Мемлекеттік инновациялық саясат аймақтың инновациялық даму деңгейін арттыру механизмі ретінде

Мазмұны

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 4
1 МЕМЛЕКЕТТІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
6
1.1 Инновация ұғымының мәні және даму эволюциясы ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
1.2 Мемлекеттің инновациялық саясатын жүзеге асыру үлгілері ... ... ... ... ... . 13
1.3 Инновациялық дамудың әлемдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 22
2 АЙМАҚТАРДА МЕМЛЕКЕТТІК ИННОВАЦИЯЛЫҚ САЯСАТТЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ МҮМКІНДІКТЕРІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
34
2.1 Инновациялық дамудың басым бағыттарын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... .. 34
2.2 Алматы облысының индустриалды.инновациялық дамуын бағалау ... ... 40
3 ИННОВАЦИЯЛЫҚ САЯСАТТЫ ЖЕТІЛДІРУ БАҒЫТТАРЫ ... ... ... ... .. 47
3.1 Қазақстанның инновациялық дамуын жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
3.2 Қазақстан Республикасында инновациялық жобаларды қаржылық қамтамасыз ету мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
53
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 63
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
Әлемдік экономиканың өнеркәсіптік өндіріс және қызмет көрсету салаларының қазіргі технологиялық өзгерістерге негізделген даму үрдістері уақыт талабынан туындайды. Экономикалық өсудің дәстүрлі бағыттарының мүмкіндіктері қанат жая бастаған шақта жаңа үрдістердің, инновациялық үдерістер жүйесінің басымдығы айқындалып отыр. Мұның өзі ХХІ ғасырдағы экономикалық өсу тағдыры ғылыми сана, инновациялық процестер, жаңа технологиялар, өнімдер мен қызмет көрсетулер үлесінде екендігін білдірсе керек. Инновациялық бағдар тек қана бүгінгі күннің емес, сонымен бірге кез келген сферадағы адамзат іс-әрекетінің болашағын да көрсетеді. Осы орайда экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруда инновациялық фактордың маңыздылығын, негізгі мәселелерін, болашағын зерттеу қажеттілігі туындайды.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Бүгінгі жаһандану жағдайында қатаң бәсекелестік күреске төтеп беру үшін бәсекеге қабілетті экономиканы қалыптастырып, оны модернизациялау және әртараптандыру, яғни инновациялық даму жолына бағыттау кез келген елдің алдында тұрған үлкен міндет. Себебі, инновациялық дамудың өзі ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін көтерудің ең маңызды факторы. Ал, инновациялық дамудың мақсаты – ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру негізінде сапалы экономикалық өсуге жету.
Қазақстанның қазіргі кезде инновациялық даму жолына бет бұруының өзі елдің әлемдік қатаң бәсекелік күресте экономикалық, әлеуметтік, саяси, экологиялық, жалпы алғанда ұлттық шаруашылықтың кез келген саласы жағынан мықты болу мақсатынан туындауда. Себебі елдің экономикалық жағдайы мен даму болашағын бейнелейтін негізгі көрсеткіштердің бірі – ұлттық бәсекеге қабілеттілік.
ХХ ғасырдың 90-жылдарының соңынан бастап қазақстандық экономика қалыпты деңгейде өсті. Экономиканың өсуін көптеген экономистер елдің минералды ресурстарын экспорттаудан түсетін түсімдер арқылы, яғни әлемдік рынокта осы тау-кен, мұнай-газ салаларының өнімдеріне деген бағаның жоғарылауымен байланыстырады. Бұл, әрине, қазіргі экономикалық даму қағидаттарына біршама қайшы келеді. Қазақстан ғалымдарының айтуы бойынша: «шикізаттық даму моделі тек Қазақстанның ұлттық мүддесіне ғана емес, әлемдік даму үрдісіне де сәйкес келмейді. Әлемдік экономикада білімді, инновацияны маңызды экономикалық ресурс ретінде пайдалану негізінде экономикалық өсудің жаңа типі қалыптасты». Яғни әлеуметтік-экономикалық дамудың инновациялық жолына өту кезеңі басталып кетті. Ел Президентінің 2010 жылы «Қазақстан Республикасының үдемелі индустриялық-инновациялық дамуының 2010-2014 жылдарға арналған мемелекеттік бағдарламасы» бекітілген. Бұл бағдарламаның түпкілікті мақсаты - іргелі зерттеулерді коммерциялық қолдануға жеткізіп, әлемдік нарықта ғылымды қажет ететін, бәсекеге қабілетті өнімдер шығара алатын кәсіпорындар жүйесін құру, шикізатқа бағытталған экономикадан сервистік-технологиялық экономикаға көшу болып табылады [1].
1 Қазақстан Республикасының үдемелі индустриалдық-инновациялық дамуының 2010-2014 жылдарға арналаған мемлекеттік бағдарламасы. Астана, 2010ж.
2 Шумпетер Й.А. Теория экономического развития. – М.: Прогресс, 1982 – 453с.
3 Бернал Дж. Наука в истории общества. – М.: ИЛ, 1956. – 735с.
4 Кузнец С. Современный экономический рост: результаты исследований и размышлений. Нобелевская лекция // Нобелевские лауреаты по экономике: взгляд из России / под ред. Ю.В. Яковца. – СПб.: Гуманистика, 2003. – 20с.
5 Хайек Ф. Дорога к рабству. – М.: Экономика 1992. – 175с.
6 Chan, Tracey Evans. Legal and regulatory responses to innovative treatment // http://thomsonreuters.com
7 Фатхутдинов Р.А. Инновационный менеджмент: Учебник для вузов. − 5-е изд. – СПб.: Питер, 2006. – 448с.
8 Кенжегузин М.Б., Днишев Ф.М., Альжанова Ф.Г. Наука и инновации в рыночной экономике: мировой опыт и Казахстан. – Алматы: ИЭ МОН РК, 2005. – 256 с.
9 «Инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау туралы» Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 23 наурыздағы № 135 Заңы // Егемен Қазақстан. – 2006. – 31 наурыз.
10 Максимов Ю., Митяков С., Митякова О., Фалеева Т. Инновационный мультипликатор и экономический рост // Инновации. – СПб. – 2004. – № 5. – С.23–27.
11 Moser, Petra. Patents and Innovation: Evidence from Economic History // http://thomsonreuters.com
12 Аубакиров Я.А. Конкурентные отношения в рыночной экономике. Национальные экономические интересы и отношения собствености в условиях глобализации. – Алматы: Қазақ университеті, 2005. – С. 167–180.
13 Нысанбаев С.Н. Тенденция изменения некоторых социально-экономичесикх факторов инновационного развития // Қазақстанның ұлттық бәсекеге қабілеттілігі: теориясы, тәжірибесі, болашағы. Қазақстан Республикасының 15 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары, 7-8 желтоқсан 2006 ж. – Алматы: «Қазақ университеті», 2006. – 4.1. – 220–221 бб.
14 Елемесов Р.Е. Высшее образование и конкурентоспособность страны // Қазақстанның ұлттық бәсекеге қабілеттілігі: теориясы, тәжірибесі, болашағы. Қазақстан Республикасының 15 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары, 7-8 желтоқсан 2006 ж. – Алматы: «Қазақ университеті», 2006. – 4.1. – 482–484 бб.
15 Государственная страховая корпорация по страхованию экспортных кредитов и инвестиций // http://www.kecic.kz
16 Сагадиев К. Экономика Казахстана: очерки актуальных проблем. – Алматы: Б. и., 2011. – 312 с.
17 Epstein, Richard A. Can technological innovation survive government regulation ? // http://thomsonreuters.com
18 Қазақстанда «Экономиканың басым секторларында пилоттық кластерлерді жасау мен дамыту жөнiндегi жоспарларды бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 25 маусымдағы № 633 Қаулысы.
19 Вальтер Ж. Конкурентоспособность: общий подход. – М.: Экономика, 2005. – 52 с.
20 Жылжақсынова Ш.П. Инновациялық дамудың әлемдік тәжірибесі
// ҚазЭУ хабаршысы. – 2010. – № 3. – 122–125бб.
21 ҚР Президентінің «Қазақстан-2050» стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы // http://www.inform.kz
22 Bos, Jaap W. B.; Kolari, James W.; van Lamoen, Ryan C. R. Competition and innovation: Evidence from financial services // http://thomsonreuters.com
23 Қазақстан Республикасының статистика агенттігінің мәліметтері // http://www.stat.gov.kz/
24 Проведение маркетинговых и технологических исследований для определения приоритетов технологического развития Казахстана на основе оценки текущего состояния национальной технологической и научно-технической базы с учетом тенденций мирового технологического развития
// http:// www.t2.kz.
25 Сулейменов Е. Научное обеспечение диверсификации экономики Казахстана // Диверсификация экономики Казахстана: проблемы и перспективы. Материалы междунар. конф., 19 октября 2005 г. / отв. ред.
Г. Смаилова. – Алматы: ИМЭП, 2005. – С.28–34.
26 «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытудың 2007-2012 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2007 жылғы 20 маусымдағы № 348 Жарлығы
// http://www.zakon.kz.
27 ҚР Үкіметінің 2005 жылғы 25 сәуірдегі № 387 Қаулысымен бекiтiлген ҚР ұлттық инновациялық жүйесiн қалыптастыру және дамыту жөнiндегi 2005–2015 жылдарға арналған бағдарлама. – Астана, 2005 // http://www.zakon.kz.
28 Жылжақсынова Ш.П. ҚР инновациялық инфрақұрылымды дамыту үрдістері // Қазақстанның ұлттық бәсекеге қабілеттілігі: теориясы, тәжірибесі, болашағы. Қазақстан Республикасының 15 жылдығына арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары, 7-8 желтоқсан 2013 ж. – Алматы: Қазақ университеті, 2012. – 4.2. –
234–237 бб.
29 Количество технопарков в РК к 2015 году должно вырасти в 15-60 раз // Панорама. 3.12.2004. – С.1-3.
30 Алшанов Р.А. Новый экономический курс Казахстана: цифры и факты // Казахст. Правда. – 2009. – 15 февраля.
31 Doucouliagos, Chris; Stanley, T. D. Are all economic facts greatly exaggerated? Theory competition and selectivity // http://thomsonreuters.com
32 Отчет Министерство экономики и бюджетного планирования РК
«О диверсификации экономики Республики Казахстан». − Астана, 2007. –
51 с.
33 2008 жылы 13 қазанда ҚР Президентінің «Ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі кейбір шаралар туралы» №669 Жарлығы
34 «Ұлттық инновациялық қор» акционерлік қоғамы // http://www.ifk.kz
35 Глобальный информационно-аналитический центр // http://www.giac.ru/
36 Мустапаев Р. Инновационный механизм повышения конкурентоспособности регионов. - Астана: Елорда, 2013. – С.5-7
37 Михеев В. «Новая экономика» Восточной Азии // Федерализм. – 2009. – № 1. – С.50–60.
38 Адам даму туралы есеп. Қазақстандағы адам дамуына арналған жаңа технологиялар. Қазақстан 2006 жыл. БҰҰ. – Алматы «S-Принт», 2007. –
158 б.
39 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 28 желтоқсандағы
№ 1332 қаулысымен мақұлданған «Қазақстан Республикасы экономи-касының бәсекеге қабілеттілігі мен экспорттық мүмкіндіктерін сапалы жаңа деңгейге жеткізудің 2008–2015 жылдарға арналған тұжырымдамасы». – Астана, 2007. – 54 б.
40 Исследование влияния проектов АО «Банк Развития Казахстана» на экономику (по итогам первого полугодия 2011 года). – Астана, 2012. – 23 с.
41 Competing Through Innovation and Learning: Industrial Development Report 2002–2003 // UNIDO (United Nations Industrial Development Organization). – Vienna, 2010. – P. 125–200
42 ҚР Үкіметінің 2005 жылғы 25 сәуірдегі № 387 Қаулысымен бекiтiлген ҚР ұлттық инновациялық жүйесiн қалыптастыру және дамыту жөнiндегi 2005–2015 жылдарға арналған бағдарлама. – Астана, 2005 // http://www.zakon.kz.
43 ҚР Ғылым қоры // file:///C:/Documents and Settings/moti/
Local Settings/Temporary Internet Files/Content.IE5/IBQBE5E7/284,5
44 Константинов А., Скирка А. Шаг вперед, два шага вперед
// http://www.expert.ru/printissues/kazakhstan
45 Барлыбаева Н.А. Национальная инновационная система Казахстана: перспективы и механизм развития. – Алматы: Экономика, 2006. – 199с.
46 Важна интеллектуальная инфраструктура // Деловой мир. – 2010. – № 2 (29).– С.34–35.
47 «Ұлттық инновациялық қор» акционерлік қоғамы // http://www.ifk.kz
48 «Экспорттық несиелер мен инвестицияларды сақтандыру бойынша мемлекеттік сақтандыру корпорациясы» // http://www.kecic.kz
49 Сәбден О. Қазақстан экономикасының инновациялық дамуындағы ғылымның рөлі. –Алматы: Экономика, 2011ж..– 201б.
50 Дәуренбекова Ә.Н. Қазақстанда инновациялық дамудың жаңа бағыттары // ҚазҰУ хабаршысы. – 2012ж.- №2 (72). – 118–124бб.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті
Шаймерденов Р.Б.
Мемлекеттік инновациялық саясат аймақтың инновациялық даму деңгейін арттыру
механизмі ... ... ...... және ... ... 2015
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті
«Қорғауға жіберілді»
Мемлекеттік басқару және менеджмент кафедраның
меңгерушісі э.ғ.к., доцент ___________ Г.Р.Байтаева
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: ... ... ... ... ... ... арттыру механизмі ретінде
5B051000- мамандығы бойынша – «Мемлекеттік және жергілікті ... ... ... басқару және
менеджмент кафедрасының
аға оқытушы
Кылышпаева Б.Х.
|Мазмұны ... ... | |
|1 ... ... ... ... | ... |
|......................................... | ... ... ... мәні және даму |6 ... | ... ... ... саясатын жүзеге асыру |13 ... | ... ... ... әлемдік |22 ... | |
|2 ... ... ... ... ... ... | ... ... |34 ... ... дамудың басым бағыттарын |34 ... | ... ... ... ... дамуын бағалау....... |40 |
|3 ИННОВАЦИЯЛЫҚ САЯСАТТЫ ЖЕТІЛДІРУ БАҒЫТТАРЫ.................. |47 ... ... ... ... |47 ... | ... ... Республикасында инновациялық жобаларды қаржылық қамтамасыз| |
|ету |53 ... ... | ... ... | ... ... |65 ... | |
КІРІСПЕ
Әлемдік экономиканың ... ... және ... көрсету
салаларының қазіргі технологиялық өзгерістерге негізделген даму үрдістері
уақыт ... ... ... өсудің дәстүрлі бағыттарының
мүмкіндіктері қанат жая бастаған шақта жаңа ... ... ... ... ... отыр. Мұның өзі ХХІ ғасырдағы
экономикалық өсу тағдыры ғылыми сана, ... ... ... өнімдер мен қызмет көрсетулер үлесінде екендігін білдірсе
керек. Инновациялық бағдар тек қана бүгінгі күннің емес, ... ... ... сферадағы адамзат іс-әрекетінің болашағын да көрсетеді. Осы орайда
экономиканың бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... зерттеу қажеттілігі туындайды.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Бүгінгі жаһандану жағдайында қатаң
бәсекелестік күреске төтеп беру үшін ... ... ... оны ... және әртараптандыру, яғни инновациялық
даму жолына бағыттау кез келген елдің алдында тұрған үлкен міндет. Себебі,
инновациялық ... өзі ... ... ... ... ең ... ... Ал, инновациялық дамудың мақсаты – ... ... ... арттыру негізінде сапалы экономикалық
өсуге жету.
Қазақстанның қазіргі кезде инновациялық даму жолына бет бұруының өзі
елдің әлемдік ... ... ... ... ... ... жалпы алғанда ұлттық шаруашылықтың кез келген саласы ... болу ... ... ... ... ... ... мен даму
болашағын бейнелейтін негізгі көрсеткіштердің бірі – ... ... ... 90-жылдарының соңынан бастап қазақстандық ... ... ... ... ... көптеген экономистер елдің
минералды ресурстарын экспорттаудан ... ... ... яғни ... осы ... ... ... өнімдеріне деген бағаның
жоғарылауымен байланыстырады. Бұл, әрине, қазіргі ... ... ... ... ... ... ғалымдарының айтуы бойынша:
«шикізаттық даму моделі тек Қазақстанның ұлттық ... ғана ... даму ... де ... ... ... ... білімді,
инновацияны маңызды экономикалық ... ... ... ... ... жаңа типі қалыптасты». Яғни әлеуметтік-экономикалық
дамудың инновациялық жолына өту кезеңі басталып кетті. Ел ... жылы ... ... ... индустриялық-инновациялық
дамуының 2010-2014 жылдарға арналған мемелекеттік бағдарламасы» бекітілген.
Бұл бағдарламаның ... ... - ... ... ... ... әлемдік нарықта ғылымды қажет ететін, ... ... ... алатын кәсіпорындар жүйесін құру, шикізатқа
бағытталған экономикадан сервистік-технологиялық экономикаға көшу ... ... ... ... күреске төтеп беруге нық тұратын өнеркәсібі
дамыған елдерде заман ... сай ... ... және ... ... ... негізгі көздері ... ... яғни ... ... ядролық және ғарыштық
технологияларды қарқынды дамытуға қомақты қаржы бөліп, үлкен зер ... ... ... ... ... ету, ... шешімін
таба алмай жатқан қазіргі экологиялық проблемаларды шешу, күннен күнге
артып келе ... әлем ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру сияқты мәселелердің байыбына жетуде осы
салалардың маңызы аса зор. ... үшін де ... ... ... ... басқа да басым бағыттарын дамыту арқылы индустриалды
дамыған ... ... ... ең ... ... ... Сол ... салаларын жаһандану үдерісіне сәйкестендіре ... ... ... ... ... және ... сапалы бәсекеге қабілетті өнім ұсынысына бағытталған сервистік-
технологиялық экономикаға өтуге жағдай жасау қажет.
Жоғарыда ... ... мен ... ... ... ... ... келтірмейді деп санаймыз.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Экономикалық әдебиеттерде инновацияның
мәні, оның ... ... ... орны мен рөлі ... көптеген
көзқарастар және байламдар жеткілікті. Бұл ұғымды сараптау және ... ... орын ... ... ... жүргізіліп келеді. Кез келген
инновациялық түсінік туралы теориялық ізденістер ... ... ... ... мән-мағынасы тұрақты түрде кеңейе түсуде.
Инновациялық даму мәселелерін зерттеушілердің алғашқы тобына
Й.А. Шумпетер, Н.Д. Кондратьев, Дж. Бернал, С. Кузнец, Г. Менш, Ф. ... ... Б. ... М. ... және т.б. ғалымдардың еңбектерін жатқызуға
болады.
Тәуелсіз мемлекеттер достастығы елдерінде инновациялық даму теориясына
үлес қосқан А.Н. Анчишкин, А.Н. Богатырьев, П.А. ... ... Р.А. ... А.В. Барышева, К.В. Балдин, Ю.В. Яковец
сияқты ғалымдардың еңбектері бар.
Я.Ә. Әубәкіров, А.Қ. Қошанов, Д.Қ. ... К. ... ... С.Н. ... Р.Е. ... Ф.М. ... Ә.Ә ... Исқалиев, М.С. Төлегенова, Р.А. ... Ө.Қ. ... ... Б.А. ... Ф.Ғ. Әлжанова, А.Н. Тулембаева, Е.З. Сулейменов,
Қ. Берентаев және тағы басқа ... ... да ... ... ... ... үлес қосып келеді.
Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін арттыру күн ... ... бірі ... қала ... және ол ... түбегейлі зерттеу
мен сараптау жүргізуді тұрақты түрде талап етеді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ... ... ... даму ... ... негізігі механизмі ретінде бағалау және
жетілдіру бағыттарын ұсыну.
Дипломдық жұмыстың мақсаты төмендегідей ... ... ... ... мен ... даму ... заманауи зерттеулердің
методологиялық ерекшеліктерін жүйелендіру және даму эволюциясын сипаттау;
➢ инновациялық дамудың әлемдік тәжірибесіне талдау жасау;
➢ инновациялық дамудың ... ... ... жаңа ... ... ҚР ... ... жүйесінің құрылымдық моделін кеңінен талдау.
Зерттеу нысаны Қазақстанның Республикасының ... ... ... пәні – Аймақтарды инновациялық дамыту үдерісінде туындайтын
экономикалық қатынастар жүйесі.
Зерттеудің ... ... ... ... ... мәселелеріне қатысты экономика ілімдері
классиктерінің еңбектері, шетелдік және отандық ... ... ... ... ... ... ғылыми-тәжірибелік
конференциялар жинақтары, оқулықтар, басылымдар құрайды.
Дипломдық жұмыстың нәтижелері мен ... ... ... экономикалық-статистикалық, сандық-сапалық
сараптау және басқа да зерттеу әдістеріне негізделеді.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... экономикалық ұғым ретіндегі түсінігіне және инновациялық
даму ұғымына анықтама берілді;
– инновациялық даму ... ... ... ... құраушыларының өзара байланысын салыстырмалы ... үлгі ... ҚР ... ... жүйе ... жан-жақты талданып, оның
құраушыларының қатары жетілдірілді.
Жұмыстың ғылыми-тәжірибелік ... ... ... ұлттық экономиканы инновациялық жолмен дамыту арқылы бәсекеге
қабілеттілігін арттыру мәселелерін әрі ... ... ... ... ... ... ... ғылыми және тәжірибелік қорытындылары мен
байламдары экономика ғылымының дамуына өзіндік ... ... және ... ... ... ... қолданбалы деңгейдегі әдістемелік негіз
ретінде қолдануға ұсынылады.
Инновациялық даму үдерісінің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ұзақ және қысқа мерзімді тұжырымдамаларды,
нұсқаулықтарды, сонымен бірге инновациялық даму басымдықтарын айқындау
кезінде пайдалануға болады.
1 ... ... ... ... АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Инновация ұғымының мәні және даму эволюциясы
«Инновация» ұғымы алғашында белгілі бір ... ... ... ... білдірген. Ол, әдетте, еуропалық салт-
дәстүрдің ерекшеліктері мен ... ... ... ... қоғамдарға енгізу түрінде көрініс тапқан еді. ... ... ... ... аударғанда «жаңалық енгізу» ұғымын
білдіреді. Ал «жаңалық» деп жаңа ... жаңа ... жаңа өнім ... жаңа ... ... ... тек техникалар мен
технологияларға ғана емес, сонымен бірге ... және ... ... да ... ... ... ... өзара
тығыз байланыста болып, өндірістің тиімділігін ... мен ... ... ... саты болып табылады.
Инновация туралы тәжірибе мыңдаған жылдарды ... ... ... ілім ... ... тек XX ғасырдан ... ... ... ... ... өткен ғасырдың 10–40
жылдарын қамтиды. Осы аралықта инновация теориясының ... ... ... ... Н.Д. ... Й. Шумпетер, С. Кузнец,
Г. Менш және басқа да ғалымдарды атауға болады.
Н.Д. Кондратьевтің және Й. ... ... ... ... ... Бұл ... осы ... бастапқы
анықтамаларын айқындап, инновация ... ... ... ... кейінгі инновация теориясын зерттеушілердің көбісі сүйенген
еді.
Н.Д. Кондратьевтің инновация теориясын қалыптастыруда еңбегі аса зор.
XX ... бас ... Н.Д. ... ... кезіндегі ұзын толқындар
туралы үлкен пікір сайыс жүргізді. Кондратьевтің әрбір ұзын ... ... ... ... барлық көрсеткіштерін, яғни идеяның пайда
болуын, кәсіпкерлік белсенділікті, мамандардың біліктілігін арттыруды
қамтитын төрт ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді
экономикалық көрсеткіштерге (баға индексі, мемлекеттік бағалы қағаздар,
еңбек ақы, ... ... ... ... алтын өндіру, т.б.)
эмпирикалық талдау жүргізуге негізделген. Осы талдаудың ... ол ... ... ... ... және кемімелі фазаларына әсер беретін
заңдылықтарды анықтаған. Ұзын толқындар ... ... ... ... ... мен ... әсер ... дәлелдеген. Бірінші
толқынға тоқыма өнеркәсібі, шойын өндірісі, бу машинасының пайда ... ... және ... ... ... ... әсер берсе, екінші толқынға – жаңа аумақтарды игеруге және ауыл
шаруашылығын жаңартуға мүмкіндік ... ... ... және ... мен ... саласының дамуы, үшінші толқынға – электр қуатының,
радио мен ... кең ... ... ... және ... ... әсер еткен. Ал төртінші толқынның ... ... ... химия, ұшқыштар жасау өнеркәсібі жатқызылды.
«Инновация» терминін алғаш рет ... ұғым ... ... XX ... ... ... ... Йозеф Алоиз Шумпетер
енгізіп, өзінің «Экономикалық даму теориясы» (1912 жыл) және ... және ... (1942 жыл) атты ... ... Ол өз еңбектерінде қалыпты экономиканың «нормасы» мен экономикалық
теорияның негізгі ақиқаты ретінде тепе-теңдік ... ... ... ... нәтижесінде туындайтын «динамикалық теңсіздік»
болатындығын дәлелдеп, соны ... ... ... экономикадан бас
тартады. Содан бері «инновация» термині әлемдік экономикалық әдебиеттерде
жалпыға ... ұғым ... ... ... ... ... ... құбылыс ретінде тек ХХ ғасырдан бастап зерттелді.
Себебі, біріншіден, ... ... ... ... ... техникалық құндылықтарын жоғалтты, екіншіден,
бәсекелестік ... ... жаңа ... мен ... түрлерін талап
етті.
Шумпетер инновацияны «өнертабыс – жаңалық ...... бір ... және өндіріс факторларының «жаңа комбинациясы»
ретінде қарастырған, ал мұның өзі қолда бар өндіріс факторлары мен ... ... ... яғни ... инновациялық қызметі болып
саналады. Ол «жаңа ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық пайдаланудың жаңа әдістерін қолдану;
өткізудің жаңа рыногын ... ... ... ашу және ... ... өзгерту (монополия құру немесе жою) [2,159 б.].
Шумпетердің ... ... ... ... ... үшін
және жаңа идеяларды тиімді экономикалық шешімдерге айналдыру үшін жаңашыл,
новатор – кәсіпкердің жігерлілігі, шығармашылық ... ... ...... ... ол – жаңашыл-новатор.
Өнертабыс – бұл жаңа үдеріс немесе жаңа өнім ... ... ... ... түпкі фазасына дейін жүзеге асырылған ... ... ... ... ... ... түскен кезде ғана инновация
болып табылады. Өнертабыс пен новаторлықтың ... ... ... ... ... ... бір ... туындауына түрткі
болады, яғни, әрбір инновация өз циклына «қарама-қарсы» келіп, өзін жоққа
шығарады, келесі инновация үшін алғышарттар ... яғни жаңа ... ... ғылымды және басқаруды қажетсінеді. Сондықтан
инновациялық даму бұралым тектес формаға ие, ол ... және ... ... ... ғана өз ... ... ... инновацияны енгізу ол – жаңа өнімді немесе
үдерісті алғашқы коммерциялық енгізу, ал ... ...... ... жүйе ... ... байланыс тетіктері арқылы
тарату үдерісі.
Cонымен қатар, Шумпетер инновацияны пайданың ... көзі ... яғни ... жаңа ... ... ... туындап,
кәсіпкерлердің жаңа инновацияларды өндіріске енгізуін ... ... ... көзі тек бағаны өзгертуде немесе ... ғана ... ... ... ... өнімдерді түбегейлі өзгертуде
болса керек, яғни: «...дамусыз пайда, пайдасыз даму болмайды» [2, 160 б.].
Сонымен, инновациялар – ... ... ірі ... ... ... ... ... рентаны иелену және пайдалану –
осы прогрестің негізгі ынталандырушы күші ... ... кету ... ... теориясындағы инновациялық даму циклдық
сипатқа ие, ал оның кезеңдері ұзақ ... ... ... және ... тоқырау, құлдырау үдерістері орын алып отырады. Ол өзінің кейінгі
еңбектерінде ұзақ ... ... ... өзгерістермен
байланыстырып, инновациялық «жиынтық» ... ... үш ...... (1790–1842), темір жолды ... ... ... ... (1898–1949) пайдалану мен оның кең ... ... ... ... 40-70 ... ... ... еңбектері ҒТП-ның даму
заңдылықтарына, яғни жаңалықты өндіріске енгізу емес, тек жасау үдерісіне
бағытталған. Бұл ... ... ... үшін ... ... ... екіншіден, ғылым мен өндіріс арасындағы тікелей
байланыстың жоқтығымен байланысты. Бұл ... ... ... туындамады. Себебі, осы аралықта екінші дүниежүзілік соғыстың
көптеген ауыртпашылықтар әкелгені белгілі. Осы ... ... ... күш-
жігер әскери зерттеулерге, қару-жарақ жасауға жұмсалды.
Осы кезеңдегі ... ... ... ... ... мен ... өсу ... өзара байланысқа көп көңіл
бөлінуін айтуға ... Осы ... ... американдық экономист-статистик
– С. Кузнец өзінің нобельдік дәрісін арнаған. Бұл дәрісте Й. Шумпетер мен
Дж. Берналдың идеяларын әрі ... ... ... ... жаңа ... ұсынылған. Дж. Бернал инновация теориясының
дамуына үлкен үлес қосқан ағылшын ғалымы. Оның әйгілі ... ... атты ... ... даму ... ... кезеңдеріндегі
ғылыми, техникалық және әлеуметтік жаңалықтар енгізу арасындағы байланыстар
көрсетілген. Оның пікірі бойынша, «ғылымның өркендеу кезеңі – экономикалық
белсенділік пен ... ... ... ... ... ... [3,
230б.].
С. Кузнецтің ұсынған көзқарастары:
– біріншіден, «дәуірлік инновациялар» ... ... Ол ... ... ең алғаш рет ғылыми айналымға енгізген Нобель
сыйлығының лауреаты ... ... ... ... экономикалық өсу қарқынын жеделдету
дәуірлік инновацияларға байланысты. «Экономикалық өсудің негізгі көзі –
ғылымды қарқынды дамыту. ... ... ... ... ... ... ... қолдану кезекті техникалық прогрестің
негізін қалайтын ғылыми прогреспен тығыз байланысты.
Жаңалықтарды пайдалану ұзақ мерзімді ... ... ... және ... ... ... ... ететін іргелі және қолданбалы зерттеулер
үшін тек қосымша ... ... ... қана ... ... ... ... және өндірістің әсерінен туындайтын табиғаттағы өзгерістер
жөнінде қосымша ақпарат алуға мүмкіндік ... [4, ... ... технологиялық жаңалықтар қоғамның ... ... ... ... ... экономикалық өсуге тән сипат
технологиялық ... және ... ... ... ... үнемі пайда болуы экономика мен қоғамның құрылымына әсер
етуші негізгі факторлар болып табылады, олар ... ... ... ... ... да жаңашылдық
өзгерістерге әкеледі».
Шумпетердің шеше алмаған проблемаларын неміс экономисі ... ... күш ... Ол ... ... базистік (олар өнеркәсіптің жаңа
салалары мен мамандықтың жаңа түрлерін қалыптастырады) және ... ... ... ... ... деп екіге
бөлді. Жақсартушы жаңалықтар базистік ... ... қол ... ... ... ... іске ... мақсатынында пайда болады.
Менштің сипаттауы бойынша, базистік ... ... ... көп бөлігі ұзақ мерзімді толқынның тоқырау фазасында шоғырланады.
Ал келесі фазаларда базистік ... ... ... ... ... басталады және ол құлдырау фазасында жалған жаңалықтар
енгізумен аяқталады.
Осы фазада ... ... ... ... ... оған ... ... қанағаттандырылуы, жаңа
технологиялық ... ... ... ... ал ... ... тұтыну сұранысын жалған жаңалықтар арқылы белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... жаңалық – бұл өнімнің сыртқы
пішінін сәл ғана ... жаңа өнім ... ... ... фазасында
базистік жаңалықтарды енгізу ең тиімді, пайдалы ... ... ... ... және ... фазасынан шығудағы бірден-бір жол».
Инновация теориясының дамуында ХХ ғасырдың көрнекті экономисі Фредерих
фон Хайектің идеялары өте маңызды. Ол ... ... тән, ... үдерістің негізі болып табылатын ерекшеліктерге – ақпараттың
айқынсыздығы, ... ... ... ... ... ... ... пайымдауынша, интеллектуалды немесе ақпараттық күш-қуатты
неғұрлым жоғары ... алу ... ... бірден-бір мүмкіндігі –
рынок болып табылады. Хайек бойынша, рыноктық ақпараттың ... жол ... ... бұл ... ...... өзгерісіне сәйкес олардың қажеттіліктерін қанағаттандырудың
жаңа ... ... ... іздеп табу [5,7б.].
ХХ ғасырдың 70–90 жылдары әлемдік экономикада монополизациялану мен
жаһандану үрдістерінің ... ... ... ірі компаниялар,
фирмалар бәсекеге қабілеттілікке қол жеткізудің көзі ғылыми әзірлемелерде
екеніне көз ... ... Сол ... зерттеуші ұйымдар мен өнеркәсіптік
компаниялар арасында байланыстар тұрақтана ... ... ... ... ... ... ... бөлімдері көптеп
құрыла бастады. Осы мезетте жеке капитал инновация ... ... ... ... ... бірте-бірте арта түседі.
Инновация негізі болып табылатын жаңа салалар мен жаңа кәсіпорындар
пайда болды. Ол ... ... етуі ... инновация рөлінің сапалы
түрде өзгеруінің дәлелі. Инновация теориясында бұл ... ... ... сипатталады.
Ғылымның, техниканың, экономиканың дамуындағы ... ... ... А.И. ... КСРО-ның Мемлекеттік сыйлығына ие болған
«Ғылым-техника-экономика» атты еңбегінен де көруге ... Ол ... ... ... ... ... ... үш негізгі дәуірлік төңкерісті атап көрсеткен. Олар:
ХVІІ ғ. аяғы–ХІХ ғ. бас кезіндегі алғашқы өнеркәсіптік төңкеріс; ХІХғ. соңы-
ХХ ғ. бас ... ... ... ... ХХғ. орта ... үшінші өнерәсіптік төңкеріс. А.И. Анчишкиннің айтуы бойынша, ХХғ.
80 жылдары ҒТР-дың екінші толқынының белгілері ... таба ... ... ...... ... ... күрделі техникалық жүйелерді автоматтандыру, ақпараттық
жарылыс, ғылыми білімдерді ... ... ... өндірістің
басты көзіне айналуы негізінде түбегейлі өзгеруі болып табылады [6].
Инновация теориясындағы жаңа ... ХХғ. 70–80 ... ... терең энергетикалық дағдарыспен байланысты деуге де болады.
Осы кезеңде энергетикалық дағдарысқа төтеп беру үшін ... ... ... қалайтын базистік инновацияларға деген қажеттілік
туындады. Осы аралықта бесінші ТУ-дың ... ... ... ... ... ... арта бастады. Нәтижесінде әлемнің ЖІӨ көлемі 15
жыл ішінде бірден 63%-ға көтерілген.
Инновация мәселесін зерттеуде ТМД елдерінің зерттеуші ғалымдарының ... ... А.Н. ... пен П.А. ... ... ... – бұл ... әсер алу мен коммерциялық пайдалануға дейін
жеткізілген идеяларды, жаңалықтарды және ... ... ... ... орын алатын үдеріс немесе қызмет».
Профессор Р.А. Фатхутдинов «инновация» мен «жаңашылдық» ұғымдарын
жекелеп қарастырады, яғни ... – бұл ... ... ... мен тәжірибелік жұмыстардың нәтижесі. Олар:
жаңалықтар, өнертабыстар, патенттер, өнертапқыштық ұсыныстар. Ал инновация
– жаңашылдықты басқару ... ... және ... ... алу ... ... түпкі нәтижесі
[7,215б.].
Қазақстандық ғалымдардың «инновация» туралы зерттеулерінде де ... ... ... бар. ... Ф.М. ... инновацияның мәнін
былайша түсіндіреді: «...адам ақыл-ойының жетістіктерін (жаңа идеяларды,
өнертабысты, жаңалықтарды, т.б.), жаңа құралдар немесе жаңа ... ... ... ... ... ... көздерін пайдаланудың,
халықаралық бірлестіктердің ... және ... ... ... ... ... ... арттыру үшін қолдану»
[8,54б.].
Ф.Ғ. Әлжанованың пікірі бойынша, ... ... ... және ... ... қарастыруға болады. Осы ... ... ... ... және олар бір инновацияның бойында
болуы мүмкін. Бірақ инновацияның экономикалық табиғаты ... ... ... ... ... ... екенін
көрсетеді, себебі тұтынушыны ғылыми-техникалық идеяның бірегейлігі ... ... ... тиімділігі тартады. Ғылыми-техникалық аспекті инновация
жаңа өнімге сіңіп, оған рыноктық сұраныс болған жағдайда ғана экономикалық
фактор болып табылады [8,57 ... ... ... ... ... ... жылы Норвегияның астанасы – ... ... ... ... және ... статистикасындағы халықаралық
стандарттар», яғни «Осло ... ... ... болады. Бұл
стандарттар технологиялық инновацияларға қатысты жасалған, яғни олар жаңа
өнім мен жаңа ... және ... ... ... өзгерістерін
сипаттайды. Халықаралық стандарттарға сәйкес ...... ... жаңа ... ... технологиялық үдеріс
түрінде және рынокқа ... жаңа ... ... өнім ... ... қызметтің түпкі нәтижесі.
«Инновациялық қызметті ... ... ... ... 2006 жылғы 23 наурыздағы № 135 Заңында «инновация» – бұл
өндірістің және ... ... ... ... енгізілуі экономикалық
тұрғыдан тиімді және әлеуметтік, экологиялық тұрғыдан маңызды ... ... ... ... ... ... ғылыми және ғылыми-
техникалық қызметтің нәтижесі деген ұғым берілген [9].
Бүгінгі таңда инновацияның экономикалық өсудің қозғаушы күші ... Ол ... ... ... ... ... дамудың негізгі факторының бірі.
Дамыған елдерде ЖІӨ өсімінің 50%-дан 90%-на дейін инновациялармен ... ... ... Ал ... экономикалық өсу
негізінен шикізат өнімдерін экспорттаудан болып отыр.
– инновациялар тек бизнестің ғана емес, ұлттық ... ... ... қабілеттілікті арттырудың негізі болып табылады.
– өндірісте еңбек өнімділігін арттыру арқылы тұтынушыларға әрі ... ... ... мен ... ... ... береді.
– қазіргі кезде бүкіл әлемді мазалап отырған экологиялық проблемалардың
зардабын жою және олардың алдын алу шараларын іске ... ... жолы – ол жаңа ... енгізу арқылы қалдықсыз өндірісті
іске қосу болып табылады.
– инновациялар қазіргі ғылыми сыйымды әлемдік рынокқа кіруге ... Жаңа ... ... ... жылдық айналымы
минералдық ресурстар рыногын ... ... даму ... ... ... ... экономистерінің
бірі – И.Б. Гурков. Ол зерттеу жүргізу барысында инновациялық даму ... ... ... 1. ... даму ... - ... Ю., Митяков С., Митякова О., Фалеева ... ... и ... рост // ... – СПб. ... – № 5. – С.23–27.
И.Б. Гурков 1-суретте көрсетілген инновациялық дамудың негізгі
ұғымдары ... ... ... бар ... ... ... ... кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін арттырады және
оның экономикалық жағдайын көтереді. Ол өз ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін жаңа деңгейге
көтереді [10,25б].
КСРО кезінде индустриализациялау үдерісіне ... ... ... де, ... мен ... модернизациялаудың тиісті
қадамдарымен бекімеді. Нақтырақ айтқанда, өндірісті дамыту мен ... ... ... тұтыну мен қоғамның тұтынушылық күштерін
ынталандыру шараларымен бірлікте жүзеге асырылмады. Яғни ... ... ... болды, олар жарқын болашақ үшін еңбек етуде бар күштерін
салғанымен, соған сәйкес өмір сүру ... ... ... ... ... деп
айта алмаймыз. Осы жерде Джон ... ... 20 ... ... орын алған «Ұлы тоқыраудан» шығу механизмдерінің бірі ретінде
ұсынған тиімді сұраныс ... ... ... ... ... ... жабдықтап, индустриалық қоғамнан постиндустриалық қоғамға
өту мақсатын алға қояр ... тек қана ... ... бір ... ғана ... ... қабілеті жоғары қоғамды қалыптастыруға да
көңіл бөлген жөн. Мұны ... ... ... және ... бағыттауынан, елдің экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... да көруге болды [11].
Әлемдік экономика дамуының жаңа ... ... ... ... ... ... сара жолы ... даму
бағыты болып табылады. Ал, инновациялық дамудың негізгі мақсаты – ... ... ... экономиканың бәсекеге қабілеттілігін нығайту,
әлеуметтік-экономикалық және экологиялық ... шешу ... ... сүру ... ... ... ... даму – бұл рынокта
адамның өмір сүру сапасын жоғарылатуға мүмкіндік беретін жаңа тауарлар ... ... ... Нақтырақ айтқанда, инновациялық даму – ұлттық
бәсекеге қабілеттілікті арттыру негізінде қоғамның өмір сүру ... ... ... ... Мемлекеттің инновациялық саясатын жүзеге асыру үлгілері
Мемлекеттің иновациялық саясатын жүзеге ... ... ... ... бір қатар даму үлгілерін қарастыруға болады.
Инновациялық дамуды зерттеуде ... ... бар. ... ... ... ... ромб» (немесе «бәсекелік алмас») ... ... ... артықшылығы мен бизнес-ахуалын анықтау барысында ... ... ... жиынтығы пайдаланылады. Олар: өндіріс
факторларының жағдайы, ... ... ... мен ... даму
жағдайы, бірлескен және қызмет көрсетуші салалар.
М. Портердің «бәсекелі ромб» көрсеткіштерін негізге ала ... ... ... ... ... ... ... факторларының жағдайы:
– табиғи ресурстар. Қазақстанның экономикалық әлуеті минералды және
энергетикалық ресурстарға аса бай кен орындарымен сипатталады. ... ... Д.И. ... ... ... ... 105
элементтің 99 табылған, 70 элемент ... ... ... ... ... ... ... өндіріске тартылған. Қазақстан минералды ресурстарға
ең бай елдердің қатарына жатады. Әлемде ... 11 ... ... 250 млн. аса ... ... ... тиесілі, осы
көрсеткіш елімізге әлем елдерінің ішінде 11-ші орын ... ... ... дүниежүзінде цинктің, вольфрамның және бариттің зерттелген
қоры бойынша бірінші орында, ал күміс, ... ... ...... ... ... бойынша – үшінші, молибден бойынша – ... ... қоры ... ... ... ... Зерттелген мұнай қоры
бойынша әлемде 13-орында. Көмір қоры – 35,8 ... ... ол ... ... 3,6%-ын құрайды.
Минералдық және шикізаттық ресурстар базасының болуы Қазақстан
экономикасы үшін үлкен артықшылық болып табылады. ... ... және ... ... ... технологиялардың көпшілігі экологияның,
экономиканың және ... ... ... ... ... сай ... ... өңдеуші және өндіруші зауыттарында
пайдаланылатын технологиялар қоршаған ортаны ластайтын газ тәріздес зиянды
қалдықтардың шығарылуымен сипатталады.
Қазақстанның мұнай ... ... тек ... ... ғана ... соның нәтижесінде мұнай өңдеудің тереңдігі 50–59%-
ды құрайды. Ал ... ... ... ... ... 83%-ға ... озық кәсіпорындар қалдықсыз өнім шығаруға қол жеткізген.
Қазіргі кезде Қазақстан жерінде 20 млрд. тоннадан астам өнеркәсіп
қалдықтары жинақталған, олардың ішінде ... ... ... ... 10,1 млрд ... қара ... – 8,7 млрд.
тоннаны құрайды. ... ... руда кен ... ... ... ғана кен металлургия өндірісінің 360 млн. тонна қатты қалдықтары
жинақталды, олардың құрамында 2 млн. тоннаға жуық мыс, қорғасын, мырыш ... ... жуық ... бар.
Дамыған елдерде жыл сайын пайда болатын өндірістік қалдықтар мөлшері
жан басына шаққанда 15 тоннаны құрайды. Ал ... ... ... 100 ... ... ... Қазақстанда бұл көрсеткіш 60 ... ... ... ел аумағында көмілген қалдықтардың тек 2% ... ... ... ... ... ... қадірі жоқ» деген мақалға
жүгінсек, тау-кен саласындағы шикізат өнімдерін қалай болса, солай игерудің
негізінде жылына қаншама ... жер ... ауа, су ... ... ... ... жойып келеді. Дүниежүзінде шикізат қорына зәру
болып, оны басқа елдерден импорттап отырған, сонымен қатар ... ... да ... ... бар ... ... жетерлік. Олай болса,
қолда бар қара, сары «алтындарды» үнемді игеріп, ... ... ... ... да, ... да, халықтың тұрмыс-жағдайына да оң әсері
болары сөзсіз. Ол үшін, біздің ойымызша, ... ... ... ... ... ... қалдықсыз технологиялармен алмастыруға
бағытталған зерттеулерді көбейтіп, ... және ауыл ... ... мен қайта өңдеу үдерісін тереңдету, металлургияда түпкі
пайдалануды игеру, мұнай және газды ... ... ... ... мәселелерін шешу қажет. Осы аталғандарды іске асыру үшін ... мен ... ... ... мамандар керек. Ол елдегі
адам ресурстары, ... ... мен ... ... ... ... ... ресурстары және ғылыми-зерттеу әлуеті. Бүгінгі постиндустриалды
төңкеріске тән ... − адам ... ... артуы. Қазір өндіріс
адам капиталына, адамның ... ... яғни адам ... ... ... іскерлік білімге, ... ... иек ... ... ... ... алғышарттары мен
әлеуметтік-экономикалық фактордың бірі елде инновациялық өнім ... ... ... ... пайдалануға қабілетті мамандардың болуы
[12,168б].
Ғылыми-техникалық жағдайдың жай-күйi бiрiншi кезекте ғылымды
қаржыландыру ... оның ... ... ... ... ... ... күш-қуат адам
ресурстары, ғылыми инфрақұрылым, қаржыландыру ... ... ... мен ... қатысуы, технологиялық
бағдарламаларды тиімді жүзеге асыру сияқты көптеген құраушылардан тұрады.
Қазақстанның ғылыми-технологиялық әлуетін бағалау үшін ... ... және ... ... ... ... ... Оның әлсіз жақтарына
біріншіден, ғылыми зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар мен ЖОО-да
материалдық-техникалық базаның ескіруін айтуға болады. Ресейде 2008 жылы
технологиялық ... оның ... ... мен ... ... ... шығыстар көлемі 56%-ды құраған, сонымен ... ... екі ... ... ... ... 20%, ... мерзімі 5 жылды құрайтын қазіргі заманғы приборлар үлесі 10-12%.
Дамыған елдерде пайдалану мерзіміне 5 жыл ... ... олар ... Ал, ... ... кешенді жаңартуға жыл сайын
бөлінетін шығындар әзірге ЖІӨ-нің 1%-на да жетпей отыр, ... ... ... ... ... тозуды артқа тастап, табиғи
тозу уақытынан да асып кетті.
Екіншіден, ғылыми-зерттеу ұйымдарының рынокқа бейімделуінің дамымауына
байланысты ғылым мен ... ... ... әлсіздігі, көптеген
зерттеу және білім беру мекемелерінің бір-бірінен, отандық және халықаралық
өнеркәсіптен оқшауланып қызмет етуі. Қазақстанда және ... да ... ... ... ... өндіріспен өте әлсіз байланысқан, себебі
өнеркәсіпте ... ... ... қажеттіліктерді
ынталандыру ісі мен олардың инновациялық ... өте ... Бұл ... ғана ... ... ... да мемлекеттеріне тән құбылыс.
Үшіншіден, Қазақстанда ғалым беделінің төмендігі. BISAM CENТRAL ASIA
2005 жылы жүргізген сауалнамалары бойынша елде халықтың тек 4,3%-ы ғана ... ... деп ... ал ... ол 51%-ды ... ... саласы
беделінің төмендігі, еңбекақының аздығы бұл салаға жас әрі ... ... ... ... экономиканың басқа беделді салаларына
ағылуына әкелуде. Ол қазіргі кезде ғылым саласының басқа салалармен мысалы,
қаржы, ... ... ... ... ... төмендегенін
сипаттайды, яғни мамандардың көбінесе табысы жоғары болып келетін салаларға
бет бұрып, ғылыми зерттеулерге ... ... ... ... елде ... және технология саласының инвестициялық
тартымдылығының төмендігі, бұл ... жеке ... ... тартуда қиындық туады.
Бесіншіден, ғылыми кадрлардың жаңаруына, яғни жас ... ... ... келуіне ешқандай ынталандыру шараларының
жоқтығы, ғылыми қызметкерлердің қартаюына әкелуде.
Қолданбалы ... ... ... ... мен ... өз ... идеяларын әрі қарай дамыту мақсатында «Болашақ»
бағдарламасымен және көптеген шетелдік гранттар арқылы шет ... ... ... ... жасауда [13,221б].
Осының барлығы ғылым саласына ... ... ... ... толық жүзеге асырылмауынан және жеке сектордың
ғылым саласынан мүлдем алшақ болуынан туындап отыр. Сол ... ... ... ... қол жеткізудің басты саласы ретінде толыққанды
қолдау көрсетіп, дамытпайынша жоғарыда келтірілген кемшіліктер артқа тартар
жүк болып қала бермек.
Ал, артықшылығы ... ... ... ... ... ... мен КСРО-дан қалған атом энергетикасы, металлургия, тау-кен және
ғарыштық зерттеулер салаларындағы ірі ... ... ... ... ... сауаттылық деңгейі мен білім беру жүйесімен қамтылу
дәрежесінің жоғары екендігін көруге болады, яғни ... жылы 97,7% және 80,0% ... ... 2008 жылы 99,5% және ... ... ... қазіргі таңда осы артықшылықты мүлдем жойып алмай
тұрғанда ... ... ... ... Р.Е. Елемесовтың жоғарғы оқу мен ... ... ... ... ... ... яғни «жоғары сапалы
адам капиталынсыз» бәсекеге қабілеттілікті ... ... ... ... ... де айырылып қалуымыз ғажап емес [14,220б.].
Кесте 1
Қазақстан халқының сауаттылық деңгейі
| |1995 ж. |2000 ж. |2011 ж. ... ... % |97,7 |98,7 |99,5 ... ... қамту, % |80,0 |73,0 |85,0 ... ... Р.Е. ... ... и
конкурентоспособность страны // Қазақстанның ұлттық бәсекеге қабілеттілігі:
теориясы, тәжірибесі, ... ... ... 15 ... халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары, 7-8
желтоқсан 2011 ж. – Алматы: «Қазақ университеті», 2011. – 4.1. – ... ... ... Қазақстанның қаржы секторы ... ... ... даму ... Бірақ, елдің қаржылық
ресурстары экономиканың нақты секторларына ... ... ... ... ... құрылыс, қызмет көрсету,
минералды ресурстарды өндіру сияқты салаларға көп мөлшерде ... ... ... қаржы ресурстарын тұтыну барысында
теңгерімсіздік туындатты.
Халықаралық ... ... ... және ... ... жіті перспективаларының болмауы көбінесе халықаралық рейтингтік
агенттіктердің ... ... ... ... ... Халықаралық
рыноктардағы дағдарыстың үдеуі қазақстандық банктер үшін ... ... ... ... ... ... қаржыландыру
көлемінің қысқаруы қазақстандық банктердің кредиттік қызметінің төмендеуіне
әкеп соқтырды. Құрылыс компанияларының негізгі қаржыландыру көзі ... ... ... үлестік құрылыс нарығында келеңсіз ... ... Бұл ... ұлттық ... ... ... ... ... ... ... Бәсеке мен стратегиялық даму жағдайы:
– инвестициялық ... ... ТМД ... арасында инвестициялық
қызметті жүзеге асыруға қолайлы жағдай жасау ... ... ... ТМД елдерінің ішінде бірінші болып халықаралық рейтинг
агенттіктерімен инвестициялық класс рейтингі берілді. ... ... ... ... өсу үшін ... жою» атты 145 әлем
елдеріндегі жыл сайынғы баяндамасына сәйкес, ... ... ... ... 5-ші топ ... бұл ... Германия, Дания,
Жаңа Зеландия, Швейцария, ... және ... ... де ... бұл ... 0-ден 7-ге дейін, 7-ші топта Канада, АҚШ сияқты
елдер бар.
Қазақстан кейінгі бірнеше жыл ... жан ... ... ... ... ... ТМД ... арасында бірінші орында.
1997–2012 жылға дейiн Қазақстан 45 миллиард доллардан астам шетелдiк
инвестиция алды. Бұл ... Азия ... осы ... ... ... 80 пайыздан астамын құрайды. 2011 жылы негізгі капиталға
салынған ... ... 3392,1 ... ... ... (2006 жылы ... млрд. теңге, өсімі ( 20(), оның ішінде мемлекеттік инвестициялар (
555,8 млрд. теңге немесе өсімі 16,4(, жеке ( 1933,3 ... ... ... ... ( 903 ... ... ... 26,6(.
Дүниежүзiлiк банк Қазақстанды үлкен көлемде инвестиция тартушы
20 мемлекеттiң қатарына кiргiзiп ... ... ... және ТМД ... Қазақстан жан басына шаққандағы инвестиция көлемi бойынша
5-ші орында тұр.
Бүгiндерi ұлттық экономика ... ... ... ... айқын байқалады. Әсiресе, жанармай-энергетикалық,
минералдық-шикiзаттық кешенінiң ... ... ... ... ... ... ... шығаратын кәсiпорындарға қарағанда
өте жоғары.
2005–2013 жылдар аралығында елге тартылған барлық инвестицияның 67%-
дан астамы өнеркәсiпке тартылған, ... оның 55%-зы ... ... ал
қалған 12%-зы ғана өңдеушi өнеркәсiпке жұмсалған.
2013 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанда инвестиция салу ... ... яғни ... және ... газ ... және осы ... қызмет
көрсетуге тартылған инвестицияның 25,3%-ын, ал жылжымайтын ... - 26,9%, ... және ... - 12,6%, ... ... - 9%
құрады [15]. Мұндай теңсiздiктiң ел ... ... ... арттырып, шетелдiк сауда нарықтарына бағынышты етiп қояды.
Алайда, мемлекет iшiндегi аймақтарға ... ... ... ... ... ... жылдары елге салынған барлық шетелдiк инвестицияның
70%-ға ... ... және ... ... ... еншiсiнде екен. Ал
қалған 30%-ы ... өзге ... ... онда да бiрдей емес. Екiншi
деңгейлi банктердiң сыртқы қарыздары, олардың активтерiнiң үлкен өсiмi ... ... ... бөлiнуiне ықпал етiп, экономиканың шетелдiк
капиталға тәуелдiлiгiн арттыра түсуде. Мысалы, елдегi жеке меншiк сектордың
сыртқы қарыздары 2005 жылы ... 48%-ын ... 2012 жылы ол ... Ел ... ... ... болатын жылжымайтын мүлiк, құрылыс
саласын несиелендiруге сыртқы қарыздарын пайдаланатын екiншi ... ... ... ... күрт көтерiлуiне ықпал етуде. ... ... өсiмi де ... туғызады.
Елге тартылған инвестицияның құрылымдық тұрғыдан осыншалықты
диспропорциялы бөлiнуiне не ... ... ... мемлекеттiк деңгейде
тиiмдi өнеркәсiптiк саясаттың болмауы және шетелдiк инвестициясы ... ... ... ... iшкi және әлемдiк ... ... ... ... ... ... қаржының ел
экономикасын дамытуға емес, жекелеген компаниялар үшiн үлкен пайда көзi
болып қалуы. ... ... ... ... біз ... ... жатқан
шетелдiк қаржының мемлекеттiң ... ... ... ... ... реттелiп отыруы керек дегендi айтар
едік. Сондықтан, шетелдiк қаржылардың тартылуы мен жұмсалуын ... ... үшiн ... ... ... ... ... шетелдiк
салымдардың экономикаға келуiн реттеп отыратын билiк тарапынан бақылау
жасауға ... ... ... ... ... ... ... инвестицияға бақылау, қадағалау жасайтын органдар, валюталық
бақылау; салық ... ... ... ... инвесторлардың
есеп беру жүйесi мен тәртiбi; инвестицияның құқықтық қорғанысы және даулы
жағдайларды шешу үрдiсi.
– бәсекелестердің болуы және ... ... ... ... мақсатында тек макроэкономикалық көрсеткіштерге ғана емес,
микроэкономикалық жайттарға да мән берген дұрыс, яғни ... ... үшін ... орта ... компаниялардың
капиталдандырылуы мен қаржы институттарының нығаюы үшін қолайлы жағдай
жасау, ... ... мен ... ... ... ... нығайту болып табылады. Бәсекеге қабілеттіліктің негізгі
қозғаушыларының бірі – бизнесті дамытудағы кемшіліктерді ... ... ... ... ... сапасын
арттырмайынша және бюрократиялық идеялогиядан толық арылмайынша мүмкін
емес ... ... және орта ... ... келеңсіз әсер ететін
факторлардың қатарындағы көрсеткіштерге лицензиялау – 173 орын, меншікті
тіркеу – 72 ... ... ... жургізу – 178 орын, компанияны жабу –
100 орын және ... ... ... 1. ... жүргізудегі жеңілдік. Әлемдік Банк, 2013
Ескерту – Сагадиев К. ... ... ... ... ... Алматы: Б. и., 2011. – 312 с.
3. Сұраныс жағдайы. Бұл Қазақстан үшін әлсіз тұстардың ... ... көп ... ... ... ... дәрежеде
жоғары емес. Ол киім-кешек, азық-түлік, жиһаз өндірісі, қызмет көрсету ... ... өзі ... ... ... сипаттайды. Сонымен
қатар, оған қазіргі кезде халықтың ... ... ... ... ... ... тауарлары мен қызметтеріне бағаның өсуі себеп болып отыр. Ол өз
кезегінде тауарлар мен қызметтерге ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде аз болғандықтан, оның көп ... ... ... ... Ол сапасы төмен, әлемдік стандарт
талаптарының иісі де ... ... ... ұсақ ... ... ... кейінгі жылдары ірі қалалық
орталықтар, ірі сауда ... ... ... ... ... және ... көрсетуші салалар. Бірлескен және қызмет
көрсетуші салалар ретінде кластерлерді қарастыруға болады. ... ... ... ... – бұл ... ... ... географиялық
жағынан көршілес және белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... ... ... ... (оқу ... ... ... инфрақұрылымдық компаниялар). М. Портердің пікірі бойынша, елдің
бәсекелік қабілеттілігін халықаралық бәсекелік қабілеттілік призмасы арқылы
қарастырған кезде тек оның жекелеген фирмаларын ғана ... ішкі ... ... ... және ... ... ... бірлестігі –
кластерлерді де есепке алу қажет [17].
Қазақстанда «Экономиканың басым секторларында пилоттық кластерлерді
жасау мен ... ... ... ... туралы» Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 25 маусымдағы № 633 Қаулысына сәйкес:
– «Металлургия»;
– «Көлiктiк ... ... ... ... материалдары»;
– «Тамақ өнеркәсiбi»;
– «Туризм»;
– «Мұнай-газ машиналарын жасау» салалары ... ... құру ... ... ... ... ... кластерлер толығымен институционалдық және
қаржылық инфрақұрылымдармен қамтамасыз етілетін болса, онда осы ... ... ... әсер ... көптеген мәселелерді
шешуге болады. Біріншіден, жаңа өндіріс орындары ашылады, екіншіден,
ашылған жаңа ... ... ... жаңа ... ... ... болады.
Үшіншіден, сол аймақтағы шикізат ... ... ... арадағы
делдалдарға жем болып ... ... ... немесе жеке
кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... мүмкіндіктер
беретін сату рыноктары қалыптасады. Төртіншіден, өңір халқының әлеуметтік
жағдайы, өмір сүру ... ... ол өз ... ... тұтыну талаптарын жоғарылатады. Мұның өзі кәсіпкерлерді де
бәсекеге қабілетті өнім ... ... ... ... ... даму ... ... мәселелерімен қатар
көптеген міндеттерді шешу үшін қолданылады. Мысалы:
– аймақтың, саланың, ... ... ... ... ... ... аймақтың даму бағдарламасын жасау кезінде;
– мемлекеттік өнеркәсіптік саясаттың негізі ретінде;
... ... ... ... ... ірі және ... ... өзара әрекетінің негізі
ретінде қолдану және басқалары.
Жоғарыда қарастырылып отырған «бәсекелік ромб» құраушыларына ... ... ... ... ... ... қол ... үшін ел
экономикасында кездесіп отырған бірқатар кемшіліктерді жойып, бәсекелік
артықшылықтарын тиімді пайдалану арқылы ... ... ... ... ... ... көруге болады.
М. Портердің пікірінше «елдің әл-ауқат жағдайы мирас ... ... ол ... Ол ... табиғи байлығынан немесе ... және ... ... ... [19,8б.]. Оның дәлелдеуінше,
елдің әл-ауқат жағдайын салыстырмалық емес, ... ... ... ... ... болған идея ол бағалық емес бәсекеге
қабілеттілік, яғни ... өз ... ... ... ... ... өткізе білу қабілеті.
Портер моделінде бәсекелік артықшылықтары қатарындағы Қазақстан үшін
қазіргі таңда ең ... ол ... ... қоры ... ... Табиғи
байлықтың экономикалық даму үшін маңызды факторларының бірі болғанымен де
ол адам дамуына, яғни оның өмір сүру ... ... ... ... ... ... Ал сапалы өмір суру ... ... ... емес ... оның ішінде жеке басының қауіпсіздігі, адам
құқықтарының қорғалуы, сапалы білім алу, медициналық қызмет көрсету, ... ... ... ... және басқалардың болуымен анықталады.
Портердің «бәсекелік ромб» үлгісін пайдалана отырып, ... ... ... елдің қазіргі даму барысына сәйкес
толықтырғанды жөн көрдік.
Аталмыш үлгіде Қазақстан экономикасын әлемдік даму ... ... үшін ... бәсекелік артықшылықтарын тиімді пайдалана отырып,
алтыншы технологиялық укладтың негізгі ... ... ... ... ... ... инновациялық процестің ұтымды жүзеге
асуына негіз болатын институционалдық, ... және ... ліс ... ... ... құндылығы сипатталып, жетілдіріліп
отыр.
Бәсекеге қабілеттілікті ... ... ... даму ... ... көрсеткіштер бір-бірімен тізбекті
байланыста. Қазақстандық ... ... ... ... ... қазіргі таңда өте ауқымды. Осы ұғымда экономикалық,
табиғи-климаттық, ... ... ... және ... ... орын ... ... байлықтың болуы елдің экономикалық дамуына
септігін тигізіп, бәсекелік қатынастарда артықшылық ретінде саналуы мүмкін,
бірақ ... ... ... өсуі мен ... ... ... ... Сол себепті, елдің бәсекеге қабілеттілігі халықтың,
мемлекеттің адам дамуы үшін әлеуметтік-экономикалық прогреске қол ... да әлем ... ... ... алу ... Әлем ... ... түсуде үлгідегі бәсекелік артықшылықтар Қазақстан
экономикасы үшін тек ... көзі ... Ал, ... ... ... ... және ... басқа да басым бағыттарын дамытуда
тиімді пайдаланған жағдайда ... ... ... ... ... ие болады.
Сурет 2. Бәсекеге қабілеттілікті арттыру факторлары ... даму ... ... ... ... ... құрастырылған
Инновациялық-инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін алдымен
институционалдық-ұйымдастырушылық, ... ... ... етіп, елдің
стратегиялық даму бағытын нақтылау қажет. Сонымен қатар елде ... ... ... ... ... жетілідіріп, заң
жүйесінің тиісті дәрежеде орындалуын қатаң қадағалау ... ... ... ... ... ... аясында бәсекеге
қабілеттілігін арттыруда өзіндік мәнге ие ... ... ... ... ... тәжірибесі
Қандай бір үлкен істі болса да қолға аларда өзгелердің үлгісінен
үйренген тезірек оң нәтижеге қол ... ... ... жолы болып
табылады. Осы тұрғыдан өткен күн тәжірибесіне көз ... ... ... орын ... ... ... бастау алған әлемдегі
ғылыми-техникалық прогресс ... ... ... ... жарты ғасырда жаңа
сатыға көтерілді деуге болады. Осы кезеңде әлемдік экономика жаһандануға
толық бет бұрды. Бұл өз ... ... ... ... ... ... беру үшін өнеркәсіп алпауыттары жаһандану үдерісіне
жылдамдата енуге мәжбүр. ... ... ... ... күші ... прогресс те ғылым мен техникадағы, технология мен
инфрақұрылымдағы жаңашылдықтың, ... ... ... ... жетістіктерін қолдана білуге тікелей ... ... ... ... ... ... бұл бағытқа бөлінер қаржыны ... ... ең ірі ... держава АҚШ-тың өзі жекеменшік
сектордың қаржысына федералдық ... ... ... ... ... ... ... алатын инфрақұрылымдар да өте жақсы дамыған. Негізгі
іргелі ... ... ... ... мен ... ... арасында тығыз байланыс орнатылған, олар бірімен бірі барынша
қанағаттандыру бағытында түзілсе, ... ... өз ... ... ... ... АҚШ ... ғылым мен техниканың
басым бағыттарын тікелей қаржыландырып, ... ... ... ... ... ... ... табуды ойлайтын болғандықтан үкімет ... ... да өз ... ... ... 90-ға жуық ғылыми-
техникалық арнайы аймақ бар, соның бірі ... ... ... ғана
әлемдік компьютерлер мен есептегіш машиналардың 20 пайызы жасап шығарылады.
Үкімет болашақта ғылыми сыйымдылығы мол ... ... ... 1 ... еркін экономикалық аймақ құруды жоспарлап отыр.
Германияда 50-ден астам, Голландияда – 45, ... ... бар. АҚШ пен ... ... ... ... істеп жатқан
қызметкерлер саны соңғы жылдары 2 есе өссе, Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде
ол 3-4 есе ... ... да ... ... ... ... ақшаны
аямай жұмсап отыр.
Азия елдерінің ішінде Жапонияның тәжірибесі мол. Өзінің ... ... ел ... ғасырда, әсіресе екінші дүниежүзілік соғыстан
кейінгі жылдары шетелдік дайын технологияны трансферттеу ісін өте ... ... ... арқасында жапондар ғылыми зерттеулерге кететін
шығындарды үнемдеді, өндіріске жаңа ... мен ... ... ... ... ... ... жағынан өте көп шығынды талап
ететін қорғаныс саласына ... ... ... ... өте ... өндіріске несие бөлу мүмкіндігіне ие болды, ол өз ... тез ... ... себепші болды. Жапонияда әсіресе «бентя-
бизнес» ... ... ... ... ... Оның ерекшелігі жапон
бизнесінің тапқан табысының бір бөлігін жаңа бағыттағы, пайда ... ... бере ... ... ... тоқтаусыз жұмсап
отырғандығында. Нәтижесінде жаңа фирма, жаңа тауар ғана пайда болмайды, ең
бастысы жаңа ... ... ... ... Қаржыны «өндірістен -
өндіріске» деген ұстаныммен жұмыс ... ... ... ... - ... ... ... бизнес ұстанымынан басты
айырмашылығы осында. Бизнесті бұлай жүргізу шағын және орта ... ... ... ... нарық талабына бейімделгіш, ... ... ... ... ... елдерде ҒЗТКЖ бөлінетін шығынның басты бөлігі жекеменшік
сектордың ... ... ... ... ... келісім-шарттар түзерде
шығынның 50 пайызы бюджеттен қаржыландырылады, қалғаны – ... ... ... есебінен.
Жапонияда бұл бағыттағы жалпы шығынның 20 пайызы ... ... жеке ... сектор көтереді. 1970-жылдардың басында экономикалық
өрлеу жайлы ұлттық деңгейде арнайы ... ... ... ... ірі ... ... ... жұмыс істейтін
шағын компанияларды құруы және дамытуы жапон елінің табысынан да ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттің ең үлкен
тұтынушылары ғана болып қойған жоқ, оларды оған қоса ірі ... да ... ... ... ... ... бір ғана 1989 жылы ... зерттеу мен әзірлеме жұмыстарына 900 млн.доллар, ал ... 600 млн. ... ... ... Ал, сол ... ... ... 2009 жыл арасында 45,835 млрд.доллар жұмсамақшы. «Сименс» бұл
мақсатқа осы аралықта 6,5 млрд.долар, «Майкрософт» - 5,8 ... ... - 5,6 ... ... - 4,7 млрд.долар құймақшы
[20,123б.]. ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ аймақтық деңгейде шешілетін мәселелер
бірлігін ұмытпау қажет. Бұл ... ... ... өте жоғары екенін
айтып өтуге тиіспіз. Өркениетті елдер ғылыми-техникалық саясатқа ерекше
назар аударып, ... ... ... ... ... ... ... академия, екі жүйе» қағидасымен қайта ... ... ... ... ... ... ... жағдайда жүзеге
асады. Бұл елде ғылыми-зерттеу институттары негізінде жұмыс істейтін
фирмалар мен ... өте ... ... ... мен ... дамытудан басқа жолы болмаған
Оңтүстік Корея елі де өзге ... ... ... ... ... ... үлкен секіріс жасады. Ғылым мен техниканы экономикалық дамудың
басты құралы деп санаған бұл елде 1991 ... ... ... қаржы елдің ІЖӨ-нің 2 пайызын құрап, 5,5 млрд. АҚШ долларына,
2001 жылы 5 ... ... ... ... ... ... ... бөлінсе, жекеменшік мекемелер мен ... ... ... айналысады. Мемлекет қаржысы негізінде жұмыс істейтін,
жекеменшік ... ... ... және ... жоғары,
басқаша сөзбен айтқанда венчурлық жобаларды жүзеге асырумен айналысатын
институттар осы екі тарапты ... ... ... ... Корея
үкіметі сондай-ақ 1982 жылдан бастап өндірісті дамыту үшін аса қажет, ... ... ... ... өз күші аздық ететін
жалпыұлттық деңгейдегі ғылыми жобалар мен ... іске ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңдағы жағдайы сөз
болғанда ең бірінші кезекте табиғи ... ... мол ... мен ... өте аз ... ... ... аударған пайдалы болмақ. Бұл
тұрғыдан келгенде Австралия мемлекеті де ... ... ... ... ... ... қатарына жатады. Бұл елде қабылданған
мемлекеттік бағдарламаға сәйкес қандай бір шетелдік компания Австралияда ... ... ... онда бұл ... ... мен ... тепе-тең болуы тиіс.
Екінші жағынан табиғи қазба байлықтың аз ... ... ... ... бола алмайтынын әлемдік үлгі айқын ... ... бұл ... ... ... тапшылығының орнын жаңа, озық
техникамен, жоғары технологиямен толтыруда. Бұндай елдер мол қазба байлыққа
ие елдермен салыстырған ... ... 3 есе ... ... ... қол ... Мысалы, 1970 жыл мен 1993 жылдар арасында Египет,
Оңтүстік Корея, Тайвань, Индонезия, Филиппины, Малайзия тәрізді 20 ... жан ... ... ... өсімі 2-3,7 % құраса, Аргентина,
Бразилия, Сауд Арабиясы секілді 65 минералдық ресурстарға бай ... ... 0,2-1,3 %- ғана ... Жоғарыда аты аталған дамушы елдер ғылыми-
техникалық прогресстің мүмкіндігін толығымен қолдана, пайдалана білудің
арқасында бүгінгі таңда ... ... өз ... ... ... қатарына
кірді [20,123б.].
Әлемдік тәжірибе сондай-ақ инновациялық қызметтің дамуы іргелі ... ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты екенін көрсетіп отыр. Мемлекеттің
ғылыми-техникалық прогреске деген көзқарасын инновациялық ... ... ... ... бере ... Осы жерде Еуроодақтың өзіне
мүше елдерге ғылымға құяр ... ... 2,5 % ... ... атап
кету керек. АҚШ пен Жапонияда еуропалық елдердей емес, негізінен көптеген
салалардың тірегі болып табылатын ... ... ... ... ... әдіс ... ... соның арқасында салыстырмалы
қысқа мерзім ішінде үлкен нәтижеге қол жеткiзуге мүмкіндік береді.
Ғылыми-техникалық прогреске ... ... ... маңызды
екенін Оңтүстік-Шығыс Азия және Латын Америкасы елдерінің даму ... ... ... ... Америкасы елдерінде 2002 жылы ... ... ... 1 %-ға ... ... ... бұл елдерде өндіріс
кенжелеп қалған. Ал, Оңтүстік-Шығыс Азияның ... ... ... Тәжірибелік-Конструкторлық Жұмыстарды (ҒЗТКЖ) ынталандыруды көздеген
мемлекеттің ... ... ... ... 2%-дан астамын құюға
мүмкіндік алды. Соның нәтижесінде жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... бағдарламалар мен
биотехнологияның, Тайвань дербес компьютерлер өндірісінің, Оңтүстік Корея
тұрмыстық техниканың «кетігін» ... ... ... ... ... алды.
Жалпы, еуропалық, америкалық дамыған елдермен қоса азиялық дамыған
елдер тәжірибесіне назар салсаңыз, ... ... ... ... өз ... жүрсе де барлығына ортақ, индустриалдық-инновациялық
үдерістердің тереңде жатқан сырын ашатын сәттер бар ... ... ... ... ... саясатына тән ерекшеліктер болуы заңды десек
те, бұл саясат екі негізгі ... - ... ... тарапынан
реттеу мен қолдауға келіп тіреледі. ... ... ... ... көп ... ... етеді. Әлемдік тәжірибедегі оның ... ... ... және «Аппалачи» бағдарламалары болып табылады. Өткен
ғасырдың 30-жылдары Ұлы ... ... даму ... ... қалған бірнеше
штаттың экономикалық деңгейін көтеру үшін «Теннеси ... ... ... ... федералдық агенттік дәрежесінде корпорация құрылды.
Оның ... ... ... болып гидротехникалық құрылыстар салу
арқылы энергетиканы дамыту мен оны ... ... ... ... ауыл ... ... өңірдің қалалары мен
елдімекендерін дамыту ... ... ... ... бүгінгі таңда мемлекеттік меншіктегі бөгет,
ГЭС, ТЭС, АЭС секілді ондаған ... ... ... энергетикалық
кешенді басқарып отырған Энергетика басқармасы құрылды. Бұл ... ... ... ... ... 1-ші, ... 10-шы орын алады.
Корпорация өнім өндірумен ғана айналысып қоймайды, ол ... даму ... де ... ... ... сәйкес ол өңірде
электроэнергияға жеңілдетілген тарифты ұстап отырды, ... ... ... ... келуіне, соның арқасында тұрғындардың
әлеуметтік ... ... алып ... Егер ... құрылғанға
дейін жан басына шаққандағы кіріс елдегі орта көрсеткіштен 2,5 есе төмен
болса, 60-жылдан кейін ол бұл ... асып ... ... ел ... арнайы қорынан, кейін 25 жыл ... ... ... ... ... энергетикалық
бағдарламасы 1959 жылдан бастап өзін-өзі қаржыландыруға көшіп, ... ... ... бюджетке қайтара бастады, өңірлік бағдарламалар
бұрынғыша бюджеттен қаржыландырылып келеді.
Егер «Теннесси» бағдарламасы негізінен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мәселелерге аударылды.
Осы бағдарлама арқылы үкімет Аппалачи тау тізбегінің бойында орналасқан 13
штаттың ... ... ... ... іске асыру үшін халықтың
мамандық алуына, жұмысқа ... ... ... ... ... ... құрылды.
Шет елдерде мемлекеттік реттеудің институционалдық түрлерін
дамытуға үлкен ... ... ... ... Ф.Рузвельт қалаған
мемлекеттік корпорациялар (МК) кең ... ... ... ... ... бұл ... қоғамға жеке меншік кәсіпорындар
көрсете алмайтын ... ... ... ... түрлерін ұсынады.
Мемлекет меншігі болғанымен заңды тұлға ретінде меншік иесінен іргесі ... ... ірі ... ... ... ... ... жобаны аяғына
тұрғызып, жолға салып жібергеннен кейін мемлекет оның ... ... ... ... жеке ... ... ... МК
Жапонияда, Германияда, Канадада, Жаңа Зеландияда, Тайванда жұмыс істейді.
Қай ел үшін болса да табысқа жеткізер әмбебап екінші бір ... ол ... ... мен ... құру және ... Бұл ... күрт өсіретін, сол арқылы тауардың өзінді ... ... қол ... ... ... ... қабілетті ететін
бірден-бір төте жол. ... ... ... тән ... бәсекелестікке қабілеттілігін сақтай алатын инновациялық
экономиканы дамытуға қолайлы жағдайлар жасау оңай ... ... ... бұл ... басты мәселе өндірістің көлемінің өскені емес, оның
жаңалықшыл ... ... ... өзгерістер осындай өндірісті қолдау
бағытында жүргізілуі тиіс екенін көрсетіп отыр.
Сол себепті де ... ... ... қатынасы ғылыми-техникалық
инновацияны кешенді түрде үздіксіз ... ... ие. ... ... ... ... мен қаржылай қамтамасыздандыру
болып ... ... 100 млн. АҚШ ... ... құйылған
инновациялық қаржы 5-7 жылдан кейін ... 2 ... ал 12-15 ... ... ... АҚШ ... дейін өсіруі мүмкін деп бағалайды.
Жалпы, дамыған елдер ... ... ... қаржылық,
ұйымдастырушылық және нормалық шарттарды қамтамасыз ету ... ... ... ... отырады. Бұл өз ... ... ... ... қамтамасыз етеудің басты
тетігінің бірі - ... ... ... ... ... ... береді. Еуропа ол үшін ... ... ... ... ... жаңа технологияларды дамыту жолына
түссе, АҚШ мамандарды даярлауға орасан зор бюджеттік ... бөлу ... ... ... түсуге ұмтылуда. Жекеменшік капиталы тым қуатты
емес елдерде ҒЗТКЖ деген шығынның басым бөлігін мемлекет өз мойнына алуда.
Осылайша, шет ... ... ... мен жаңа ... жасау
мәселесі мемлекеттің де, жеке ... де ... ... ... әріптестік (МЖӘ) жекешелендіруді жоққа
шығармайды. Жекеменшік ... ... ... жұмыс істей
алатын салалармен қатар қорғаныс, әлеуметтік сфера, инфрақұрылым ... ... ... ... да бар. Таза ... олар тым құнды дүние емес, оларға ... үшін ... ... ... оларды түгелдей жекеменшікке беріп жіберу ... ... ... ... ... түрлері АҚШ-та кең тараған.
Штаттардың инновациялық мүддесі олардың экономикасының ... мен ... ... ... Олар жоғары технологиялы, ескі өнеркәсіпті
және табиғи байлықты игеруші деп үш ... ... Осы ... ішінде
өнеркәсіптің жаңа салаларын қалай қолдау керектігі және дәстүрлі салалардың
бәсекеге ... ... ... ... қамтылған.
Шет елдерде Ұлттық инновациялық жүйе (ҰИЖ) ғылыми ... ... ... есепке ала отырып жасалады. ҰИЖ негізін іргелі ... ... ... ... ... ... ... Әр елде оның өзіндік ерекшеліктері бар. Технологиясы
дамыған елдерде инновациялық-белсенді ... 60-70 % ... ... Жапония, Германия секілді елдерде бұл көрсеткіш 75-85 % ... ... мол ... ірі және шағын кәсіпорындарда өндіріледі.
Әлемдік тәжірибе нарықтағы технологияға деген сұранысты шағын инновациялық
компаниялар ... ... ... Олар технологияларды ірі
компанияларға беріп отырады, бұл ынтымақтастықтың екі жаққа ... ... ... ... ... ... соң, ... жылдардың аяғына дейін,
шартты түрде «бірінші кезең» деп атауға болатын мерзімде Батыс ... оның ... ... ... ... Жапонияның азаматтық
секторда америкалық озық технологияны көп әрі өте ұтымды пайдаланғанын
көреміз. ... 1960 жылы ... ... ... ... 94,9 ... ... – 90,8 млн.долларды, Германия – 127,5
млн.долларды құраса, 1965 жылы бұл ... ... 167 ... ... және 195,2 ... болды. Бұның аяғы 20 жыл өткенде АҚШ-тың
көшбасшылықтан айрылуына ... ... – 1985 жылы оның ... технологияны
экспорттау саудасы импорттан бар-жоғы 3,5 млрд.долл.көп болды.
1970-жылдардың басындағы ... ... ... ... дамыған елдерді энергоүнемдеуші салаларды, қосымша құны көп
өнімдер саласын дамытуға бет бұрғызды. Сол ... ... ... ... ... тұрған Жапонияда 10 жылдан кейін 14 зауыттан 1 ғана зауыт
қалды. Есесіне оның ... ... ... ... ... ... 1965
жылғы 7,2% 1986 жылы 19,8% ... Осы ... ... ... ... ... әдісіне өту аяқталды. Әрі прогресстік
технологияны пайдаланып өнімнің ... ... ... ... ... ... арзан жұмыс қолын пайдаланған Оңтүстік Корея,
Таиланд, Малайзия тәрізді көптеген жаңа елдердің электроника, автомобиль
жасау ... ... ... технология саласына батыл қадам жасауы арқылы
бұл бағыттағы әлемдік көшбасшы елдердің қатары толығуымен ... ... ... жаңа ... ... басымдыққа ие ... ... ... ... ... ... Жапония 1960-1980-
жылдары өзінің ғылыми-техникалық саясатын экономикадағы «ұқсатушылық
модельге» негіздеп құрды. Бұл ... ... өзі ... ... ... алып ... моделі. Дұрыс таңдалған жол технология құруға
кетер ақшаны үнемдеуге мүмкіндік береді, және ... ... ... ... келу, мамандарды шақыру немесе заманауи құрал-
жабдық, техника сатып алу арқылы іске асырылады. Алғашқы екі ... ... қор ... ... ... ... кейін өзінің технологиялық
зерттеулерін бастады. Жапонияның инновациялық даму жолын зерттегенде тұңғыш
рет 1980 жылы ... ... мен ... ... ... ... саясат болашағында» ауызға алынған жапондық «ғылыми парктерге»,
«технополистепрге» айрықша назар аударған жөн. ... ... ... технополис ғылыми сыйымдылығы мол өндіріс нашар
дамыған аудандарда орналасады. Бұл парк ... 200 ... кем ... ары ... 30 ... ... қашықтықта қоныс тебуі және
міндетті түрде оның жақын маңында ғылыми-зерттеу және ... ... ... ... ... үйлестірушінің рөлін
атқаратын университет болуы, дамыған көлік, әсіресе ауа көлік ... ... ... ... ... іргелі зерттеулерге жауапты Ғылым және
технология агенттігі және өнеркәсіптік ҒЗТКЖ қолдаушы Сыртқы ... ... ... ... ... өнеркәсіптік саясаттың бір бөлігі
саналатын ғылыми-техникалық және инновациялық саясатты жүзеге ... ... ... ... тәуекелшілдіктің үлкен жүгін мемлекет
өз мойнына алуы қажеттігін ерте, екінші дүниежүзілік соғыстан ... сол ... ... ... ... ... құрған ел.
Жалпы ҒЗТКЖ көлеміндегі мемлекет үлесі бұл елде 20 %-дан ... ... ... ... ... өзге ... елдермен салыстырған
ондаған, жүздеген есе аздығы бұл аз соманың маңызын арттырып ... ... ... мен ... зерттеу мекемелеріне
тиесілі. Егер 1980-жылдардың басында ... ... ... ... 5,5% ... ... ... зерттеуге – 21,9%, тәжірибелік-
конструкторлық жұмысқа 72,6% ... ... бұл ... ... 13%, ... 62% ... ... 1984 жылы МИТИ жанындағы кеңесші орган
Өнеркәсіптік ... ... ... ... зерттеу жүргізетін жеке
фирмалар үшін қосымша салықтық және қаржылық ... ... ... фирмалардың іргелі зерттеуге талпынысының аздығын Жапония үкіметі
үнемі теңестіріп отырады. Ол үшін ... ... ...... мен жаңа ... ... алуға мемлекеттік тапсырыс береді; сосын
«сұраныс» жасайды – фирмаларға техникалық және қаржылық, оның ішінде ғылыми-
зерттеу ... ... ... ... ... ... осы ... өмір сүретін «орта» туғызады – салықтық, патенттік,
т.б. мемлекеттік жанама реттеу тетіктерін қолданады.
Жалпы, Жапонияда мемлекеттік ынталандырудың түрі өте көп. ... ... оған ірі ... ... ... алу үшін
берілетін дотация, технологияның озық ... ... үшін ... ... кей ... осы бағытта дамыту үшін мемлекет тарапына қайтып алу
және белгілі деңгейге көтерілген соң жеке меншікке қайтарып ... ... ... ... ... ... ... шет елдерден
технология сатып алудың барлық қолайлы жағдайын ... ... ... ... ... қорпорацияларда жаңа технологияны игеру және т.т.
Жапонияда салық арқылы түзілетін ... ... ... ... тыс
қаржы арқылы түзілетін, үкімет тарапынан бюджетпен ... ... ... ол да ... бекітілетін және ақылы қайтарымды негізде жұмыс
істейтін екінші бір жүйе бар, ол ... ... мен ... деп ... және басым бағыттағы жобалар мен өндірісті
өркендету үшін жұмсалады. Бұл ... ... 5 ... ... ... жинақтау жүйесі; азаматтарды пошталық қамсыздандыру
жүйесі; зейнетақы қорлары; өнеркәсіптік ... ... және ... кепілдігіндегі займдар мен міндеттемелер.
Жапоняда ҒЗТКЖ-ға бөлінер қаржы барлық ғылымға жұмсалар қаржының 20%-
ғана құрағанмен, бұл бағыттағы мемлекеттің рөлі ... ... ... ... және бір ... - ... ақша». Мемлекет көптеген жобаны ең
қиын бастапқы кезеңінде ... өз ... ... Бұны ... ... да іске ... Соңғы кезең тікелей жеке компаниялар есебінен
жүргізіледі. Бұл ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ МИТИ құрамында өмір сүретін шешуші технологиялар орталығы
бар. Оның ... ... ... жән орта ... үшін жаңа технологиялар
жасау болғандықтан бұл ... сол ... ... ... ... ... ... зерттеулер үшін 1988 жылы құрылған Жаңа энергия
көздерін дамыту ұйымы (НЕДО) ғылыми орталықтар құру үшін ... ... жеке ... және ... ... ... ... акционерлік қоғам түрінде арнайы корпорация жасақтап, ол ғылыми
орталықтың жұмысын ... ... ... ... тікелей инвестиция
түрінде берсе, жартысы Жапондық даму банкі ... ... 3 ... 15 ... ... займ ... ... 1988 жылдан бері
осындай 5 орталық құрылды. Шет елдік ғалымдардан ... ... ... ... саны ... санынан 10 есеге дейін көп болады [20,124 б.].
АҚШ-та мемлекеттің ҒЗТКЖ-ны қаржыландыру саясаты төмендегі үш ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамудың қозғаушы күші екендігі;
- үкіметтің ғылым мен технологияны дамытуға жауапты екендігі. АҚШ-та
үкімет, бизнес және ғылым әріптестер ... ... ... ... ... ... мен ... баршылық.
Олардың ішінде бірінші кезекте ғылыми-зерттеуді мемлекеттік ынталандыруды
қолына алып отырған Ұлттық ғылыми қорды атауға ... ... ... ... ... айналысатын қор мемлекеттік шығынның 3
пайызын ғана иеленетіндіктен өз қаржысын негізінен геология, ... ... ... ... ҰҒҚ ... университеттер мен
өнеркәсіп арасындағы үйлестіруші мен кооператор рөлін де ... ... ... үшін арнайы министрліктер тарапынан қаржы бөлінеді. Соның
ішінде америкалық ҒЗТКЖ үшін әскери салаға өте көп көңіл мен ... ... ... ... ... бөлінер мемлекеттік бюджеттің 46 пайызы
тиетін Қорғаныс министрлігінің рөлі айрықша. Оның қарамағында 68 ... ... ... мен ... ... істейді. Ол
университеттердің ғылыми бағдарламаларын математика, ... ... ... ... ... озық ... азаматтық салаға
молынан трансфер жасауымен де ерекшеленеді. Сөйтіп, әскери-өнеркәсіптік
кешеннің артықшылықтарын азаматтық ... ... ... ... бағады. Ол «қосжақты технология» саясаты деп аталады.
Ал, ... ... кең ... ... жайлы АҚШ-та алғаш
рет өткен ғасырдың 60-жылдарында орын алған экономикалық тоқыраудан ... ... ... ... пен ... ... жеке ... ғылыми ұйымдармен ... ... жаңа ... ... ... жөнінде жұмыс істей бастады. Жоғарғы билік
қанша жерден табыс мол түсейін деп тұрса да жеке ... ... ... ... ... ... жобаларға қаржы құймайтындығымен
күресуге мәжбүр болды. Сол себепті бұл ... ... ... ... ... ... ... Фирмалар мен
университеттерге ... ... ие ... ... ... ... ... құрамында Ғылым мен технологияны басқару
әкімшіліктері құрылды. Салықтық жеңілдіктер секілді ... беру ... ... ... ... ... ... сондай-
ақ шетелдіктердің америкалық зерттеулер мен ... ... ... ... ... де ... Бұның барлығы да бір ғана мақсат
үшін – университеттерде ойлап табылған жаңалық тезірек ... ... пен ... ... ... жетістіктер тезірек
азаматтық салаға жетуі үшін жасалды. ... ... ... ... бұл ... жүз ... ... ақшасын қолданатын Америка ғылым
қоры, НАСА, Ұлттық стандарт бюросы, сондай-ақ қажетті ... ... жеке ... фирмалардан табатын Өнеркәсіптік зерттеулердің
ұлттық орталығы, ... ... ... ... ... ... және
Ғылымды қолдаудың америкалық қауымдастығы айналысады. Тіпті мемлекет ... ... ... ... ... жұмыстары ұтымды, пайдалы
болып жатқан жағдайда Ұлттық ғылыми ... ... ... 5 ... ... ... түгелімен бюджеттен қаржыландырылуы мүмкін.
Осылайша мемлекеттік қолдау мен ынталандыру АҚШ пен Жапонияға әлемдегі
алдыңғы орынға шығуға мүмкіндік беріп ... ... авиа және ... ... 40%, Жапонияның үлесі 20% жетіп отыр. Ұлыбритания мен
Германияның ... ... 9% және 7% ... ... ... АҚШ үлесі 20%, Жапония ... 17%, ... ... ... ... 6%. ... ... жасауда АҚШ үлесі 27,5%. Жапония –
17,5%, Германия – 14%, Ұлыбритания - ... ... бері ... ... ... жүйе де кең ... Мемлекет бұл жүйенің дамуына жағдай жасап қана қоймайды, өзі ... ... ... ... мен Финляндияда ең алдымен ұлттық инновациялық ... ... ... атап өту ... ... ... ... технологиялық
жаңалықтың енгізу мерзімі 4,3 жылға дейін ... Ал, бұл ... 6,4 ... Ұлыбританияда 8,5 жылға тең. ҒЗТКЖ-ға бөлінетін
қаржы көлемі бүл екі елде де ... 3 ... ... ... ... ... Швецияда ол 1200 долларды, Финляндияда 1000 долларға тең.
Финляндия 4 пайыздық межені 2011 жылы ... ... ... ... бұл ... ең жоғары дәрежеге ие. Финляндияда Ғылым және техника
жөніндегі кеңес тек президент пен премьер-министрге бағынышты. Фин Ұлттық
ғылыми ... қоры тек ... ... ... ... Инновациялық
саясат жөніндегі кеңес те салалық министрліктерден жоғары дәрежеге ие.
Инновациялық саясат ... ... ... ... ол ... ... барлық салаларын қамтиды, ғылым, білім,
өндіріс, бәрі қамтылады. Швецияда 2004 ... ... ... фармацевтика мен биотехнология секілді шешуші салаларын
дамыту бағдарламасын жүзеге асыруды көздейтін «Инновациялық Швеция» жобасы
жұмыс ... ... ... ... ... жол таба ... ... мен
өндіріс арасын «өлім даласы» деп атады. ... бұл ... аман ... ... мемлекеттік агенттіктер құрды. Одан бөлек 2005 жылдан ... ... мен ... ... ... ... арасын жалғайтын ұлттық бағдарлама – ... ... Бұл ... ... ғылыми қуаты ең ірі 7 қалаға арқа ... ... ... ... көп. ... бизнес-инкубатор және
т.б.
Қорыта айтқанда, әлемдік экономиканың даму факторларының ішінде
инновацияның алар ... ... ... ... ... басқа
факторлардың бәрінің жиылып бір төбе, инновацияның бір төбе ... ... ... мойындалған факт. Бәсекеге қабілеттілік экономикалық
дамудың ең шешуші рөлі болып отырған жаһандану ... ... ... ... елдер үшін инновациялық жолға балама жоқ ... ... ... Бұл ... ... ... ... қатары жыл санап
артып келе жатқандығы және инновациялық экономиканы таңдаған әр елдің оны
өз ... ... ... ... ... ... әрі ... байытып, дамытып отырғандығы, әрі өздерінің де бәсекеге қабілеттігін
күшейту арқылы экономикасы тұрақты дамып келе ... ... ... ... ... да атап кетпесе болмайды.
2 АЙМАҚТАРДА МЕМЛЕКЕТТІК ИННОВАЦИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... ... басым бағыттарын талдау
Әлемдік тәжірибеде экономиканы жаңғыртудың басты шарттарының бірі
ретінде инновациялық ... ... Жаңа ... ... ... әзірлеп шығару, қолданысқа енгізу мен оларды
кеңінен қолдану экономика ... ... ... бірі болып
табылады.
«Қазақстан-2050» стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси
бағыты» атты Жолдауында ... ... ... ... ... ... айқындап берген болатын. ... ... ... ... жаңа саясаты мен жоғары оқу орындарында
қолданбалы және ғылыми-зерттеушілік қызметтерді дамыту ... ... ... ... толқын жалына жармасып, теңдессіз
инновациялар жасау барлық елдің қолынан келе бермейді. Біз ... ... ... ... біз өте ... ... ... стратегия
құрғанымыз жөн. Біз шығыны көп емес зерттеулер мен әзірлемелерге ден ... ... ... қажетті технологиялар трансферті мен оларды қолдану
үшін мамандарды оқыту керек» [21] делінген. Яғни, ... ... ... оны ... және тиімді жүзеге асыру өте маңызды. Осы орайда,
ЭКСПО-2017 көрмесінің Қазақстанда өткізілуі де ... ... ... тәжірибені қарастыратын ... озық ... ... ... ... жүзеге асырылады. Мәселен, АҚШ-та түрлі
ғылыми зерттеулер мен тәжірибелік-құрылымдық әзірленімдердің басым бөлігін
мемлекеттік емес ұйымдар мен ... ... ... ... ... АҚШ
инкубаторлары, Ұлыбритания, Франция елдерінің ғылыми парктерін ... ... ... ... Шығыс Азия елдерінде
инновациялық саясатты іске асыру ... ... және орта ... ... ... ... [22].
Шет елдер тәжірибесіне сүйнер болсақ, «зерттеу ...... ... ... бар және ғылымды көп қажет ететін өнімді
жасап шығару мен оны ... ... ... перспективасы бар
әзірленімдер ғана қаржыландырылады.
Біздің елімізде инновацияны дамытудың басты ... ... ... мен
өндірісті интеграциялау, бизнес ортаға ... игі ... ... ... бастамалардың оң тәжірибесіне қарамастан, ел экономикасының
инновациялық дамуы саласында нақты серпіліс бола ... жоқ. ... ... даму ... бірі ... ... олардың өндірістен алшақтығы танылады. Жүргізілген қолданбалы
әзірленімдердің коммерцияландыру түрінде және өндіріске ... ... ... ... кәсіпорындардың инновациялық белсенділігінің артуына қиындық
тудырып отырған негізгі ... ... ... атап ... инвестициялаудың және несиелеудің тиімсіз шарттары;
- тапсырыс берушілердің төлемқабілеттілігінің төмен болуы;
- жаңа өнімдер (инновациялар) құнының жоғары болуы;
- меншікті қаржылық ... ... ... ... қаржылық қолдаудың аз болуы.
Енді Қазақстан экономикасы бойынша ғылым мен бизнестің, инновациялық
қызметтің даму көрсеткіштеріне талдау жасаймыз. Осы ... ... ... ... ... ... табылатын жалпы ішкі өнім
(ЖІӨ) көлеміне қатысты зерттеулер мен әзірленімдерге ... ... ... ... жөн (Диаграмма 2).
Диаграмма 2. ЖІӨ-ге қатысты зерттеулер мен әзірленімдерге бөлінген
ішкі шығындар
Ескерту – Зерттеу мәліметтерінің негізінде автормен құрастырылған
Диаграмма 2. ... ... ... ... 2011 ... яғни ЖІӨ ... 17 007,6 млрд. теңге болса, зерттеулер ... ... ішкі ... ... ... 0,28% ... Ал ... ЖІӨ көлемі 27 300,6 млрд. теңгені ... ... ... ішкі ... ... небәрі 0,16%-ғана болған.
Ал енді келесі суретте ... ... ... ... ... ... ... 5 жыл бойынша талдау жасайтын болсақ, 2010 жылы ЖІӨ-ге қатысты
инновациялық өнімнің үлесі жоғары болған, яғни ... ... ... 2009 жылы ... ... (0,51%) ... отыр. Ал 2014 жылы
инновациялық өнімнің ЖІӨ-ге қатысты үлесі сәл жоғарылап, 0,86%-ды құрады.
Сурет 2. ЖІӨ-ге қатысты инновациялық ... үлес ...... мәліметтерінің негізінде автормен құрастырылған
Енді Қазақстанның өңірлері бойынша инновациялық ... ... ... кестеде Қазақстанның облыстары бойынша зерттеулер ... ... ішкі ... ... талдау жасалынған
(Кесте 3).
Кесте 3
Зерттеулер мен ... ішкі ... ... |2010 жыл |2011 жыл |2012 жыл |2013 жыл |2014 жыл |
| ... |9,7 |3425,5 |9,9 |3138,0 ... ... | | | | |
| ... облысы |2241,6 |
| |2009 |2010 |2011 |2012 |2013 |2014 ... саны |7212 |8055 |10392 |10591 |10889 |11172 ... ... |148 |184 |352 |505 |526 |447 ... ... | | | | | | ... активтік |2,1 |2,3 |3,4 |4,8 |4,8 |4,0 ... % | | | | | | ... ... |463 |677 |724 |763 |745 ... ... |83523,4 |113460,|
|шығыны (млн.теңге) | | | | | |1 ... өнім ... ... (млн. ... | | |3 | | |1 ... ... | | | | | | ... ... ... |82841,6 ... өнім | | | | | | ... ... ... |9538,9 ... ... ... өнім | | | | | | ... өнім |46963,7|48004,1|70870,1|56570,1 |38818,0 |15492,4|
|Өзге инновациялық |8517,7 |5329,7 |5231,2 |10835,5 |5936,5 |5474,9 ... | | | | | | ... ... |4380,9 |1917,4 |5866,7 |6431,1 |7512,5 ... | | | | | | ... – ҚР ... агенттігінің мәліметтері // www.stat.gov.kz
Қазақстанда соңғы 5 жыл ... ... ... ... 1,5 есе ... ... инновацияны қолдайтын, енгізуге, жасап шығаруға
әрекет етіп жатқандардың үлесі 3,55 есе өскен. Яғни, заман талабын ... ... ... ... бар. ... ... ... активтік 2 еседен
астам көтерілген. Жоба-конструкторлық бөлімшелер саны 2 есе өссе де, ... ... саны 1,5 ... ғана ... Бұл ... ... кәсіпорындардың көбеюімен байланысты [24].
Қазақстанның инновациялық дамуын талдау елімізде ... ... роль ... отырғандығын көрсетіп отыр. Алайда айта ... ... ... ... ... ... нарықтағы еліміздің
бәсекеге қабілеттілігін арттырудың көзі болып ... ... ... ... ... дамуын бағалау
Қазақстанда инновациялық қызметтің қаншалықты ... ... ... ... инновациялық қызметтінің ... ... ... ... ... ... инновациялық қызмет
үлкен ролға ие екендігін ... ... ... ... инновациялық
қызметтің әлемдік нарықта елдің бәсекеге қабілеттілігін көтерудің көзі
болып ... атап ... ... ... ... 7 ... және 3 қала ... онда негізгі
өндірістік қуаттылығы бар 34 ірі және 91 орта ... ... ... үлесі жалпы шығарылатын өнеркәсіп өнімдерінің 70%-нан
артық.
Жалпы ... ... ... ... ... ... ... уыт, крахмал, аккумуляторларды шығару бойынша алдыңғы орындардың
бірін алады [25,28б.].
2014 жылдың қорытындысы бойынша ... ... ... көлемі
303,2 млрд.теңгені құрады, бұл өткен 2013 ... ... ... 1,5 млрд.теңгеге артық. Нақты көлем индексі 97,9%-ды құрады.
Республикалық тауар ... ... үлес ... 3,3%.
Тау-кен өнеркәсібі өндірісінің көлемі 5,9 млрд.теңгеге жетті. ... ... ... 1,95%-ды құрады.
2014 жылғы қаңтар-желтоқсан айларында өңдеу ... ... 250,4 ... ... ... ... ... мерзімімен
салыстырғанда 0,7 млрд.теңгеге кем. Облыстың ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарында ИСО сериялы сапа менеджмент стандарттарын
енгізу бойынша жұмыс жүргізілуде. 2010 жылғы 1 ... ... ... 9001,14001,ХАССП халықаралық стандарттарына сәйкес менеджмент жүйесін
131 кәсіпорын және ұйым, ... ... 86 ... ... ... ... ... дамыту бойынша жұмыстар жүргізілуде.
2014 жылы қазақстандық қамту мониторингі бойынша облыс кәсіпорындары
97 млрд.теңгеге, соның ішінде ... ... жер ... ... 15,7 млрд.теңгеге келісімдерді жасады.
Облыстың тігін кәсіпорындары арнайы киіммен және басқа да ... ... ... ІІМ және ҰҚК ... ... ... ... Ұлттық компанияларды қамтамасыз етеді. «Бент» АҚ
Фоссло шпалдарын және темірбетон ... ... ... ... ... ... осы көлемді толығымен орындауға
мүмкіндік береді. Республика бойынша облыста жұмыс ... ... екі ... зауыты Ұлттық компаниялар, республикадағы ірі кәсіпорындар,
министрліктер мен ведомстволардың қажеттілігін өз ... ... ... ... жұмыстарының зор әлеуеті бар, ол
«КЕГОК» АҚ-мен кез-келген кернеулік ... 0,4 ... 500 ... қамтамасыз ету объектілерін салу бойынша ынтымақтастықты жүзеге
асырады.
«Медиатекс» бас ... ... өз ... ... ... қамтамасыз етеді, кәсіпорынның өндірістік ... ... ... 40 мың дана бас киім ... ... береді, кәсіпорынды
бұдан ары кеңейту жоспарлануда.
2014 жылдың қаңтар-желтоқсан айларында 2148 ... ... 60 ... іске қосылды. Қосымша 361 жұмыс орындарын құра отырып 16 ... ... ... ... ... 82,6%-ды құрайды,
соның ішінде 47,6%-тамақ өнімдері және темекі өнімдерін шығару.
Облыстағы қазақстандық қамтуды дамыту бойынша ... ... ... ... шығаратын кәсіпорындар кірген.
2014 жылғы 20 ... ... ... ... ... бойынша облыс кәсіпорындары 59,7 млрд.теңгеге ... ... ... 29,5 ... ... 12 ... ... мемлекеттік сатып алуы;
- 18,2 млрд.т.-басқа да келісімдер;
2014 жылдың ақпан айында Тараз қ. Қазақстандық қамту мәселесі жөнінде
ҚР Премьер-Министрі ... ... ... ... облысымыздың 8
кәсіпорынның өкілдері қатысты, олар көрмеде өз өнімдерін ... ... ... ... ұсынды.
Жиналыс барысында облыстың тауарөндірушілері «ҚТЖ «ҰҚ» АҚ-мен ... ... ... ... ... ... кабельный
завод») өзара ынтымақтастық туралы 4 меморандумға және «КЕГОК» АҚ-мен
(«АСПМК 519», «Жерсу Металл» ЖШС) 2 ... қол ... ... 2013 жылы 31 ... ... «Қазақстандық қамту
2012» республикалық жиналыс-көрмесінде облыстан 13 ... ... ... ... ... кәсіпорын-қатысушыларға Индустрия және ... ... ... ... ... ... қазақстандық қамту бойынша заңнаманы, СТ-KZ
сертификатын алу процедуралары бойынша, ... ... ... ... кіру ... ... ... қорғау шараларын
түсіндіру бойынша семинарлар өткізілді.
Үлестіру материалдары ретінде Алматы ... ... ... ... ... ... ... (буклеттер) пайдаланылды.
Қазақстандық қамтуды дамытудың проблемалық мәселелері
1. Алматы облысында құрылыс индустриясын дамыту, оның ішінде құрылыс
материалдарын өндіру үшін ... ... бар ... ... ... ... мен ... 50 түрін шығарады және
қажетті көлемде кірпіш, құрама ... ... ... ... полиэтилен құбырлары, электртехникалық бағыттағы
өнімдерді, электр тасымалдау желілеріне ... ... және ... алады).
Алайда, құрылыс индустриясының кәсіпорындары тендерлерге қатыса
алмайды, себебі ... ... ... мен ... ... ұйымдар-жеңімпаздар құрылыс материалдарын ... өз ... ... ... облысы кәсіпорындарының өнімдерін алға тарту үшін, ... ... ... ... ... алу ... қамту үлесін арттыру үшін 2013 жылдың ... ... ... хат, ... ... каталогының электрондық
нұсқасы, құрылыс индусриясы кәсіпорындарының тізілімі «Самұрық-Қазына» АҚ
тобының ұлттық компанияларына, облыстардың әкімдіктеріне ... ... ... ... ... ... ... ҚР ИжСМ
«Қазақстандық қамту» Интернет-порталы, тауарлар, жұмыс және көрсетілетін
қызмет реестріне қатысты, мемлекеттік сатып алу ... ... ... ... ... тобына кіретін ұйымдардың тауарлар,
жұмыс және көрсетілетін қызметті әлеуетті ... ... қосу ... ... мен қалалар әкімдерімен бірлесіп
кәсіпкерлерге түсіндірмен жұмыстары жүргізілуде.
Бұл бағыттағы жұмыс ... ... ... ... ... ... алу ... ірі республикалық
жобаларды іске асыру, жаңа даму үшін ... ... ... ... ... көрсетілмеген (мысалы «Жетіген-Қорғас» темір жолы
құрылысы).
Бұл ... ... ... және қызметтерді сатып алуды
мердігер ұйымдар өздері жүзеге асырады, тендерсіз. ... ... ... ... ... ... есепке алынбайды және отандық
кәсіпорындардың жоғары деңгейде қатысуын ... ете ... ... ... ... құрылыс материалдарын кеңінен
пайдалану жөніндегі тапсырмасын орындау үшін мердігер ... ... ірі ... іске асыру кезінде, ... ... ... ... ... ... болу керек деп есептейміз.
3. Өз ... ... ... жылы ... ... ... шпалдарын өндіру) Өскемен қаласында республикалық
Өнеркәсіпшілер ... ... ... өз ... ... сөз ... ... сатып алуға тендер 2008
жылдың аяғында өткізілу керек болатын, келісім тек 2009 ... ... ... 2012 жылғы желтоқсанның басында тендер жарияланып, ол 2013 ... ... ... ... ... ... ... тауарлар құрамын қалыптастыру кезінде
бөлінбейтін бір лотқа отандық тауарөндірушілер шығаратын ... ... ... ... ... ... көлемде өнімді жеткізуді
қамтамасыз ету үшін өзінің айналым қаражатын шығару керек). Кәсіпорын-
тауарөндірушінің айналым ... жоқ ... ... ... ... ал ... ... ұйымдар-делдалдар жеткізеді, бұл
тендерге қатыса алмау себептерінің бірі.
5. Қазақстандық қамтуды Бірыңғай ... ... ... СТ-КZ ... ... ... проблемалар туындайды.
Сертификатты белгілі бір өнім көлеміне жеке-дара және әр ... ... ... ... және ... шығындарына байланысты болады.
2010-2014 жылдарға арналған ҚР Үдемелі индустриялық-инновациялық
дамудың мемлекеттік бағдарламасы. Осы бағдарламаны ... ... ... және өңірлік Индустрияландыру карталары әзірленді. 2010-2015
жылдарға арналған Үдемелі ... ... ... ... ... жалпы құны 1 248,9 ... ... жоба ... ... ... ... ... облысы әкімдігіне жалпы
құны 72,6 млрд.теңгеге 25 инвестициялық жобаны жүзеге асыру бекітілген.
Оның ішінде ... ... ... ... ... бес жоба, өңірлік ... ... ... ... жылы іске қосылған жобалардың тізіміне 2013 жылы жалпы құны 18,3
млрд.теңгеге он жоба кірді. Оның ішінде сомасы 7,3 млрд.теңгеге алты ... ... 1 ... іске ... ... екінші жартыжылдығында 10,9 млрд.теңгеге төрт жоба іске
қосу көзделген (Талғар ауданында «Юско ... ... АҚ, ... тамақтану академиясының зауыты» ЖШС-АМТ-12 сүт зауытының құрылысы
және оны іске қосу, Еңбекшіқазақ ... ... ... ... ЖШС және ... жүк ... теміржол мұнай базасын қайта жөндеу.
Мұнайды қайта өңдеу бойынша қондырғының құрылысы).
Осы бағдарламаны жүзеге асыру мақсатында 2009 ... 28 ... ... № 169 ... ... ... даму
жөніндегі өңірлік басқару орталығы-Үйлестіру кеңесі құрылды, ол өз
отырысында ... ... ... ... ... ... және қабылдайды.
Атқарылған жұмыс кезінде Үйлестіру кеңесі ... ... ... оның ... ... ... қосу үшін жалпы сомасы
1 183,6 млрд.теңгеге 13 облыстық, ал өңірлік ... ... ... 20 жоба ұсынылды. Қалған жобалар базалық болып табылады және
оларды іске қосу бойынша күнделікті жұмыс жүргізілуде.
2011-2013 жылдары ... ... ... ... ... құрылыс
материалдарын, медициналық препараттарды өндіру мен электр энергиясы
нысандарын салуды ... ... жаңа ... іске қосу ... ... ... орнына арналған «Металл бұйымдарын өндіретін «Stinorgi Grop»
ЖШС-гі, «Алматы өнімі» ЖШС-гі және 122 жұмыс ... ... ... ... 130 ... ... ... материалдарын шығаратын «Нұртау-А» ЖШС-гі, 540
жұмыс орынды темір-бетон бұйымдарын шығаратын «Kasteell» ... 40 ... ... ... ... «Munar –Мұнар» ЖШС-гі және басқалары
іске қосылды.
Инновациялық технологияларды пайдаланатын бірқатар жаңа ... ... ... ... – елдің ... ... ... заманауи геосинтетикалық материалдар өндірісі және оларды
қолдану бойынша ... ... ... ... ... ... бірінші өндірістік кәсіпорын;
«PRO Med» ЖШС-гі – ... ... ... ... ... ... технологиялық өндіріс. FINN POWER және BYSTRONIC
сияқты станок қондырғылары ... ... ... ... BRANDS ... ...... тармағының әрбір
бөлігінде технологиялық және ұйымдастырушылық инновацияларды пайдалану
арқылы сусындар мен ... ... ... ... ... мен ... бар ... отырып жеміс-көкөніс, сүт және құрылыс материалдары кластерлері
қалыптасады.
Облыста 2013 жылы ... мен ... 879,0 млн. ... ... 2011 ... қарағанда 12,5%-ға артық (705,1 млн. теңге).
67 кәсіпорында технологиялық инновациялар болған (2011 жылы – 7).
Кәсіпорындардың инновациялық ... ... ... құрады (2011
жылы-0,9%).
Инновациялық өнімдердің көлемі 2013 жылы 2010 ... ... ... ... 13288,0 млн. теңгені құрады.
Инновациялық өнім тек ... ... ғана ... инновациялары бар кәсіпорындардың ... ... ... болып жаңа технологияларды, құрылғыларды, материалдарды
50% енгізу табылады [29,2б.].
Соңғы жылдар ... ... ... ... ... негізгі себептері - өндірілетін өнімге деген нарықтық сұраныстың
төмендеуі мен ... ... ... ... үшін айналымдық
қаражаттың болмауы.
Кәсіпорындардың инновациялық белсенділігін арттыру ... ... ... жобаларды өңірлік деңгейде ілгерілетуге жәрдемдесу
табылады.
Алматы облысының Индустриаландыру картасының аясында 2011-2013 жылдары
жалпы құны 235,4 млрд. ... ... 35 ... жобалар жүзеге
асырылып, 5142 жұмыс орындары ашылды.
Олардың ішінде 2011 жылы 17,9 ... ... ... 9 ... іске ... 682 жұмыс орны құрылды, олар: «Danone Berkut» ЖШС-нің
сүт негізінде балалар тағамын ... ... ... ... ... ... ЖШС-гі, «Экстра» соя өңдеу зауыты ЖШС-гі, ... ... ... ... консервілеу зауыты» ЖШС-нің жеміс
консервілеу ... және ... ... ... ... жеміс-көкөніс
өнімдері өсіру, «TASKOM KZ» ЖШС-нің табиғи тас өңдеу зауыты, «АСПМК – ... ... ... ... ... ... мұнай өңдеу құрылғысының
құрылысы және «ЮСКО Логистикс Интернешнл» АҚ-ның көпсалалы ... жылы ... 198 ... ... ... 12 жоба ... асырылып, 2829
жұмыс орны құрылды.
«Кормовик-Еуротехнология» ЖШС-нің премикстер мен қоспалар өндіретін
зауытының, «Компания Sonik» ... ... ... ... ... ... өндіретін, «Жеңіс 2006» Компаниясы» ЖШС-нің
балық өңдейтін, ... ... ... сүт ... және ет ... өндірістік қуаттары іске қосылды.
«Қайнар-АКБ» ЖШС-гі Қазақстанда бұрын ... ... ... ... ... игерді. Қуаты 300
МВт Мойнақ СЭС-ның және т.б. құрылыстары аяқталды.
«Қазақстан Темір Жолы» ҰК» АҚ-ы құны 139,4 млрд. ... ... ... желісінің құрылысы аяқтады.
2013 жылы 19,5 млрд. теңге сомасына 14 жоба жүзеге ... ... орны ... ... ішінде: «Универсал» ЖШС-нің полипропилен
мөшектерін, «Қазфильтр» ЖШС-нің автомобиль көліктеріне арналған сүзгілерді,
«Алматы Желдеткіш ... ... ... ... Май» ... майын өндіретін, «JLC Сүт» ЖШС-нің сүт өңдейтін зауыттары. «Сұлтан»
ЖШС-нің және «Элеас» ПКФ» ЖШС-нің фармацевтикалық зауыттары іске ... ... ... 300 МВт ... СЭС-ы іске қосылып, Мойнақ СЭС-ның
қуатын беру сызбасы аяқталды және т.б.
Республикалық индустриаландыру картасының аясында 1712,6 ... ... 33390 ... ... құрумен 6 ірі инвестициялық жобаларды ... ... ... ... ... ... халықаралық шекаралық
ынтымақтастық орталығы инфрақұрылымының және 366,3 ... ... ... ... ... ... ... облысының индустриялық-инновациялық даму деңгейі мен басым
бағыттарын талдай келе осы ... ... ... ... ... өңдеу саласындағы өнімдердің бәсекеге төмен қабілеттігі;
➢ негізгі қорлардың тозуы және ескірген технологияларды қолдану;
➢ айналым ... ... және ... мөлшерлемесі төмен
несиелерге қол жетіспеушілік;
➢ кең таралған пайдалы қазбалар (КТПҚ) және ... ... ... (ҚПҚ)
арасындағы заңнамада нақты шектеудің болмауы.
3 ИННОВАЦИЯЛЫҚ ДАМУДЫ ЖЕТІЛДІРУ БАҒЫТТАРЫ
3.1 ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды өндірісте аз ... ... ... заманғы технологияларға, ғылыми сыйымдылығы жоғары
өндіріске, біліктілігі жоғары мамандарға ие елдер ... ... ... Бұл ... ... ... ... білім мен ғылым
саласының маңыздылығының артуын ... ... ... ... және де ... ... мен өңдеулерге немесе жоғары
білімнің ... да ... ... ... ... қайтарым
беретіндігіне ешқандай кепіл жоқ. Ғылыми-техникалық білімнің ... ... ... үшін ... ... жүйесін», яғни инновацияны
зерделеп, таратуға және ... ... ... мен ... ... жүйе ... ... қажет. ҰИЖ ұлттық, дәстүрлік,
саяси, мәдени ерекшеліктерге ие және ол ... ... ... ... ... ... сипаттағы институттар кешені ретінде
белгілі.
Ал, дамыған елдерде ҰИЖ ұлттық экономикада ... ... ... ... ... айналысатын өзара байланысты
ұйымдар жиынтығы ретінде сипатталынады және де инновациялармен айналысатын
ұйымдар моделінің көрнекті элементі ретінде ... ... ... ... ... ғылыми орталықтар мен лабораториялар, жеке ғылыми-
техникалық ұйымдар, басқа да инфрақұрылымдар звенолары қарастырылады.
ҰИЖ-ді қалыптастырып, жүзеге асырудың өзі аса ... ... ... ... ... ҰИЖ-дің негізгі құраушыларын іске қосу,
маңызды ұйымдарды, ғылыми ... ... ... қаржыландыру бір
күндік, бір айлық іс емес.
Қазақстанда инновациялық дамудың ұлттық жүйесі біртіндеп ... ... біз үшін осы ... өтіп, айтарлықтай экономикалық,
ғылыми-техникалық және әлеуметтік тиімділіктерге қол ... ... ... өте ... [31].
Көптеген елдерде инновациялық саясатты анықтайтын институционалдық
жүйе бірнеше деңгейлі ұйымдастыру мен ... ... ... мен ... Ұлттық инновациялық жүйесі (ҰИЖ) алты деңгейден,
Германия мен Ұлыбританияның ұлттық инновациялық ... ( төрт ... ... ... ( үш деңгейден тұрады. Норвегияда ҰИЖ-дің
жоғарғы деңгейі мемлекеттің ... ... ... ... екіншісі ( технология мен ... ... ... құрылымдардан тұрады. Үшінші деңгей инновациялық саясатты
жүзеге асырып, ... мен ... ... ... ... Төртінші
деңгей ҒЗТКЖ-ды атқаратын институттарды жинақтайды, ал бесіншісі ... ... ... ... ... ... деңгей жеке және мемлекеттік сектордағы кәсіпкерлік ... ... ҰИЖ ... ... инновациялық саясатты жүзеге
асыратын 30 саладан тұратын қаржылық-өнеркәсіптік топтардың ... ... Ірі ... ... ... өндірістің 45%, жалпы мемлкеттік шығыстардың ҒЗТКЖ-ға 58%
үлесі тиесілі. Үкімет ... ... ... және ... көрсетіп, оларды білікті мамандармен жабдықтап отырады. ҰИЖ дамыған
елдерде мемлекет пен жеке ... ... ... мысалы ретінде
инновациялық үдерістің негізгі факторын айтуға болады.
Әлемдік тәжірибеге сүйенетін ... ... ... ұлттық
инновациялық жүйесі дербес жеке сектормен құрылмаған, ... ... ... ... туындаған.
Елде қалыптасып келе жатқан ҰИЖ-ді дамыған елдердің ҰИЖ-мен салыстырар
болсақ, бірқатар ерекшеліктерді ажыратуға болады. Мысалы, егер ... ... ... ... ... ... құрылымдар
басым болса, Қазақстанда керісінше жеке сектордың ғылымды қаржыландыру
мүмкіндігі де, ниет ... ... да ... ... Егер дамыған еледерде
инновациялық белсенділік жоғары ... ... ... ... ... өңдеуші саладағы инновациялар енді-енді басталып келеді. Сонымен қатар
Қазақстанның әлемдік ғылыми сыйымды ... ... өте ... болса,
Еуропалық Одақ елдерінің үлесі ( 35%, АҚШ ( 25%, Жапония ( 11%, ... ... ... ... ( 4%, ... ( 2%. Сол ... Қазақстанда тиімді ҰИЖ-ді
дамыту бүгінгі таңда үлкен мәселе болып табылады. Сонымен қатар ол ... ... ... ... дайын өнімге дейінгі үдерісін
жеделдетіп, рынокқа шығару сатысын да ... ... ... ... ... ... ҚР ... 2005 жылғы
25 сәуірдегі № 387 Қаулысымен бекiтiлген «ҚР ... ... ... және дамыту жөнiндегi 2005-2015 жылдарға арналған бағдарлама»
қабылданған.
Аталған бағдарламада 2015 жылға дейін осы салаға 139 795,13 млн. теңге
көлемінде ... ... ... ... ішінде республикалық бюджеттен –
77272,3 млн. теңге, жергілiктi бюджеттен-
2112 млн. теңге және 60410,83 млн. теңге мөлшерінде отандық және ... ... ... жоспарланған [33].
«ҚР ұлттық инновациялық жүйесiн қалыптастыру және дамыту ... ... ... ... ... ... элементтері
қарастырылған. Олар: ғылыми әлует, ... ... ... ... инфрақұрылым.
Венчурлік қорларға, инновациялық кәсіпорындарға өздерінің инновациялық
жобаларын қаржыландыру үшін ауқымды инвестициялар тарту ... ... Ал ... қор ... ... ... бос ақшалай
қаржылар өз кезегінде тиімді-ау деген салаларға ауып ... ... ... «жасанды сабынды көбіктің» қалыптасуынан
әкелді. Ол ... ... ... ... ... Мұның салдарын қазіргі
экономикалық ахуалдан да көріп отырмыз. Сол себепті Елбасының алға қойған
маңызды ... бірі ... қор ... жандандыру және халықты
өздерінің меншікті қаржыларын тиімді пайдалануына ... ... ... арқылы да инновациялық жобаларды қаржыландыру
мәселелерін де біржақты ... ... ... 6
Ұлттық инновациялық жүйені қалыптастыру және дамытуға қаржы жұмсау,
млн. теңге
| ... ... |
| |2005 |2006 |2007 |2008– |2011– |2014– |
| | | | |2010 |2013 |2015 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |
| ... ... |11659,04 |48782,67 |31328,98 |20885,98 |
|Республикалы|77272,3 ... | ... | |
| |6654,9 |10728,3 |7403,53 ... |13002, 9 |8668,6 ... |2112 ... | |
| |512 |800 |800 |- |- |- ... ... ... | |
| |4146,61 |4296,61 |3455,51 ... ... |12217,38 |
Ескерту – ҚР Үкіметінің 2005 жылғы 25 сәуірдегі № 387 ... ҚР ... ... жүйесiн қалыптастыру және дамыту
жөнiндегi 2005–2015 жылдарға арналған бағдарлама. – Астана, 2005 ... ... ... ... жоғары деңгейге көтеруге
мүмкіндік беретін, инновациялық экономиканың негізгі құралы және ... ... ( ... ... ... үшін және инновациялық
қызметті тиімді жүргізу үшін ... ... ... ... өндірістік-техникалық жүйелердің, ұйымдардың, фирмалардың
жиынтығы [34].
ҚР инновациялық инфрақұрылым  мынадай элементтерден ... ... ... ... ... парктер; технологиялық бизнес-
инкубаторлар; ғылым қалашықтары немесе ... ... ... ... ... ... ... құқықтық актілердiң
ережелерiне сәйкес әлеуметтік-экономикалық даму үшiн басымдықты ... ... ... ... беру ... қарқынды дамытуды
қамтамасыз ету үшiн құрылады. ... жаңа ... ... ... ... арнайы экономикалық аймақтар,
ғылыми, конструкторлық құрылымдардан тұратын ... ... ... ... ... ... ие кешен болып
табылады [35].
Технопарктер шағын ғылыми-техникалық, өндірістік кәсіпорындардың
қызметтерімен, шағын және ірі ... ... мен ... арақатынасын реттеу
мехнизмімен байланысты инновациялық бизнеске бағытталған ірі ғылыми ... ... Олар ... ЖОО-ның, ірі ғылыми орталықтардың аумағында
немесе ... ... ... ... ... ... ... үшiн Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес
арнайы экономикалық аймақтар ... ... ... міндеті
өнеркәсіп секторларында жоғары технологиялы компаниялар құру және ... ... ... ... технопарктер құрылған. Олар
мыналар:
1. Батыс Қазақстан ... ... ЖШС ... ... ... 1 ... ... сәйкес, технопарктің
мәліметтер базасында 11 ... ... бар. ... ... ... ... (ҰИҚ) 13 жоба ... Технопарктің
көмегімен 2 жоба «Аймақтық инвестициялық орталық» АҚ мен ... АҚ ... ... ... ... орналасқан ЖШС «UNISCIENTECH» технопаркі».
Технопарктің мәліметтер ... 2010 ... 1 ... сәйкес, 41 жобалық ұсыныстар бар. Оның 13 Эксперттік
кеңестің оңтайлы шешіміне ие ... ... ... 5 жоба ... бірақ олардың барлығы кері
қайтарылған.
3. Алматы қаласының ЖШС «Алматы өңірлік ... ... ... 2011 ... 1 ... ... ... жобалық ұсыныстар бар. Технопарк Алматы облысында жалпы сомасы
1 млн. ... ... ... ... ... ... ... жасауға қатысуда
[36,4б.].
Инновациялық белсендiлiктi ынталандыруда барынша жалпы ұлттық ... ... үшiн ... технопарктердi дамыту мақсатында Шығыс Қазақстан
облысы, Оңтүстiк Қазақстан облысы, Солтүстiк Қазақстан облысы және Астана
қаласында тағы төрт ... ... құру ... ... ... ... ... технологиялық парктерде инновациялық үрдістерді жолға
қоюда шетелдік әріптестерге ... орын ... Осы ... ... ... ... ... қатысқан компанияларды 5 жыл мерзімге
Қазақстанның салық заңнамаларындағы корпоративтік және жер ... атап ... ... ... технопарктер мен технологиялық
бизнес-инкубаторлар жергілікті мемлекеттік басқару органдарында коммуналдық
кәсіпорын ретінде құрылған. Бұл ... ... ... ( бос
тұрған өндірістік алаңдарды пайдалана ... ... ... ... қамту. Бұл құрылымдар өндірістік және әкімшілік алаңдарды жалға
беру; технологиялық құрал-жабдықтарды ... ... ... ... қызмет көрсетумен және басқа да қызметтермен айналысады
[37,54б.].
Ұлттық және ... ... ... ... үшiн ... ... және ... пікіріміз бойынша дамудың кезеңдерi мынадай
бағыттардағы iс-шаралар ... ... ... ... ... ... ... жөнiндегi қажетті талдамалық, зерттеу,
маркетингтiк жұмыстарды жүргiзу; физикалық ... оның ... ... зерттеу базаларын құру; технопарктердегi жобаларға
жәрдемдесудiң ... ... ... оның ... ... үшiн
оларды ресiмдеу және дайындау; технопаркке жобаларды тарту, ... ... ... оның ... ... ... салаларындағы
өндiрiс пен зерттеу саласындағы отандық және ... ... оның ... технопарктер мен жобаларды дамыту үдерістерiнiң
ақпараттық қамтамасыз ету ... ... бiлiм беру ... ... ... әдiстемелерiн әзiрлеу, оқытушылар құрамын
даярлау; ... ... ... ... ... ... ... серiктестермен тұрақты байланыстар орнату [38,154б.].
Инновациялық компанияларды қаржыландыру желiсi бойынша технологиялық
бизнес-инкубаторлар қаржыландырылатын жобаларды басқару ағымдағы ... ҰИЖ ... ... ... ... бизнес-
инкубаторлар инновациялық орталықтар тектес қызмет атқарады. ... ... ... ... асыруға қолдау көрсету болып
табылады. Осы міндеттерді iске асыру үшiн технологиялық бизнес-инкубаторлар
бiлiктi менеджерлердiң, бухгалтерлердiң, ... және ... ие ... Олар инновациялық кәсіпорындардың есеп шоты ... ... ... ... ... бухгалтерлік істерімен
айналысып, қаржылық-экономикалық және құқықтық кеңес беріп ... ... ... ... ... ... үшiн ... болады. Технологиялық бизнес-инкубаторлардың бiрiншi
кезеңдегі инновациялық кәсiпкерлер мен ... ... ... гранттарды алушыларға қызмет көрсетумен байланысты ... даму ... ... ... ... өтейтiн болады.
Технологиялық парктер мен технологиялық бизнес-инкубаторлар қалалардың
ішінде орналасса, ... ... ... ... және дамыған
өндірістік инфрақұрылымы бар, жеке дара ... ... ... ... ... ... ... ғылыми
қызметкерлер, инженерлер үшін аса ... ... ... ... технопарктер де, бизнес-инкубаторлары да,
эксперименталды өндіріс орындары да орналаса ... ... ... қызметтерді атқарады:
1. Жаңа технологиялық компанияларды ұлғайту және оларды «Start-
up» кезеңiнде ... ... ... ... ... ... көрсететiн болады, қаржыландыруға
қол жеткiзуге және кәсiпорында бизнестi ... және ... ... ... ... кезiндегi көмектi қоса алғанда, қажеттi
қызмет пен технологиялық көмектiң ... ... ... ... ... ... менеджмент негіздерiне оқыту.
Инновациялық үдерістi басқаруда ... ... ... ... технологиялық бизнес-инкубаторлардың ... ... ... ... қаржыландыруы үшiн
қажеттi материалдық ресурстарды жинақтауға;
– инновациялық циклдың ... ... ... ... шешiмдерiн жедел қабылдауға;
– инфрақұрылымды ұстап тұруға, жүк-құжаттама ... ... ... ... ... бюрократиялық
рәсiмдердiң санын қабылдауға;
– инновациялық ... ... ... ... ... ... ... және беру үшiн жағдай
жасауға мүмкiндiк бередi.
Басым бағыттарды дамыту үшін әрине жаңа ... ... Оны ... ... отырып, Қазақстан жерінде жаңа технологиялы өндіріс орындарын
ашуға ынталандыру шараларын тиімді пайдалану ... ... ... ... 5 ЕЭА бар. ... Астана қаласында орналасқан
«Астана-жаңа қала», Маңғыстау облысында ( «Ақтау» теңіз ... ... ( ... Ақпараттық технологиялар паркі», ОҚО ( ... ... ... ... ... ... ... қала», «Ақтау» теңіз порты» ЕЭА аймақтық ... ... ... ... ал ... ... технологиялар
паркі», «Оңтүстік» ЕЭА индустриалды-инновациялық даму ... ... ... ... ... ... ... АҚ-мен «Достық», «Қорғас – Шығыс
қақпасы», «Батыс қақпасы» және «Тобыл» ЕЭА құру ... ... ... ... ... ... жоспарланып отыр. Олар халықаралық
көліктік-логистикалық орталықтар ретінде құрылатын болады.
ҚР ЕЭА аумағындағы кәсіпкерлер үшін ... ... ... Мәселен, олар корпоративтік және ... құн ... жер және ... ... ... пайызбен белгіленген. Бірақ, осы
ЕЭА-да орналасқан заңды тұлғалардың жиынтық табыстарының 90 (-ы ... мен ... ... тиіс және олардың ЕЭА ... ... ... ... ... болмауы тиіс. Сонда ғана осы
аталған жеңілдіктерді пайдалана алады.
Қазір ҰИЖ-ді құрудың бастапқы сатысы аяқталды, яғни даму ... қоры ... ... қаржыландыру кезеңі басталды. 2003–2015 жылдарға
қабылданған индустриалық-инновациялық даму ... ... ... ... ... ... салаларына қатысты жүйелі
реформалардың заңнамалық базасы қалыптасып, индустриалық-инновациялық ... ... ... ... ... ... Республикасының инновациялық жобаларын қаржылық
қамтамасыз ету мәселелері
Қазақстанның индустриалық-инновациялық дамуын ... ... ... ету мақсатында республикада келесідей даму институттары
құрылды: «Ұлттық Инновациялық Қор», ... ... ... ... «Экспорттық несие мен инвестицияны сақтандыру бойынша ... ... ... және технология трансфертеу орталығы»
және басқалары. Даму институттарының ... ... ... ... ( ... өсудегі шикізаттық фактордың ... ... ... экономикадағы, өнеркәсіптік өндірістегі құрылымдық
ілгерілеу болып табылады. Даму институттарының мақсаты тікелей мемлекеттің
араласуын қамтамасыз ету емес, ... ... ... ... ... жеке ... ... болып табылады [42].
Осы даму институттарының қызметтерін ... ... ... ... ... үшін және инновациялық жобаларды
қаржыландыру мақсатында 2006 жылы «Қазына» орнықты даму қоры ... ... ... ... және 2007 жылы ... ... ... және тағы басқалары құрылды.
«Қазына» ОДҚ-ның негізгі ... ... үшін ... жасау. Сонымен қатар «Қазына» ОДҚ-ға басқа да көптеген міндеттер
жүктелген. Мәселен:
– «ұшқыр» жобаларды қаржыландыру;
– келешегі зор ... мен ... ... зерттеулерді
қаржыландырудан бастап, қазақстандық тауарларды сыртқы және ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... осы ... ... көрсетуді қамтамасыз
ету;
– технология трансфертін іске қосу және оны жетілдіру;
– озық кәсіпорындарға, яғни шикізатты өңдейтін және шикізат ... ... ... ... ... ... ... беру мен экспорттық сақтандыру, т.б. арқылы көмектесу;
– шетелдік жоғары ... ... ... ... алу ... ... ... экспорттық мүмкіншілігі
жоғары бірлескен өндірістерге тарту;
– еркін экономикалық аймақтар құру;
– экспорттық негізде құрылған арнайы экономикалық және ... ... ... және шетелдік бизнесті белсенді
түрде тарту;
– әлеуметтік ... ... құру ... ҰИЖ қалыптастыруда бірқатар даму институттары құрылды
дедік. Олардың барлығы мемлекеттің ... ірі ... ие ... ... «Қазына» ОДҚ-ны құру қажеттілігі неде деген сауал туындайды.
Орнықты даму ... ... ... ретінде бірнеше себептер бар,
мәселен:
а) барлық даму институттарының бірыңғайлылығы үшін;
ә) ... ... ( ... болғандықтан, оның міндеттерін дұрыс
жеткізу осы қорға жүктелген. Себебі қазір ... ... ... байланысты компанияларды басқаруға тікелей араласа алмайды. Сол
себепті, қор бір жағынан Үкімет агенті болып табылады.
б) ірі ... ... ... ... ішкі ... мақсатында келіссөздер жүргізіп, нақты нәтижеге қол жеткізу. «Қазына»
ОДҚ отандық және шетелдік ірі ... ... ... ... ... ... болмаса, шет мемлекеттерде жүзеге
асыру туралы келіссөздер жүргізуде.
Қазақстанның даму институттары өздерінің инвестициялық стратегиясын
құрып, ... ... ... ... осы даму ... бірнеше жыл болғанымен де, олардың бизнес-қауымдастығымен
жұмыс істеу барысында бірқатар мәселелер ... яғни ... ... бар ... ... қай ... апарып тапсыруы
жөнінде көптеген білместіктерге тап болады. ... егер жоба 5 млн. ... ... ... онда Даму ... егер ... инвестициялау
қажет болса, Инвестициялық қорға, егер зерттеу жүргізу қажет болса, ... және ... ... ... бару ... ... ... зерттеулер жүргізумен барлық даму институттары айналысады [44].
Бюджеттен бөлінетін қаражаттардың ... даму ... ... жобаларды жүзеге асыруға бағытталады. Соның ішінде:
Қазақстанның Даму ... ... ... ... ... Қоры ... жобаларды венчурлік қаржыландыруға; Ұлттық
Инновациялық Қоры инновациялық жобаларды қаржыландыруға, алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... үлкен басымдыққа ие екені
белгілі. Осы артықшылық ... ... даму ... пайдалануды қамтамасыз ету үшін әлемдік тәжірибеде сыннан өткен
инновациялық даму тәсілдерін ... ... ... ... туындап
отыр. Ол тәсілдердің бірі – технология мен құрал-жабдықтардың халықаралық
рыногын тартуға келіп тіреледі. Оның ... ... ... мен бейімдеу орталықтары, лизинг жүйесі арқылы құрал-жабдықтар
алу, франчайзингті қолдану, бірлескен кәсіпорындар құру үшін мүмкіндіктерді
кеңейту ... ... төл ... әлуетті арттыруға негізделеді. Ол
өз кезегінде бизнес-инкубаторларды, технопарктерді, ғылыми-техникалық
өнімдерді түпкілікті өнім ... ... етіп ... қоса ... ... инновациялық инфрақұрылымды
талап етеді.
Инновациялық дамуда белгілі бір нәтижеге жету үшін ... ... ... (ІТ) ... ... ... ... жөн.
Себебі осы компаниялардан технологияларды ... ... ... жасауға болады.
Қазіргі таңда Қазақстан өзінің ғылыми-техникалық даму бағыттарын толық
қамту мүмкіндігінің әлсіз болғандығына байланысты, ... ... ... ... ... алынған ой еңбегінің де нәтижелерін, яғни
жаңа технологияларды лицензиялауды, трансферттеуді ... ... ... «технология трансфертін» ... ... ... ... қозғаушы күші, өндірісті технологиялық
жаңартудың қайнар көзі десе де болады. Технологияны трансферттеу, лицензия
сатып алу ... аз ... ... ... ... ... өйткені техникалық «тексеруден» өткен ақпарат ... ... ... аз ... ішінде арзан, әрі тиімді жобаларды
жүзеге асыруға болады.
Жаңа технологияларды алу үдерісі тауар ... ... ... жаңа ... ... ... алатын
мамандарды да қалыптастырады. Жаңа технологияны игерген ғалымдар, білімді
мамандар Hi-Tech ... ... ... үшін ... ... ... мүмкіндік береді. Технологияны трансферттеу дамыған және дамушы
елдер ... ... ... ... қолданылады. Технологиялық
айырбас деп ( патенттер мен лицензияларды сату және сатып алу, ... ... ... ... ... ... ... трансферттеудің негізгі нысандарына мыналар жатады:
– технологияны станоктар, құралдар, технологиялық желілер түрінде сату;
– өндірсті модернизациялауға, жаңғыртуға, оның ... ... ... ... ... патенттелінген өнеркәсіптік меншік түрлерін сатудағы лицензиялық
келісім-шарттарды және лицензияларды сату;
... ... ... ірі ... ... асыру үшін
құрылған консорциумдармен ҒЗТКЖ-ны жүргізу үшін кооперациялану
[45,128б.]. Кейінгі жылдары әлемдік технологиялық трансферттеудің осы
түрлері кең ... ... ... ... кезінде технологиялық
трансферттердің негізгі формасы мұнай және тау-кен, түсті және ... ... ... тікелей инвестициясы ретінде келген еді.
Қазақстанда ТҰК елдегі арзан ... ... ... елдің шикізат
ресурстарын қарқынды экспорттауды толық бақылауында ... ... ... ТҰК ... ... қатарлы технологияларды енгізуге,
жергілікті өндірушілерге «жаңа технологияларды» ... ... ... ... да, ... трансферттеу мен басым салаларды дамыту
үшін қажетті инфрақұрылымды құру ісіне мемлекеттік құрылымдардың белсенді
қатысуы ... ... ... тұр [46,34б.].
Қазақстанда қаншама технопарктер, ғылым қалашықтары құрылғанмен,
республика әлемдік рынокта бірден бәсекеге ... өнім ... ... ол ... инновациялық технологиялық үдерістердің шамалы бөлігіне
болсын иелік етпейді. Осы мәселеге байланысты құрылған «Қазына» қорының
алдында ... ... ... бірі ( ... ... ... маңызды түрде мазмұн жағынан толықтыру болып табылады.
Қор басшылығы тарапынан Қазақстанда әлемге ... ... ... ... ... құру ... болатын.
«Алкатель Аления Спенс (ААS)» ... ... ... жаңа ... ... өндірісін құру туралы келіссөздер
жүргізіліп жатыр. «Қазына» ОДҚ әлемнің стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... (Қытай), Мюнхенде
(Германия), Бостонда (АҚШ), Тель-Авивте ... ... ... ... алып отыр [47].
Технология трансфертін жүзеге асырудың тиімді жолы ... ... ... ... ұлттық ақпарат кеңістігін
ұйымдастыру болып табылады. Технологияны трансферттеу ... ... ... ... және ... әзірлемелерді әлемдік рынокқа шығару
желістерінің бірі. Алдыңғы қатарлы шетелдік технологияларды ... ... ... ... ... ... ... бойынша
жұмыстарды «ИТТО» АҚ жүргізеді.
«ИТТО» АҚ инновациялық жобаларды жүзеге асыру мақсатында әріптестерді
іздестіру мен технологиялық ... ... ... үшін ... трансфертінің желісін құрды. Қазақстан технология трансфертінің
желісі жоба ұсынушылар үшін технологияны ... ... ал ... жаңа ... ... ... мен ... технологияларды іздестіруге бағыт береді.
«Қазына» ОДҚ-ның құрамына келесі институттар кіреді:
а) «Қазақстан даму банкі» АҚ («ҚДБ» АҚ);
ә) ... ... ... АҚ ... ... ... инновациялық қор» АҚ («ҰИҚ» АҚ);
в) «Инвестиция мен несиені сақтандыру бойынша мемлекеттік сақтандыру
корпорациясы» АҚ;
г) «Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... орталығы» АҚ;
е) «Инвестицияны қолдаудың қазақстандық орталығы» ЖШС.
2008 жылы 13 қазанда ҚР Президентінің «Ұлттық ... ... мен ... ... ету ... ... шаралар
туралы» №669 Жарлығымен әлемдік рыноктағы өзгерістердің елдегі ... ... әсер ету ... ... мақсатында «Самұрық» және
«Қазына» мемлекеттік холдингтері біріктіріліп, «Самұрық-Қазына» ұлттық ... ... АҚ ... ... ... өзгерістерге байланысты жоғарыда
аталған институттардың барлығы және елде ... ... ... ... ... ... да ірі ... «Самұрық-
Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ құрамына ... ... ... ... ... ... ұлттық әл-
ауқат қоры» АҚ өз қызметін негізгі үш бағытқа бағыттап ... ... және ... ... ... және ... ... тұрақтандыру;
3) корпоративтік басқару жүйесін жетілдіру.
«Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ дағдарысқа қарсы жүзеге асырылып жатқан
бағдарламасының аясында қарауында ... құн 16 ... АҚШ ... ... жоба бар, оның 4 ... АҚШ доллары мемлекеттің қолдауымен. Аталған
қордың ... ... ... ... екі жыл ... химия және мұнай-химия, мұнай-газ ... ... ... оның ішінде мұнай-газ машина жасауға, сонымен қатар,
энергетиканы, ... және ... ... қамтитын инфрақұрылымға беріліп
отыр [48].
ҚР Үкіметінің Қаулысына сәйкес, республикалық бюджет ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырылған,
100 пайыз мемлекеттің қатысуымен «Ұлттық инновациялық қор» акционерлік
қоғамы құрылды.
Инновациялық қор – ... даму ... ол ... ... ... ... Қордың акционері ҚР Үкіметі болып табылады. Қор
қызметінің мақсаты – ... ... ... ... ... ... және ғылымды қажетсінетін өндірістерді дамытуға
жәрдемдесу. Бүгінде инновациялық қор ... ... ... басты ұйымдастырушы және қаржыландыру көзі болып отыр.
Ұлттық инновациялық қордың негізгі міндеттері:
– отандық және ... ... ... ... ... құру,
инновациялық жобаларды венчурлік қаржыландырудың тетіктері ... ... ... ... беру ... ... коммерциялық тиімділігі мен
технологиялық даму ... ... ... ... ... ... жұмыстарды, тауарларды, қызмет ... ... ... ... ... мен ... ... қаржыландыру;
– инвестицияланатын компаниялардың жарғылық капиталына ... ... ... ... ... қаржыландыру;
– ұлттық инновациялық инфрақұрылым (технополистер, технопарктер, бизнес
инкубаторлар, инновациялық ... ... ... қатысу;
– инновациялық технологияларды көшіру, қарызға алу, өсіру, ... және ... ... ... ... ... басым төрт бағыты бар. Олар: ... ... ... ... үшін; ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу үшін;
биотехнология, фармацевтика үшін технологиялық қызмет көрсету.
Қазір осы төрт ... ... ... ... ... ... ... дамуына серпіліс береді. Биотехнология,
фармацевтика ... екі өте ... жоба ... ісік ... ... және «Normogen» дәрілерін өндіру бойынша фармацевтика
кешенін дамыту.
Кесте 7
«ҰИҚ» АҚ тарапынан ... ... ... жатқан жобалар
|«ҰИҚ» АҚ тарапынан ҒЗТКЖ бойынша қаржыландырылып жатқан жобалар тізімі ... және ... ... ... млн. тг ... ... және коммуникациялық |жалпы құны-41,1 млн. тг ... ... | | ... ... және ... ... млн. тг ... ... | | ... ... |жалпы құны-20,9 млн. тг ... ... ... ... ... млн. тг ... |
|басқалары (химия, машина және |жалпы құны-38 млн. тг ... ... ... т.б.) | | ... |213,7 млн. тг |29 ... – «Ұлттық инновациялық қор» акционерлік қоғамы ... ... ... ... ... сомасы 213,7 млн. теңгені құрайтын
29 жобаны қаржыландырылып жатқандығын көруге болады. Оның ішінде
9 жоба тікелей биотехнология мен фармацевтика саласына қатысты ... ... мен ... ... 2 ғана жоба қамтылған.
Инновациялық қор қаражатының 70% осы негізгі төрт ... ... 30% ... ... нанотехнологияға, ғарыштық технологияларға
жұмсалынады. Төменде 14-кестеде осы қордың қатысуымен қаржыландырылып
жатқан ... ... ... ... ... ... таңда ҰИҚ перспективті жобалар қатарына тағы да 30 ... оның ... 9 ... ... ... инновациялық жобалар бар. Жобалардың 24% салааралық сипатта болса, 20%
ақпараттық-коммуникациялық ... 17% ... ... ... ... және ... ... 7% ауыл шаруашылығына, 3%
нано- және ғарыштық технологияларға қатысты.
Қазір «ҰИҚ» АҚ Қазақстанда әртүрлі өнертабыстарға жеңіл қол ... ... Ол жүйе ... ... ... ... ... сатып
алады, оған қажетті қаржыны «ҰИҚ» АҚ-дан немесе венчурлік қорлардан алуына
болады. Лицензияны сатудан түскен ... ... ... ... ... жұмсап, қайта сатуға ұсынуына жол ашады.
Бұл үдеріс үзіліссіз болуы керек, сонда ғана технология трансфертін қалыпты
іске айналдыруға болады.
ҰИҚ ... ... бері 11 ... қордың акцияларына ие
болды. Оның алтауы отандық қорлар болса, қалған бесеуі шетелдік қорлар.
Отандық ... ... ... ... – 13,9 ... ... үлесі – 6,8 млрд. тг немесе 49%. ҚР ... 19 ... 2005 ... ... ... ... АҚ-ның мемлекеттік акция пакеті
(4184,4 млн. тг) ҰИҚ-тың жарғылық капиталына өткен. Сол себепті венчурлік
қорлардың қызметін ... ... ... «ИТТО» АҚ айналысады.
Бүгінгі таңда отандық 6 венчурлік қор құрылған.
Келесі ... ... даму ... бірі – ... ... ... қызметі 2003 жылдың 11 маусымында басталды.
Қазақстан ... ... ... ... 100% ... ... жарғылық капиталы – ... пен ... ... ... ... капитал көлемі – 37,8 млрд. тг ... 300 млн. ... ... оны ... арттыру жоспарланған.
Қор жобаларды қаржыландыруда тікелей инвестор болып, акцияның
49% -на дейін иелік етеді. ... қор ... ... қоры ... ... реттеледі. Қазақстан Инвестициялық қоры
коммерциялық ұйым ... ... Қор ... мақсаты – қайтарымды және
тиімді ... ... ... ... ... ... және ... тарту, экономиканың шикізаттық емес
саласындағы жеке секторға қаржылық ... ... Қор ... айналыспайды, гарант болмайды.
Қор құру қажеттілігі қор рыногының дамымауынан, отандық компаниялардың
төмен капитализациясынан, ... ... ... ... ... ... ... рыноктық механизмдердің жоқтығынан туындап
отыр.
Қор инвестициялық жобалардың тиімді ... ... үшін ... тиісті ұйымдастыру деңгейін қамтамасыз ететін, жобаның
техникалық-технологиялық жақтарын ... ... үшін ... және
технологиялық жеткілікті тәжірибесі бар және акциялардың 50 ... ... ... ... (бір ... немесе
инвесторлар тобы) бар, кәсіпорындардың жарғылық капиталына қатысады.
Қор инвестор ... ... ... ... тәуекелдер мен
пайданы бірге бөліседі және ол стратегиялық ... ... ... мемлекеттік мекемелермен іс-әрекетті реттеуге
мүмкіндік береді. Жоба ... ... ... ... ... мен
өндірістің тұрақты деңгейіне жеткенде, қор өз ... ... ... ... мен инвесторларға сату арқылы жобадан шығады.
Қордың перспективті жобаларының қатарында төмендегілер ... ... ... Шар-Өскемен жаңа темір жол
желісі құрылысының жобасы Қордың қызметінде ... ... ... ... бағыт болып табылады.
2. Құрылыс материалдарының ... ... ... цемент, әйнек, жылуұстағыш,
керамика, қабырғалық, әрлеу және руда ... ... ... ... ... ... ... мұнай химия. Минералды және
техногенді шикізатты қайта өндірудің ... үшін ... ... салалық бағыт.
4. Агроөнеркәсіп кешенінде қой шаруашылығы, сүт және
етті мал шаруашылығы, ... ... ... ... ... ... сияқты кластер
құрайтын бағыттарын дамыту.
Сонымен қатар, ҚИҚ қатысуымен қаржыландырылған жобалардың ... ... ... – 15%, ... ... – 37,3%,
жаңа инпорталмастырушы өндіріс – 10,3%, жаңа экспортқа бағытталған жобалар
– 6,6%, шетелдік жобалар – 26,7% ... ... ... ... ... 50 елдің қатарына ену»
стратегиясының екінші ... ... ... ... ... ... корпорацияларын құру есебінен экономикалық дамудың
аймақтық «локомотивтерін» қалыптастыру мәселесі алға ... ... (ӘКК) – ... мен ... мен ... ... алу мақсатында өз қызметтерін жүзеге асыратын
тұрақты ... ... ... ... ... алынған пайда ӘКК құрылған аймақ ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін қайта
инвестицияланады.
Әлеуметтік корпорациялар құрудағы ... ...... ... немесе қызмет көрсетуден түскен пайдаларының бір ... ... ... ... ... ... жарату.
Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі – бұл жалақы мен салықты ... ғана ... оның өз ... ... ... ... ... қатысуы. Халықты оқытып, оның сауаттылық деңгейін одан
әрі көтеру қажет. Міне, осы бизнестің әлеуметтік жауапкершілігіне жатады.
Адам ... ... ... ... ... ... ... олар қоғамды да
алға тартары айдан анық.
Компанияның корпоративтік әлеуметтік жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... сату ... бойынша ғана емес, сонымен қатар қоғамның жағдайына, әлеуметтік және
экологиялық ортаға әсер етуі бойынша да ... ... даму ... ... ... БҰҰ-ның 1999 жылы Давоста
жарияланған «Жаһандық Пактінің» (Un Global Compact) ... ... Бұл ... ... және ... ... қарастырылған.
Ғылыми зерттеулердің, халықаралық конвенциялардың негізгі тақырыбына
айналған бизнестің қоғамдық жауапкершілігінің басты ... яғни ... ... жұмыс тәртібі, қоршаған орта, жемқорлыққа қарсы ... ... ... әлемдік тәжірибеге сәйкес, мемлекет рынокқа ... ... ... ... ... жаңа технологияларды алға тарта
отырып, жаңа кәсіпорындарды ұйымдастыруда кәсіпкер ... ... ... және өз ... үшін ... қамсыздандыруға
жауапкершіліктің белгілі бір жүгін өз мойнына артқан модель ХХ ғасырдың
90 жылдарындағы жаһандық дағдарыс кезінде ең тиімді ... ... ... ... 2015 жылға дейін аумақтық дамыту Стратегиясына
сәйкес ҚР Үкіметінің 2006 жылдың 31 мамырындағы
№ 483 ... ... ... ... құру
жөніндегі тұжырымдама бекітілген.
Осы тұжырымдамаға сәйкес ӘКК-тің қызметі ең алдымен мемлекеттік-жеке
әріпткестік аясында ортақ жобаларды ... ... ... жеке ... ... ... және олар ... пен кәсіпкерлікті
дамытуға, шағын бизнесті қолдау үшін институционалдық инфрақұрылым жасауға
септігін тигізеді.
Елбасының 2007 ... 13 ... ... құру ... ... ... № 274 ... сәйкес
«Сарыарқа» ӘКК ҰК» АҚ құру шешімі қабылданды. «Сарыарқа» ӘКК ҰК» ... ...... инвестициялық жобаларды қаржыландыру, яғни
индустриалық-инновациялық стратегияны жүзеге асыру аясында құрылып жатқан
индустриалық ... ... ... ... ... ... ӘКК ҰК» АҚ ... Қарағанды облыстарында және Астана
қаласында қызмет атқарады [49,201б.].
Қаіргі таңда Қазақстанда тағы да алты ӘКК құрылған, олар: ... ... ... ШҚО және ... облысындағы
«Ертіс» ӘКК ҰК» АҚ, орталығы Шымкент қаласында орналасқан ОҚО, ... ... ... «Оңтүстік» ӘКК ҰК»АҚ, орталығы Талдықорған қаласында
орналасқан Алматы ... мен ... ... «Жетісу» ӘКК ҰК»АҚ,
орталығы Ақтау қаласында орналасатын Атырау және Маңғыстау ... ӘКК ҰК» АҚ, ... ... қаласында орналасатын Қостанай және
Солтүстік Қазақстан облыстарындағы «Тобыл» ӘКК ҰК» АҚ, ... ... ... ... және ... ... облыстарындағы «Батыс»
ӘКК ҰК» АҚ.
ӘКК комерциялық корпорациялардан айырмашылығы, Елбасының Жоладуына
сәйкес, корпорацияның коммерциялық қызметінен ... ... және ... ... осы ӘКК ... ... әлеуметтік, экономикалық,
экологиялық немесе ... ... ... қайта инвестицияланатын
болады. Осылайша, ӘКК ... ... ... ... инвестициялық,
инновациялық жобаларды, әлеуметтік бағдарламаларды жүзеге асыруға және жаңа
өндіріс орындарын ұйымдастыруға бағытталатын болады.
ӘКК инвесторламен біріге отырып инвестициялық жобаларды, олар ... ... ... ... ... асыруға қатысуда. Мәселен, Күні
бүігінге дейін ӘКК ... ... ... ... ... ... қолдауға бағытталған жобалар саны 101-ді құрайды және
жалпы сомасы 600 млрд. теңгеден асады. Осы ... ... ... ... болжам бойынша 31,4 млрд. теңгені құрап, 34 мың жаңа
жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік ... ... ... ... ... зерттеулер алға
қойылған міндеттерді шешуге және ... ... ... ... ... ұғым ... мәні, кез келген жаңа өнімді
немесе қызметті, жаңа технология мен техниканы инновация ... ... ... рыноктық аспектісін ғана емес, сапалы экономикалық дамуды,
әлеуметтік-экономикалық, экологиялық қауіпсіздікті ... ... ... да ескеру керек. Себебі әлемде теңдесі жоқ жаңа ... ... ... оның ... ... және табиғат әлеміне келтірер
зиянына қарамастан, тек жоғары пайда алу мақсатын көздейтін ... ... ... ... өсу ... қайшы келері айдан анық. ... ... – бұл ... ... сапалы түрде жақсартуға, яғни
әлеуметтік-экономикалық, экологиялық мәселелерді шешуге ... ... ... ... ... ынталандыратын инновациялық қызмет нәтижесі.
Ал, «инновациялық даму – бұл рынокта адамның өмір сүру ... ... ... жаңа ... мен ... ... ... айтқанда, «инновациялық даму – ғылыми ... ... ... өмір сүру сапасын және ұлттық бәсекеге қабілеттілікті
арттыруға мүмкіндік беретін даму.
Экономиканың инновациялық дамуының отандық және шетелдік ... ... ... ... ... қабілеттілігін арттыруға оңды
және кері әсер етуші факторларды анықтап, ұлттық инновациялық ... ... ... ... ... қазіргі кезде инновациялық
процестерді толыққанды жүзеге асыру үшін мемлекеттің рөлі зор ... ... ... ... инновациялық жүйені дамыту, оны қаржылық,
материалдық және т.б. ресурстармен қамтамасыз ету ... ... да ... ... ... және ... іске ... тәжірибе көрсеткеніндей, Қазақстан инновациялық қызмет
құрылымы жағынан экономикасы дамыған ... ... ... ... ... өнеркәсібі дамыған елдерде инновациялық ... ... ... ... ... инновациялық
технологиялар өңдеуші өнеркәсіп салаларында енді ғана бастау алып ... ... ... ... ортасы да инновациялық
қызметті жүргізуге қолайлы инвестициялық ... ... ... ғылым мен жаңа технологиялардың тығыз байланысының жоғары
деңгейімен сипатталады.
Сонымен қатар, ғылыми зерттеу жұмысында жүргізілген талдау ... ... ... ... яғни ... өнімнің ЖІӨ-гі
үлесі, кәсіпорындардың инновациялық белсенділігі мен олардың әзірлемелер
мен зерттеулерге жұмсайтын ... ... ... ... ... ... ... қызметтің әлі төмен деңгейде екендігі айқындалып
отыр. Ал білім және ғылым саласына ... ... ... ... ... ... ... зерттемелер сапасына кері әсер
ететіндігі де белгілі.
Жаңа индустриалды елдердің тәжірибесіне сүйене отырып, ... ... ... үшін келесідей шаралар іске асырылуы тиіс:
➢ заңнамалық механизмдерді жетілдіру;
➢ мемлекет пен жеке бизнес арасындағы әріптестікті нығайту;
➢ жобаларды ... және жеке ... ... ... ... ... ... күшейту;
➢ жаңа құрылған, қалыптасу үстіндегі институттарға сенімділікті ... ... ... ... кол ... ... бағыттарды іске асыру мен
оларға қолдау көрсету.
Инновациялық қызметті қаржыландырудың және ... ... ... зерттеу негізінде Қазақстан экономикасы үшін ең қолайлы
және тиімді жолдар елдің экономикалық, ... ... сай ... ... даму стратегиясында анықталған міндеттерді
жүзеге асыруда кедергі келтіретін ... ... ... ... ... ... көп ... сыртқы рынок
талаптарына емес, ішкі рынок қажеттіліктеріне ... Сол ... ... ... ... ... отырған консалтингтік қызметтер рыногын
өркендетуді, басым ... ... ... ... ... ... [50,119б.].
Қазақстанның инновациялық дамуын институционалдық және қаржылық
қамтамасыз ету бағыты ... ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік сипаттағы институттар
кешенінің іс-әрекетін жандандыру қажеттілігі туындап отыр.
Қазақстанның индустриалық-инновациялық стратегиясын басшылыққа ... ... ... ... ... ... ... асыру арқылы ғана
қазіргі, негізінен, ... даму ... ... ... ... ауыстыру мүмкіндігі туындайды.
Алматы облысының индустриялық-инновациялық даму деңгейі мен басым
бағыттарын талдай келе осы ... ... ... атауға болады:
➢ өңдеу саласындағы өнімдердің бәсекеге төмен қабілеттігі;
➢ негізгі қорлардың тозуы және ескірген ... ... ... ... ... және ... ... төмен
несиелерге қол жетіспеушілік;
➢ кең таралған пайдалы қазбалар (КТПҚ) және ... ... ... ... ... нақты шектеудің болмауы;
Аймақтық инновациялық саясаттың ең басты ерекшелігі ( ... даму ... ... ... ... ... ... тиімді
жүзеге асыру арқылы ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін нығайтып,
халықтың ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Қазақстан Республикасының үдемелі индустриалдық-инновациялық
дамуының 2010-2014 жылдарға арналаған ... ... ... ... Й.А. Теория экономического развития. – М.: Прогресс,
1982 – 453с.
3 Бернал Дж. Наука в истории общества. – М.: ИЛ, 1956. – ... ... С. ... экономический рост: результаты
исследований и размышлений. Нобелевская лекция // Нобелевские лауреаты по
экономике: ... из ... / под ред. Ю.В. ... – СПб.: ...... ... Ф. ... к рабству. – М.: Экономика 1992. – 175с.
6 Chan, Tracey Evans.  Legal and ... ... ... ... // ... ... Р.А. Инновационный менеджмент: Учебник для вузов.
− 5-е изд. – СПб.: Питер, 2006. – 448с.
8 Кенжегузин М.Б., Днишев Ф.М., ... Ф.Г. ... и ... ... ... ... опыт и ... – Алматы: ИЭ МОН РК, 2005.
– 256 с.
9 «Инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау ... ... 2006 ... 23 ... № 135 Заңы // ... Қазақстан. –
2006. – 31 наурыз.
10 Максимов Ю., Митяков С., Митякова О., ... ... ... и экономический рост // Инновации. – СПб. ... – № 5. – ... Moser, Petra. ... and Innovation: Evidence from Economic
History // http://thomsonreuters.com
12 Аубакиров Я.А. ... ... в ... ... экономические интересы и отношения собствености в условиях
глобализации. – Алматы: Қазақ университеті, 2005. – С. ... ... С.Н. ... ... ... социально-
экономичесикх факторов инновационного развития // ... ... ... ... тәжірибесі, болашағы. Қазақстан
Республикасының 15 ... ... ... ... ... 7-8 желтоқсан 2006 ж. – ... ... 2006. – 4.1. – ... ... ... Р.Е. ... образование и конкурентоспособность
страны // Қазақстанның ұлттық бәсекеге қабілеттілігі: теориясы, ... ... ... 15 ... ... халықаралық
ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары, 7-8 желтоқсан 2006 ж. –
Алматы: ... ... 2006. – 4.1. – ... ... ... ... ... по страхованию
экспортных кредитов и инвестиций // http://www.kecic.kz
16 Сагадиев К. Экономика Казахстана: очерки актуальных проблем.
– Алматы: Б. и., 2011. – 312 ... Epstein, Richard A. Can ... ... survive ... ? // ... ... «Экономиканың басым секторларында пилоттық
кластерлерді жасау мен дамыту жөнiндегi ... ... ... ... Үкіметінің 2005 жылғы 25 маусымдағы № 633 Қаулысы.
19 Вальтер Ж. Конкурентоспособность: общий подход. – ... 2005. – 52 ... ... Ш.П. ... ... әлемдік тәжірибесі
// ҚазЭУ хабаршысы. – 2010. – № 3. – 122–125бб.
21 ҚР Президентінің «Қазақстан-2050» стратегиясы ... жаңа ... ... атты ... халқына Жолдауы //
http://www.inform.kz
22 Bos, Jaap W. B.; Kolari, James W.; van Lamoen, Ryan C. ...  and ... Evidence from ... services ... Қазақстан Республикасының статистика агенттігінің мәліметтері
// http://www.stat.gov.kz/
24 Проведение маркетинговых и технологических исследований ... ... ... ... ... на ... ... состояния национальной технологической и научно-технической
базы с учетом тенденций мирового технологического развития
// http:// www.t2.kz.
25 Сулейменов Е. Научное обеспечение ... ... // ... ... ... проблемы и перспективы.
Материалы междунар. конф., 19 октября 2005 г. / отв. ред.
Г. Смаилова. – ... ... 2005. – ... ... ... ғылымын дамытудың  2007-2012
жылдарға арналған ... ... ... ... ... 2007 жылғы 20 маусымдағы № 348 Жарлығы
// http://www.zakon.kz.
27 ҚР Үкіметінің 2005 жылғы 25 ... № 387 ... ҚР ... ... ... қалыптастыру және дамыту
жөнiндегi 2005–2015 жылдарға арналған ...... 2005 ... ... Ш.П. ҚР инновациялық инфрақұрылымды дамыту
үрдістері // Қазақстанның ... ... ... ... болашағы. Қазақстан Республикасының 15 жылдығына ... ... ... материалдары, 7-8 желтоқсан
2013 ж. – Алматы: Қазақ университеті, 2012. – 4.2. –
234–237 бб.
29 Количество технопарков в РК к 2015 году ... ... в ... раз // ... ...... Алшанов Р.А. Новый экономический курс Казахстана: цифры и факты //
Казахст. Правда. – 2009. – 15 февраля.
31 Doucouliagos, Chris; Stanley, T. D. Are all economic facts ... Theory ... and ... ... ... Министерство экономики и бюджетного планирования РК
«О диверсификации экономики Республики ...... 2007. ... ... 2008 жылы 13 қазанда ҚР Президентінің «Ұлттық экономиканың
бәсекеге қабілеттілігі мен ... ... ету ... ... ... №669 ... ... инновациялық қор» акционерлік қоғамы ... ... ... центр //
http://www.giac.ru/
36 Мустапаев Р. ... ... ... ... - Астана: Елорда, 2013. – С.5-7
37 Михеев В. «Новая экономика» Восточной Азии // Федерализм. ... – № 1. – ... Адам даму ... ... Қазақстандағы адам дамуына арналған
жаңа технологиялар. Қазақстан 2006 жыл. БҰҰ. – Алматы «S-Принт», 2007. –
158 б.
39 Қазақстан Республикасы ... 2007 ... 28 ... 1332 ... мақұлданған «Қазақстан Республикасы экономи-касының
бәсекеге қабілеттілігі мен экспорттық мүмкіндіктерін сапалы жаңа ... ... ... арналған тұжырымдамасы». – Астана, 2007. – 54
б.
40 Исследование влияния ... АО ... ... ... ... (по ... первого полугодия 2011 года). – Астана, 2012. – 23
с.
41 Competing Through Innovation and ... ... Report ... // UNIDO (United Nations ... ... – Vienna, 2010. – P. ... ҚР ... 2005 жылғы 25 сәуірдегі № 387 Қаулысымен
бекiтiлген ҚР ұлттық ... ... ... және ... ... ... арналған бағдарлама. – Астана, 2005 ... ҚР ... қоры // ... ... А., ... А. Шаг ... два шага вперед
// http://www.expert.ru/printissues/kazakhstan
45 Барлыбаева Н.А. ... ... ... ... и ... ... – Алматы: Экономика, 2006. –
199с.
46 Важна интеллектуальная инфраструктура // ... мир. – ... № 2 (29).– ... ... ... қор» акционерлік қоғамы //
http://www.ifk.kz
48 «Экспорттық несиелер мен инвестицияларды сақтандыру бойынша
мемлекеттік ... ... // ... ... О. ... ... инновациялық дамуындағы
ғылымның рөлі. –Алматы: Экономика, 2011ж..– 201б.
50 ... Ә.Н. ... ... ... ... // ҚазҰУ хабаршысы. – 2012ж.- №2 (72). – ... ... ... ... ... ... идеясы
Бәсекелік артықшылық:
табиғи ресурстар;
адам ресурстары;
ғылыми-зерттеу әлуеті;
қаржы ресурстары;
инфрақұрылым.
Бәсекеге қабілеттілікті арттырудың құраушылары
Ұйымдастырушылық фактор:
инновациялық процестерге білікті маман-дарды тарту;
шығармашылық және ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру.
инновациялық мәдениетті қалыптастыру
Сұраныс жағдайы:
талаптары жоғары және ерекше қажеттіліктерге ие жергілікті ... ... ... ... ... жобаларының сапасына қойылатын талап-тардың
жоғары болуы.
Бәсеке мен стратегиялық даму жағдайы:
ивестициялық ахуал;
бәсекелестердің болуы және бәсеке еркіндігі.
инвестициялық-инновациялық саясат;
ұлттық ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру;
ғылыми-техникалық зерт-теу мекемелерін және олар-дың материалдық базасын
кеңейту;
даму институттары қыз-меттерінің тиімділігін арт-тыру;
инновациялық ... ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласының Қазақстан Республикасының аймақтық қаржы орталығы: жағдайы мен даму болашағын анықтау68 бет
Коммуникацияның теориялық әдістері5 бет
Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерін құқықтық қорғау (конституциялық аспект)212 бет
Аймақ экономикасы дамуының кластерлік принципі9 бет
Аймақ өнеркәсібін инновациялық дамыту124 бет
Аймақтарды мемлекеттік реттеу21 бет
Аймақтардың дамуын мемлекеттік реттеуді жетілдіру жолдары6 бет
Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттік басқару86 бет
Аймақтық жүйені құрудың стратегиялық бағыттары. Стратегиялық жоспарлау4 бет
Аймақтық саясат30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь