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ... ... ... ... ... органдары муниципалды басқару субьектісі болып табылады. Жергілікті немесе муниципалды ... ... - бұл ... бір ... ... бір әкімшілік аумағында бірлік халқының мүддесін тікелей көркейтетін арнайы сайланған ... ... ... жергілікті істерді басқару органдары жүйесі.
Әртүрлі елдердегі жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ықпалы елдегі саяси тәртіптің демократияланған деңгейін ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару жүйесінің маңызды белгілері олардың әмбебап таңдаулылығы мен жергілікті мәселелерді шешудегі мәнде дербестігі болып табылады. Бұл ... ... ... ... алу және пайдалану құқығына, жергілікті басқару мәселелері бойынша нормативті актілерді қабылдау мүмкіндігіне, ... ... ... және т.б ... ... ... басқару кез-келген қазіргі демократиялық қоғамның белгісі болып табылады. Шетел муниципалитеті осы жүйені ұйымдастырудың көптеген түрлері мен үлгілеріне ие.
Осы ... ... ... ... ... үш ... үлгісін бөлуге болады: англосаксонды, континенталды, аралас.
+ Англосаксонды (классикалық) үлгі құқықтық жүйесі Ұлыбритания, АҚШ, Канада, Индия, Австралия ... ... кең ... Бұл ... ... ...
* ... автономия және жергілікті өзін-өзі басқарудың дербестігі;
* жергілікті өзін-өзі басқару органдарын қорғайтын өкілеттілігі бар орталық биліктің жоқтығы.
Осы бағытқа сүйенетін ... ... ... пен ... ... ... арасындағы байланыстар қағидасымен анықталады, яғни олар заңда көрсетілген әрекеттерді ғана жүзеге асыра алады. Ал ... ... ... ... ... ... деп ... заңсыз деп танылуы мүмкін.
Берілген үлгі жергілікті жерлерде жергілікті өзін-өзі басқару органдарын ... үшін ... ... ... бір ... ... қарастырады. Заң негізінде жергілікті кеңес дербес өз бетінше және өз жауапкершілігіне ала отырып орталық органдардың өкілеттілігіне кірмейтін мәселелерді шешеді. ... ... ... ... бақылау негізінен жанама жүзеге асады. Олардың қызметтерін қаржыландыру арқылы салалық министрліктермен инспекциялық тексеру жүргізу жолымен; ... заң ... ... ... ... заң ... ... органдар жергілікті ерекшеліктерге негізделген өзгерістер негізеді) олардың барлығы соттық бақылау нысанында ... ... үлгі ... ... ... ... ... біздің мемлекет үшін қолданылмайды.
* Континенталды (француз) үлгісі тек ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар Латын Америка, Таяу Шығыс, Француз тілді Африка мемлекеттерінің көбінде тараған.
Бұл үлгінің ерекше ... ... ... ... ... мен жергілікті мемлекеттік басқарудың үйлесімділігі;
* жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің белгілі бір ирархиясы;
* жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ... ... ... ... ... ... мемлекеттік арнайы өкілетінің жергілікті деңгейде болуы болып табылады.
Континенталды үлгінің негізі Францияда қаланды. Оған ... ... мен ... ... ... ... ... деңгейі тән.
3. Жоғарыда қарастырылған үлгілермен қатар жергілікті жерлердегі билікті ұйымдастырудың басқа да нұсқалары бар. Ол екі үлгінің өз ерекшеліктері мен ... бар. Олар ... ... атқа ие. ... ... негізгі белгісі төменгі территориялық денгейде жеткілікті түрдегі автономды [31].
Мұндай жергілікті өзін-өзі басқарудың үлгілеріне Германиядағы, Австрия мен постсоциалистік және ... ... ... ... басқаруды жатқызуға болады. Қазақстан үшін қолдануға ыңғайлы үлгі - ... ... ... ... ... ... ... Франциядағы сияқты унитарлы болып табылады, сонымен қатар келесідей факторларды ескерген дұрыс: халықтың менталитетімен Қазақстан халқының саясатқа араласуы. Аталған шетел үлгілерімен ... ... ... ... ... кеңестік үлгінің де болуын көрсетеді. Бұл үлгі мемлекеттері мен постсоциалистік түрдегі дамушы ... ... ... болатын. Ал қазір бұл үш белгілері социалистік бағытта сақтап қалған аздаған елдердерде ғана көрінеді ... ... ... ... ... билікті ұйымдастырудың аталған дәстүрлі үлгілерінің тізімі анықталмайған. ... ... да ... нұсқаларда кездеседі. Мысалы, көшпелі тап немесе ру сияқты әкімшілік - аумақтық бірліктерде топ басшысы жалғыз өзі немесе ... ... ... және ... ... ... ... орындайды. Мұндай елдерге Африка елдерін жатқызуға болады. Мұндай басшылардың әкімшілік өкілеттіліктерін төменгі деңгейге бергенімен, олардың жергілікті ... ... шешу ... ... зор ... ... ... өзін-өзі басқару органдардың құрамына басшы кіретін елдерде - ... ... Жаңа ... және тағы ... ... [32]. ... жүйені құруға мемлекеттің әкімшілік - аумақтық ... ... ... ... ... саяси тәртіп пен әрекет етуші құқықтың жүйесі әсер етеді. Шетелдерде жергілікті ... ... ... ... ... жеке ... ... қалыптасатын коммуна, қоғамдастық, муниципалитет болып табылады. Шетел тәжирибесі коммуналдар мен қоғамдастықтың бірігу, муниципалдық одақтар құру мүмкіндігін жоққа шығармайды (Испаниядағы ... ... ... ... мунципалитет статусына ие емес, жергілікті денгейде ұсақ қызметтерді көрсету үшін тағайындалған кішігірім өзін-өзі басқару аумақтық бірліктер (хутор, приход,т.б) құрылуы ... ... ... - ... ... бойынша немесе белгілі бір реттеу деңгейімен шақырылатын ауыл жиыны және ауыл жиналысы болып табылады. Мұнда жергілікті ... ... ... ауыл шаруашылық егіндікті пайдалану, құрылыс пен жол жөндеу, мектеп ашу, медициналық қызмет көрсету, әлеуметтік мәселелерді шешу үшін қаражат ... және т.б. ... ... ... органдарының құрылымы мен нысандарына келетін болсақ, ол екі элементтен тұрады: біріншісі сайланатын өкілді орган және екіншісі атқарушы органнан тұрады. ... ... ... ... ұжымдық болуы мүмкін. Егер жалғыз орган болса, онда ол мэр (Франция) немесе бургомистр (ФРГ). Атқарушы ... ... ... бұл ... әрекет етуші құрылым, ал сайланатын жиналыс қандайда бір, принципалды мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... басқарудың өкілді сайланатын органдары әртүрлі атқа ие, мысалы, графтар кеңесі (АҚШ пен Ұлыбритания), бұл ... ... ... ... бас ... ... ... Жергілікті органдардың басты мәселелері жергілікті бюджетті қабылдау және осы бюджет негізінде ... бөлу ... ... ... ... әртүрлі жергілікті мәселелерді шешу бойынша актілер қолдайды. Бұл актілерді жүзеге ... ... ... ... ... ... Ол ... азаматтармен сайланады, ал кейбір елдерде мэрлер жергілікті жердегі өкілеттің ұсыны ... ... ... ... (Белгия, Голландия) [33].
Мэр немесе бургомистер қызметі әртүрлі болады. Кейбір елдерде ол өкілділік қызметін орындайды, ол ... ... ... ... ... Бұл жағдайда мэр немесе бургомистер делегацияны қабылдайды, әртүрілі жиналыстарға қатысады. үлгісі ... мэр ... және ... өзі ... ... ол өзі ... құрылымды да өзі бекітеді. Бұл үлгіде мэр халықпен сайланады, кеңес шешіміне ықпал ете алады, кеңес қызметін ұйымдастырады, оның ... ... ... қол ... Тепе-теңдікті сақтау үшін кеңес депутаттарының көпшілік дауысына ие. ... ... ... ... өкілеттілігін уақытынан бұрын босату механизімі сайлаушылар тарпынан жергілікті рефорум болып табылады. ... 1. ... - Marshall Gr. ... action and ... in managing complex social systems - ECONOMICS - 2010 - Volume: 88 // ... ... ... ... ... ... ... әкімшіліктің лауазымды қызметкерлерін тағайындау немесе жұмыстан босатуға міндетті түрде рұқсат алу және ... ... ... ... ... Бұл ... мэр кеңес депутаттарының ішінен сайланады. Ол кеңес бақылауында және соған бағытталады, сондықтан ветто құқығына ие емес, ... ... ... ... ... ... ... босату кеңестің өз иницативасы немесе халық иницативасы бойынша жүзеге асады.
Мэр
кеңес
әкімшілік
Сурет 2. үлгісі
Ескерту - ... - Marshall Gr. ... action and ... in managing complex social systems - ... - 2010 - Volume: 88 // ... ... (4-сурет) мэр қызметі қарастырылмайды. Кеңестің қызметін ұйымдастыру кеңес депутаттары ішінен сайланатын төраға жүзеге асырады. Барлық әкімшілік ... ... ... ... ... ... яғни ол өзі жалғыз әкімшілікті қалыптастырады. Әкімшіліктің лауазымды тұлғаларын тағайындайды және ... ... ... ... ... келісім-шартпен анықталады.
ТӨРАҒА
КЕҢЕС
БАСҚАРУШЫ
ӘКІМШІЛІК
Сурет3. үлгісі
Ескерту - Ескерту - Marshall Gr. ... action and ... in managing complex social systems - ... - 2010 - Volume: 88 // ... - үлгісі (5-сурет) жергілікті өзін-өзі басқарудың лауазымды тұлғаларының көбісін сайлауға, өкілді және атқарушы ... ... ... ... ... органдардың депутаттары емес, жергілікті әкімшіліктері органдары мен құрылымдық бөлімшелерінің ... ... ... ... ... ... барлық сайланған лауазымды тұлғалар кіретін комиссия орындайды.
Муниципалды органдар салалық белгілері ... ... ... ... уақытша комиссиялар құруы мүмкін. Кейбір елдерде бұл комиссиялар жиналысқа шақыру және кеңес беру өкілеттілігімен қатар билік ету ... да ие. ... ... ... ... нормативті актілер қабылдайды.
КОМИССИЯ
Сайлантын басшылар
Сайлантын басшылар
Сайлантын басшылар
Құрылымдық бөлімшелер
Құрылымдық бөлімшелер
Құрылымдық бөлімшелер
Сурет 4. үлгісі
Ескерту - Ескерту - Marshall Gr. ... action and ... in managing complex social systems - ... - 2010 - Volume: 88 // ... ... ... негізгі күнделікті істерін атқарушы органдар орындайды. Жергілікті атқарушы органдардың негізгі ерекшеліктері бар:
* азаматтармен сайланған өкілді жиналыс (муниципалды жиналыс) ... ... ... ... ... өзі ... ... муниципалды жиналыс пен атқарушы органдарды бөлек сайланатын жүйе ... тән. ... ... губернаторлары, қала мэрлері мен ауыл старосталары халықпен сайланады. Сайланып отырған мэр немесе бургомистер кезінде өкілді ұжымдық ... рөлі ... ... ... губернатор, мэр немесе старостаның инициативасы бойынша сәйкес өкілді ... ... ... ... ... мүмкін;
* екі түрде болатын сайланбайтын органдар: атқарушы орган қызметін орталық биліктің ... ... ... ... префект - әкімшілік билікте атқарушы органдарды басқаратын өте ... ... ол ... ... ... ... ... органын басқарады. Мұндай жүйе Африка, Азия және ... ... ... ...
* ... ... қызметін арнайы шығарылған басқарушы менеджер атқарады. Мұндай жүйе АҚШ-та кеңінен тараған және ... ие. ... ... ... ресурстарда шешіледі, егер әсіресе жергілікті билік халық қолдауынсыз шешім ... аяқ ... ... өзін-өзі басқарудың өкілеттілігі бұл - ... ... ... ... ... ... ... мен қызметін жүзеге асыру үшін қажетті жергілікті өзін-өзі басқару құқығымен міндеттемелерін сайланатын және ... ... ... ... ... ... нормалар. Жергілікті өзін-өзі басқару өкілеттіліктері жүзеге асырылады, біріншіден жергілікті қоғамдастықты тікелей ... ... ... ... ... ... ... өкілді органдарын сайлау жергілікті референдумда өз еркін құқығын көрсету құқығына ие. Жергілікті ... ... сай ... ... ... алады және жергілікті өзін-өзі басқарудың сайланатын органдары мен лауазымды тұлғаларының өкілеттілігін уақытынан бұрын тоқтатуға құқығы бар. ... ... ... ... ол ... лауазымды тұлғаларымен жүзеге асырылады. Жергілікті өзін-өзі басқару өкілетілігі екі топқа бөлінеді:
* жергілікті өзін-өзі басқарудың , яғни мемлекет жергілікті қоғамдастарға берген және ... ... ... ... ... шешуін қамтамасыз ететін өкілеттіктер;
* жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... беру ... ... ... материалдық және қаржылық құралдарды және жергілікті өзін-өзі басқарудың берілген ... ... ... ... ... алдын ала келісіммен шарттары мен тәртіптерін берумен жүзеге асырылады.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың қай үлгісі жүзеге асырылғанына байланысты бөлінеді; бірінші ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқарудың екінші және үшінші деңгейлі жүйесі кеңінен тараған: екінші деңгейлік - бұл ... ... ... ... үшінші деңгейлік - бұл аймақ - ... - ... ... ... негізгі әдістері жергілікті тікелей реттеу мен басқару болып ... ... ... сауда жасау құқығына лицензия беру, тұрмыстық сипаттағы әртүрлі кәсіпорындары, кинотеатрларды және т.с.с қаржыландыру, сауда құрылыс, ережелерін бекіту, құрылыс жүргізуге жер ... ... ... ... өзін ... ... бекіту, көшеде митинг, демонстрация жүргізуге рұқсат беру немесе тиім салу жатады.
Мұнда қоғамдық тәртіпті қорғау, отқа ... ... ... ... ... да ... Кейбір елдерде муниципалитеттер өзінің жеке муниципиалды полициясына ие (АҚШ, ... ... ... ... ... нормативті шығармашылық қызметі шектелген және көптеген жағдайларда қандайда бір актіні шығару үшін ... ... ... ... ... ... бекітуді талап етеді.
Еліміздің тарихи, географиялық, демографиялық ерекшеліктерін ескере отырып шетелдің бай тәжірибесін пайдаланып, ... тән ... ... ... ... жүйесін қарастырған жөн.
2 АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫНЫҢ ҚЫЗМЕТТЕРІН СИПАТТАУ
2.1 Алматы ... ... ... ... ... қызметін талдау
Алматы облысы 1932 жылы 10 наурызда құрылды. Орталығы Алматы қаласы болып белгіленді. Облыс құрамына 18 ... ... ... соңында аудандардың бір бөлігі Жамбыл және Семей облыстарына беріліп, Алматы облысының құрамында қайта ... 7 ... ... 23 ... ... 1944 ... ... айында оның құрамынан Талдықорған облысы 11 ауданмен бөлініп шықты.
1959 жылдың соңында облыс құрамынан Алматы қаласы бөлінді. Осы жылы ... және ... ... ... 1968 жылы ... бөлінді. Алматы және Талдықорған облыстарының соңғы біріктірілуі 1997 жылы болды.
Облыс құрамына 16 аудан мен облыстық маңыздағы 3 қала енгізілді. (Талдықорған, ... ... ... ... 2001 жылғы 14 сәуірдегі № 585 Жарлығына сәйкес облыс орталығы Талдықорған қаласы болып белгіленді.
Алматы ... ... ... оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Аумағы 223,9 мың шаршы ... ... ... 777 елді ... бар. ... 103 ұлт пен ұлыс ... ... жергілікті өзін-өзі басқаруды жүзеге асыратын орган - Алматы облыстық мәслихат.
Алматы облысы мәслихат депутаты ортақ мемлекеттік қызығушылықтарды ... ... ... ... ... халықтың еріктерін ескереді.
Мәслихат депутатының қызметі территориялық сайлау комиссиясының мәслихатының депутаты ретінде тіркелген күннен басталып, мәслихат қызметі тоқталған сәттен ... оның да ... ... Мәслихат құзыретіне қатысты мәселелерді сәйкес мәслихат аумағында орналасқан ұйымдар мен ... ... ... қызметтік тұлғаларының есеп берулерін сессияларда тындап, өз ұсыныстарын келтіреді [29,5б]. ... ... ... ... ... құрамында 44 депутат өз қызметін атқарады, олардың ішінде: 20 инженер, 7 экономист, 4 дәрігер, 4 ... ... ... 4 ... 1 ... және 4 басқа мамандықтар өкілдері.
1 депутат облыстық мәслихатта, 1 депутат саяси партияда, 12 депутат мемлекеттік кәсіпорындарда жұмыс жасаса, 28 ... ... 2 ... ... 5. ... ... жергілікті өкілдікті органдарының жүйесі
Ескерту - Алматы ... ... ... ... автор құрастыры // http://www.zhetysu-gov.kz/
Суреттен көріп отырғанымыздай бүгінде Алматы облысында мәслихат құрамында 44 ... өз ... ... Олар әр ... ... ... ... инженер мамандығын иеленгендердің үлесі жоғары. Қалған біршама депутаттар жеке кәсіпкерлер, Алматы ... ... ... Бұл жалпы облысымыздың әлеуметтік-экономикалық мәселелерін дұрыс шешуге жәрдемдеседі.
Төменде мәслихат депутаттарының ұлт құрамы көрсетілген:
Сурет 6. ... ... ... ... ұлт құрамы
Ескерту - Алматы облысы мәслихатының деректері ... ... ... // ... ... ... 37 ... немесе (84%), орыс немесе 4 (9%), өзге ұлт өкілдері 3 немесе (7%). Барлық депутаттар дерлік "Нұр Отан" ... ... ... ... ... депутаттарына келіп түскен өтініштер динамикасы
2012 ж
2013 ж
2014 ж
2014 ж /2012 ж, ... ... ... - ... облысы мәслихатының деректері негізінде автор құрастыры // http://www.zhetysu-gov.kz/
Кестеден көріп отырғанымыздай жыл сайын ... жеке ... ... көптеп түседі. Соның ішінде 2012 жылы жалпы өтініштер саны 12 ... 2014 жылы сол ... 83 %-ға ... ... отыр. Осы мерзімде жеке азаматтардың өтініштері шамамен екі есе өскенын айтуға болады. Бұл яғни мәслихатқа азаматтардың сенімділігі артқанының белгісі.
Кесте ... ... ... ... ... өтініштерді саралау нәтижесі
2012ж
2013 ж
2014 ж
2014 ж. / 2012 ж., %
Тұрғын-үй, баспанамен қамту мәселелері бойынша
1
2
6
6 есе өсті
Әлеуметтік көмек, жәрдемақы мәселелері
9
6
7
77,8
Қаржылық ... - ... ... ... ... ... автор құрастыры // http://www.zhetysu-gov.kz/
Бұл кесте бойынша айтып өтсек, Алматы облысының мәслихатына тұрғындар әлеуметтік көмекке өтініштері 22,8 %-ға төмендегенін ... Мұны ... ... ... ... ... ... есепбінен қолдау алғандарының белгісі. Мысалы мүгедектерге көмек көрсету, жол жүру билетін арзандату, санитарлы курорттық сауықтыру ... ... ... ... [30]. ... , ... қамту мәселелері қазіргі таңда азаматтарды көп мазалап отыр. Әрине осы мәселелерді шешуге мәслихатқа сенімдерінің артқанын (6 есе ... ... ... Қаржылық мәселелер 133,3 %-ға өсті.
Мәслихаттың негізгі қызметі сессияларда атқарылады. Соңғы үш жыл ішінде 40 сессия өткізілді онда ... 239 ... ... ... бойынша сессиялардың жіктелуін келесі кестеден көруге болады.
Кесте 3
Алматы облысы мәслихатында өткен сессия саны
2012 ж
2013 ж
2014 ж
Барлығы
Өткізілген сессиялар саны
12
15
13
40
Қабылданған шешімдер ... - ... ... ... ... ... автор құрастыры // http://www.zhetysu-gov.kz/
Кестеде көріп отырғанымыздай, облыстық мәслихат жұмысы тұрақты жүргізіледі. Қарастырылған мәселелердің көп бөлігі облыстың әлеуметтік-экономикалық ... ... ҚР ... ... бойынша облыс әкімі мәслихат депутаттарына 18 қаңтар 2006 жылы №19, 2012 ж шілде, 2013 тамыз, 2014 жылы қазан айында ... ... даму ... ... ... ... ... депутаттарымен Алматы облысының бюджетін қалыптастыру мен бекіту мәселелері бойынша
2012 ж
2013 ж
2014 ж
Барлығы:
Өзгерістер мен толықтырулар
6
9
6
18
Ескерту - ... ... ... ... ... ... құрастыры // http://www.zhetysu-gov.kz/
Алматы облысының әлеуметтік-экономикалық дамуы барысында маңызды рөл атқарып жатқан бағдарламалық ... ... және ... ... ... жөніндегі облыстық мәслихатпен жүргізіліп жатқан зор мағыналы жұмысқа тоқталатын болсақ ... ... ... бойынша 2012-2013 жылдар аралығында Алматы облысының 2011-2015 жылдарға арналған даму жоспарына 2 ... ... ... ... ... бағдарламасын жүзеге асыру жоспары, Қазақстан Республикасында нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрестің салалық бағдарламасын іске асыру жөніндегі ... ... ... Алматы облысының іс-шаралар жоспары, Алматы облысы бойынша Қазақстан Республикасындағы құқық бұзушылық профилактикасының 2011 - 2013 жылдарға арналған салалық ... ... ... жөніндегі Жоспары, Текелі қаласын дамытудың 2013-2015 жылдарға арналған кешенді ... және ... ... тірек ауылдық елді мекендерін дамыту жөніндегі кешенді жоспарлары бекітіліп жүзеге асырылуда [31].
Алматы облысы мәслихатында 5 ... ... ... ... ... ... және ... саясат жөніндегі;
2) Әлеуметтік саясат, тіл және ұлтаралық қатынастары жөніндегі,
3) ... үй, ... ... ... ... және орта кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі;
4) Депутаттық ... ... заң ... ... және саяси партиялар, қоғамдық ұйымдармен байланыс жөніндегі;
5) ... ... ... және жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін алып қоюға байланысты жер учаскесін немесе өзге де ... ... ... алу ... шарт ... қарау жөніндегі.
Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың 2014 жылғы 11 қарашадағы атты Қазақстан ... ... ... ... ... дамуының бағыттарына сәйкес тұрақты қомиссиялары төмендегідей қайта құрылды:
1. Бюджет, тарифтік саясат және заңдылықтың сақталуын ... ету ... ... ... ... ... ... бойынша;
3. Индустриялық, энергетикалық инфрақұрылымдарды дамыту, шағын және орта бизнес пен іскерлік белсенділікті қолдау мәселелері ... ... ... ... мен су және жылумен қамтамасыз ету желілері ... ... ... ... ... инфрақұрылымдарды дамыту, халықты әлеуметтік қорғау, тіл, спорт, мәдениет және этносаралық қатынастар мәселелері бойынша;
6. ... ... жер ... және ... мәселелері бойынша.
Қорыта келе Алматы облысы мәслихатында осы кезге дейін 5 ... ... ... жасады. Олар халықтың өтініштерін қарап, шешімін тауып, облыстың әлеуметтік-экономикалық дамына үлес қосып келеді. ... ... ... қаралған инфрақұрылымның бағыттарына сәйкес, Алматы облысы мәслихатының тұрақты комиссиялары қайта құрылып, өз жұмыстарын бастап кетті.
Соңында тағыда ... ... келе ... ... ... ... қатысты талдауды қарастырдық.
Жергілікті өзін-өзі басқару - ... ... өз ... ... байланысты, қоғамдық қатынастардың біртұтас жүйесін көрсететін, жергілікті деңгейдегі мәселелерді, муниципалды билікті орналастыру мен қызмет ету мәселелерін өз бетінше шешетін ... ... ... бір ... Сол ... бұл басқару жүйесіне назар өте үлкен десек болады. Әсіресе бұл халық қалаулылары болғандықтан, ... ... ... ... ... ... ... республиканың әр азаматына ақпараттандырылуы қажет деп есептейміз. Бүгінгі ақпарат ғасырында барлық қажет ақпаратты интернет ресурстарынан еркін алуға ... ... ... әр ... ... өзінің жеке сайттары бар.
ҚР орталығы 2013 жылы республиканың барлық аймақтарындағы мәслихаттарының сайтына тексеріс ... ... ... ... барлық қызмет, соның ішінде мемлекеттік басқару және жергілікті өзін-өзі басқару ... ... және ... ашық болуы қажет.
Кесте 5
Орталықтың мәслихат сайттарын ... ... ... ... ... ... жеке сайты бар, мәслихат сессиясының шешімі 2002 жылдан бері жарияланған.
Алматы қаласы
http//www.mga.kz\
Өзінің жеке сайты бар, мәслихат сессиясының шешімі 2000 ... бері ... ... ... жеке сайты бар, мәслихат сессиясының шешімі 2011 жылдан бері жарияланған.
Ақтөбе облысы
http: //aktobeoblmaslihat.kz
Өзінің жеке ... бар, ... ... ... 2012 жылдан бері жарияланған.
Алматы облысы
http://www.zhetysu-gov.kz/
Өзінің жеке сайты бар, мәслихат қызметі туралы ақпарат жеткіліксіз
Атырау облысы
http://atyrau.gov.kz/ru/maslihat-oblasti-1
Өзінің жеке ... бар, ... ... ... ... жеткіліксіз
Шығыс Қазақстан облысы
http:// www.deputate.gov.kz/
Өзінің жеке сайты бар, мәслихат ... ... 2007 жылы ... ... облысы
http://oblmaslikhat.zhambyl.kz/
Өзінің жеке сайты бар,мәслихат қызметі туралы ақпарат жоқ,сессия шешімі туралы мәлімет жоқ.
Батыс ... ... ... жеке ... ... ... ... сессия шешімі туралы мәлімет жоқ.
Қарағанды облысы
www.karoblmaslihat.kz
Өзінің жеке сайты бар,мәслихат сессиясының шешімі 2007 жылдан бері жарияланған.
Оңтүстік Қазақстан облысы
http: //ontustik.gov.kz
Өзінің жеке ... жоқ, ... ... ... ... туралы ақпарат жоқ, мәслихат сессиясының шешімі жарияланбаған.
Ескерту - ҚР ... ... ... ... ... көріп отырғанымыздай республика бойынша мәслихат сайттарының жұмысы орташа. ... ... ... депутаттарының шешімі мүлде жарияланбайды, немесе толық емес.
Жоғарыдағы бөлімде айтып өткеніміздей мәслихат ... ... ... ҚР ... бола ... Сәйкесінше бүгінде депутат қызметін түрлі мамандық иегерлері атқаруда.
2.2 Ақсу ауданының жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызметін бағыттары
Ақсу ... - ... ... ... бөлігінде орналасқан әкімшілік бөлініс. Жер аумағы 12,6 мың км2. Тұрғыны 37,7 мың адам. Аудан ... - ... ... ... жеріндегі 54 елді мекен 3 кенттік және 15 ауылдық ... ... Ақсу ... Балқаш - Алакөл ойысы мен Жетісу Алатауы аралығын алып жатыр.
Аудандық жергілікті өзін-өзі басқару ... - Ақсу ... ... ... ... ... мемлекеттің тиісті аумағындағы істің жай күйіне жауапты, жергілікті және ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы біріңғай мемлекеттік биліктің түрі. Олардың функциялары: халықтың жергілікті істерге қатысуын қаматамасыз ету жергілікті жерлерде мемлекеттік меншікті, ... ... ... және ... ... жергілікті салықтар мен жиналымдарды белгілі, жасалған жоспарлар, экономикалық және әлеуметтік бағдарламалары негізінде тиісті аумақтың дамуын қамтамасыз ету, халықтың әлеуметтік - ... ... ... және ... ... ... ...
Мемлекеттік басқару органдары жергілікті өкілетті органдарды, мәслихаттарды қамтиды, олар тиісті әкімшілік ... ... ... ... ... және жалпы мемлекеттік мүдделерді ескере отырып, оның жүзеге асырылуын бақылайды.
Кесте 6
Ақсу аудандық ... ... ... ... - ... - ... - Сәтпаев
№9 - Арасан
№3 - Аманкелді
№10 - Қапал
№4 - Діңгек
№11- Қапсалан
№5 - Қаракөз
№12- Молалы
№6 - Қосбатыр
№13- Матай
№7 - ... - Ақсу ... ... депутаттарын сайлау округтері // http://www.aksuakimat.gov.kz/
2012 жылдың 15 қаңтарында Қазақстан Республикасы мәслихаттары депутаттарының кезекті сайлауы өтіп, Алматы облысы Ақсу аудандық ... ... ... ... түрде көпшілік дауыстарға ие болған 13 депутат сайланды.
Ақсу аудандық мәслихат жанында оның ... ... ... ететін мемлекеттік мекеме ретінде 2005 жылы ... ... ... ... ... ол өз жұмысын тиісті заңдылықтарға және мәслихаттың регламентіне сай ... ... ... саны - 5 адам, барлығы депутаттарға жан жақты көмек көрсете алатын ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеден өткен білікті мамандар. Сонымен бірге аппаратта жас ... ... ... ... ... өсіп ... Аппарат қызметкерлері мәслихат депутаттарына жан-жақты методикалық және ... ... ... ...
Қазақстан Республикасының Заңының 12 бабына сәйкес құрамында 5 депутаты бар мәслихаттың 2 тұрақты комиссия құрылды:
1. ... және ... ... ... ... ... экологиялық, кәсіпкерлік, коммуналдық қызмет жөніндегі
2. Бюджет, әлеуметтік - мәдениет салалары, жастар саясаты, ... және ... ... ... жөніндегі
мемлекеттік мекемесі тиісті мәслихаттың, оның органдары мен депутаттарының қызметін қамтамасыз ету ... ... ... асыратын Қазақстан Республикасының мемлекеттік органы болып табылады. Мәслихат құрамында қазіргі таңда 13 депутат қызмет атқарады. Мәслихат аппараты мемлекеттік органдармен, ұйымдармен, ... ... ... ... және ... ... ... қарым-қатынас орнатып, ауданның әлеуметтік-экономикалық ахуалын жетілдіруге үлес қосып келеді.
Мемлекеттік мекеменің қызметін қаржыландыру ауданның жергілікті бюджетінен жүзеге асырылады. Осыған сәйкес ... ... өз ... Қазақстан Республикасының Конституциясына және Заңдарына, Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметінің актілеріне, өзге де ... ... ... жүзеге асырады. Ақсу ауданы мәслихаты ұйымдық-құқықтық нысанындағы заңды тұлға болып табылады, мемлекеттік тілде өз атауы бар мөрі мен ... ... ... ... ... ... ... заңнамасына сәйкес қазынашылық органдарында шоттары болады.
Төмендегі кестеде Ақсу ауданы мәслихатының құрылымы көрсетілген.
Аппарат басшысы
Бас маман
Мәслихат хатшысы
Жетекші маман
Бас маман
Бас маман
Сурет 7. Ақсу ... ... ... - Ақсу ... ... ... мәлімет алынды, автормен құрастырылды.
Мәслихат аппаратының жұмысын аудандық мәслихаттың хатшысы жүзеге асырады. Мәслихат хатшысын мәслихат сессиясында депутаттардың арасынан ашық ... ... ... беру ... депутаттар жалпы санының көпшілік даусымен мәслихат сайлайды және қызметтен босатады.
мемлекеттік мекемесінің ... ... ... ... ... және оның қарауына енгізілетін мәселелерді әзірлеуді ұйымдастырады, хаттама жасалуын қамтамасыз етеді және сессия төрағасымен бірге мәслихат ... ... ... ... ... өзге де ... қол қояды;
- мәслихат депутаттарының өз өкілеттіктерін жүзеге асыруына жәрдемдеседі, оларды қажетті ақпаратпен ... ... ... ... ... оның ... комиссияларының және өзге де органдарының жұмысына және сайлау округтеріндегі ... ... үшін ... ... ... ... ... мәселелерді қарайды;
- депутаттар сауалдарының және депутаттық өтініштердің қаралуын бақылайды;
- мәслихат аппаратының қызметіне ... ... оның ... ... ... және ... ... сайлаушылар өтініштері туралы және олар бойынша қабылданған шаралар туралы мәслихатқа ұдайы ақпарат беріп отырады;
- ... өзге де ... ... ... ... ... іс-қимылын ұйымдастырады;
- әкімге сенімсіздік білдіру мәселеге бастамашылық еткен мәслихат депутаттарының жиналған қолдарының ... ... ... өз ... ... бойынша өкімдер шығарады;
- мәслихаттың тұрақты комиссиялары мен өзге де органдарының және депутаттық топтардың қызметін үйлестіреді;
- мемлекеттік органдармен, ұйымдармен, ... ... ... ... және қоғамдық бірлестіктермен қарым-қатынастарда мәслихат атынан өкіл болады;
- ... ... ... ... ... олардың орындалуына бақылау жасау жөніндегі іс-шараларды белгілейді;
- ... ... ... өзге де ... ... ... мекемесінің мәслихат хатшысы болмаған кезде оның өкілеттіктерін қолданыстағы заңнамаға сәйкес оны алмастыратын ... ... ... ... ... ... ... заңнамасына сәйкес қызметке тағайындалатын және қызметтен босатылатын мәслихат хатшысы басқарады.
мемлекеттік мекемесі өз құзіретінің мәселелері ... ... ... тәртіппен мемлекеттік мекеме хатшысының өкімдерімен және Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген басқа да актілерімен ресімделетін шешімдер ... ... ... мен штат ... ... ... ... сәйкес бекітіледі.
Аудандық мәслихатының барлық депуттары
Ақсу ауданы мәслихаты - аудандық мәслихат пен оның органдарының қызметін ақпараттық-талдамалық, ... және ... ... ету, ... ... өкілеттіктерін жүзеге асыруға көмек көрсету болып табылады.
Міндеттері:
-Аудандық мәслихатпен қабылданатын шешімдердің қолданыстағы заңнамаға ... ... ... ... және оның ... ... ... мәліметтерін, аудандық мәслихатпен қабылданған нормативтік құқықтық актілерін, сессия материалдарын бұқаралық ... ... ... үшін ... және олардың орындалуын бақылауды жүзеге асыру.
Функциялары:
-Аудандық мәслихаттың депутаттарына ұйымдастыру, құжаттамалық, құқықтық, ақпараттық-талдау қызметтерін көрсету;
-Аудандық мәслихатпен қабылданған нормативтік ... ... ... ... және ... ... отырыстарына қатысу, мәслихат шешімдерінің жобаларын әзірлеу мәселелерінде депутаттарға көмек ... ... ... мәслихат шешімдерін әділет органдарына мемлекеттік тіркеуге ресімдеу және ұсыну.
Кесте ... ... ... ... ... өтініштер саны
2012
2013
2014
Халық өтініштері
6
8
13
Барлығы:
27
Ескерту - Ақсу ауданы әкімі сайтынан алынды, автормен ... ... ... ... тұрғындарынан көптеп өтініштер түседі. 2012 жылы жеке тұлғалардан түскен өтініштер саны 6 болса, 2014 жылы бұл көрсеткіш 13-ті құрап отыр. ... ... ... үй ... ... көрсету,оларды квотамен жыл сайын ауруханаға жатқызу мәселесі, ауыл ... жол ... ... ... ... ... ... депутаттар лауазымды тұлғаларға және мемлекеттік органдарға аудандық мәслихаттың құзырына кіретін мәселелер бойынша қонсультативтік-әдістемелік, ақпараттық, ұйымдастыру-техникалық және өзге де ... ... ... ... ... тұрақты және уақытша комиссиялары отырыстарының хаттамаларының жүргізілуін қамтамасыз ... ... ... ... заңнамасында айқындалған өзге де өкілеттіліктерді жүзеге асыруға құқылы.
Кесте 8
Ақсу ... ... ... қаралған мәселелер немесе отырыстар саны
2012
2013
2014
Барлығы:
4
6
7
17
Ескерту - Ақсу ауданы әкімі аппаратының ақпараттық деректері ... ... ... ... отырғанымыз мәслихат отырыстарында қарастырылатын мәселелердің саны арттыруда.
Кесте 9
Ақсу ауданы мәслихаты депутаттарының қаралған мәселелері, салалар бойынша
Әлеуметтік мәселе
Білім ... ... - ... - Ақсу ... ... ... ақпараттық деректері негізінде автор құрастырды
Кестеде көріп отырғанымыздай, аудан тұрғындары әлеуметтік көмекке көп жүгінеді. ... ... ... табу үшін ... ... жолдайды немесе кезектен тыс отырыс өткізіп шешім қабылдайды.
Мәслихат аппаратында депутаттық этика тәртіптерін облыстық мәслихат депутаттарының тәртіп нормалары ... ол ... ... өз ... іске ... барысында ұстануы керек:
- сайлаушылармен жиі кездесулер жүргізіп, азаматтарды жеке қабылдауы тиіс, тұрғындардың күтілімдері мен көңілдеріне сергек болуы керек, сонымен ... ... ... бекітілген шешу жолдарын біліп, уақытылы орындауы тиіс;
- тұрақты тексерістер мен ... ... ... ... ... ... алдын-ала таныс болуы тиіс, мемлекеттік жергілікті басқару тәртібін реттейтін заңдар мен актілерді жетік білуі керек, оптималды ... ... ... ... ... орындауы тиіс;
- өзінің, дәл сол сияқты басқа да ... ... ... ... ... ... атқарумен қатар, күнделікті өмірде де қарым-қатынасқа түсетін азаматтар мен қызметік тұлғаларға да тиісілі көңіл бөлуі тиіс;
- мәслихат жұмысының ... ... ... ... ... өзара қолдау және де іскерліктің басқа да түрлерін қалыптастыруы тиіс;
- оратордың сөзін бөлмеуі ... және де өз ... ... ... мен қадыр-қасиеттің балағаттайтын сөз айтпауы тиіс
- мәслихаттың жабық отырыстары мен ... да ... ... ... ... ... қабылданған шешімдерді жария етпеуі тиіс;
- ақпарат көздерінде, пресс-конференцияларда, митингтарда, ашық сөз сөйлеу барысында тек шынайы фактілерге ... ... ... пікірін балағаттайтын сөздерге жол бермеуі керек;
- егер де дұрыс емес немесе тексерілмеген ақпарат келенсіз қолданылған болса, ондай жағдайда ... мен ... ... ... ... мен ... ... сұрау керек;
- депутаттық бланктерді тек ресми тапсырыстарға, хаттарға және басқа да ... ... ... және ... өзі ғана рәсімдеу керек;
- сергек болуы керек, шешімдерді ... ... ... ... беру ... жол ... ... сессиялар жүргізілетін уақытқа жолға шығып, іс сапарларды жоспарламауы керек;
- шағым түскен жағдайда, өтініш берушінің алдында депутаттық этиканың тәртібінің бұзылуына қатысты ... ... ... ... ... ... ... себебіне қатысты арнайы есеп айырылысуларды талап ететін жағдайларда тұрақты комиссиялардың төрағалары және облыстық мәслихаттың ... ... ... ... ... ... жылғы 15 қазандағы бекітілген Ақсу ауданы мәслихатының регламентіне сәйкес мәслихаттың құрамына келесідей тұрақты комиссия ... ... ... ... ... бюджет, табиғатты қорғау және ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі тұрақты комиссиясы
-Заңдылық пен құқықтық ... ... ... ... марапаттау және депутаттардың өкілеттігі жөніндегі тұрақты комиссиясы
-Білім, ... ... ... ... ісі жөніндегі тұрақты комиссиясы
Қорыта келе, Ақсу ауданы мәслихаты аудан тұрғындарының өтініштерін қарастырып, кезекті кезектен тыс сессия өткізеді.Кейбір өтініштерді аудан әкімінің ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді, олардың орындалуына бақылау жасау жөніндегі іс-шараларды белгілейді. Мәслихат аппаратында депутаттық этика тәртіптері қатаң сақталған, ол ... ... өз ... іске ... ... ... Яғни тұрғындармен жиі кездесулер жүргізіп, азаматтарды жеке қабылдайды. Сонымен қатар әлеуметтік мәселелерді ... шешу ... ... ... ... ... ... тұрақты тексерістер мен сессияларда қарастырылуға ұсынылған мәселерге қатысты ақпаратпен алдын-ала танысады, сонымен қатар мемлекеттік жергілікті басқару тәртібін реттейтін ... мен ... ... ... ... басқарушылық шешімдерді бірлесіп қабылдайды.
2.3 Жергілікті өзін-өзі басқару органдары қызметінің мәселелері
Бүгінгі күні жүргізіліп отырған мемлекеттік ... ... ауыл ... әкімдер институты - жеткілікті тиімді емес, себебі олар жоғары тұрған әкімдер мен үкіметке ... ... ... ... органдары дербес бюджетке ие емес, сондықтан экономикалық дербестікке ие болып табылмайды. Олардың басқарушыларын тағайындау жүйесі әкімдерінің ... ... ... байланысты олардың қызметтері негізінен экономикалық мақсаттылық пен халық қажеттіліктерін қанағаттандыру емес, жоғарғы тұрған ... ... ... ... ... ... шығудың бір жолы болып жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... билік органдарының өкілеттіктері қаржылық және кадрлық ресурстармен нығайтылатын болады.
Қоғам және азаматтар мемлекеттік шешімдер қабылдау ... мен ... ... ... ... ... ... Жергілікті басқару органдары арқылы халыққа жергілікті маңызы бар мәселелерді өз ... және ... ... ... ... беру ... ... бар мәселелерді шешудегі дербестікке ие болатын, демократия мен орталықсыздандыруға негізделген жергілікті өзін-өзі басқару аймақтардың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және жергілікті мүдделердің оңтайлы үйлесуіне жәрдемдеседі [34, ... заң ... және ... ... ... ... ... негізін әзірлеу кезінде бүгінгі таңда жергілікті өзін-өзі басқару түсінігіне анағұрлым жақын ... ... ... ... және ... ... көрсету теориясын негізге алуды ұсынамыз.
Біріншіден, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының басқару пәндерін қалыптастыру әдісі ... ... ... ... ... Бұл ... ... екі жақтық қарама-қарсы бастама жатыр: жергілікті өзін-өзі басқару органдарына кейбір жергілікті бірлестіктер үшін маңызды ... ... ... жағы және тек қана ... бір ... ұжымның ғана емес, жалпы мемлекеттің мүдделерін білдіретін жергілікті билік органдарына кейбір мәселелер қатарын шешуді тапсыратын мемлекет жағы. Жергілікті өзін-өзі ... екі ... ... - ... ... ... ... көптеген аспектісін зерттеудің жолы болатын оның негізгі ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы қазіргі жағдайды толық көрсетеді. Әлеуметтік қызмет көрсету теориясының ... ... ... ... ... ... ... әл-ауқаты деп айтуға болады. Жергілікті өзін-өзі басқару мемлекеттік басқарушылық қызметтің анағұрлым демократиялық формасы болып табылады. Ол мемлекеттік билікті орталықсыздандыру механизмінде ... ... ... ... экономика дамуына әсер етеді, қоғамдық қажеттіліктерді және жергілікті ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару құрылысының тәжірибесімен жинақтала отырып, жергілікті ... ... үш ... және өзара байланысты құрамдас бөліктерді белгілеп алу жөн екендігіне сүйенеді: біріншіден, белгілі бір аумақтың халқы құрған бұқаралық билік; екіншіден, бұл ... ... ... ... ... жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі, үшіншіден, бұл азаматтық қоғам институты [36].
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары өзінің ... ... ... ... ... орнатады, ал осы территорияны мекендйтін халық азаматтар міндетті түрде осы ... ... ... ... ... ... ... қабылдаған шешімі өздерінің тікелей қатысуымен немесе сот арқылы қайта қарастырылып, өзгеріс енгізілуі мүмкін. Ал ... ... ... ... өз ... сай емес ... қабылдауы, сол территориядағы әкім немесе басқада өкілетті органдармен қайта өзгертуге құқылы. Сондықтан жергілікті жерде біріншіден ... бір ... бар ... органдар құрылады. Олар мыналарға құқылы:
-Жергілікті жердегі Жарғыны ... және ... ... ... ... ... ... есебін талап етуге құқылы;
-Коммерциялық ұйымдар құруға өз ... ... ... ... ... қабылдауға;
-Жергілікті құрылымды жою немесе қайта құру жөніндегі шешім қабылдауға ... ... ... бірі өз ... ... Жергілікті құрылым типтік Жарңысын ҚР Үкметі бекітеді . Жергілікті өзін-өзі басқару - бұл ... ... ... ... ... мәселелерін шешу үшін халықты ұйымдастырып, шешім қабылдауға мімкңндік береді. Жергілікті құрылымның заңдық ... ... мен ... ... басқару мәселерін реттеу туралы заң;
-Жергілікті құрылымның Жарғысы құрайды;
Жергілікті құрылым өз шаруашылығын жүргізу үшін оның ... ... ... ... ... (жер , ... байлықтар , су , орман ,өсімдіктер мен жануарлар т.б.) құрайды .
Мемлекеттің жергілікті өзін-өзі басқаруға басқада мелекеттік қызметті ... ... ... ... . ... өкілетті және заң шығарушы қызметті орындау үшін халық сайланатын және тағы басқа жергілікті ... ... ... ... және ... ... бір мәселелерді шешуге өкілеттілік береді. Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызметін ұйымдастыру тәртібі, сол муниципалдық құрылымның жарғысымен бекітіледі.
Қала, аудан және ауылдарда ... ... ... сайланатын органдары болып, сол қалалардағы, аудандардағы және ауылдардағы кеңес болып табылады. Жергілікті өзін-өзі басқару органдарын сайлау арқылы ... ... соң ... ... ... есептеледі.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың атқарушы органы сол муниципалдық құрылымның әкімшілігі болып есептеледі. Жергілікті әкімшілік заңды тұлға болып есептеледі. Сондықтан ол мынадай ... ... ... ... ... және ... тиесілі иелігі болады.
- Өз атынан жылжымайтын және жылжымалы иелік алуға, оны іске ... ... бар және ... .
- Сот кеңесінде айыптаушы және айыпталушы болуына .
- Банктік мекемелерде есептік және есептеу шеттарын ашуға, өзінің елтаңбалық мөрі, және ... ... ... ... ... ... құқылы.
Муниципалдық әкімшілікті осы әкімшіліктің басшысы - әкім, өз өкілі арқылы басқарады. ... ... ... ең ... ... тұлға, ол муниципалдық территорияда жергілікті өзін-өзі басқару қызметін жүзеге асырады. Жергілікті әкімшілікке әкімді ... ҚР ... ... ... ... [37, 2 б].
Жергілікті өзін-өзі басқаруды қаржылық-экономикалық қаматмасыз ету мақсатында мемлекеттік органдар билігі ... ... ... ... ... ... ... муниципалды меншікке берілуін заңдық реттеу
* жергілікті өзін-өзі басқару органдарына олардың жеке мемлекеттік өкілеттіктері орындауы үшін заңмен белгіленген материалдық және ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік стандарттарды жасау және тағайындау
* республикалық бюджет пен жергілікті қоғамдастық бюджеті арвсындағы қатынастарды реттеу
* минималды бюджеттік қамтамасыз ету нормативті ... ... ... ... ... ... ету
* жергілікті өзін-өзі басқарудың қаржылық дербестігін қамтамасыз ету
* ... ... ... қабылдаған шешімдердің нәтижесінде пайда болған жергілікті өзін-өзін басқарудың ... ... ... ... ... міндеттерді орындауда мақсатты мүлік және аймақтық бағдарламалар арқылы қатысу
Мемлекеттік басқару адамдардың қоғамдық іс-әрекеттілік қызметтерін оптимизациялауға және олардың қажеттіліктерін максималды қанағаттандыруға ... ... ... ... ... басқарушылық іс-әрекеті басқарылушы жүйемен тікелей байланыстар арқылы жүзеге асады. ... ... ... беру кері ... ... ... ... анықталады. Мұндағы басқару субъекті ретінде мемлекеттік басқару органдарының жүйесі мен ондағы лауазымдық тұлғалар қарастырылса, обьекті - қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... келесідей қағидаларын атап өтуге болады: мақсаттылық, орталықтандыру мен орталықсыздандырудың оптималды ... ... ... ... ... ... ... тепе-теңділік, қабылданған шешімдердің қолдануға икемділігі, басқару ақпараттарының сенімділігі мен уақыттылығы, ... ... ... сай ... жауапкершілік, мерзімділік және кері байланыс, кешенділік, иерархиялылық пен бөлінушілік, басқарудың ескі ұйымдастыру формаларынан жаңаларына өтуі.
Отандық экономист И.Н.Дауранбаев берген бұл ... ... ... ... басқарудың мемлекеттік трансформацяланып жатқан жағдайында адекватты болып табылады.
Мемлекеттің қызметтері оның қалыптасуы , дамуы мен нығаюы кезінде жүзеге асырылады. Қызметтер мақсаты ... ... ... ... ... Ішкі ... экономикалық, саяси, әлеуметтік, экологиялық, салық салу және қаржылық бақылау, ... ... мен ... ... мен заңдылық пен тәртіпті қамтамасыз ету. Сыртқы қызметтері: әлемдік экономикаға интеграциялану, елдің қорғанысы, басқа мемлекеттермен қарым-қатынасы, т.б. ... ... ... ... ... ... ... материалдық, қаржыдық, ақпараттық және нақты жағдайға байланысты ... да ... ... ... билік бұтақтарына төменгілердің тәуелділігі байқалады. Бұл әсіресе облыс пен ... ... ... ... түседі.
Мемлекеттік билік органдарының қызметтері мен құрылымдарына талдау жасап өтсек, мұнда ... ... ... ... саласында келесідей мәселелерді атап көрсетуге болады:
* Жалпылай алғанда, ... ... ... ... қызметтерін жүйелелі мен жақсарту әрі толық аяқталған жоқ. ... ... ... пен оның ... ... ... белгілемегендіктен, мемлекеттік органдар қызметі кеңейе түседі және заңға қайшы ретсіздіктер орын алуы мүмкін [38, 3 б].
Рыноктық өзгерістердің экономикада тереңдеуі ... ... жеке ... ... және ... ... ... мен басқарудан алшақтауын қажет етеді. Бірақ тек мемлекетке тән емес ... әлі ... ... мемлекетпен іске асырылып отыр.
* Орталық және жергілікті мемлекеттік басқару деңгейлері арасындағы қызметтер мен өкілеттіліктердің ... анық ... ... екі ... ... ... ... жүзінде мемлекеттік басқару органдарына жеке мемлекеттік қызметтерді беру орын алады. Бұл ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етпейді.
Жеке бақылау - қадағалау қызметі (лицензиялау, аттестация) астанадан жүзеге асырылады, бұл қосымша әкімшілік ... ... ... және ол ... ... пен ... бастамашылықты белсендіруге кедергі келтіреді.
Жергілікті мемлекеттік басқарудың территориалды деңгейде жалпымемлекеттік міндеттерінің ... ... ... ... ... ... қызметтерді және өкілеттіліктерді, сонымен қатар территориалды даму бойынша бірқатар ... шешу ... ... ... ... ... беру ... жалғастыру қажеттілігі туып отыр. Осыған байланысты, соңғы жылдар тәжірибесі көрсеткендей, кейбір ... ... ... ... ... де орын алуы ... ... басқару деңгейлері бойынша өкілеттіліктер жалпы сипатқа анықталған және нақты регламенттелмеген. Осының нәтижесінде ... ... ... және ... ... ие ... іс ... облыс билігінің қарамағына берілген және жерлерде субъективті сипат алады.
Бүгінгі күні жергілікті органдардың билігінің функционалдық қызметі региондарда әр түрлі және оның ... ... ... әр ... ... жиі ... ... аудандарда облыстық отралықтар деңгейіндегі жеке қалалық звенолық басқармалар облыстықпен біріктірілген райондық (қалалық) ... ... ... ... ... ... етеді.
Жергілікті мемелекеттік басқару деңгейлері арасындағы өкілеттіліктер мен қызметтердің нақты бөлінбеуі шығындардың қай ... ... ... ... ... [39, Б. 83-86].
Осының салдарынан жергілікті мемлекеттік басқару органдары тек халыққа ... ... ... ... ... ... қана қоймай, облыстық билік органдарының бөлімшелерінің қызметтерін де атқарады, ал олардың бюджеттері транзитті шоттарға айналады. Осыған байланысты, төменгі бюджет ... ... ... ... қаржылық қамтамасыз етусіз беруге көшу қажеттігі туындайды.
Шығындарды жүзеге асыруда жеткілікті жоспарлау мен ... ... ... ... ... ... ... қабылдауындағы мемлекеттік халыққа көрсетілетін қызметтрдің сапасына әсер етеді.
* Комуналды меншіктерді жергілікті мен мемлекеттік басқару деңгейлері бойынша бөлу сұрақтары ... ... ... ... жергілікті органдар үшін негізгі мәселе болып табылады. Бүгінгі күні комуналды меншікті облыстық, аудандық және ауылдық деп заңды бөлу жоқ. ... ... жеке ... бюджет сияқты мемлекеттік басқарудың барлық деңгейлері үшін қызметінің негізі болып табылады. ... ... ... ... асуы ... көбіне мүліктің әлеуметтік инфраструктура обьектілері бойынша бөлінуі сипатына байланысты.
* Биліктің ауылдық, поселоктық, қалалық,қалалық мәні бар аудан орталықтары деңгейлерінде мемлекеттік ... ... ... ... мен ... ... ... ауылдық жерлерінде 6,5 млн. адам өмір сүреді, бірақ бұл деңгейде белгілі бір билік вакумы орын ... - ... ... ... ... әкімшілік-территориалдық бірлік әкімдері шаруашылық және экономикалық сфераларда шешім қабылдау кезінде дербестікке ие ... ... ... ... ... ... ... бөлігінің түсімдерінің жеткілікті деңгейін дербес қамтамасыз ету мүмкіндігіне ие бола алмай отыр. Бұл әсіресе ауылдық ... ... ... ... ... ... негізінде басқарудың осы деңгейінде толыққанды мемлекеттік билік институттарын құру қажеттілігі орын алуда.
* Бюджет аралық қатынастардың қазіргі жүйесі орта мерзімді ... ... ... ... бөлуде нақты және түсінікті қағидалардың жоқтығымен ерекшеленеді.
Аймақтар арасындағы табыстардың бөлінуінің әркелкілігі салдарынан территорияның экономикалық дамуының тереу диференциациясына ... бұл ... ... ... ... ... ... жүргізуді қажет етеді.
* Жергілікті атқарушы органдардың қарыз алуды жүзеге асырудың жеткіліксіз ... ... ... ... бюджеттердің қаражаттарының шектелмегендігі жағдайында бюджеттегі заң бойынша жергілікті бюджеттердің тепе-теңсізігін реттеу мақсатында жергілікті атқару органдарына өз аймақтарының ... ... мен ... үшін ... алу ... берілген болатын [40].
Бұған сәйкес, жергілікті атқару органдарының алған қарыздары ҚР Үкіметінің қарыздарымен салыстырғанда марапаттаудың жоғары деңгейіне және аз ... ... ... ... бірқатар жергілікті органдар қарыз алғаннан кейін жеңілдіктер беру, арнай ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару жүйесіндегі халықтық тікелей билігінің көрінісі.
Қорыта келе деген сөз бар. ... ... ... ... ... ... да, өзінің тиімділігін барлық елдерде дәлелдеген де жергілікті құрылым болып отыр.
Дегенмен жергілікті өзін-өзі ... да ... ... өкілдік басқаруы болып табылады. Кеңес - тұрғындардың сайлауы арқылы дүниеге келеді де, ... ... ... ... жұмыс істейді.
3 ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІНЕ ҚОЛ ЖЕТКІЗУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Жергілікті ... ... ... және ... ... ... органдарының өзара байланысын жетілдіру жолдары
Алдыңғы бөлімдерде айтылғандай, жергілікті өзін-өзі басқаруда маңызды рөл қаржылық - ... ... ... ... болып табылады. Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің нақты қызмет ... ... ... ... аса ... Ол ... өзін-өзі басқаруды енгізу проблемаларын шеше тетік болып табылады. Жергілікті бюджет пен муниципалды меншік жергілікті қоғамдастықтың міндетті атрибуты болып ... ... ... ... әр ... ... ... мүддесін үйлестіруді және сәйкестендіруді қамтамассыз ететін көмекші немесе реттеуші деңгей деп қарастырып, ... ... ... деп ... ... ... жұмыс істейтін орган деп қарастырған дұрыс: негізгі деңгейдің билік ету органы өз территориясында басқарудың оңайлығы және бірауыздығын ескере, басқару және ... ету ... ... ... байланысты, біздің жағдайда жергілікті өзін өзі басқарудың негізгі деңгейін келесілер анықтайды:
* республикалық мәндегі қалалардағы қалалық аудандар;
* облыстық және аудандық ... ... ... ауылдық округтер.
Республикалық мәндегі қалаларда жергілікті өзін өзі басқарудың негізгі деңгейі ретінде қалалық ... алу ... ... ... өзін өзі ... мен ұйымдастырудың қолайлығы үшін, себебі бұл қалалар халық саны бойынша да, территориясы ... да ... ... ... бұл ... ... мәртебеге ие және облысқа теңеледі, осыған байланысты басқарудың ұйымдастырушылық үлгісі мемлекеттік басқару обьектілері болуы ... ... ... ... ... өзін өзі басқару жүйесін ұйымдастыруға байланысты тиісті бірлік болып табылады, себебі өзін өзі қамтамассыз етуге жеткілікті экономикалық әлеуетке ... ... ... өзін өзі ... ... ұйымдастыру процесі күрделі, әрі қайшылықты. Қазіргі қиын ... ... ... өзін өзі ... ... қаржылық - экономикалық негізбен қамтамассыз ету мүмкіндігі туралы айту қиын. Мұнда жергілікті өзін өзі басқару органдарының билігіне ... ... ... не жоқ, не ... ... Бұл ... ... салықтық негізді ескере, олардың бюджеттері ұзақ мерзім бойы дотацияланады деуге ... ... ... ... ... ... кері ... әлсіздету үшін жергілікті өзін өзі басқару органдарын барлық ауылда емес, тек ірі поселкі мен ... ... ... ... ... ... ету көмегімен жергілікті өзін өзі басқару органдары экономикалық және шаруашылық қызметін жүзеге асырады. ... өзін өзі ... ... ... шаруашылқты басқару арқылы жергілікті мәндегі мәселелер шешіледі [41].
Муниципалды ... жеке ... ... тән, ... ... ... мекемелер нарықта дербес субьек ретінде бола алады. Бірақ жеке шаруашылықпен салыстырғанда муниципалды ... ... ... алу ... ... ... шешу (қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру) болып табылады. Осылайша, бұл шаруашылық етудің нәтижелерін жергілікті қоғамдастықтың барлық тұрғындары пайдаланады және ... ... ... ... ... ... қызметтерде тапсырыс берушілер болып табылады, міне осында оның қғамдық сипаты көрінеді. ... ... өзін - өзі ... ... ... ... бар. ... жергілікті өзін өзі басқару органдары - бұл ... ... ... ... ... жергілікті қоғамдастықтың территотиясында барлық шаруашылық етуші субьектілер үшін ... ... ... шаруашылық етуші субьект ретінде жергілікті өзін өзі басқару органдары муниципалды меншік иелігінде және иелігінде емес, бірақ қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталған ... ... және ... ... ... ... ... Муниципалды шаруашылық әртүрлі шаруашылық субьектілерінен тұрады. Олардың қызметін жергілікті өзін өзі басқарудың сәйкес органдары анықтайды және үйлестіреді. Осыны ... ... ... ... 3 ... ... ... жергілікті қоғамдастық территориясындағы шаруашылық етуші субьектілердің қызметін нормативті және ... ... ... ... ... өзін өзі басқару органдары, мұндай реттеудің мақсаты жергілікті қоғамдастықтың халқының қажеттіліктерін қанағаттандару ... ... ... ... ... кәсіпорын, мекеме мен ұйымдар. Жергілікті өзін өзі басқару органдары олардың қызметінің ... ... мен ... анықтайды; олардың өніміне бағалар мен тарифтерді реттейді, олардың жарғысын бекітеді, олардың басшыларын тағайындайды және жұмыстан босатады;
* ... ... ... емес ... ... мен ... ... етуші субьектілердің жергілікті өзін өзі басқару органдарымен өзара байланысы ... ... ие ... керек. Жергілікті өзін өзі басқару органдары қоғамдық территориядағы кешенді әлеуметтік - экономикалық дамудағы осы субьектілердің қызметін ... ... ... олардың қызметіне шектеу қоюға құқы бар.
Муниципалды шарушылықтың ... ... ... ... ... ... 4 үлгісін көрсетті: муниципалдау; муниципалды - тәртіптік және муниципалды - ренттік үлгілер; муниципалды - ... ... ... ... үшін ... тәжірибелерді сараптау жөн. Айталық, Скандинавия елдерінде жергілікті басқарудың тарихы өте тереңде жатыр. Соның ішінде Норвегияда жергілікті ... ... ... заң 1937 жылы ... ... ... муниципалитеттерді басқаруға байланысты заң 1837 жылдан, ал ауылдық жерлерге қатыстылары 1849 жылдан бастап қызмет етіп келеді. Швецияда ... ... ... ... Заң 1862 ... ал Финляндияда 1865-1873 жылдар аралығында пайда болды. Аталған елдердегі ... ... ... ... туралы ережелер конституцияға енгізілген.
Жалпы жергілікті басқарудың үлгілерін ... ... ... көрсетеді. М.Голдсмит және Г.Балдерсхайм талдауларына сүйенсек, олар мыналар: солтүстікамерика үлгісі, онда муниципалиттердің қамтитын сферасы аз, ол жекелеген азаматтардың ... ... ... ... ... қызмет етеді; оңтүстікеуропалық үлгі (Франция және Италияға тән). Мұнда жергілікті басқарудың белсенділігі төмен болғанымен, халықтың жергілікті ... ... ... ... және олар ... ... мүдделерін сақтай отырып, ұлттық деңгейдегі саясатқа да әсер ете ... ... және ... үлгі ... ... Швецияда, Норвегияда және Ұлыбританияда). Мұнда жергілікті басқару органдары белсенді және жауапкершіліктері де көп.
Жергілікті басқару бірліктерінің ... ... екі ... ... ... және ... ... Өкілеттілік деп жергілікті органдардың дербестік дәрежесі, жергілікті тұрғындардың басқару істеріне араласуын айтады. Функция деп жергілікті билік ... ... ... ... ... ... ... мәселелері өте ауқымды, ал кейбіреулерінде тек бір міндетті орындайтындай ғана ... ... ... ... ... (Данияда, Норвегияда, Швецияда) саяси сайланбалы аралық деңгейдегі басқару органы бар. Ал Финляндияда аралық жүйе жоқ. Оның орынында Финляндияда ... ... ... ... сақтау, жоғары білім беру және жоспарлау) муниципалитетаралық кооперациялар желісі кеңінен дамыған. Л.Дж. Шарп пікірі ... ... ... ... ... ... басқару органдары жергілікті мәселелерді шешуде үлкен маңызға ие болып отыр. Скандинавия елдерінде жағдай бірыңғай емес. Бір жағынан, Финляндияда кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ... орындауын көздейді. Бұл жалпы тағайындалған аралық органдардың даму бағыттарын кеңейтуге деген көзқарас болса, ... ... ... мен ... ... ... жойып, функцияларды орталық және жергілікті билік арасында бөлу туралы ұсыныстар бар .
Жергілікті өзін өзі басқарудың қалыптасуы мен ... ... ... ... біреуі ерекше маңызды. Бұл мәселе мемлекеттік билік органдары мен жергілікті өзін өзі ... ... бір ... ... - ... ... ... болып табылады. Жергілікті өзін-өзі басқару мен мемлекеттің өзара байланысының әрекет етуші үлгілерін 3 негізгі ... ... ... [43, 3б.]. Оның әрқайсысы осы құбылыстардың байланысуының әртүрлі нысандарын бейнелейді.
* жергілікті және ... ... ... - қатынастарын ортақ мақсат қойған, ... ... бір ... көрсететін партнерлар қатынасы ретінде қарастырады. Осы концепциясының ... ... өзін өзі ... ... ... ... өзін өзі ... органикалық элементі ретінде түсіндіріледі.
* байланыстың басқа сипатын ұсынады. Мемлекетік және ... ... ... ... ... ... ... атқарады. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары территориялық деңгейдегі орталық биліктің агенттері ретінде қарастырылады. Осылайша олар ... ... ... ... ... ... ... осыған байланысты, мемлекет жергілікті органдардың қызмет етуінің тиімділігінің белгілі бір кепілдемесі ... және ... да бір ... саяси, әлеуметтік - экономикалық өмірін тұрақтандырудың бір факторы ретінде ... ... ... ... ... жерлерде басқарушылық қызметтерді жүзеге асырудың әкімшілік құралы ғана болып табылады.
* . Жоғарыда аталғандармен салыстырғанда, бұл үлгі ммелекеттік билік ... мен ... өзін өзі ... ... өзара байланысының сипатын анықтайтын негізгі жағдайларды қарыстырады. Біріншіден, қызмет сипаты қандай болмасын олар бір біріне қатысты тәуелсіздік және ... ... бір ... ... ... ... өзін өзі басқару органдары мен ммелекеттік билік органдары қызметінде белгілі бір ... бар. Бұл екі ... ... ... ... ... ... болуымен анықталынады. Бұл оларды бір бірімен қарым - қатынас жасауға итермелейді. ... олар бір ... ... ... ... жету ... байланысады.
Өзара байланыстың тиімді нысаны муниципалды құрылымдар ассоциациясы арқылы мемлекеттік және жергілікті биліктердің қарым - қатынасы болуы мүмкін. ... ... ... өзін өзі ... ... мемлекеттік органдарына олардың ортақ мәселелерін нақты анықтап, жеткізе алады. Мемлекттік билік үшін муниципалдық құрылым ассоциациясы - бұл ... оынң бар ... ... жергілікті өзін өзі басқаруға қатысты үйлесілген саясат жүргізуге болатын ұйым. Мемлекеттік билік органдарының жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... да бір ... мәселе - жергілікті өзін-өзі басқару органдарына берілген кейбір мемлекеттік өкілеттіліктерді орындау немесе мемлекеттік басқарудың ... ... ... органы осы өкілеттіліктерді орындауы тиімді ме деген мәселе [44, 3 ... ... ... ... өзін өзі басқарудың ресурстық негізін қалыптастыру болып табылады. Оның қандай болуы керек екендігі жоғарыда айтылған. Мұнда тек ... ... ... ... бағыттарын қарастырып, мәселенің еккі аспектісін - жергілікті өзін өзі ... ... ... қалыптастыру мен жергілікті материалдық негізді қалыптастыруды қамтиды. Мемлекеттік билік пен жергілікті өзін өзі басқару органдарының өзара байланысы кезіндегі жергілікті өзін өзі ... ... ... ... 2 ... шешуді талап етеді: облыстық және жергілікті бюджеттер арасындағы табыс көзі қалайша рационалды болады және жергілікті бюджеттің табыстық көздерін бекіту кезінде ... ... ... байланысу процедуралары қалай болады.
Облыстық және жергілікті бюджеттер арасындағы табыс көзін бөлу оларды ... ... ... және ұзақ ... ... ... негізделе жүргізген мақсатта. Бұл биліктің әрбір деңгейін табыс ... ... және ... ... ... ... ... табыс көзінің маңыздысының бірі салық болып табылады. Салықтар түрлері бойынша ... ... ... ... ... ... нақты немесе мүліктік салық; акциздер; тұтынуға салықтар. Шетел тәжірибесі көрсеткендей, жергілікті өзін-өзі басқару ... ... жеке ... ... ... ... жөн. ... теңестіру қызметін жүзеге асыратын реттеуші салық азаматтардан табыс салығы болып табылады. Табыс көзі түрлерінен басқа ... ... ... ... қажетті көлемін анықтау керек. Мемлекеттік билік органдары мұнда бірнеше критерияларға басшылық етуі тиіс. Қандай жағдай болмасын, жергілікті бюджеттерге ... ... ... етуіне жатқызылатын салаларда халықтың өмірге маңызды қажеттіліктерін қанағаттандыруды қамтамасыз ететін табыс көздері бекітілуі керек.
Жергілікті ... ... ... ... ... ... нормативтері, сонымен қатар ммелекеттік билік органдарымен бекітілетін нормалар негізінде бекітіледі.
Бюджеттік заң ... ... ... ... ... ... байланысты белгілі бір қиыншылықтар туындайтынын атап өткен дұрыс. Кез келген ауыл немесе олардың ... ... ... яғни бюджеттік процестің субьектісі болуы мүмкін. Мемлекеттік биліктің аймақтық органдарына көптеген жергілікті бюджеттер жұмыс ... Бұл ... ... ... ... органдар тарапынан жайсыздық туғызуы мүмкін. Бірақ жергілікті қоғамдастықтарға бюджеттік дербестік беру обьективті түрде қажет және пайдалы, сондықтан қазіргі заман ... ... ... ... ... болатын нысандарын табуға тырысу керек.
Бұл тапсырманың шешу жолы - шектеу шарттарын ... ... ... ... ... өзі нақты тапсырманың шешілуіне мүмкіндік етеді. Заңмен жергілікті бюджетердің табыс көздерін бекітудің ұзақ мерзімділігі бекітілген. критериясы бойынша басқа шартты ... ... ... тек ... жүргізіледі. Бұған тәуелсіз, бірақ сәйкес заңдардың жобаларын жасау қажет. Меншікті шектеу кезінде меншік белгілі бір мәселелерді шешу үшін көзі де, ... да ... ... ... ... ... байланысты, меншікті бөлу кезінде жергілікті өзін өзі ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымымен байланысты мүліктік обьектілер мен жер учаскелері бекітілуі керек. Мұнда технологиялық циклділігінің аяқталғандығын қамтамассыз етуде ... ... ... ... меншік обьектісін муниципалды меншікке беру кезінде 2 ... шешу ... ... ... ... шешу үшін материалдық негіздің болуын қамтамасыз ету және ... ... өзін өзі ... ... ... көзі болып табылатын обьектілерді беру [45, 234 б.].
Меншікті бөлу ... ... ... ... байланысы заңды процесс сияқты құрылуы мүмкін. Жергілікті өзін өзі басқару органдары заң инициативасының субьектісі бола алады және ммелекеттік билік обьектілерін ... ... беру ... заң ... ... ... билік органдары осы заңдарды қарастырады және қабылдайды. Реестірлерді алдын ала үйлестіру әкімшілік аудандао деңгейінде жүргізілуі мүмкін. Соңғы шешімді мемлекеттік биліктің заң ... ... бөлу ... брлық жергілікті қоғамдастықтарға қатысты ортақ шешім қабылдау мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... ... керек. Бірақ меншікті бөлу - бір-ақ рет жүргізілетін акция. ... ... ... беру ... әрекеттер мүмкін, бірақ жергілікті өзін өзі басқарудың материалдық негізі қысқа уақыт ішінде қалыптасуы тиіс.
Мемлекеттік билік ... мен ... өзін өзі ... органдары қарым - қатынас жасайтын тағы бір қызмет саласын талдау қажет. Әңгіме территорияның кешенді әлеуметтік - ... ... ... ... биліктің әртүрлі деңгейлерінің мүдделері қарастырылады. Нәтижесінде әрбір билік деңгейінің мүдделеріне сай келуі керек, себебі биліктің кез келген ... ... ... ... болуы тиіс. Бірақ халық мүддесін әрбір деңгей әртүрлі түсінеді.
Мұнда тұрақты қарым - ... ... ... және ол ... - ... ... ... мен бағдарламаларын келісімді жасауынан тұрады. Яғни, жергілікті өзін өзі басқару органдары муниципалды жоспар мен бағдарламаларды әзірлеу кезінде сәйкес мемлекеттік жоспарлар мен ... ... ... ... ... өзін өзі басқару органдарының муниципалды бағдарламалары дербес бола тұра, мемлекеттік бағдарламалардың құраушы ... ... ... ... ... мәселе әртүрлі деңгейдегі биліктің әрекет етуінің сәйкессіздігі болып ... осы ... ... ... ... жету үшін ... ... жинақтауға, бұл ресурстарды рационалды пайдалануға болар еді.
Мемлекеттік билік пен жергілікті өзін өзі басқару ... ... ... ... ... нысандарына тоқталған дұрыс. Нысандарынының кейбіреулері кейбір мәселелерді қарастырған кезде аталып өтті.Ұйымдастырушылық нысан деп ... ... ... ... ... ... бір құрылымдардың бар болуын айтамыз.
Нысандарды жүйелеу үшін келесі мәселелерді шешу керек: біріншіден, жүйелі туындамайтын, яғни жеке және ... ... ... ... алайық. Бұл мәселерді шешу үшін ортақ уақытша жұмысшылар тобын немесе комиссия құру ... ... ... ... ... ... ... мәселерді шешу үшін жұмысшылар тобы мен комиссиялар тұрақты ... ... ... Үшіншіден, берілген аймақтардың барлық жергілікті қоғамдастықа қатысты көптеген мәселелер бойынша жергілікті қоғамдастық ассоцияциялары арқылы ... ... ... ... жағдайлар респбликасының мемлекеттік билігінің жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен орталық органдары арасында ... ... ... ... ... ... ... бір қайта ұйымдастыру жағдайында мемлекеттік билікті жасау, нақтырақ айтсақ, сақтау міндетті түрде керек.
Аудан деңгейінде ... ... ... ... мақсатты. Тек аудан әкімшіліктері орындайтын қызметтерді жақсылап зерттеп, олардың көпшілігі ... ... ... ... көз ... ... пен жергілікті өзін-өзі басқарудың өзара байланысын қамтамасыз ететін барлық органдардың соңғы жүйесі вертикаль ... да, ... ... да ... ... ортақ құрылатын жұмыс органдарын қамтуы мүмкін. Бұл жүйені қалыптастыру және оның ... ... мен ... ... ... ... Осы уақытқа дейін зерттеудің негізгі пәні жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен мемлекеттік биліктің ... ... ... қарым- қатынас болды. Бірақ жергілікті өзін-өзі басқару органдардың мемлекеттік биліктің орталық органымен ... ... ... ... Мәселенің бұл бөлігі көлемі бойынша аз, сондықтан мемлекеттік биліктің орталық ... ... ... ... ... араласуы мәні бойынша үлкен, бірақ шешетін сұрақтары бойынша аз. Республиканың деңгейде жергілікті өзін-өзі басқаруына қатысты екі ... ... ... ... басқару кепілдікпен қамтамасыз ету және жергілікті өзін-өзі басқару саласындағы ортақ мемлекеттік ... ... ... ... ... тәсілдермен шешілді. Біріншіден, республикалық деңгейде заң ... ... ... ... ... жалпы қағидаларын бекіту. Екіншіден, мемлекеттік биліктің орталық органдары жергілікті өзін-өзі басқарулары ... ... ... ... [46, 77 ... аталған шаралар жергілікті өзін-өзі басқару органдардың ... ... ... өзін-өзі басқару мәселелері бойынша заң ... ... ... ... ... және ... ... қарым-қатынасы мәнді түрде азаяды, ол тек ... ... және ... процесінде ғана туындайды. Бұл мемлекеттік ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органынан толық ... ... ... өзін-өзі басқару органдары мәселесінің мемлекеттік маңыздылығы
Жергілікті өзін-өзі басқару демократияның негізгі, нақты айтқанда, міндетті атрибуты болып табылады. Егер біз ... ... ... 50 ... ... ... Бүкіләлемдік сауда ұйымына өтуге ұмтылып отырсақ, онда аталған беделді халықаралық ұйымдардың талаптарына сай болуымыз керек.
Екіншіден, жергілікті өзін-өзі басқару, ... ... ... ... Өйткені, ол жергілікті жердің түйінді мәселелерін шешуге, тұрғындардың ... ... ... ... ... ... бұл ... Қазақстандықтар мемлекетке алақан жаймай, күнделікті тұрмыстық мәселелерін: мады қай жерге жаятындарын, бау-бақшасын ... ... ... ... кім ... ... кім ... өздері шешулері үшін керек.
Үшіншіден, кез келген қазіргі заманда демократиялық мемлекет тым ... ... ... ... әдісіне кепілдік бермесе немесе оның бар екенін мойындамаса, экономикалық және әлеуметтік үдерістердің ... ... ... ете ... ... ... ... аса күрделі және көп қырлы, сондықтан қоғамдық дамудың барлық мәселелерін тек орталықтан шешу қиындық ... ... ... ... ... үшін ... бір бөлігін тұрғындардың ортқ мүддесі тұрғысынан алып ... ... ... қол ... ... ... ... ұтымды. Бұл өз кезегінде жергілікті жағдайды, мүмкіндікті, басқарудың әдістері мен тәсілдерін сөзсіз есепке алуды талап етеді. Ал ... ... ... ... ... оңтайландырудың нағыз төте жолы болып табылады.
Басты себеп - жергілікті өзін-өзі басқаруды айқындаудағы Конституцияның ерекшелігінде. Дүниежүзінде жергілікті ... ... ... ... мен ... бар. ... англосаксондық, француздық, ибериялық, аралас т.б. болып бөлінеді. Бірақ негізінен екі үлгі англосаксондық және француздық үлгілер туралы көп ... Бұл ... ... айырмашылығы: англосаксондық жергілікті өзін-өзі басқару ісіне мемлекеттің араласуын болдырмайды, ол мемлекеттік басқарудан автономды және ... ... ... Ал ... үлгі тағайындау жолымен белгілі бір деңгейде мемлекеттің араласуын жоққа шығармайды. Сөйтіп, комиссарлар, префектлер, суперпрефектілер т.б. тек ... ... ғана ... ... іске ... ... ... Мәселен, Францияда муниципалитеттің бір де бір қаулысы, егер оған префектінің қолы қойылмаса, заңды ... ... [47, 3 б.]. ... әлемнің көптеген елдерінде жергілікті өзін-өзі басқарудың қандай да бір моделіне қарамастан, конституциямен немесе ... ... ... ... ... ... ететін деңгейлер айқындалған. Әдетте бұл - төмендегі және аралық яғни өңірлік буындарды қамтитын қос ... ... Үш ... жүйе де бар. ... Польшада гмина - новьят - воеводство. ... ... ... ... ... Негізгі заңның жергілікті өзін-өзі басқаруға арналған 89 бабы оны құрудың басты элементтерін айқындайды. Оның мәнісі мынада: жергілікті өзін-өзі басқаруды құру - бұл ... ... ... міндеті емес; Жергілікті өзін-өзі басқару ауылда да, қалада да құрылады; ол ... ... ... жиі ... оның ... ... ... қамтамасыз етілуі қажет.
2010 жылдың 21-мамырында ҚР Президенті Н.Назарбаев Заңына қол ... Онда ... ... 2 және 3 тармақтары мынадай редакцияда өзгертілді: Жергілікті өзін-өзі басқаруды тұрғын халық тікелей жүзеге ... ... ол ... және ... ... ... тұратын аумақтарды қамтитын жергілікті қоғамдастықтардағы басқа да жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... асырылады.
Өзін-өзі басқаратын қоғамның мүшелері өз қызметінің тәртібін заң ... ... ... және ақыр ... жергілікті өзін-өзі басқарудың өз бетінше жұмыс істеуіне конституциялық кепілдік беріледі, яғни ол ... ... ... ... ... ... ... бір мезгілде, ел конституциясында мемлекеттік басқарудың жекелеген өкілеттілігін жергілікті өзін-өзі басқаруға беруге болатын негіздегі бап жоқ.
Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заң ... ... ... ... сүйеніп жасалуы тиіс. Бірақ ең басты, басқаруды жүйесіндегі жергілікті ... ... және ол ... ... ... ... алу ... Бұл негізгі тұжырымдамалық ереже, өйткені біздің Конституциямыз билік жүйесінде өзін-өзі басқарудың орнын нақты көрсетпейді. Парламент жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ұзақ ... ... келе ... ... ... осында жатқан сияқты. Ертеркте мемлекеттік басқаруды аудундық деңгейінде шектеу ... заң ... ... ... да ... қойған жоқ. Ол бойынша, ауданнан төмен деңгейде, оның өзінде міндетті түрде тек ауылдарда ғана жергілікті өзін-өзі ... ... ... тиіс ... ... ... ... бұзылуына жол берілетіні күмәнсіз еді. Сол нұсқаны Үкіметтің кері қайтарып алғаны бүгінде заңдылық ... ... ... ұсынылып отырған нұсқада өткен жылдардың қателіктері барынша ескерілген. Бұл заңдық құжат сапалық ... жаңа ... ... ... ... осы ... ішінде заң шығарушылық деңгейде мемлекеттік басқару реформасы жүргізілді [48, 2 б.]. ... ... 150 ... ... ... өзгерістер енгізілді. Олардың негізінде басқару деңгейлері арасындағы функциялар қайта бөлінді. Шамамен 2,5 мың ... ... ... ... ... ... Оның ... заңды тұлғаның құқығы шеңберінде ауылдық округтер әкімдерінің аппаратты құрылып, енді әкімдердің өзі бюджеттік бағдарламаларын әкімшілері болып табылады, әрі олардың ... мен ... ... кеңейді.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылдың 23 маусымында қабылдаған алғаш №633 Қаулысына ... 2001 ... 20 ... ... Республикасының 28 аймағында ауыл әкімдерін сайлау арқылы тәжірибе жасалды. Осындай жүргізілген экспериментке жасалған талдау қорытындылары ... ... ... ... ...
* ... бюджеттер қалай қалыптасатыны анықталмаған. Село және кент бюджеттерінің бекітілген табыс көздері жоқ, олар аудан мен облыс ... ... бір ... ... ... ... Сондықтан сайланған әкім қандайма болмасын шешім қабылдауға қауқарсыз;
* әкімнің жергілікті халық алдында есеп беруі анықталмаған;
* әкімдерді сайлау екі ... ... ... ... сайлау тетіктері нақтыланбаған;
* сайлаушылар мен сайланушылар пропорциясында да алшақтықтыра жеткілікті.
Жергілікті бюджеттерді теңестіру үшін салықтармен реттелетін жеке ... ... ... салықты және аймақтық экономиканың кәсіпорындарынан қосымша құн салығын анықтау көзделген. Астана және ... ... ... ... жеке бөлу ... Бұл жағдайда ірі салықтардың барлығы дерлік кәсіпорындарда әртүрлі пайыздар бойынша бөлуге ұшырайды.
Осы мақсатта Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ... ... өкілеттіктердің ара-жігін ажырату және бюджетаралық қатынастарды жетілдіру мәселелері бойынша 2001 жылдың 24 қазанында құрылған мемлекеттік комиссия жұмысының алғашқы есебі ... оның ... ... ... ... 2003 жылдың 10-шы ақпанында мақұлданған тұжырымдамаға сәйкес ауыл әкімдерінің аппаратына заңды тұлға ... ... Бұл ... ... ... құқығындағы мүлікті, өз атынан мүліктік және мүліктік емес құқықтар мен міндеттерді сатып алу ... ... ... береді. Сондай-ақ, өз атауы бар мөрі болуын көздейді. Соңғысында әкімдердің мәртебесі жөніндегі мәселе 2004 ... ... ... аса ... Міне ... ... тұжырымдамаға Ұлттық кеңестің кезекті отырысында Қазақстан Республикасы Президенті Н.Назарбаев тоқталып, онда орталықтандыру көзге ұрып тұрғандықтан да оң ықылас туғыза ... ... ... ол ... ... бұл істе ... ... шешім табыла қоймағанын атап көрсетті.
Әлемдік тәжірибені зерттеу барысында басқару мен өкілеттіктерді орталықтан алу ... үшін ... да бір ... ... жоқ ... көз ... ... Бір мемлекет үшін қолайлы модел, келесілер үшін мүлдем тиімсіз болуы ықтимал. Әлем тәжірибесінен жергілікті билік ... ... ... бөлу үш ... ... шеңберінде жүзеге асатынын көруге болады.
Біріншісінде, салық түсімдері орталық үкіметке аударылады. Бірақ мұндай жағдай басқару деңгейлері арасында табыстарды тең ... ... ... ... ... ... да бұл мемлекеттің ресурстарын ұлғайтудың тиімді әдісі емес. Сонымен бірге, экономиканы қаржыландыруға барлық жергілікті шаруашылықтар тең жағдайда қатыса алмай қалулары да ... ... жүйе ... Югославияда орын алған еді.
Екіншісі, салықтық өкілеттіктер мен ... бөлу ... ... ... ... ... Бұл үлгіде үкімет жергілікті бюджеттерден түскен қаржыны арнайы салықтың көмегімен кері гранттар мен трансферттер түрінде қайта бөледі. Осы үлгінің ... ... тұсы - ... ... ... мен оларды жұмсау арасындағы байланыс бұзылады. Бүгінгі таңда ауылдық (селолық) округтердің бюджеті туралы әңгіме қозғаудың өзі ... Ал, ... ... ... мен ... ... ... арасындағы қатынастар жөніндегі сөз қозғағанда іс жүзінде олардың заңнамалық негізі жоқ екендігін баса көрсету керек. Бюджетаралық қатынастардың реттелген сферасы ретінде ... және ... ... ... айтылғаны дұрыс болғанымен, оны облыстық және аудандық бюджеттердің арақатынасы жөнінде айту әзірге ерте. Осы арақатынасты заңнамалық негізде орнатып және ... ... ... ... округтер бюджетін де қалыптастырмайынша жергілікті шаруашылықты басқаруды жетілдіру бағыттарын анықтау мен экономикалық тетіктерін толыққанды қолдану күмән туғызатын ... ... және ... ... ... ... мәселелерінің негізі біртіндеп қалануы керек, ал жүйесіндегі бюджетаралық ... ... ... ... келе ... 7-8 жыл ... Осы аралықтағы бюджеттік трансферттер төмендегі мәліметтерден айқын көрінеді.
Мемлекеттік басқарудағы ... ... ... ... жергілікті органдардың құзырлары мен өкілеттіктерін бұдан да нақтырақ ашып көрсетіп, мемлекеттік функцияларды әкімдерде қалдырған жөн, ал шаруашылық - ... ... ... ... беру ... ... таңда жаңа жүйені өмірге енгізу үшін аса маңызды жағдайлар жасалды. Әкімшілік реформасын кезең-кезеңімен іске асыру Қазақстандағы жергілікті ... ... ... ... ... ... ... асыруға мүмкіндік беретін барлық алғышарттарды туғызды. Осы бағыттағы алғашқы нақты қадамдар Қазақстан Президенті жанындағы Демократия мен азаматтық ... ... ... ... ... ... жасалды.
Демократиялық реформалар бағдарламасын әзірлеу мен нақтылау ... ... ... алғашқы отырысында Мемлекет басшысы өзінің сөйлеген сөзінде осы комиссия жұмысының аса маңызды бағыттарының бірі ... ... ... басқарудың нормативтік базасы мен дамытуды анықтады.
Жергілікті өзін - өзі басқару жергілікті ... ... ... ... және ... ... бар ... шешуді өзінің жауапкершілігіне алатын халықтың өзін-өзі ұйымдастыруының жүйесі ... ... ... өзін - өзі ... ... ... ... - Кеңестерді құру көзделуде, олардың ... ... ... қоғамдастықтың халқы сайлайтын болады. Кеңесті Төраға басқарады, оны Кеңестің не жергілікті қоғамдастықтың мүшелері сайлайды.
2010 жылдың мамыр ... ... ... бағдарламасын әзірлеу мен нақтылау жөніндегі Мемлекеттік комиссияның Қазақстан республикасында жергілікті ... ... ... ... ... ... ... өтті. Оның нәтижесінде белгілі болған мәселелер мыналар:
* жергілікті ... ... - ... міндеті емес, тек құқығы ғана.
* жергілікті өзін-өзі басқарудың нысандарының деңгейін анықтау керек;
* жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ... (бұл ... - ... ... ... басқарады, төраға әкімнің қызметін қайталамас үшін олардың қызметтері бөлінеді);
* жергілікті өзін-өзі басқару органы ... ... ... ... ... аймақтағы шаруашылық- орындаушылық қызметтің бәрі жергілікті өзін-өзі басқару органдарының құзіретіне жатады. Олардың саны 51);
* жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... жол ...
* ... өзін-өзі басқару органдарының қаржы оларға бөлінген қызметтерге сәйкес болады ;
Заң жобасы ... ... бері ... аса ... ... 117-сі Үкіметтің жұмыс тобымен келісілді.
Еліміз президентік - парламенттік басқару жүйесіне өтті. Бұл өз кезегінде Парламент құзырын ... қана ... ... қатар партиялық тізіммен сайлаудың жаңа үрдісін қалыптастырады. Соның барысында ... ... ... түседі. Әрине, депутаттың да сапалық деңгейі артады. Мәжілісте бұдан былай 107 депутаттық орын ... ... 98-і ... ... сайланып, қалған 9-ы Қазақстан халқы Ассамблеясының үлесіне тиеді.
Мәслихаттар рөлінің артуы, ... ... ... ... ... тағайындауы - біздің саяси жүйедегі ерекше жаңалық. Осы жерде жергілікті өзін-өзі басқару міндетінің мәслихаттарға тапсырылуы, адам ... ... сөз ... ... сот жүйесін реформалау, саяси партиялардың қаржыландырылуының шешілуі уақыт елегінен өтіп барып шешілді [49, 3 б.]. ... ... өз ... ... ... көтерілді. Соның барысында қоғам өз дамуының сапалы ... де аяқ ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ
Аталмыш тақырыпты ... ... ... жұмысқа өзгеше тұрғыдан келу мүмкіндігін берген бірқатар міндеттер айқындалды. Онда, біріншіден, ... ... ... зерттелетін ұғымға терең бойлауға, оның ерекшеліктерін қарастыруға мүмкіндік берген жалпы теориялық қырлар қарастырылды.
Біздің зерттеудің негізгі қорытындылары ретінде ... ... ... ықпал ететін келесі үрдістер мен факторларды бөліп көрсетуге болады:
Жергілікті өзін-өзі басқаруды ... ... ... бірнеше үлгілердің бар екендігін көрсетеді. Қазақстанға өзінің тарихи даму ... ... ... әлеуметтік-мәдени ерекшеліктерін ескеріп, өз үлгісін таңдау керек.
Бұл үлгінің мәні мен негізгі ережелерінің айқындалу барысындағы аса ... ... оның ... ... ... ... Еуропалық хартияның ережелеріне сәйкес келулігі болып табылады. Осыған байланысты, жергілікті өзін-өзі басқаруды демократиялық саяси жүйенің ажырамас ... ... ... ... ... президенттік түрін сақтай отырып, жергілікті билік органдарының сайлану үрдісін енгізу жобаланады.
Негізгі реформалардың бастапқы және негізгі ... іске ... ... іс ... ... озық реформалардың кішігірім негізі қаланды, дәлірек айтқанда, заманауи ... ... ... мен ... ... ... мемлекеттік басқару жүйесі қалыптасты, орталық мемлекеттік билік органдарымен қызметтер мен өкілетіктерді, сондай-ақ, аймақтық дамудың бірқатар мәселелерін шешудегі жауапкершіліктердің мемлекеттік ... ... ... ... үрдісі басталды. Республикада жүргізілген негізгі реформалар әлі де ... ... және ... ... ... атап ... керек. Дегенмен, әрі қарайғы реформалауға деген айтарлықтай бостандықты ескеріп, Қазақстан белгілі бір деңгейде кейбір озық ... ... ... дайын екендігін айтуға болады.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін реформалау барысында ... ... ... ... ... ... және ... болмады. Бұл, мысалы, төменгі деңгей әкімдерінің сайлануына қатысты бола алады. Бірқатар реформалардың төмен нәтижелер ... ... бір ... ... іске ... үшін ... ... талдауының жоқтығынан туындаған болды, сондықтан, реформалардың кейбір бағдарламалары көптеген жағдайларда ресми сипатқа ие ... [50, 2 б.]. ... ... ... ... ... барлық жүйесін реформалау мәселелерін шешу, жергілікті өкілетті органдардың - мәслихаттар, құзыреттері мен күшеюін кеңейтуді қоса ... ... ... ... ... ... болашағы түсініксіз болып қала береді. Бұны мемлекеттік аппаратта жергілікті өзін-өзі ... ... ... етуі мен жергілікті өзін-өзі басқарудың қалыптасуына деген бірлігі мен бірізділік тұрғыдан ... ... ... ...
Қалыптасқан дағдарыстық жағдайды жеңу мақсатында, бірінші кезекте, мемлекеттік басқарудың жергілікті жүйесінің реформалануы мен Қазақстандағы жергілікті ... ... оны ... ... ... ... өзін бекітіп, қисынға келтіру керек. Орталықсыздандырудың деконцентрациядан айырмашылығы, ... ... ... құқықтарды тек қана жергілікті атқарушы билікке ғана емес, сонымен бірге, аймақтың тіисті мекен етушілік нүктелерінде тұратын қызығушылық танытатын азаматтарымен сайланатын және ... ... ... иерархиялық бағынышты болатын органдарға да осы құқықты беруінде болып ... ... ... ... орталықсыздандыру үрдісінің алғашқы кезеңдерінің бірі деп санауға болады.
Мемлекетке және оның ... ... қай ... ... керек екендігін, Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқарудың оңтайлы үлгісі қандай болатындығын, мемлекеттік басқару органдары мен жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... іске ... және т.б. ... айқындап алу керек. Осыған байланысты, Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқарудың дамуы туралы Мемлекеттік бағдарламаны жасап, қабылдау ... Және бұл ... ... ... мен ұстанымдарының, онымен айқындалған міндеттердің басымдылығы, оларға қол жеткізу ... ... ... ... ... ... ... да мемлекеттік емес ұйымдардың, орталық және жергілікті өкілеттік, биліктің атқарушы органдарының ... ... ... ... ... ... салынғаны дұрыс болады.
Қалыптасқан жағдайда, мемлекеттік басқаруды жетілдіруді оның әртүрлі деңгейлері арасындағы құзыреттерді шектеу жолымен ғана іске ... ... ... Орталықсыздандыру өзіне, әкімдердің тиісті мәслихаттар және оған тапсырылған аймақ халқының алдындағы жауапкершілігін ... ... ... ... ... ... ... мәртебесі мен тұрғыларын күшейтуді, жергілікті өзін-өзі басқарудың конституциялық кепілдігін қамтамасыз ететін заңдық негіздерді қалауды енгізу керек. Және де ... ... ... ... ... ... ... болады, сондай-ақ, орталықсыздандыру мен шетелдік мемлекеттердің, Қазақстанның жақын көршілерін қосқанда (Қырғызстан, Ресей), жергілікті өзін-өзі басқаруды ... ... ... ... ... ... ... басқарудағы мәслихаттардың ұстанымының нығаюы үшін олардың тиісті әкімдер мен басқа да атқарушы билік органдарының қызметтерін ... ... ... ... ... олардың өкілеттілігін мәслихат депутаттарының заңмен бекітілген санын екі есе арттыру және партиялық тізім бойынша депутаттардың 50% ... ... ... ... ... ... бюджетпен және қажетті мүлікпен қамтамасыз ету, әрдайым жұмыс істеуші мәслихат өкілінің қызметін енгізу.
Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... іс-шараларының бірі, өкілетті билік органдарының барлық билік деңгейлерінің өзара әрекет етуінің тұрақты тетігін жасау. Бұған республиканың барлық ... және ... ... аймақтарында депутаттардың белгілі бір санынан құралған мәслихаттарды құру арқылы, республикалық және аудандық деңгейлерде тиісті өкілетті органдардың депутаттар одағының үйлестіруші ... ... ... ... ... ... таңдаған мәслихат депутаттарының алдында есеп беруін қамтамасыз ету. Және бұл ... ... және ... ... ... ... ... және оның органдарын қалыптастырудың оңтайлы институционалды негізінде қарастыруға болады.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін ... ... ... бірі ... және ауылдық тұрғын аймақтарында коммуналды меншіктерді қалыптастыру болып ... Бұл оның ... ... ... ... және осы ... ... құзыреттерінің жергілікті билік органдарына бекітілуін жобалайды. Аталмыш жұмысты жергілікті деңгейдегі бюджеттік қорды қалыптастыру арқылы бүгін-ақ ... ... ... ... ... ... ... кіретін өнеркәсіптерді құру және оны ұйымдастыру жөніндегі құқықтық және ұйымдастырушылық қорлардың негізін қалауды қарастырған жөн [51, 3 б.].
Жергілікті өзін өзі ... ... ... ... ... өзін өзі басқарудың келесі негізгі үлгілерін бөледі: англосаксонды, континентальды және аралас.
Қазақстан үшін жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... жөн, ... ... ... құрылымы Француздағы сияқты унитарлы. Сонымен қатар Қазақстан халқының менталитеті сияқты факторларды ескерсек, мемлекеттік биліктің жергілікті өзін өзі ... ... ... ... ... ... ... муниципалды басқаруды ұйымдастырудың шетел тәжірибесі әлемде жергілікті өзін өзі басқарудың көптеген үлгілері, түрлері, құрылымдары бар екенін көрсетті. Жергілікті өзін өзі ... ... ... ... біздің нақтылықта қолданыс таппайды. Біздің мемлекетіміздің тарихи, демографиялық, географиялық ерекшеліктерін ескере, шетел мемлекетінің бай тәжірибесін қолдана, жергілікті өзін өзі ... ... құру ... ... өзін өзі ... жүйесінің Қазақстан Республикасының мемлекеттік құрылымындағы орнын келесідей анықтау ұсынылады:
* ауыл, ауылдық округтер, ... ... ... қала ... деңгейінде тек жергілікті өзін -өзі басқару қызмет етеді;
* аудан, облыстық мәндегі қалалар ... ... ... басқару органы мен жергілікті өзін өзі басқару органдарының үйлесімділігі пайдалы. Бұл деңгейде жергілікті мелекеттік ... ... ... әкім ролі ... ... ... роліне ұқсас, ол сайланады немесе жергілікті өзін өзі басқарудың есеп беруші органы болып табылады;
* облыс деңгейінде жергілікті өзін өзі ... рөлі ... ... ... ... ... ... қызметі көмекші (қосымша) және кеңес беруші сипатқа ие. Олар ... ... ... ... ... ... басқарудың дамуына мүмкіндік жасайды, жергілікті өзін өзі басқару қызметінің үйлесуін жүзеге асырады, жергілікті қоғамдастықтардың қарым - ... ... әсер ... ... ... өзін өзі ... ... органдардың қатысушыларынан құрылуы мүмкін;
* мемлекеттік басқарудың жоғарғы ... ... ... бақылайтын, жергілікті өзін өзі басқару мен мемлекеттік билік органдарының қарым - қатынасын ... ... ... жергілікті өзін өзі басқару жүйесіне қатысты мемлекеттің жалпы саясатын анықтайтын арнайы орган құру ... ... ... ... , ... ... Қырғыстан сияқты елдерде үкімет құрамында жергілікті өзін өзі басқару мәселелері бойынша жеке ... ... ... ... жағдайда жергілікті өзін өзі басқару және аймақтық даму ... ... ... құру ... ... өзін - өзі басқару жүйесін енгізу кезінде мұндай тәуелділік жергілікті өзін өзі ... ... өз ... ... ... ... өсіру резервтерін алуға ынталандырғыш болып табылады.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін енгізу ... ... ... ... салықтық емес табыс үлесі өседі. Бұл мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру бойынша реформалармен қамтамасыз ... Ал ол ... ... ... экономикалық және шаруашылықтың дербестігінің кеңеюіне әкеледі.
Белгілі бір автономияға иелене жергілікті өзін өзі ... ... ... ... ... кәсіпорының тиімділігінің өсуін қамтамассыз ете алады. Ол үшін ... ... ... транспорттық қызмет және т.б. көрсететін кәсіпорындарды мунипализациялау қажет. Сонымен қатар жергілікті өзін өзі басқару органдары өздері ... ... құра ... ... өзін өзі ... жүйесін құрғаннан кейін ҚР-да үш деңгейлі бюджеттік жүйені енгізу ұсынылады. Алдыңғы екі деңгей ... ... ... ... бюджет пен жергілікті (облыстық) бюджетке тән. Үшіншісін аймақтық деп атауға болады. Соңғы деңгейге жергілікті қоғамдастықтардың ... ... ... тән. Жергілікті мәселелерді шешу және халық пен кәсіпорындарға коммуналды қызмет көрсету муниципалды мекемелермен және кәсіпорындармен жүзеге ... ... ... ... білім беру, денсаулық сақтау, өрт қауіпсіздігі және басқадай мекемелер бола алады. Муниципалды кәсіпорындар газ, жылу және ... ... ету, ... ... ... және т.б. ... ... мүмкін. Муниципалды кәсіпорындардың табыстары жергілікті қоғамдастықтың бюджет табысы болып есептелінеді. Сонымен қатар, жергілікті бюджеттің табыстары ... пен ... ... ... мен алымдардан тұрады. Өз кезегінде халық пен кәсіпорын жергілікті ... ... ... ... ... ... және басқаша түрдегі қаржылық құралдар ала алады.
Жергілікті ... ... мен ... ... байланысуының әрекет етуші үлгілерін үш негізгі концепцияда қарастыруға болады: , , . Біріншіден, олар бір біріне ... ... бір ... пен ... ... сипатталады. Екіншіден, екі жақтың билік етуші өкілеттіліктерінің болуымен анықталынатын ... өзін өзі ... ... да, ... билік органдарының да қызмет етуінде белгілі бір ... ... бар. Бұл ... бір бірімен қарым -қатынас жасауын талап етеді.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің қалыптасуы мен дамуы - үдемелі ... іске ... ... ұзақ мерзімді реформа екендігін түсіну керек. Бұл үдерісте саяси жағдайларға байланысты орын алуы ... ... ... ... ... да дайын болу керек. Сондықтан, Қазақстан Республикасындағы бәсекелестікті арттыру стратегиясы аясындағы жергілікті өзін-өзі басқарудың дамуы, ... ... бұл ... ... ... ... ... мен нәтижелерден қашу немесе тым болмағанда, оларды ... ... ... ... және ... ... ... керек. Күтілетін өзгерістердің ауқымдылығын ескеріп, аталмыш үдерістер кезеңмен іске асырылуы тиіс.
Жоғарыда айтылғандарды және зерттеудің ... ... ... ... ... ... жұмыста ұғымының әртүрлі тұрғылары зерттеліп, қарастырылғандықтан, біз қойылған ... шеше ... деп ... ... ... ... ... негізінде біз олардың көзқарастарын біріктіріп жүйелеуге, белгілі бір ... мен ой ... ... ... Біз ... ... ... мәселенің негізгі қырларын қарастырдық және қарастырылатын тақырыптың ... мен ... оны ... кездескен барлық күрделі тұстарды көрсеттік.
Жұмыс барысында біз белгілі бір қиындықтарға тап болғанымызды атап көрсету керек. Біз жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... зерттедік. Ұстанымдар мен тұжырымдар қарама-қайшылықты, бірақ сонымен бірге айтарлықтай дәлелді болды, кейбір авторлар басқаларды ... тыс ... тек ... бір ... ғана ... ... Сондықтан біз олардың айтқандарынан қазіргі жергілікті өзін-өзі басқаруға, оның кепілдігіне сәйкес келетіндерін ғана көрсетіп, біздің қоғамдағы жергілікті өзін-өзі басқаруды ... ... өз ... ... ... ... ... және жинақталған материал Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқару осы уақытқа дейін өзінің дамуын аятаған жоқ деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... міндеттерді шешудегі мүмкіндіктерді кеңейтуге бағытталған салықтық және бюджеттік заңдардың сындарлы жетілдірілуін жалғастыруды талап етеді. Бұл ... ... ... ... ... ... бағыты болып табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысындағы сөйлеген сөзі ... ... 2009 жыл 18 ... ... ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауы. 2014 жылғы.// Егемен Қазақстан - 2014 - 11 ... ... Е. В ... личности, общества, государства // Казахстанская правда. - 2023. - № 271.- 18 ноября - 2 ... Заң // ... ... 22.05. 2010. - 2 ... ... ... ... ақпарат тізімі. - Алматы, 2001. - № 3 - 20 б.
* Проблемы ... ... // ... ... Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа Жолдауы // Казправда, 02.03.2006ж. - 3 б.
* Халықаралық сарапшылардың пікірі // Государственная власть и ... ... - 2013 - 1 - ... ... Б.С. ... ... политики социального управления в РК // Мир человека. - 2007. - №1. - ... ... ... в Республике Казахстан: круглый стол //http://dp-adilet.kz/ru/55.html].
* Жергілікті өзін-өзі басқару болашағы ... заң // ... ... Е.Т. ... ... ... ... опыт развития и перспективы: монография. - Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2011 - 161 ... ... ... ... ... ... және ... өзін-өзі басқару: болашақ және үрдіс //Аль-Пари - 2012 - 3 - ... ... Е.Т. ... ... Республики Казахстан: опыт развития и перспективы: монография. - Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2009 - С.161.
* ... ... ... ... ... мен ... // Егемен Қазақстан - 2008 - 2714 - 3 б.
* Мамираимов Т. ... к ... о ... ... в РК // Заң - 2011 - 10 - ... ... В. ... без самоуправства // Экспресс-К. - Астана - 2011. - № 222. - С.78.
* Жергілікті өзін-өзі басқару // ... ... ... басқару жүйесінің моделі халықаралық тәжірибеге сай келеді // BNews.kz - 2011 - № 321 - 6 ... ... ... ... ... // ... Қазақстан.- 2003.- 4 сәуір.- Б.2
* Абишева М.А. Қазақстандағы өзін-өзі басқару мәселесі // Ақиқат .- 2001 .- 3.- Б.42-46
* Кусмангалиева Ж. ... ... - ... О ... ... // ... 2002.- N 7.- Б.26- 31
* ... Т. Комментарии к законопроекту о местном самоуправлении в РК // ... ... З.М. ... и ... ... ... / Под общ. ред. ... С.А. - М., 2001. - 144с.
* Қазақстан Республикасының атқарушы билігін жетілдіру - заман ... ... ... 2006.- 25 ... 2 ... ... Г.В ... бюджетных систем: опыт Восточной Европы // Финансы. - 2010. №9. - С.67-72
* ... ... Заңы ... ... және ... ... ... С.Ч., Модель местного самоуправления Казахстана (или как повысить эффективность местного управления, пополнить бюджет и снизить безработицу) // ... ДМВА МАБ - 2013 - № 1 - ... Ingram G. ... revenues and land policies - ... Mass.: Lincoln Institute of Land Policy, 2010y. Электрондық ресурс. - // http: //apps.webofknowledge.com
* Dawson A. The ... ... of the Rule of Law - WORLD ... 2012 - ... Massey A. Globalization and marketization of government services : comparing contemporary public sector developments - Basingstoke, Hampshire, England : Macmillan Press, 2007 // ... Ingraham P., Joyce P., Donahue A. ... ... : why ... matters - ... Johns Hopkins ... Press, 2008. // http://apps.webofknowledge.com
* Келимханов Т. Самоуправление в Казахстане у демократических институтов - хорошее будущее // ... .- 2001ж.- 3.- ... ... О. Е., ... В. И. ... право Российской Федерации. - М.: Юристъ, 1997.
* Ступин О. Казахстанская ... ... ... ... ... ... ... болашағы // Егемен Қазақстан.- 2003 ж.- 4 сәуір.- Б.2
* Жергілікті өзін-өзі басқару жүйе үлгісі халықаралық тәжірибеде ... сай ... ... // Қоғам және саясат. - 2010. - №2 - 3 ... ... ... и ... органов местного самоуправления // Аль-Пари. - 2008 г. - №6. - С. ... ... ... ... болу ... болмау? //www.iimp.kz/
* Сыроежкин К. Неразрешимый вопрос. В Казахстане пора ... ... ... // www.centrasia.
* Третнер К.Х. Реформирование межбюджетных отношений в Германии // Финансы. - 2011. №1.
* ... Л.Н. ... - ... ... // Егемен Қазақстан - 2010 - 16 ... - 3 ... ... Л.Н. Басқарудың тиімділігі мен мөлдірлігін арттыру - өмір талабы // Егемен Қазақстан - 2011 - 9.06 - 3 ... ... Ю.В., ... Т.Т. ... ... ... хозяйства. - М. , 2011 - 312 с.
* Бурлаков И.Н. Модернизация системы регионального и ... ... в ... ... экономики МОН РК - Астана, 2009 - 256 с.
* ... Л. ... ... ... Оған қоғам пісіп - жетілген кезде табиғи жолмен ... ... // ... ... - 2011 - 26.05. - ... Жұмағұлов Б. Басқаруды жетілдіру бастаулары // Егемен Қазақстан, 2010 - 7.06. - 2 ... ... С. ... ... ... ... ... - 2009 - 19.04. - 3 б.
* Сәдірқызы Г. Жергілікті өзін-өзі басқару... // ... ... - 2010 - 21.10. - 2 ... ... Б. Жергілікті өзін-өзі басқару // Дала мен қала - 2011 - 2.06. - 3 б.

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 103 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығын нарықтық экономика жағдайында дамытудың географиялық мәселелері88 бет
Экономикадағы интеграциялық процестерді81 бет
Коммерциялық банк қызметін макроэкономикалық реттеудің мазмұны5 бет
Нарықтағы тұтынушылардың қаржы қызметтерінің қалауын зерттеу10 бет
"Прокуратура органдарының жүйесі, құрылымы және оларды ұйымдастыру."75 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының атқарған қызметтеріне саяси талдау57 бет
«АТФБанк» АҚ-ның негізгі қызметтерін ұйымдастыру16 бет
«Екінші деңгейлі банктер қызметтеріне бақылау және қадағалау»66 бет
Ішкі істер органдарының арнайы күзет қызметі туралы74 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь