Бөлшек сауда кәсіпорындарындағы мерчандайзингтің теориялық негіздері

Дипломдық жұмыстың құрылымы мемлекеттің экономикалық өсуіне ықпал ететін Қазақстан Республикасындағы бөлшек саудадағы мерчандайзингтің дамуын зерттеуге арналған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Кез келген бөлшек сауда кәсіпорындары үшін ең маңыздысы – пайда табу болып табылады. Қазіргі уақытта қазақстандық бөлшек сауда кәсіпорындары арасында бәсекелестік күрес өсуде. Бұл жағдай бір аттас тауарлардың көптеген сауда ұйымдарында сатылуында болып отыр. Яғни, жабдықтаушылар ең тиімді сауда орындарындарына, сату орнындағы тауарларды орналастыру үшін ең белсенді аймақтарға, сауда сөрелеріне, ал сауда қызметкерлері тұтынушылар санына және оның тұрақтылығына, сауда аймақтарына және құрал-жабдықтарына кеткен минималды шығынға, сату көлемін арттыруға мән бере отырып өзара бәсекеге түседі. Сондықтан да мерчандайзингтік жолдарды кеңінен қолдану бөлшек сауда кәсіпорынының тартымдылығын және табыстылығын арттырады. Американдық маркетингтік ассоциация мерчандайзингті «бөлшек саудагерлердің уақыт, орын, тауар бағасы және көлемі бойынша маркетингті жоспарлау және бақылау» - деп анықтады. Мерчандайзинг тұынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыруды қамтамасыз ете отырып, сатуды және сатып алуды басқару деп қарастырылады. Қазіргі таңда кез келген сауда компаниялары жаңа тәжірибелік пәндердің негізін білуі тиіс. Әсіресе, мерчандайзинг - бәсекелес артықшылықтары мен өз тұрақты тұтынушыларымен үнемі тығыз байланыста болатын сауда өкілдері үшін өзекті болып табылады. Осыған байланысты қазақстандық нарықта бөлшек сауда орындарының қаншалықты дәрежеде мерчандайзингті қолданып отырғанын анықтау дипломдық жұмыстың өзектілігі болып табылады.
1. Захаров, С. Мерчендайзинг: опыт Motivi / С. Захаров // Индустрия моды. - 2004. 56 – 58б.
2. Электронды ресурс сілтеме: http://studopedia.org/1-37642.html
3. Электронды ресурс сілтеме: http://www.scienceforum.ru/2014/581/1494
4. Смольников И. — Мерчендайзинг., Сибирская Торговая газета, №16/2006 .
5. Парамонова, Т. Н. Мерчандайзинг : учеб. пособие для вузов, 2004. 144б
6. Т.Н. Параманова, И.А. Рамазанов «Мерчандайзинг» , Москва,2010. 41б
7. Уразова Н. Что такое мерчандайзинг? – http://treningoff.ru/razdel/24/.
8. Е. Ромат. Интегрированные маркетинговые коммуникации в местах продажи. //Мерчандайзинг – Харьков, 2003. 19-28б.
9. Котляренко М. Мерчандайзинг - это искусство.Маркетинг и маркетинговые отношения.2001.
10. Канаян, К. и Р. Умный мерчандайзинг / К. и Р. Канаян // Учебное пособие. - 2 - е изд., переработанное и доп. - М.: Финансы и Статистика, 2008. 528 б.
11. Т.Н. Парамонова, И.А Рамазанов «Мерчандайзинг» Москва ИД ФБК- ПРЕСС 2004
12. Электронды ресурс сілтеме:
old.group-global.org/kz/storage_manage/download_file/37753
13. Бөлшек сауда кәсіпорындары http://freepapers.ru/72/blshek-sauda-naryy/36707.232927.list1.html
14. Н. Гузелевич. Фокусы мерчандайзинга. Питер, 2010
15. Бөлшек саудадағы мерчандайзнг http://works.tarefer.ru/48/100118/index.html
16. Качкалов И. Успех в рознице: три взгляда с трех сторон // Практический маркетинг. –2003. №78. 30б.
17. С. Сысоева, Е. Бузукова. Мерчандайзинг: курс управление ассортиментом в рознице. Питер, 2010.48-56б.
18. Электронды ресурс сілтеме: http://www.retail-tech.ru/food/articles/1704/34837/
19. Эффективный мерчандайзинг в магазине: Ақпаратты портал [Электронды ресурс]. - // http : // www.alphatelecom.info.
20. Статистикалық ақпаратты портал http://www.izvestia.kz/node/13998
21. Электронды ресурс сілтеме: http://www.inform.kz/kaz/article/2746981
22. Электронды ресурс сілтеме: http://dis.podelise.ru/text/index-44030.html?page=83
23. Электронды ресурс сілтеме: http://www.kazinform.kz/arb/article/2669177
24. Алматы статистикалық агенттігі http://www.almaty.stat.kz/kz/novosti-press-relizy-departamenta/1001-2015-zhyl-y-a-tar-a-panda-b-lshek-tauar-ajnalymy-254-2-mlrd-te-ge-rady.html
25. ҚР-ның БАҚ порталы http://baq.kz/kk/news/62260
26. Электронды ресурс сілтеме: http://www.retail-tech.ru/food/articles/1704/34837/
27. Электронды ресурс сілтеме http://www.almatyforum.com/ru/archive/index.php?t-2902.html
28. «Рамстор» сауда желісі http://ramstore.kz/__kaz/#
29. «Магнум» сауда желісі http://www.magnum.kz
30. Котлер Ф. Основы маркетинга.—М.: Прогресс, 1990.46-57б.
31. Замуруева, Е. Организация торгового пространства и анализ ее результатов / Е. Замуруева // Современная торговля. - 2008. 42-47б.
32. Серов, Г. Правильно оборудованный торговый зал / Г. Серов // Современная торговля. - 2007. - N 7. 35-38б.
33. Куликов, П. Уловки мерчандайзера: как "зацепить" покупателя / П. Куликов // Современная торговля. - 2004. - N 3. 49-52б.
34. Канаян, К. и Р. Прикассовая зона / Канаян К. и Р. // Мерчандайзинг. - 2004. - № 1. 19 – 28б.
35. Марченко, В. Н. Атмосфера розничного торгового предприятия: принципы создания привлекательного образа магазина / В. Н. Марченко // Вестник Волгоградского государственного университета. - 2008. - № 82, февраль. 82 – 83б.
36. Памбухчиянц, О. В. Организация и технология коммерческой деятельности / О. В. Памбухчиянц // - М. : Информационно - внедренческий центр «Маркетинг». - 2001. 450 б.
37. Тарасов В. Н. Современный супермаркет / В. Н. Тарасов // - М.: «Издательство Жигульского». - 2002. 147б.
38. Чкалова, О. В. Организация размещения и выкладки товаров как составная часть управления торговым предприятием / О. В. Чкалова // Маркетинг в России и за рубежом. - 2001. - № 3. 28б.
39. .Моисеева, И. Управление розничными продажами / Е. Моисеева // Индустрия моды. - 2005. - № 1. 22 – 25б.
40. Голова, А. Г. Мерчандайзинг продукции / А. Г. Голова // Маркетинговые коммуникации. - 2008. - № 1. 52 – 63б.
41. Лоскутов, М. Комиксомерчандайзинг / М. Лоскутов // Рекламные технологии. - 2009. - № 3. 18 – 21б.
42. Разработка системы эффективного мерчандайзинга в магазине :Электронды ресурс сілтеме: // http: // merch.at.ua.
43. Мерчандайзинг как программирование поведения покупателя : Электронды ресурс сілтеме: // http : // www.elitarium.ru.
44. Багиев, Г.Л. Маркетинг / Г.Л. Багиев // М.: Экономика. - 1999. 28 – 34б.
45. Дубровин, И. А. Поведение потребителей / И. А. Дубровин // : учеб. пособие для студентов вузов, обучающихся по направлению «Экономика» и экон. специальностям. - 2008. 280 б.
46. Удалова, К. Библия мерчендайзера. Полезная теория в искусстве продаж / К. Удалова // Маркетолог. 2002. - № 2. 86б.
        
        Кіріспе
Дипломдық жұмыстың құрылымы мемлекеттің экономикалық өсуіне ықпал ететін Қазақстан Республикасындағы бөлшек саудадағы мерчандайзингтің дамуын зерттеуге арналған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Кез ... ... ... ... үшін ең ... - ... табу ... табылады. Қазіргі уақытта қазақстандық бөлшек сауда кәсіпорындары арасында бәсекелестік күрес ... Бұл ... бір ... ... көптеген сауда ұйымдарында сатылуында болып отыр. Яғни, жабдықтаушылар ең тиімді сауда орындарындарына, сату орнындағы тауарларды орналастыру үшін ең белсенді аймақтарға, ... ... ал ... ... ... ... және оның тұрақтылығына, сауда аймақтарына және ... ... ... ... сату ... арттыруға мән бере отырып өзара бәсекеге түседі. Сондықтан да мерчандайзингтік жолдарды кеңінен қолдану бөлшек сауда ... ... және ... ... ... ... ассоциация мерчандайзингті - деп анықтады. Мерчандайзинг тұынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыруды қамтамасыз ете отырып, сатуды және сатып ... ... деп ... Қазіргі таңда кез келген сауда компаниялары жаңа тәжірибелік пәндердің негізін білуі тиіс. Әсіресе, мерчандайзинг - ... ... мен өз ... ... ... ... ... болатын сауда өкілдері үшін өзекті болып табылады. Осыған байланысты қазақстандық нарықта бөлшек сауда орындарының ... ... ... ... отырғанын анықтау дипломдық жұмыстың өзектілігі болып табылады.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі: ҚР-ның бөлшек сауда кәсіпорындары және ... ... ... ... ... ... пәні - сатуды ынталандыруға бағытталған мерчандайзинг қызметі мен оны ... ... ... ... ... ... - ... бөлшек сауда кәсіпорындарындағы мерчандайзингтің даму жағдайын және ... ... ... ... ... ... ... пайда болу тарихы және түсінігін анықтау;
* Қазақстандағы бөлшек сауда кәсіпорындарындағы мерчандайзингтің ... даму ... ... ... желілерінің маркетингтік және шаруашылық іс-әрекеттерін талдау;
* ҚР-дағы мерчандайзингтің даму жағдайына сипаттама беру;
* ... ... ... ... ... ... ... қолдану технологиясының даму болашағын қарастыру;
Зeрттeyдің тeoриялық жәнe әдіснaмaлық нeгізінe мaркeтинг жәнe бaсқaрy ғылыми ... ... ... ... жәнe шeтeл ғaлымдaрының eңбeктeрі, оқулықтары мен оқу құралдары, Қазақстан Республикасының статистикалық агенттігінің ... ... ... ... ... ... ... aқпaрaттық бaзaсын Қaзaқстaн Рeспyбликaсының стaтистикa бoйыншa aгeнттігінің дeрeктeрі, Алматы қаласының статистикалық мәліметтері, aшық бaспaсөздeгі жaриялaнымдaр құрды.
Зeрттeyдің мәлімeттік бaзaсы ... ... ... ... жәнe ... ... ... бaсқaрмaлaрының мәлімeттeрі, сауда желілерінің мәліметтері пайдаланылды.
Диплом ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарындағы мерчандайзинг технологиясын пайдалану көрсеткіштері және сауда ... ... ... жатқан жаңа технологиялардың жүзеге асу барысын анықтау.
Диплoмдық жұмыстың нәтижелері:
* ... ... ... мерчандайзингтің түсінігі жан-жақты зерттелді;
* Қазақстандағы бөлшек сауда кәсіпорындарында мерчандайзингтің жаңа технологияларын қолдану ерекшеліктері көрсетілді;
* ... ... ... қызметін жетілдіру мақсатында маркетинг кешені бойынша ұсыныстар жасалды;
* Қазақстандағы бөлшек сауда кәсіпорындарында және ... ... ... ... ... ... ... мәселелер анықталып, оны дамыту жолдары қарастырылды және мерчандайзингті дұрыс колданудың маңызды бағыттары анықталды.
Дипломдық жұмыс құрылымы мен көлемі. Дипломдық жұмыс ... үш ... ... пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.Жалпы жұмыс 87 беттік компьютерлік терілім мәтінінін құрай отырып, 10 кестені, 43 ... және 46 ... ... тізімін қамтиды.
Дипломдық жұмыстың кіріспесінде бұл тақырыпты таңдап алудағы себептері, тақырыптың өзектілігі, оны зерттеудегі мақсаттары аталып, әр ... ... ... және ... ... ... кетеді.
* Бірінші бөлімде, мерчандайзинтің тарихы, даму эволюциясы, қалыптасу алғышарттары, мерчандайзингтің теориялық негіздері, бөлшек саудадағы ... ... ... ... ... ... ... Республикасындағы және Алматы қаласы бойынша бөлшек сауда саласындағы мерчандайзингтің дамуы және жетілдіру жолдары, ... ... ... жан-жақты талданып, сонымен қатар осы сауда желілеріндегі мерчандайзингті қолдану деңгейі қарастырылады.
* Қорытынды бөлімде Қазақстан Республикасының бөлшек сауда кәсіпорындарындағы мерчандайзингтің даму ... ... SWOT ... ... ... ... төңірегінде бөлшек саудадағы мерчандайзингтің қолдану тиімділігін арттыру, тәжірибедегі мәселелерін шешу жолдарын көрсетіп, ұсыныстар келтірілген.
* Бөлшек сауда ... ... ... негіздері
o Мерчандайзингтің пайда болуы тарихы және алғышарттары
Жалпы тауар-ақша қатынасының тарихында сатушы өз тауарын барынша тартымды етуге тырысты. Бүгінде басты міндет, ... ... ... ... ие ... ... Барлығы жасалып қойғандай: марканың құрылуы, критерийіне заттар тиімді сәйкес келеді, орамды дайындау , өткізу жүйесі бойынша жүзеге асырылатын іс-шаралар және ... ... ... ... әдістері талданды. Дегенмен де, өз тауарыңды көрсетуге тағы бір соңғы мүмкіндік қалады, сәйкесінше,оны сатуға мәжбүрлеу немесе сату. Бұл ... ... ... ... деп ... [1].
Мерчандайзинг адамдар ақшаны пайдаланбай тұрған кезде пайда болған. Өз ... ... ... ... ... білу, өз саудасын дұрыс ұйымдастыра білу жақсы нәтиже береді .Ертеректе ... ... ... ... сөйлеуге мәжбүр болған. Берірек келе сатушылар өз дүкендерін ашып, тауарды тұтынуды мәдениетті түрде ұсына білді. Ғасырлар тоғысындағы сауда иесіне өз ... ... ... ... Яғни бұл мерчандайзинг. Саудагер бірте-бірте уақыт өте келе дүкеннiң даралығын жасауды тауар есебiнiң мүмкiндiгiн жетiлдiрдi. Ертеректе қожайын бәрiне жеке ... ... ... ... ... және ... ол бәрi ... байланыстар екенін айқын елестету жеткiлiктi: дүкенде тауарды жылжытумен және ... ... оған ... ... шын ... ... ... алушылар және дүкеннiң рәсiмдеуi, шығарудың әр түрлi нұсқалары және сатуларды серпiндi контингентпен, сатып алушылар және тауарлар түрлерiнiң тiзiмiнi әл-ауқаттың ... ... ... және ... ... реакциясын ойлауға мүмкіндік берді. Бiрақ өзi саудагердiң бас ... ... ... және ұзақ ... пайданың тиiмдi арақатынасы туралы бiлiм болып табылды.
Балалардың жанында ата-аналарды мамандық мұра ететiн қоғамның ... ... он ... және ... ... ... және бiлiмнiң жанұясында тiптi қабақтарды да жинақталарды дауға мүмкiндiк бердi. Бөтен ... ... ... ... ... ... тырысты. Сондықтан жан-жақтан жаңа келгендерiн бөлiк үлкен емес, және ол ... ... ... үшiн мерчандайзинг қажеттi лезде меңгеретiн болды. Әрқашан қасында болған тәжiрибелi қожайын, жаңа келгендi оқытты, оның қатесiн көрсе бағалы ақыл ... ... ... ... ... ... бөлiгiнiң шығаруына, сатудың жинағы процесiн түйсiктiң бүтiндiк суретiмен, жеткiзушiлердi iздестiру және ... сату ... ... тауар есебi және жаңа өз белсендiлiгi. Мерчандайзинг ... және ... ... жеке облыстарға ерекшеледi, және "бөлшек сауданың өнерi" деген мағынаны білдірді [2].
Осы мерчандайзингтің осы уақытқа дейінгі қалыптасу эволюциясын көрсетіп кетейк: ... ... ... ... ... - ... жылжытудың жеке әдістері мен тәсілдері ретінде танылды.
1960 жылдары жүзеге асырушы ... ... ... ... ауысуы
1970 жылдары тұтынушылар нарығына байланысты мерчендайзинг ішінара ірі өндірушілер тәжірибе жүзінде қолдана бастады.
1990 жылдары мерчендайзинг жаңа интерпретацияда ... ... ... ... аса ... жылдар мерчендайзингке байланысты жарнамалық және BTL агенттіктерінің ... ... ... мерчендайзинг негізгі жылжыту құралдарының біріне айналды және P.O.Р. құралдары жиі қолданылады.
Сурет 1. Мерчендайзингтің негізгі даму кезеңдері
[2,3] әдебиеттер ... ... ... ... ... ... Депрессия кезеңінде басталды. Ол кезде компанияның өмір ... ... ... және әрі ... ... ... ... кепіл болатын жаңа деңгейге ауыстыратын тәсілдер мен мүмкіндіктерді іздеу ... ... ... Өтім ... ... көп ... және ... болуға міндетті, яғни сауда кеңістігінің кез келген бірлігі ... ... ... болу ... сол кезде-ақ түсінікті болды. Бастапқы кезде мерчендайзинг өнімді жылжытудағы жеке тәсілдер мен әдістер ... баяу ... ... нарығы клиенттер нарығына ауысқан 60-жылдарға дейін осылай болды. 70-жылдары мерчандайзингті ірі өндірушілер белсенді түрде ... ... және де ... ... инициативасы супермаркеттер желісі болған барынша ұйымдасқан бөлшек дүкендерден шықты [2].
ХХ ғасырдың соңы мен ХІХ ғасырдың басында фабрика және ... ... даму ... болды. Уақыттың есебi - сапалы тауарлар жасалып, тұтынушыны бағалар бойымен қол жеткiзетін. ... ... - сол ... кәсiпкерлер мен өндiрушiлер. Жеке операцияларға еңбек процесiн бөлiнудiң қажеттiлiгi туралы Адам ... ... ... iске ... ... операциялар және олардың орындау қажеттi уақыттың есебi ... ... ... ... ... ... ... жаңа түрiн үлгердi. Қиын игiлiк адам баласына жаппай өнеркәсiптiк өндiрiстi ... тiптi ... ... ... және ... ... қол жететiн қатардағы тұтынушы болды. Бiрақ балдың бұл үлкен күбiсiнде қарамайдың өте салмақты ожауы да болды. Өркениеттiң ... ... қол ... ... ... және ... ... дүние танудың бүтiндiгiнiң қиратуы болды. Адам өндiрiс және тауардың сатуын барлық процеске ... ... әсер ... ... ... ... ... кезеңiнде тауар сырт пiшiнiн өте күштi зақымданды, өйткенi негiзгi iлтипат олардың өзiндiк құнының ... зер ... Бұл ... бәсекелестiктiң негiзгi өңiмен бағалы болды.Дегенмен жаңа оқиға пайда болды: мейлi, сатып алушы ... ... ... ... асыра төлеуге көбiнесе қалады, өйткенi ол аса ажарсыз тiптi және машиналы өндiрiстiң арзан өнiмге қарағанда көз үшiн ... ... ... ХІХ ғасырдың басында ахуалда өзiндiк құнның төмендетуi бойымен күш сырт ... ... және ... ... ... нәтиже бермейтiні анық болды. Еуропалық елдердегi тауарлардың өндiрушiлерi, ал ерiп және АҚШ ... ... ... ... ықылас бiлдiре бастады. Нақ сол кезде және адамгершiлiк белсендiлiк әрлендiру жеке облысқа шығарды, және өнеркәсiптiк дизайнердiң мамандығы ... ... ... ... ... өсуi саудалық салада маңызды өзгерiстерге келтiрдi. Өз кезегiндегі сауда ... ... ... ... ... саны кенет өседi.Әулетiнен мамандарды тұйықталған емес цехтық ұйым бұл ендi: қатардағы дүкеншiлермен және менеджер тiптi ... ... ... және сауданың қызметкерлерiн орташа деңгейдiң төмендетуiне алып келген шаруаларда болады. ... және ... ... ... ұзақ ... бар емес адам ... мерзiмдi пайдаға анық жоғары бағалауды бердi - осылай қашан бiр ... үш жаңа ... ... ... бiрге бiр қорқынышты жоғалтпайды! Мұндай ауытқу сатып ... және ... ұзақ ... ... ... ... келтiрдi. Көп жағдайларда бiр жолғы сатып алу бағалана бастады, бейiлдiлiктiң қалыптастыруына iлтипат бөлшек сауданың кәсiпорынына сатып алушыларында азайтқан. Сауда тораптарының ... ( 1950 - ... ) ... ... кейiн өсуi және сауда кәсiпорындарының мөлшерлерi және пайда болуы мерчандайзинг өнерге дүкеншiлердi үйренудiң қажеттiлiгiне ... ... ... ... ... ... олар - мерчандайзерлер.Олардың алдыңда тұрған мәселесі аса күрделендiредi: жаңа ... ... ... ... жаңа жағдайлардағы сатуларын процестi басқарудың мүмкiндiгiн сақтау үшiн саудалық аудандардың шығарумен, таратуы және сатуларды пайдалылықтың аралығында ... ... ... қиын ... ... және ... ... Алдынғы елдерде әбден жетiлдiру мерчандайзинг үшiн қажеттi бiлiмдердiң шапшаң өзгеруінен басталды.
Маркетинг, психология және социологияның тоғысқан жерiнде бұл (50 -60 ... аяғы ) ... ... ... мiнез-құлық туралы ғылым құрастырды. Тұтынушыларды мiнез-құлықтың зерттеуiн тұрақты өндiредi, және ... ... ... ... ... әр ... ... сауданың жетекшiлерiне айтарлықтай көмектеседi. Саудалық қызметкерлерге бұл жүйеленген тәртiптi негiзгi бiлiмдер меншiктi дүкендердегi бақылауын тиiмдi ... ... және ... ... өзгерулерге сезiнуге мүмкiндiк бередi. Олар әдейі жұмысқа ертерек келетін,заттарды кою үшін,олардың айтуы бойынша боп тұру және ... ... ... ... үшін . ... кеңес кезеңідегідей безендіргенді деп айтқан,солай жаппай жетіспеу дәуірінде барлық өмірге керек заттарды көрмеге қойып көрсету, тапшылық жағдайда ,өте ... ... ... мен гүл ... ... бар сатушылардың саяхатшының танертеңгі асы мен теңіз қырыққабатты салаты ешқандай бұл ... сату ... ... ... әкелген жоқ [3].
Мерчандайзингтің қалыптасу эволюциясында ұйымдағы маркетингтік коммуникация және оны ұйымдастыру құралы ... ... ... ... ... алғашқы белгілері пайда болғаннан бері көп нәрсе өзгерді.Маркетинг және ... ... жаңа ... әдістері, орам және сөреге орналастыру түрлері қалыптасты және сатудың техникасы болашақтағы тұтынушылардың мінез-құлқына сәйкес өзгеруге бейім болды.
Жоғарыда айтылған даму ... ... ... ... ... қарастыра отырып, мерчандайзингтің негізгі қалыптасу алғышарттарына сипаттама беріп өтейік.
Мерчандайзингтің пайда болуына әсер етуші негізгі алғышарттары төмендегі 2- суретте ... ... ... ... өмір сүру ... ... ... кепілдік беретін жоғары деңгейге шығу мүмкіншілігі Үстеме пайда алуға ұмтылушы компаниялар санының артуы ... ... ... ... алып ... ... орындары көпфункционалды және мақсатты болуы ... ... ... кезінде тұтынушының сатып алу үрдісіне әсер етудің жалғыз әдісі ретінде визуалды әсер етудің анықталуыБөлшек саудада квалификацияланған мамандардың жеткіліксіздігі
Сурет 2. ... ... ... ... [2,3] ... ... автормен құрастырылған
Мерчандайзингтің даму тарихы мен эволяциясы жүзеге асқаннан кейінгі кезден ... ... ... даму деңгейіне дейінгі аралықта мерчандайзингтің қалыптасу алғырашарттары осылай аталып өтті. Енді мерчандайзингтің қазіргі заманауи даму ... ... ... сән ... ... бір ... ... сөз бар: . Қазіргі таңдағы бөлшек саудадағы жаңа даму тенденциялары көп ... бойы ... ... ... ... отыр. Ең алдымен сатып алушы көп жылдар бойы ... ... ... ... ... ... тауарды ұзақ мерзімді пайдалануына қарастырып алады.Сатып алушының бүкіл өмір бойына сатып алған заттары және оның жаңа ... алу ... ж ... ... (мысалы, туыстары, жанұя мүшелері, достары, көршілері, ұжым мүшелері) сатып алу үрдісін жүргізуіне ықпалын қарайды,Демографиялық жағдай әрқашан бөлшек ... және өнім ... өз ... ... отырған.Уақыт өте келе өндірушілер мен сатып алушылар көлемі өмірдің ағымына сәйкес өсе береді. Яғни, ... ... ... ... Бұл ... ... ... әрбір сатушы, өндіруші үшін әрбір сатып алушының құндылығы маңызды болып табылады, соған сәйкес, сатып алушыны толықтай немесе ... ... ... өзі - ... ... ... ... алушының бәсекелестерге өтіп кетуі - бұл, тіпті оны 3 есе жоғалтып алуымен тең. Ал осы жағдайларға қатысты, ... ... ... ... жаңа ... ... дағдарыстың болмауына өз ықпалын тигізеді. Э. Райс және Дж. Траут атты америкалық маркетологтардың зерттеу ... ... ... ... ... Сатып алушы әрдайым өзінің сатып алған тауарымен немесе сауда ... ... ... ... Бұл оның ... ... сауда орнына сенімділігін, адалдығын , яғни бәсекелестерге кетіп қалмауын білдіреді. Дүкеннің тұрақты сатып алушылар ... ... 35% - ды ... Бұл жерде айта кету керек, неғұрлым қымбат және сирек тауар, соғұрлым бұл ... ... ... жөн, ... ... қызметі залал келуі ғажап емес.
Мерчандайзингтің маңызы тек қана бөлшек саудагерлердің рөлімен ғана байланысты емес. Сатып алушылардың мінез-құлқында және ... ... ... орын алған. Бүгінде кемелденген>> тұтынушылардың ұрпақ қалыптастыруы және тұтынушылардың арасында елеулі ... ... орын ... Бұл фактор бірі бірімен тығынз байланысты. Кемелденген тұтынудың ерекшелігі - тұтынушыларды олардың белгелі бір ... және ... ... бағасына қатысты таңдау құқықтары жайлы ақпараттандыру болып ... ... ... ... ... ... құқықтары және олардың өткізу және дәстүрлі ерекшеліктерімен байланысты тауарларды ұсынуға ... беру ... ... ХХІ ... ... ... ... жалпы өмір стратегиясына сәйкес сатып алуларды жүзеге асыруда бейім болып келеді.Оны тек жарнама, ... ... ... ғана ... ... емес және ол ... бөлшек сауда саласында жүзеге асады. Ең басты жетіспеушілік - бұл уақыттың ... ... және ... ... ... ... әр ... өндірушілер ұсынатын жаңа және жоғары технологиялық тауалардың саны артуда. Сапаға қойылатын жоғары талап және стандарт тауардың жақсаруына алып келеді. ... ... ... сәйкес тұтынушының таңдауы тек қана 20% тауардың негізгі құрамына және 80%-ға оның қоршаған ... ... ... ... ... ... анықталады. Осыған орай,сатып алушылардың назарын аударту ең маңызды міндеттердің бірі болып табылады. Соңғы бірнеше жылда тұтынушылардың ... ... кері әсер ... ... орын алуы көбейді. Дүкендерде өндірушілер үшін жауынгерлік істі күшейтуге жақсы орындар ұсынылады. Көптеген зерттеу ... ... ... ... сату ... ... ... ықтималдылығы 65-70% - ды құраса, кассалық аймақта жоспарланбаған сатып алулар 89%.- ды ... ... ... ... мақсаты - өз тауарларын жүздеген тауарлар арасынан ерекшелеп көрсету.
Қазіргі ... ... ... ... мерчандайзингтің көптеген құралдары қолданылады. Бұл құрал Р.О.Р. (point-of-purchase): диспансерлер, манекендер, жарнамалық баспа құралдары, аудиовизуалды ... ... ... орам дизайны. Барынша белсенді сауда құрал-жабдықтары: стеллаждар, ... ... ... дисплей. Сатып алушыларды ынталандыру құралдары: жеңілдіктер, купондар,төмен бағамен сату, сувенирлер, ... және ұтыс ... ... ... үшін ең ... әдіс ... ... болып табылады. Дегустация - кез ... ... ... ... ... ... екендігін анықтау барысында аз көлемде дәмін байқап көру. ... ... ... ... ... сату көлемі 1,5-2,5 есе артады және осы қалыптасқанда деңгейде 3-5 кун ұстап ... Бұл ... ... ... таңдағы сату көлемін арттыру барысында қолданылатын негізгі маркетингтік шаралар болып табылады. Осының негізінде мерчандайзингтік құралдардың ... ... ... даму жағдайын байқауға болады.
Біздің елімізде мерчандайзинг түсінігі 90-жылдардың ... ... ... ... ... әлемдік теориясы мен практикасынан сату саласындағы теориялық дағдылары мен ... ... ... - халық тұтынатын өнімдердің өндірушілерімен (FMCG) енгізілді. Бұл компаниялардың оқытылған және ... ... ... агенттері кеңестік мектептің сауда жүргізушілеріне сөредегі орнын ауыстырған кезде кофе банкасын, печенье қорабын, су бөтелкесін сату табысты ... ... ... Нәтижесі бірден көзге түсті: бизнес жоғары қарқынмен өсті, супермаркет сөрелеріндегі тауарларды манипуляциялау көмегімен өздерінің жарнамалық мүмкіндіктерін көбейткісі келетін компаниялардың саны ... ... ... ... ... немесе сату бойынша менеджерлер орындады. Фирмалар агенттерді ... ... ... ... ... ... ... дерлік өздерінің мерчандайзерлерінің жеке командасын құра бастады. Дүкендердегі мерчандайзингті оптимизациялаудың келесі қадамы жарнамалық және BTL-агенттіктердің пайда болуы ... Олар ... ... мен ... ... ... қызмет ұсынды. Мұндай компанияларға сұраныс 2000-жылдардан кейін пайда болды. Барлық жерлерде теориялық және практикалық дағдыларды ... ... ... бола ... олар ... ... өнімдермен жұмыс істеу жауапкершілікиерін алды. Қазіргі кезде мерчандайзинг ... келе ... және оны тек ... компаниялар ғана емес, сонымен бірге орта буындағы фирмалар да ... ... ... ... ... ... ... қалыптасып келеді, бірақ қазіргі таңда қарқынды даму үстінде. Бұл ... ... және ... күрестің қарқындылығы себебінен жүзеге асып отыр. Қазақстандағы нарықтың ерекшелігі бұл жағдайда, бізге америкалық және батыстық , , , ... ... ... ... ... ... даму үрдісі байқалды. Яғни, ең алғаш рет мерчандайзинг амалдары шет елдік супермаркеттерде қолданыла ... Одан соң ... ... өндірушілер (жабдықтаушылар) қолдана бастады, нәтижесінде ол бәсекелстік артықшылыққа ие құралға айналды. Бүгінде ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігі болып табылады.
Мерчандайзингтің термин болып қалыптасудағы мәні, бөлшек саудадағы маңызы, мазмұны жайлы келесі параграфта толық ... ... ... ... мәні және мазмұны
Мерчандайзинг түсінігі ұйымдағы маркетингтік коммуникация және оны ұйымдастыру құралы ретінде ертеректе пайда болды. Мерчандайзингтің алғашқы ... ... ... бері көп нәрсе өзгерді.Маркетинг және сауданың болашақтағы жаңа дамушы әдістері, орам және сөреге орналастыру түрлері қалыптасты және сатудың техникасы ... ... ... ... ... ... ... Бүгінде сауданың жаңа түрлері пайда болды, оның ішінде әрқайсысы мерчандайзингтің жаңа құралдарын ... ... ... ... ... ... тез ... бағыты деп қарастыруға болады.
Сауда орнына келушінің қандай да бір тауар түрін, марканы ... ... не әсер ... Егер сатып алушының көңілін белгілі бір тауар тобына немесе маркасына аударатын болса, онда оның сатылу көлемін біраз көбейтуге болады.Мысалы, ... бір адам ... сүт ... алу үшін ... ... Ол ... ... сөрелердің қасында тұрып, үлкен қаймақтың ассортиментін көріп, бүгін кешкі асқа ... ... ... ... ... ... қаймақты да ала кету керек. А содан соң көз деңгейінде орналасқан ... ... ... ... ... ,неге оны таңғы ас үшін сатып алмасқа? Ал, оның қасында балаларға арналған сүзбе жатыр. Яғни, осындай ... ... ... бір ... ... дұрыс ұйымдастырылған мерчандайзингтің әсерінен өзімен бірге сөмке азық-түліктерді алып кетеді. Ал, ... ... ... ... ... арқылы және оны сөрелерде орналастыру арқылы қосымша пайда тауып отырады, яғни бұл - ... ... ... Бұл эффект сауда маркетингіндегі жаңа бағыт маркетингтің негізіне алынған, ағылшынның сөзінен аударғанда болып табылады. Сауда залында ... ... да бір ... ... ... ... бума түрін жылжытуға бағытталған іс-шаралардың комплексі деп аталады. Оның соңғы мақсаты - ... ... ... ... сатып немесе таңдауға дем беру және түпкi ... ... сату ... ... ... уақытта түсінігінің көптеген кең тараған анықтамалары бар. Соның ішінде кең тараған бірқатар авторлар ... ... ... ... 1 - ... анықтамалары

Авторлар
Анықтамалар
1
Т.Н: Парамонова
И.А.Рамазанов
Мерчандайзинг - бұл сату орындарында сату ... ... ... іс-шаралардың жиынтығы [5].
2
Захаров С
Мерчандайзинг - сауда залының жобасын ... ... ... ... арқылы, тұтынушылардың психологиялық мінез-құлқын ескере отырып тауарды ... және ... ... және ... ... Д.
Мерчандайзинг - тауарды орналастыру өнері немесе технологиясы [9].
4
Филипп Котлер
Мерчандайзинг - ... ... ... ... асырылатын маркетингтік технология [30].
5
Удалова К.
Мерчандайзинг - бұл бөлшек сауда нүктелеріндегі маркетинг немесе [7].
6
Голова.А
Мерчандайзинг - ... ... ... ... сатып алушыны тауарға және сатып алу ықтималдығын барынша қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... [19].
7
Вертегов В. Г
Мерчандайзинг - тауарлар мен қызметтерді сауда залында келушілердің психологиялық қабылдауы мен ... ... ... ... ... ... сату [2].
Ескерту:[1,2,5,30] әдебиеттер негізінде автормен құрастырылған
Мерчандайзинг терминіне келтірілген көптеген анықтамаларды пайдалана отырып, мерчандайзингтің негізгі белгілерін атап ... ... ... ... болып табылады;
* Сату орнында қолданылады;
* Сатуды ынталандыру үшін арналған;
* Сауда маркаларының , сондай-ақ тауарлық топтарды жылжытуға әсер етеді;
* Тауарды ... ... ... және сатып алу туралы шешім қабылдауда ықпалын тигізеді.
* Бөлшектеп сату дүкендерінде сатылатын тауарлардың жиынтығын, тауарларды қою тәсілін анықтайды, оларды ... ... ... ... ... ... қандай бағада, қайда сату керектігін анықтайды.
Сатушы ыңғайлы бағадағы тауарды сатып алушыға ол ... да бір ... ... ... ... ... ... ұсынуы тиіс. Егер сатушы мұны жасамаса, сатып алушы бәсекелестерге жүгінуі мүмкін.
Осы айтылғандарға сәйкес мерчандайзингтің мынадай мақсаттары бар:
* ... ... ... ... әсер ... тауарды нарыққа шығару;
* сатып алушыларды ақпаратты қамтамасыз ету;
* жеке ... ... жылы ... қарайтын тұтынушылар санын көбейту және жаңа тұтынушыларды өзіне қаратып алу;
* сатып алушының назарына тауарды қөрсетіп қызықтыру ,жаңа тауарға ... ... ... ... ... ... ... маркасы жайлы жақсы көзқарасын қалыптастыру;
* тұтынушының қалауына әсер тигіздіріп әлеуметтік құқықты және ... ... ... ... алу ... ... қабылдау деңгейін жоғарлату, тікелей сауда орнында,сатып алушының дүкеннің ішінде болу мерзімін жоғарлату және сатып алынатын тауар санын жоғарлату;
* қызмет көрсету ... ... ... басқа да іс-шаралар арқылы фирманың бәсекеге қабілетті болуын камтамасыз ете отырып жағымды бедел бейнесін қалыптастырады [34].
Осыған орай ... ... жету үшін ... қолданған жағдайда мына қағидаттар ескеріледі: (Сурет 3)
Мерчандайзингтің басты
қағидалары
* Дүкеннің ішінде тауарларды кою;
* Дүкеннің ішінде жағымды атмосферасын және сату микроклиматын қалыптастыру;
Сөрені ... және ... ... тәртібі;
* Саудалық орынды жоспарлау;
* Сату орның жарнамалық безендірілуі, дүкеннің ішіндегі ақпарат беретін сілтемелер.
* Дүкенде сауда бөлімдерін ... 3. ... ... ... қолданатын қағидалар
Ескерту: [6] әдебиет негізінде автормен құрастырылған
Мерчандайзингтің аралық мақсаттарының бiрi ретiнде делдалдардың ... ... ... алға ... ... ... ... Сонымен бірге маркетинг-микстің элементтері (тауар, баға, өткізу, маркетингтік коммуникациялар) мерчандайзингтің белсенді ... ... ... ... ... ... ретінде өзіне сату, жарнама әдістері, логистика, психология және социология, композициялық және дизайн қағидаларын қамтиды.
Мерчандайзинг ... ... ... ... сату ... ... бағытталғандықтан, негізгі мына бағыттарды қосады:
* дүкеннің оңтайлы жоспарлануы және сату орнына ... ... ... ... құралдардың ерекшеліктерін біліп және оларды сауда орнында орналасуы;
* сауда орнының сыртқы көрінісін жасау;
* қызықтыратын және ыңгайлы тауар ... ... ... ... ... ... қорды уақытылы толықтырып тұруды бақылау және сауда орнында заттың болуын ... ... ... қызмет көрсету және тұтынушының көзқарасын есепке алу;
* сатылатын тауарға баға ... ... ... ... жасау;
* белгілі маркаларды сату үшін ынталандыру әдісін қолдану [6].
Енді мерчандайзингтің өндіруші мен сатушыға бағытталған мақсаттары мен ... ... ... ... 2 - Мерчандайзингтің өндіруші мен сатушы тарапынан жүргізетін мақсаттары мен міндеттері [5]
Өндіруші
Сатушы
Әртүрлі нарық сегменттеріне жасап шығарылған сұрыптамаларды көп түрлі айқындамаларды ... ... ... ... перспективті және перспективсіз орындарды үйлесімділеу
Өндірушінің тауар маркаларын сату
Бөлшек саудадағы ... ... ... ... пайдасын,тауар айналымын жылдамдату
Тұтынушының сана-сезімінде ерекшеленетін тауар маркаларын қалыптастыру
Әртүрлі тауарларға тұрақты сұранысты қалыптастыру
Басқа ... ... ... ... ... өз ... ... алу
Нақты дүкенге, маркаға ,сату орны ретінде адалдылықты қалыптастыру
Тұрақты түрде тұтынушы санын көбейтіп отыру
Жаңа тұтынушыларды жаулап алу
5-кестенің жалғасы
Тұтынушыға ақпарат беріп,тауардың артықшылықтарын ... ... ... адамдарды мерчендайзинг технологиясына үйрету
Тұтынушы тауарды таңдап сатып алу үшін ... ... ... ... ... тауардың сапасын ескере отырып кәсіпорынның жағымды бейнесін жасау
Тауардың сапалығына кепіл беріп,тұтынушыға жоғары деңгейде қызмет көрсетіп ... ... ... ... ... міндеттері мен қызметтерін жүзеге асыратын тұлға - ... ... ... басты негізгі міндеті - сатып ... ... ... ... ... жағдай жасау және олардың жоспарлаған тауар көлемінен көбірек ... ... ... амалдар қолдану. Дүкеннің жарнамалық-ақпараттық саласы сауда залының ... ... ... және сату ... әр ... ... тауарлар жайлы, дүкеннің ішіндегі әр түрлі өндірушілерді ақпараттандыру.
Ал, мерчандайзингтің тікелей атқаратын міндеттерін 2 блок бойынша бөліп көрсететін ... ... ... Мерчандайзинг тұжырымдамасын жасап оны енгізу;
* Құрылымын жасау,
отандық мерчандайзинг
іс-шаралары;
* Персоналды мерчандайзинг әдістеріне үйрету.
* -Тауар ... ... ... уақытылы тауар залына апарғаның қамтамасыз етеді;
* - Құралдарда сауда маркаларының
орналасуы, салыстырмалы тұтынушылар ағымына ... - ... ... бағытталған;
* - Тауарды сату үшін нәтижелі
құрылымын орындау.
Cурет 4. Мерчандайзингтің басты ... ... ... мерчандайзингтік ережелер, және басқа да сұрақтар жеткіліксіз түрде талданған. Кира және Рубен ... атты ... ... ... ... ... ... ұсыныс сияқты кешен құрамдастарымен маркетинг міндетін анықтайды. Мұнда ұсынылған мерчандайзинг тәсілдері маркетинг кешенін құрайтын келесідей міндеттерді құрайды.
Кесте 3 - ... микс ... ... ... міндеттері [5]
Маркетинг кешенін құраушылар
Мерчандайзинг міндеттері
Тауар
-Мерчандайзинг технологиясын енгізудегі ассортименттерді ... және ... ... ... ... ... ... жеңіл болатын тауарларды орналастыруды ұсыну әдістерін таңдау;
-Тауарларды қолдану және тұтынушылардың қасиеттері жайлы ақпараттарды ұсыну;
-Тауар сапасынына ... беру ... сату ... ... ... сатып алушыларды ақпараттандыру.
Баға
- Маркетинг субъектілерінің тауардың бағасын құруға қатысуы, мерчандайзинг бойынша біріккен компаниялардың аясында бағаны ынталандыру ... ... ... ... тауардың статусы мен ролінің сәйкес болу бағасын құру;
Өнім саясаты: дүкен түрін анықтау және оның мамандануы; жүзеге асырылу ... ... ... ... талдау, сауда залындағы келушілердің мінез-құлқы және тауарлық топтың ... ... ... байланысты бөлімдердің орналасуы;
-Тұтыншыларға белсенді түрде әсер ... және ... ... ... ... ... ... орнындағы жарнамалық құралдарды пайдалану.
Ұжымдық саясат: БАҚ-тағы имидждік жарнама, сату ... ... ... тауар таңдайтын ыңғайлы жердегі жарнамалық матералдарды орналастыру;
-Мерчандайзинг технологиясына сауда персоналының дайындығы;
-Мерчандайзинг технологиясын енгізуге бағдарланған өндірушілердің , ... ... ... ... ... ...
Мамандардың айтуы бойынша, өнім мерчандайзингі тауар брендін талдау немесе жарнамалық акцияларды өткізуден маңызды, себебі, мерчандайзинг амалдары ... ... ... болатын сауда залында қолданылады:
* Сатып алушыға тауарды көрсету;
* Оның таңдауына әсер ету;
* Оны көп ... ... ... ... ... ... ... қолданылуы дүкен ассортиментіндегі тауарларды дәстүрлі жарнама науқанымен салыстырғанда аз шығын жұмсай отырып сату бойынша іс-шараларды жүргізумен байланысты, және бұл ... ... ... ... тиімділігі сақталады. Мерчандайзингті дұрыс қолдану тауарларды жылжыту процесінде ... ... көп ... үнемдеуге мүмкіндік береді [8].
Мерчандайзинг соңғы уақытта өндірушілердің, дистрибьюторлардың, бөлшек саудагерлерің арасында кеңірек танымалдылыққа ие болған маркетингтің жаңа бағыты болып табылады. ... ... ... өз өнімін бөлшек сауда сатармандары арқылы өткізетін көтерме сауда сатармандары үшін ... ... ... әрі ... сондықтан мерчандайзинг көбінесе өткізімді ынталандыру жөніндегі қызметтің бір бөлігі ретінде қаралады.
Сондай-ақ, ... ... ... ... компоненті ретінде қарастыруға да болады:
* Өзіндік принциптеріне, нақты әдістерге сүйенеді, т.с.с
* Маркетинг жүйесінің ... да ... ... ... ... қарым-қатынасқа түседі;
* Тұтынушының мінез-құлқына сүйенеді.
Көптеген авторлар мерчандайзингті тауар маркасының белгілі бір артықышылықтарын ... ... сату ... жарнамамен анықтайды. Мұндай түсінікпен марка иелері және сауда желілері ... және ... ... ... ... біріккенде , тек қана ішінара жағдайға қатысты келісуге болады. Еркін ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді: қаншалықты өз мақсаттарын көздеп отырады; белгілі бір тауар маркасына қатысты қызығушылықтарының басқа да қатысушылармен сәйкес келе бермеуі [10].
Бөлшек саудагерлер ... ... ... ... ... ... ... беру;
* Нақты бір секцияда немесе бөлімде тұтынушылар ағымын ... ... ... ... ... ... үшін ыңғайлы жағдайлар жасау;
* Қолжетімді тауар және қызмет ассортиментінің жағымды жақтары жөнінен тұтынушыларды хабардар ету;
* Тұтынушыларға ... ... ... ... ... ... жеткізілуін қамтамасыз ету.
Тауар маркаларының иелері, бөлшек саудагерлер және байланысының басқа да қатысушылары сату ... ... ... мен ... пайданы алудың маңыздылығын әрқашан түсінеді. Бұл міндеттерге мерчандайзинг технологиясы жауап береді. Бұл ... ... ... сатып алушының қандай да бір тауарды сатып алуды жоспарлауы мүмкін немесе оны импульсті түрде ... ... туып ... ... алу туралы шешімнің 2/3-не дейін тұтынушылар сауда залында тұрып қабылдайды. Және де, белгілі бір тауарды ... алу ... ала ... ... де 10 сатып алушының 7-уі қандай да бір ... ... ... шешімді сауда залында тұрып қабылдайды! Осындай жолмен, тауар түрлеріне сатып алушылардың көзқарасын фокустайтын болсақ, сату көлемін ұлғайға болады. Жақсы мерчандайзинг ... ... ... ... сіздің тауаларыңызды сатуға көмектеседі. Яғни, ең бастысы осы тұрғыдан қарастырғанда, мерчандайзингтің артықшылықтары:
* Сөрелерде тауарларды тиімді орналастыру;
* Сатып алушылардың мінез-құлық ережесін ... ... ... топтар бөлімінде сатуды 10%- ға ұлғайту;
* Жаңа және қажетті тауарларды жылжыту;
* Жаңа сатып алушыларды жаулап ... ... ... ... Белсенді сатып алу санын және сатып алушының дүкенде болу уақытын ... ... ... артықшылықтарын қалыптастыру;
* Тұтынушыға тауардың құрамы жайлы толық ақпараттандыру,
* Әлеуметтік және этикалық ережелерді қолдана отырып, сатып алушының мәнез-құлқына әсер ... ... ... ... ... ... және ... алу тілегін ынталандыру болып табылады. Тәжірибеде көрсеткендей, мерчандайзинг тек бөлшек саудагерлерге ғана емес, сондай-ақ ... ... ... мен сатып алушыларға да мұқтаж болып келеді. Дегенмен де ... ... ... мен бөлшек саудагерлердің арасында айтарлықтай елеулі айырмашылық ... ... ... ... - ... бір ... ... және тауарды таңдауда тұтынушылардың ниетін ынталандыру.
Сондай-ақ, дүкендер және басқа да сату орындары сенімді ақпарат алу ... ... ... ... ... ... дүкенге келушілердің назарын сату көлемін ұлғайтқысы келетін тауар белгілеріне аудартуға тырысады. Бөлшек саудагерлер мерчандайзинг технологиясын тек қана ... алып ... ... сату ... ұлғайту арқылы ғана емес, сондай-ақ бөлшек сауда кәсіпорын саласының басқа да көрсеткішерін жақсарту үшін пайдалануға ... ... ... яғни ... ... пайдалана отырып, сату деңгейін басқаруға және пайданы қалаған деңгейге алуға болатындығын көрсетеді.
Егер сөз сату жөнінде ... ... онда ... түсінігіне жатпайды, мысалы: қызметтерді сату, көтерме сату, интернет-дүкен арқылы бөлшек сату. Мерчандайзинг әрқашан нақты бір анықталған нәтижеге бағытталған: соңғы ... ... ... және ... алу тілегін ынталандыру [9].
Бөлшек сауда кәсіпорындарындағы мерчандайзингтік іс-шараларды өткізудің бастамашысы болып, ... ... ... ... және ... саудагер болып табылады. Маркетингтің барлық субъектілерінің соңғы мақсаты , бөлшек сауда кәсіпорны арқылы тауардың сату деңгейін ... және өз ... ... қатысты сатып алушылардың міндеттемелерін құру болып табылады. Дегенмен де, әр түрлі субъектілердің ... бір ... ... ... ... Енді әр ... ... тұрғысынан мерчандайзингтің міндеттерін қарастырайық (кесте 4).
Kесте 4 - Мерчандайзингтің мақсаты және оған кіретін әр түрлі шаруашылық субъектілер [5]
Мерчандайзингтің мақсаты
Мерчандайзинтегі ... ... мен ...
Көтерме саудагер
Бөлшек сауда кәсіпорны
Тауар саудасын қолдауды ынталандыру
Өз маркасымен шығарылатын тауарларды сатуды қолдауда және оны жүзеге асыру ... ... ... және ... ... ... ... сатуды қолдауға мүдделі.
Дүкеннің жалпы пайда көлемін ұлғайтуға және сатып алушылар ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
Көтерме және бөлшек саудагерлер, тұтынушылар маркаларының үлесін ұлғайтуға ... ... мен ... ... үшін ... ... ассортиментті кеңейтуге және тауар және қызмет үлесін көбейтуге мүдделі.
Мерчандайзинг технологиясын пайдалану тұрғысынан ассортименттерді ... ... ... ... ... және ... саудагерлер
үшін өз өнімдерін тартымдылығын жоғары деңгейге жеткізге мүдделі
Тұтынушылар, көтерме және бөлшек саудагерлер үшін тауар және ... ... ... ... ... ... мүдделі
Тауар ассортименті және келушеілерге арналған бөлшек сауда қызметінің тартымдылығын ... ... ... ... тауарларды жылжыту
Өз жаңа тауарларын жылжытуда күшті қызығушылық таныту
Әр түрлі өндірушліредің жаңа ... ... ... мүдделі
Өз тауар ассортиментінің құрылымын жетілдіруде мүдделі
Өнім нарыңын кеңейту, жаңа сатып ... ... ... ... ... ... ... мүдделі
Бөлшек сауда нарығын кеңейтуге мүдделі
Жаңа сатып алушыларды жаулап алуға және ... ... ... ... және ... тұрақытылғын жоғарылату
4-кестенің жалғасы
Нақты бір марканың пайдасына сатып алушылардың шешіміне әсер ... ... ... үшін сатып алушылардың шешімеріне әсер етуге қатты мүдделі
Әсер етуге аз қызығушылық танытады
Өз сауда кәсіпорнында тауар санының көп бөлігін сатып ... ... ... ... әсер ... ... ... анықтау
Жекелеген тауар маркасын жылжытуды қамтамасыз ету және пайда алатын икемді бағаалық саясатқа мүдделі
Барлық тауар ассортиментін және көтерме сауда қызметі мен ... ... ... қамтамасыз ететін икемді баға саясатына мүдделі
Барлық тауар ассортиментін және бөлшек сауда қызметі мен алынған пайданы жылжытуы ... ... ... баға ... мүдделі
Тауарды жылжыту
Тауарды жылжыту саясатын тұрақты жетілдіруге мүдделі
Тауарды жылжыту саясатын тұрақты ... ... ... ... ... ... мүдделі
Имиджді қалыптастыру
Өз кәсіпорнының имиджін қалыптастыруға мүдделі
Өз кәсіпорнының имиджін ... ... ... имиджін қалыптастыруға мүдделі
Осындай жолмен ештеңеге қарамастан мерчандайзинг мақсатттары маркетингтің әр түрлі субъектілерінде ерекшеленеді, мұның бәрі бөлшек сауда кәсіпорнындағы жылжыту саясаты ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруда байланысында кейбір қарама-қайшылықтар орын алуы мүмкін, өйткені оның әрбір қатысушысы өз мүдделерін, мәселелерін өздігінше шешкенді жөн көреді. Яғни, ... өз ... ... ... ... ассортиментті кеңейтеді және өзіндің тауарлық маркасын құрады, бөлшек саудагерлер сауда ... ... ... өз өндірісін ұйымдастырады. Олардың әрқайсысында өздерінің мерчандайзерлік топтары және арнайы фирмалық топтары бар. Мерчандайзингтің әсерлі ... ... ... қатысушыларға сату жүйесінің бірыңғайлығы жөнінде міндетті түрде келісіп, сонымен қатар бағдарламаның барлық кезеңінде белсенді түрде жұмыс істейтін мерчандайзерлер тобын ... жөн ... ... ... ... ... ... түрде белсенді жұмыс істеу үшін, мерчандайзинг бағдарламасын міндетті түрде талдау керек және қысқа ... ... ... мөлшерде ақпаратты беретін қосымша кері байланыс арналарын қамтамасыз етуі тиіс. Мерчандайзингтік бағдарламасының негізінде мерчандайзингтік шараларды негізгі қолданатын орындар - ... ... ... болып табылады.
Жабдықтаушы
Өндіруші
Мерчандайзинг
бағдарламасы
Дүкен
Cурет 5. Мерчандайзинг бағдарламасын құратын бөлшек сауда субъектілері [5]
Бөлшек сауда кәсіпорындарының мерчандайзингті ұйымдастырудағы негізгі тәсілдері:
* Ассортименттік тәсіл. Кез ... ... ... ... ... қажеттілігін қанағаттандыру мақсатында тауарлардың белгілі бір түрлерінің жиынтығы болуы міндетті.
* Сандық тәсіл. ... ... ... ... ... белгілі бір деңгейін сақтау қажет.
* Басқару тәсілі. Магазиннің сауда залын жоспарлау және сатып алу ағымының қозғалысын басқаруды ... ала ... ... ... ... ... ... Демонстрациялық тәсіл. Магазиннің сауда залында тауарды ұсыну тәсілдерінің таңдауы магазин орналастыруынан, тауар түрлерінен, орамынан, ... ... ... ... пайдадан, магазин иммиджінен және сатып алу аудиториясынан басталып жүзеге асырылуы ... ... ... Сату ... ... ақпараттар - мерчандайзингтің конструктивті-техникалық элементі және бөлшек сауда орындарындағы ... ... ... ... ... ... ... жолдардың негізінде мерчандайзингтің жеке әдістері қарастырылады.
Мерчандайзинг технологияларының негізгі маңызды компоненті болып тұтынушылардың мінез-құлқы табылады. Мерчандайзингтің өзі тұтынушылардың мінез-құлқына әсер етудің ... ... ... ... ... жеке ... қарастырған маңызды.
Дүкендегі тұтынушылардың сатып алу процесіне әсерді AIDA формуласы арқылы ... ... ... ... - ... ... және әлеуметтік объектілерге бағытталуы;
* Қызығушылық (interest) - түршіктіргіштерге ерiксiз әсер;
* Ниет білдіру (demand) - қажеттіліктің ...
* ... ... (action) - ... [39].
Сатып алушыларды бағаға, өзіндік статусына, тауардың сапасына және т.б. да факторларға байланысты көптеген топтарға бөлуге болады. Ф. Котлердің және Я. ... ... ... ... ... зерттеуі бойынша тұтынушыларды 2 типке бөлуге болады:
1) бағаларға сезімталды
2) қызмет пен тауардың сапасына сезімталды [10].
Ал осы сатып ... әр ... ... әр ... көзқарасы болатындығын төмендегі кестеден байқауға болады.
Кесте 5 - Сатып ... ... [6] ... ... ... ... ...
Тауар туралы ақпараттың көздері
Сатып алушыларды ынталандыру тәсілдері
Сауда ... үшін ... ... ... ... ... ... рационализм
Каталогтар, прайс-листтер; интернет; жеңілдіктер арқылы сату туралы жарнама
Бағалық ынталандыру
Тұрақсыздық және пайданың аздығы; ... ... ... және ... ... ... еліктеушілік, ерекшелену тілегі (марканың иммиджі, сауда кәсіпорындарының иммиджі); сапаның кепілдендірілуі және жалғандардан қорғау
БАҚ-тағы жарнама; каталогтар; интернет; ... ... ... ... жарнама; презентациялар
Сауда кәсіпорнының имиджі; мерчандайзинг; саудагерлерден
кеңес алу;
сатушының ... ... ... ... орнату
Ниеттіліктің жоғары деңгейі; тұрақты тұтынушы
Жоғарыдағы кестеде көрсетілгендей сатып алушылардың әртүрлі типтерінің көзқарастары да әр түрлі болады. ... ... ... ... жүйесі және психологиялық негізгі факторларын зерттеу мерчандайзингта маңызды орындарды алады.
Мерчандайзингтің негізгі үш деңгейі бар:
* Дүкеннің сыртқы бейнесі;
* Сауда ... ... мен ... (орналастырылымы);
* Сөрелерде тауарды орналастыру.
Дүкеннің сыртқы бейнесінің құрамдастары:
* Атауы: Сәттi атау дүкеннiң ерекшелiгiн қамтып көрсетедi және ... ... ... көпшiлiгiне ұнайды. Ол екi ойды болмайды және терiс талданбауы керек.
* Логотип: Логотип болмауы тиіс:
* Бағдарсыз ... және ұсақ ... ... жүктелген;
* Қабылдаулар үшін түсініксіз және екіжақты сезінулерді тудыратын, аяқталмағандықтың және тұрақсыздықтың сезінуін қалдыру;
* Адам үшін жағымсыз орындалған ... ... ... гаммасы мақсатты аудиторияға сәйкес келмеушілік;
* Маңдайша: дүкен туралы әсердiң құрастыруындағы маңызды элемент.
* Кiретiн аймақ және фасад: Кiретiн аймақтың ... ... үшін ... атау және маңдайшаның логикалық жалғасы болуға;
* дүкеннің тауарлық ерекшелігін және тұжырымдамасын қамтып көрсетуге;
* мақсатты сатып алушылар тобының талғамдарын есепке ... ... ... ... ... туралы айту.
* Дүкен атауымен тығыз байланыста болуы керек;
* Дүкеннің тауарлық ерекшелігін көрсету;
* Сатып алушылардың ... ... ... ... ... қандай тауарлар сатылатынын жөнінде кеңестер беру.
Сыртқы сату орнында мынада ... ... ... ... сату орнын безендіру;
* Кіру орнындағы безендіру: жазуы бар тақтайшалар, жұмыс режимі көрсетілген ... ... бар ... витриналардың екi негiзгi түрлерi бар:
* Ашық витрина - сауда залы мен витриналық кеңістіктердің араласуын қарастырады: ұсақ ... ... ... ... ол киім ... тұрмыстық техника және электроника сататын дүкендерге болады.
* Жабулы витрина - көшедегі жолаушылардың көзқарасынан сауда залын ... ... ... ... ... ... Ол ұсақ ... айналысатын дүкендерге сай келеді, бұл витриналарды ұсақ бөлшектермен безендірудің қажеті жоқ. Қарапайым, ұсақ тауарлар үлкен суреттермен сипатталып орналасқаны ... ... ... ... ... ... ... түрде дүкенге қатысты болмаса да, дүкеннің аумағы ретінде қарастырады. Бұл орын қосымша мүмкiндiктер және қосымша қауiп-қатерлер және тосқауылдар үшiн арналған.
* ... . ... бар ... ... ... қатысушылыққа және орташа чектiң шамасына тiкелей ықпал етедi [5].
Сату орнындағы жылжытудың коммуникациялық құралы
Мерчандайзинг құралы- мерчандайзингке ... ... ... ... мінез-құлқына әсер етуге қабілетті нысандар, құралдар жиынтығы, әдістер мен іс-шаралар ынталандыру әдістері.
Мерчандайзингтегі коммуникативті құралдар бөлшек сауда ... ... ... ... ... ... ... стилі мен жарнамалық акциялардың байланысы, бәсекелестердің белсенділігі және тұтынушылардың қарым қатынасымен анықталады. Ол ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Сыртқыға ... ... ... ... ... да ... жатады.Ішкіге сауда нүктелерін арнайы материалдармен көрнекілеу жатады.
Сыртқы сату орындары: Дүкеннің сыртқы коммуникационды түрін құраушыларға ... ... сату ... ... құралдардың негізгісі болып POS материалдар (Point of sale - сату орны) болып табылады. Бұл сату ... ... және ... ... әсер ететін материалдар болып табылады. Яғни, олар сату орнындағы кеңінен таралған бағалық ... ... ... ... декорациялық магниттер, кесе, стакан, портфелдер, күнтізбелер, блакноты, ... ... ... және т.б. POS ... басты міндеті жекелеген тауарлар мен тауар топтарының сату көлемін ұлғайту болып табылады. ... ... POS ... ... ... ... тұтынушыға аз ықпал ететіндігі және идеясы емес, ал идеясын алып жүруінде. Дәл осы POS материалдар теледидар және ... да ... ... ... [19].
Сауда залының коммуникациялық құралдарына кіретіндер:
* Едендік графикалар, жарнамалық жапсырмалар, стикерлер, гирляндтар, вымпел және т.б;
* Диспансерлер- кез келген көлемдегі фирмалық ... ... ... ... ... олар ... ... назарын аудартады, сатуды ынталандырады, тауарды ұсыну тәсілдерінде де қолданылуы мүмкін.
* Жарнама-баспалық өнімдерге қалташықтар, көрмелерге арналған арнайы сөрелер, презентациялар және ... Ірі ... ... ... ... стендтер, плакаттар;
Сату орнында мерчандайзерлер мыналарды ілуге кеңес береді: бағалық стендтер, ақпараттық парақшалар, воблер, шелфтокер. Сату орны ... ... ... ... жолда - ұялы мобильдер, жалауша, плакат.
Сату орнындағы жарнаманың басты қағидасы сауда кәсіпорнындағы фирмалық стилді талдау ... ... Олар ... ... ... ... ...
* Алаңдардың көп бөлігі тауарды сату және көрсету мақсатында пайдаланылуы ... ... ... тауар және оның жарнамасы қызмет көрсету орнынан жақын ... ... ... Маркетологтар және жарнамалаушы сатып алушылардың, сатушылардың, көмекші қызметкерлердің негізгі маршруттарын жоспарлауы тиіс;
* Жарнамаларды орналастыру витриналар мен прилавкаларға ... ... ... ... ... кіре ... ... және сатып алушының жүру жолдарында;
* Басты рольді кеңесшілердің жарнамалық қызметтері және сатушылардың ауызша ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сондықтан оны орналастыру кезінде міндетті түрде практикалық, қызметтік, және ... ... ... мән беру ... ... ... әдістері бар, мысалы фирмалық сауда құрал-жабдықтарында (тоңазытқыш, айнаның рамкасы, оралған пакеттерде, аяқ-киім ... ... ... кілемшелерде және т.б)
Сэмплинг. Әдетте, сэмплинг- тауардың тегін үлгілерін тұтынушыларға тарату, сонымен қатар сату орнындағы дегустация, кеңес беруді, презентациялар және де ... да ... ... ... ... киімі алыстан назар аудартады,мұнда жай ғана тауар маркасымен белгіленген жай ... ... ... киім жарқын және стилді болуы керек.
Дыбысты жарнама. Дыбысты жарнама (радиожарнама) ... ... ... кезінде жылжытудың көмекші құралы ретінде қолданылады.Дыбысты жарнама сату орнындағы көп қызметті жылжыту құралын ұсынады. Радиожарнамалардың дамуы автоматты режимдегі трансляциялық ... ... ... ... мамандандырылған арнайы компьютерлік технологиялардың пайда болуымен супермаркеттерде кездеседі ... ... ... ... сүйене отырып, бұл психология заңдары мен сату нәтижелерінің анализіне негізделген өнер. деп келтіруге де болады. Мерчандайзингтің ... ... ... ... ... және ... ... ішінде ыңғайлы болуы осы мерчандайзингтің негізгі мақсаты ... ... ... ... - бұл тек ... анықтаудың қағидалары ғана емес, сонымен қатар үш деңгейді: дүкеннің сыртқы бейнесі, сауда алаңын жоспарлау және ... ... ... ... ... ... Мұндай жүйелерде әрбір қозғалыс алдын ала ойластырылған және бір - бірімен байланысты болуы керек. ... ... ... анық ... ... тиіс.
Мерчандайзинг ережелерін қолдану өзіндік мақсат емес, дүкенге жасалатын ... және тез ... ... ... жету үшін ... ... қарастырылады. Мерчандайзингтің әрбір қағидаларын қолдану дүкеннің сату көлемінің көбеюіне ... ... бір ... ... ... Бұл ... ... теориялық аспектілерді, мерчандайзинг теориялық анықтамаларына сүйеніп, қағидаларын қолданатын бөлшек сауда кәсіпорындарындағы мерчандайзингті ұйымдастыру ерекшеліктерін ... ... ...
+ ... сауда кәсіпорындарындағы мерчандайзингті ұйымдастыру ерекшеліктері
Бөлшек сауда өрісі тауарды және қызметкерді өндіру жерлерінен пайдалану орындарына жеткізумен айналысатын көптеген мекемелерден құралады. ... ... - жеке және ... қолдануға арналған тұтынушыларға сатылатын тауар мен қызмет құндылығын жоғарылатушы қызмет түрлерінің жиынтығы болып табылады. Бөлшек сауда (ритейл) - ... ... ... ... ... ... ... көтерме саудадан айырмашылығы тауарды одан ары қарай сатуға емес, жеке тұлғалардың түпкі тұтынуы үшін жүзеге асырылады және тауардың қай ... ... ... маңызды емес, оған дүкен, базар, киоск және т.б. болуы мүмкін.
Ал көтерме сауданы - тауар партияларымен сауда деп ... да ... ... ... ... ... ... тауар қайта сату үшін арналады. Көтерме сауда - ұйымдар арасындағы, ұйым мен кәсіпкер арасындағы, кәсіпкер мен кәсіпкер арасындағы ... ... ... ... бұл ... түпкі тұтыну үшін емес, кәсіп қажеттілігі (қайта сату үшін ... ... ... ... үшін ...
Соңғы кездегі бөлшек саудадағы жоғары деңгейдегі бәсекелестiк, нарықтың түрлі тұтынушылық тауарларымен қанығуы бөлшек сауданың сатып алушыларды ұстап ... үшін өз ... ... ... етеді. Дүкен саудасының нысандарына деген тиімділік талаптарының артуы, сөрелердің көрнекiлiгі, тартымдылығы, қызмет көрсетудегi ыңғайлылық саудалық маркетингтiң жақсартылуын ... ... ... ... сатып алушының сатып алу динамикасы - клиенттерді тарту және оларға қызмет ... үшін жаңа ... ... талап етеді.
Технологиялық тепе-теңдіктің шарттарында тұтынушының таңдауы 20 пайызға ғана өнімнің негізгі сипаттарымен анықталады, қалған 80 пайызы - оның айналасымен. Осыған ... ... ... ... ең ... ... болып қалмақ. Сондықтан, тауардың қозғалысы үшін тек тұрақты тәсілдерді ғана қолданбай, тұтынушының психологиясына ... жаңа ... ... ... ... ... ... мерчандайзингті қолдану көптеген себептермен негізделген. Ең басты себеп - бөлшек сауда ... ... ... ... шығындарды азайтуға деген ұмтылысы. Елдегі экономикалық өсім халықтың тұтынушылық мүмкіндігін арттырып бөлшек сауданың дамуына алып келді. Тұрақты кірісі бар ... кіші ... ... қарағанда үлкен сауда орындарында сауда жасаған тиімді екенін түсінді. ... ... ... ритейлерлер арасындағы бәсекелестіктің артуына ықпал болды. Бәсекелестіктің өсуі ... үшін ... әр ... ... , ... ... ... құралдары, біздің жағдайымызда мерчандайзингті қолдануды түсінеміз [11].
Бөлшек сауда кәсіпорындарын бастапқы бірнеше параметрлер негізінде топтастырамыз: ұсынылатын тауар ассортименттері, ... ... ... сауда қызметтерін жасау сипаттамалары, дүкеннің кімнің иелігінделігі және дүкендердің шоғырлану түрлері. Бөлшек сауда кәсіпорындарының түрлерін суреттеу төменде келтіріледі.
Кесте 6 - ... ... ... ... әдістермен топтастыру [13]
Ұсынылатын тауар ассортименті
Бағаға деген
көз ... ... ... кімге қарайтындығы
Дүкендердің шоғырлану
Түрлері
Мамандандырыл- ған ... ... ... ... дүкендер
Пошта не телефон арқылы тапсырыс беру саудасы
Корпоративті жүйе
Орталық іскерлік ауданы
Универсам
Қойма-дүкен
Сауда автоматтары
Өз ерікті бөлшек ... ... және ... ... сатушыларының кооперативі
Региональды сауда орталығы
Күнделікті сұраным баға тауарлар дүкені
Каталог бойынша сауда ... ... ... ... ... қызметтері
Тұтынушылар кооперативі
Аудандық сауда орталығы
Комбинацияланған-универсам, кең профилді универсам ... ... ... ... ... аудан сауда орталығы
Қызмет жасау бөлшек сауада кәсіпорны
Бөлшек сауда конгломераты
Ғылыми және оқу әдебиеттерінде,сондай-ақ тәжірибелік әдістемелерде, мерчандайзинг ... ... ... ... ... ... ... қатар басты екпін компоненттерінің қолданылу ерекшеліктеріне ... Бұл ... ... типологиясының негізіндегі маркетинг-менеджментте тұжырымдамасымен араласқан. концепциясы өз атауын әрпінен басталатын 4 түрлі нысанның ... ... ... яғни product -- ... price -- ... place -- орын, promotion -- жылжыту. Көптеген авторлар тұжырымдамасының кейбір жетіспеушіліктерін назарға алып, , , 7Р>> ... ... ... ... ... ... (people), Қоршаған орта (phisical evidence),Процесс (process). Осы орайда, бөлшек ... ... ... ... ... ... қолданылатын маркетингтік кешеннің элементтеріне мерчандайзингті де кірістірген жөн сияқты. Себебі, мерчандайзинг - ... ... ... маркетинг кешені элементтерінің қалай дұрыс жұзеге асырылуынан құралатын кешен болып табылады. Мерчандайзингті маркетингтің 7Р элементінің қатарынан көретін ... ... ... орта ... evidence)
Үрдіс
(process)
Персонал
(people)
* дәстүрлі маркетинг кешені элементтері
* қосымша маркетинг кешенінің элементтері
Сурет 6. Бөлшек саудадағы маркетинг кешенінің элементтері [30]
Жоғарыда айтылып кеткендей, бөлшек ... ... ... ... ... қарастырамыз. Соған байланысты бөлшек саудадағы мерчандайзингті ұйымдастырғанда маркетинг кешенінің қалай жүзеге асатындығына мән беріледі. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... бірігіп жүзеге асу барысында мерчандайзингтің әрекет ету үрдісі болмаса нәтижесі аз ... ... Сол ... жоғарыда көрсетілген суретте мерандайзингті маркетинг кешені элементтерінің жүзеге асырушы көзі ... ... ... мерчандайзинг қызметі жүзеге асқанда барлық маркетинг кешені элементтері қатыстады.
Осы жағдайға ... ... ... орындарындағы мерчандайзинг құралдарын сауда орындарында тиімді пайдалану сатып алушыны ... ... ... ... ... Мерчандайзинг нәтижесінде тұтынушы өз қажеттіліктерін ең тиімді қанағаттандыратын адамның табиғи жүйесі және сыртқы қоздырғыштар арасындағы балансты ... ... ... ... ... ... ... міндеттерін келесі түрде бөліп көрсетеді:
* сатып алушылар тауар таңдау кезінде өздерін еркін сезінуі;
* тауарлар өздігінше сатып ... үшін ... ... ... ... сатушылар тауар сатудағы технологиялық прогрессивті және экономикалық тиімді әдістерді қолдануы.
Мерчандайзинг принциптері ... ... мен ... ... өндіріс инфраструктурасы мен сату бизнесіндегі басқа да элементтеріне әсер ететін маркетингтік қарым-қатынастардың ... ... ... ... жағдайда тек клиенттерге ғана емес әрбір клиентке және тауарға бағытталған қатынас маркетингі құрылады.
Осыған сәйкес, нарық үшін ... ... ... ... ... ... ... табылады. Мерчендайзинг негіздерін білу бөлшек сауданы және қызмет көрсету жүйесін жаңа мәдени және іскерлік ... ... ... ... ... ... тек сату ... ұлғайту ғана емес, сондай ақ сауда-саттық процесін жетілдіру, сатып алушы үшін сатып алу мотиві болатын және ... ... ... ... ... ... шарттарын жасайтын тауарлардың тиімді тіркесі кіреді.
Қандай да бір тауарды ... ... ... импульсті түрде сатып алуы мүмкін. Сатып алу туралы шешімнің 2/3 бөлігі сөре алдында қабылданады. Егер бір ... ... ... алу ... ... да, 10 сатып алушының жетеуі тауарды сатып алу шешімін сауда орнында қабылдайды. Осыған сәйкес, дүкенге келген сатып алушылардың оннан ... ... бір ... ... қай ... алу ... қорытынды шешімі болмайды, мысалы сүттің қай маркасы немесе газдалған сусындарды сатып алуы [15].
Сонымен, тауардың белгілі бір түрін сатып алуда ... ... ... ... қабылдауға әсер етеді? Неліктен тек кейбір дүкендерде тұтынушылар жоспарланбаған сатып ... ... де ... ... ... бір ... түріне аудартатын болсақ, онда сол тауардың сату көлемін ұлғайтуға болады. Міне осы әсер ... - сату ... ... ... ... жаңа ... ... болды.
Бөлшек сауда кәсіпорындарындағы мерчандайзингті ұйымдастыруда әдістемелік тәсілдерді талдау үшін алдымен, тұтынушылардың сатып алу шешімі ... ... ... ... тура келеді. Сауда залындағы келуші сатып алу туралы шешім қабылдаудың қай кезеңінде екенін білу, мерчандайзиг бойынша маманға оның ... ... ... мүмкіндік береді. Тауар топтамасына және ол жөнінде тұтынушының хабардар болу кезеңіне байланысты сатып алу ... ... ... ... әртүрлі кезеңдермен келеді. Сәйкесінше, бөлшек саудагердің тарапынан осы үрдіске ... ... ... ... болуы керек. Сондықтан мерчандайзинг маманы тұтынушы мінез-құлқының сауда залындағы және дәстүрлі түсінігін нақты анықтай білуі тиіс. Көп ... ... сату ... ... саудагерлер пайдаланатын маркетингтік коммуникациялық үрдіс ретінде қарастырылады.Шынымен де, мерчандайзингтің жекелеген элементтері маркетингтік коммуникациямен өзара байланысқа түседі, ... ... ... мен ... бар ... ... ... коммуникация мен өткізуді ынталандырудың мерчандайзингтік айырмашылығын біліп алу үшін ... ... ... айырмашылықтарын анықтап алу керек.
Маркетингтік коммуникациялар және сату ынталандыру арасындағы іргелі ... ... - Дж. Р. ... Л. ... жұмыстарында нақты айқындалып көрсетілген.
1) Жарнамалық коммуникация (advertising communications), басты міндеті- тұтынушыларда тауар жөнінде жақсы көзқарас ... және ... ойын ... алу ... ... ... ... Ынталандыру (sales promotion,жиі сыртқы ынталандыру қызметтері(тауар мен қызмет түрлеріне қойылатын баға, жеңілдіктер, ) тікелей сендіру құралы ретінде қарастылырады [6].
Егер ... ... ... өз ... жету үшін ... ... деп қарастырсақ, онда бөлшек саудагер:
* Тауардың ақпараттық және эмоционалдық сипатының артықшылықтарына арқашан жүгіне бермейді.
* Тұтынушыларда тауар жөнінде ... әсер құру ... ... ... ... оның жеке ... негізінде сауда нүктелеріндегі келушілердің жағымды эмоцияларын қалыптастырумен байланысты.
Мерчандайзингті жеке ... ... ... ... ... ... ... ретінде қарастыруға болмайды, себебі өз мақсатымен жүретін бөлшек саудагер сатуды ынталандыруды талап ... ... ... ... ... таныта бермейді [35].
Бөлшек сатушыларға көбінесе қолдану ұсынылады. Олар:
* БАҚ-тағы жарнама (теледидар, радио, жергілікті және аймақтардағы баспасөз)
* Жергілікті жарнама, каталог, ... ... ... ... ... ... почта арқылы жеткізілетін бөлшек сауда дүкендеріндегі купондар;
* Жергілікті сыртқы жарнама (плакаттыр, көрсеткіштер,тақталар );
* Дүкендердегі ... ... ... ... ... ... ... дисплей, экран;
* Дүкен сөрелерәідегі жарнамалық парақтар;
* Дүкендерде әр түрлі іс-шаралардың өткізілуі;
* ... бір ... ... ... ... ... жеке ... маркалары.
Бұл әдістерді мерчандайзинг мамандары да пайдалануы ғажап ... ... де, ... ... иесі және ... ... әр тұрлі мақсаттарына бұл әдістерді қолдану кейде басқа мазмұнда жүзеге асып ... ... да ... ... ... Егер ... ... иесі - дүкендердегі сөрелерде және витриналарда тауарларды орналастыруды танымалдылықты арттыру мақсатында пайдаланса, онда бөлшек саудагер - сол тауар ... сату ... ... және оған үлкен көлемде пайда алып келу үшін, басқа да міндеттердің шешімін табу үшін ... ... ... ... ... үшін дамытуда мына жағдайларды түсінуге тура келеді:
* Жарнама және өткізуді ынталандыру түрлерінің үйлесімі;
* Жалпы коммуникация жиынытығының сауда ... ... ... ... Сатып алушылардың қызығушылықтарын ескере отырып жарнама мен жылжытудың құралдары және әдістерінің интеграциясы;
Бөлшек саудадағы маркетингтік ... ... ... ... ... ... мінез-құлқының өзгеруіне бағытталу тиіс. Маркетологтарға, менеджерлерге және ... да ... ... ... ... ... ... маркетингтік коммуникация жүйесіндегі мерчандайзингтің орнын анықтауы маңызды [17].
Бөлшек саудагер
Мерчандайзинг технологиялары
Промоушн-
акциялар
Жарнамалық
саудагерлер
* Көзге ... ... ... ... ... Сату ... қалыпты жағдайды қалыптастыру;
-Тұтынушыға және пайдаға қарай ассортименттерді болжау;
* Бөлшек сауда
кәсіпорнындағы
жарнама;
* Дүкендердегі және басқа да сауда нүктелеріндегі сыртқы ... ... ... ... қалыптастыру ;
* Сату орнындағы
жарнама;
* Қайталап сатуды ынталандыру;
* Бағалық ынталандыру;
* ... ... ... ... да жүргізілетін іс-шаралар;
* Сауда персоналын ынталандыру;
*
Бөлшек сауда ... ... 7. ... ... ... ... коммуникациялар Ескерту: [5] әдебиет бойынша автормен құрастырылған
Бөлшек ... ... үшін ... ... орын ... және ... коммуникация жүйесінде жеке құрал ретінде қарастырылады. Сондықтан, келесідей маркетингтік коммуникация құралдарын ұсынуға ... ... ... ... ... келушілердің сауда жасау санымен ерекшеленеді. Сондықтан дүкендегі кеңістікті ұйымдастыру үшін барлық мүмкін болатын әдіс- ... ... ... ... ... ... ... саудасымен көңілі толуы керек.
Сауда залында жүзеге асып ... ... ... ... үшін мерчандайзинг әдістерінің қалай қолданылғанын білу керек. Осылардың арасынан ең маңыздыларын бөліп қарастыруға болады:
* Мүмкіндігінше көп мөлшерде сатып ... ... ... ... ... Тұтынушылардың белгілі бір тауарды сатып алуға деген ынтасын арттыру;
* Дүкенге келушілердің, ... бір ... ... және ... бір ... ... ... құру;
* Жалпы өнім көлемін ынталандыруды арттыру;
* Сатып ... сол ... ... тағы да келу үшін ынталандыру.
немесе мерчандайзингтің негізі бірнеше факторлардан құралады. Соладың бірі - дүкеннің ... ... Егер ... ... ... ішінде орналасса, ал жанында бірнеше ретейлер ғимараты болса, онда ... ... ... мен ... ... ... жоқ. Мұнда сатып алушылар қолжетімді тауарларды немесе ... ... ... ... қол ... ... болады. Сонымен қатар, маусымды факторларды да ескерген маңызды болып табылады, себебі, 20 ... ... ... ... ... ... ... анық. Келесі маңызды фактор, ғимараттың жағымды атмосферасы мен музыкасы болып табылады. Әрі қарай дұкеннің аймағын келушілер ... ... ... ... ... үшін мұқият сегменттеп алу керек. Бұл ғылымның негізі бұрын өңделіп және сызбасын кеңістікте ... ... ... ... назары шиеленісетін аймақтар:
* Сауда залының шыға берістегі және кіру аймағындағы жұмыс аумақтары;
* Сатып алушылардың басты ағымы бағытталатын бұрылыстағы телімдер(участок);
* ... ... ... ... төлемдерді жүргізу кезінде бөгелетін аймақтар, яғни касса аппараттарынң маңайы;
* Көз деңгейіндегі витриналар мен сөрелер;
* ... ... ие ... ... прилавка, витриналар; сөрелер [16].
Мерчандайзинг қағидасы бойынша дұкенге келуші өзін жайлы сезінуі керек. Егер бұл жағдай орын алмаса, онда ... ... ... жолы ... ... ... ... қалуы мүмкін. Сауда залындағы өнімдер қатаң түрде арнайы топтарға бөлінеді: Сүт бөлімі, шұжықтар бөлімі, ... ... ... ... химия және т.б.
Бөлімдердің орналасуы максималды түрде логикага сәйкес келуі керек, себебі, егер ... ... ... көлік құралдарының аумағынан жақын жерден көрсе, абыржып қалуы мүмкін. Бұл ережеден шыққан тауарлар акция бойынша сатылуы мүмкін.
Сауда залындағы осы және ... да ... ... ережесі бойынша максималды пайда алып келетіндей орын алуы керек. Мысалы, егер нан ... мен ... ... 20% ... алып ... 1-% ғана ... орын алып ... онда сауда аймағына қайта орналастыру жұмыстарын жүргізу керек болатындығы тұсінікті. Осы сәтте сияқты орналастыру әдісін еске ... ... ... деп ... тез ... ... орналасатын аймақты айтады [10].
Жоғарыда айтылып кеткендей, сауда залында қолданылуға ... ... ... ... ... береді екен. Тіпті жеке қолданылған әдістер айтырлықтай нәтижені көрсетеді. Егер де сауда кәсіпорындаыр барлық ... ... онда ... ... ... дейін арттыруға болады.
Әдістер мен тәсілдердің әсерлілігін арттыру үшін міндетті түрде ... ... ... ал, ... экономикалық жағдайлардың өзгеруіне қарай, маусымдардың ауысуына қарай және тұтынушылардың мінез-құлқы факторларының өзгеріп отыруына сәйкес талдау ... ... ... залына келушілердің тауар коммуникациясына жаңа әрекет етуші тәсілдерін үнемі жаңартып отырғандығы абзал. Осыған орай, мерчандайзингтік қағидаларға сүйене отырып, ... ... ... ... ... әсер ... әдістер жайлы айтып кетейік.
Сауда алаңының интерьері мен ... ... ... ... жоспарлау келесі қадамдардан тұрады:
* Дүкеннің жалпы аумағын сауда алаңы мен ... ... ... ... алаңының негізгі аймақтарын көрсету;
* Саудалық жабдықты орналастыру схемасын таңдау;
* Тауарлық категориялар немесе брендтердің сауда алаңында орналасуын сипаттау.
Дүкен аумағындағы ... ... мен ... ... дұрыс орналасу тиімділігін анықтау үшін келесі формула қолданылады:
Тиімділік ... = ... ... / ... аумағының жалпы ауданы Нәтиже жоғары болған сайын дүкен ауданы тиімдірек болады. Көбіне ұтымды қатынас болып 70/30 ... ... ... ... ... ... аймақтарды бөліп қарастыруға болады:
* Кiретiн аймақ
* Кассалық аймақ
* Саудалық жабдықтармен бос емес ... ... ... ... ... залындағы жоғарыда аталып өткен аймақтар бойынша саудалық жабдықтарды орналастырудың түрлі нұсқалары бар. Соның ішінде негізгі үш схемасын мынадай етіп ... ... 8. ... ... ... ... типі [42]
Решетка - саудалық жабдықтардың параллельдік орналасуы, көбіне азық-түлік дүкендері мен супермаркеттерде,кітап, тұрмыстық және құрылыс тауарлар дүкендерінде ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
107251515875
Сурет 9. Сауда жабдықтарын орналастырудың екінші типі [42]
Бутиктік - шеңбер бойынша сатып алушылар қозғалысы, ... ... ... жабдық орналастырылған. Киімдер, аяқ киімдер, бижутериялы дүкендерге ... ... 10. ... ... орналастырудың үшінші типі [42]
Лабиринт - ойға қалдыратын атмосфераны тудыру мақсатында ... ... мен ... ассиметриялы орналасқан. Жастарға арналған дүкендерге арналған. Кемшілігі- ... ... ... ... ... ... екі сәтті анықтау керек:
* Сауда залындағы орынның басымдылығы
* Тұрақты сатып алушылар арасында кең таралуына ... ... ... ... ... жасау стадиясында айқындалуы керек болып табылатын сатып алушылар қозғалысының бағыты болады. Сатып алушылар қозғалысы ертерек анықталып, есептелінуі керек, бұл ... ... ... ... ... ... көрсету мақсатында есептелінеді.
* Сатып алушылардың 80-90%-ы сауда алаңының периметр бойынша орналасқан барлық нүктелерін және сатып ... тек ... ішкі ... ... Сонымен бірге орындар болып сатып алушылардың ағынының басы және касса аймағы табылады.
1272540164465
Сауда ... ішкі ... ... бастапқы ағыны
Касса аймағы
Сурет 11. Сауда алаңының басымды орындары [42]
Тауарлық топтардың бөлiнуi
-52070157480
Күнделікті сұраныстағы тауарлар
Сатып алушылар тез таба алатын тауарлар ... ... ... ... ... ... ... назарын аударуды қажет етпейтіндіктен сауда алаңының ортасында орналасады.
Импульсті сұраныстағы тауарлар
Сатып алушылардың жоспарланбаған тауарды сатып алуын ынталандыру үшін ... ... ... бойынша аймақтарда орналасады..
Cурет 12. Өнiм дүкенiнiң мысалында ... ... ... ... ... ... ... дүкенге барар алдында алатын тауарларын алдын ала жоспарлап отырады. Соған ... ... ... ... ... 3 топқа бөлуге болады:
1. Күнделікті сұраныстағы тауарлар. Сатып алушының дүкенге әрбір келген сапарының негізгі ... осы ... ... алу ... табылады және бұл тауарлар дүкеннің негізін құраушы тауарлар деп те атайды.
2. Периодты сұраныстағы тауарлар. Бұл тауарлардың сатып ... ... ... бiр рет жоспарланады.
3. Импульсты сұраныстағы тауарлар. Бұл тауарлардың сатып алуын әдетте жоспарланбайды.
Шағын ауданды сауда нүктелерінде сатып алушылардың қозғалысы ... ... ... ... ... ... ... үш бағытта жүргізіледі: дүкенде кiретiн есiкпен, кассамен және өтiмдi тауардың аралығындағы ауданмен. Көптеген сатып ... ... ... осы ... ... ... ... 13. ... ... өзгертуге болатыны көрсетілген. а-суретінде үш бағыт бір-біріне жақын орналасқан. б - суретінде бұл бағыттар бір-бірінен алшақтаған, сонымен қатар ... да ... ... ... ... ... болсақ, ол сатып алушылардың сауда алаңында жүріп тауар сатып алу процесінде ыңғайлы, жағымды атмосфераны тудыру үшін маңызды факторлар жиынтығы.
Сатып алу ... әсер ... ... ... ... ... ... сатып алу процесіне әсер етуші маңызды фактордың бірі. Ең біріншіден, музыканың дауысы мен темпі әсер ... Егер ... ... ... ол ... ... алушыларға кері әсер беріп, оның тез арада дүкеннен кетуіне әсер етуі мүмкін. Сондықтан көбіне дауысы ... ... ... ... жөн. ... ... ... музыкаға да байланысты, егер музыка тез ойналатын болса, сатып алу процесін тез жүргізгізеді, ал ақырын ... ... ... алу ... ... да ... сатып алушының шығынын да көбейтеді. Және де ... ... ... ... ең ... қателігі, ол радионы қосуда болып табылады. Радиодағы жаңалықтар, ... ... ... ... ұнамауы да, радиода ойналып жатқан музыка сол дүкенге сай келмеуі де мүмкін. Сондықтан әрбір дүкен ... сай ... ... ... ... ... Тек ірі компанияларда мүмкін болатын, кәсіби жолды қажет ететін этаптардан тұратын күрделі процесс. Ең алдымен дүкенді жасауы үшiн ... ... және оның ... ... ... түрi, жарықтың стилі және дизайндарымен анықталатын жарықтың тұжырымдамасы өнделеді. Саудалық алаңда жарықты орналастырудың бірнеше жолдары бар және ол ... ... ... ... ... ... гипермаркет. Жарықтың екі түрі бар: жалпыға ортақ және акценттік. Салондарда және бутиктерде акценттік көбіне жарық ... ... ... ... ... және ... жағдайына әсер етеді. Зерттеулер нәтижесі көрсеткендей, кейбір иістер кері әсер ... ... ... әсер бере отырып адамның өзін еркін ұстауына әсер етеді. ... ... ... ... ұйқысынан тұрғызуға мүмкіндік береді, ал меруертгүл иiсі адамды еркін ... әсер ... ... ... ... ... негiзгi эмоцияларымыз иiспен тiкелей байланысты болып келеді. Зерттеушілер анықтағандай, мұхит және ... ... үй ... иісі ... ... шағын еске түсіруге әсер береді.
- Сауда алаңын түстік рәсімдеу. Адамдар негізінен дүкен туралы хабарламаны түстердің көмегімен алады. Түстер мақсатты аудиторияны ... үшін ... ... алушыларыңызға ұнайтын және дүкеннің тауарлық - ... ... сай ... ... ... ... Баға көрсеткіші. Баға көрсеткіші жақсы оқылуы және оның орналасуында сатып ... ... қай ... ... ... туралы күдікті тудырмауы қажет. Сонымен қатар тауардың мөлшеріне қарай баға ... ... ... ... Бұл ... қағидалар сауда көлемін кеңейтуге мүмкіндік береді.
- Тазалық [18].
Сөрелерде ... ... ... ... ... ... өз ... дәрежесiнде болуы керек;
* Тауар өз бағалы дәрежесiнде болуы керек;
* Тауарды ... ... ... ... ... ... байланысты блок құрастыруы керек;
* Көз деңгейі мен жайылған қол деңгейі арасында жиі сатып алатын приоритетті тауарлар орналасуы керек;
* Барлық ... ... мен ... ... ... ... беткі жағымен орналасуы тиіс;
* Тауар бірліктерінің қажетті көлемі, минимум үш;
* Тауар жақсы көрініп тұруы керек, баға ... ... pos - ... ... ... ... ... Ұсақ тауар мен қымбат тауарлар сәл жоғары орналасады;
* Төменде - iрi тауар орамдары немесе сұраныс ... ... ... ... Импульсты немесе жоғарылатылған сұраныстың тауарлары (сатуды негiзгi ... ... ... ... болады;
* Саудалық жиhаз таза болуы керек.
* Сатып алушыларға мерзімі тез бітетін тауарлар жақын орналасады.
Тауарды сатудың негізгі шарттарының бірі ... оның ... ... ... ... ... көрсеткендей, өтімділігі жағынан жоғары көрсеткіштерге көз деңгейіндегі сөрелер саналады. Универсамдарда сөрелердің өтімділігі жағынан ... ... атап өтсе ... 14. Сөрелердің өтімділігі жағынан заңдылық [31]
Жоғарыда көрсетілгендей жоғарғы сөрелердегі тауарлардың өтімділік деңгейі 62% болса, негізгі адамның көзіне көрінетін ... ... ... ... ... ... ... 100%, ал төменгі сөрелерде 48% құрап отыр.
Тауарды орналастыру түрлері:
* Көлденеңінен ... ... ... ... ... ... орналасады. Сонымен қатар төменгі сөрелерде үлкен өлшемді немесе арзанырақ тауарлар орналасады. Тауар көлемінің кішіреюіне және топтама ... ... оңға ... ... Тік ... әдіс ... ... жоғарыдан төмен қарай бірнеше қатарлар бойынша біркелкі тауарлар орналасуын қарастырады. Бұл тауарды ... ... кез ... ... ... алушыларға ыңғайлы. Тауар қатаң түрде кішісінен жоғары қарай орналасуы керек. Кіші тауарлар жоғарыда, үлкен тауарлар төменде орналасады.
* Дисплейлік ... бұл әдiсi ... ... ... ... ... Ол бұл тауардың негізгі нүктелеріндегі сатуға қатысты емес, тауардың жеке фирмалық стенд ретінде орналасуын қарастырады.
* ... ... ... ... орналастыру арнайы орналастыру үшін тиісті фондарды құрастырады.сатуға ерекше көңіл бөлетін тауарларға сатып алушылардың ... ... үшін ... ... түрі ... ... ...
Сатып алушылар арасында кең тараған кунделікті сұраныстағы тауарларға қолданылады. Мұндай орналастыру ... тез ... әсер ... ... ... ... назар аудару мақсатында орналастыру.
* Әртүрлі орналастыру
Зерттеу нәтижесінде, бір типті орналасулар сату көлемін 5 есеге, әртүрлі орналасулар 10 есеге көбейтеді. ... ... ... ... жоқ ... ... білдіред [34].
Жалпы, бөлшек сауда кәсіпорындарында мерчандайзингті ұйымдастыру үшін мерчандайзинг құралдарын, оны жүзеге асыру технологияларын сауда орныдарында тиімді ... ... ... ... ... ... маркетингте тауардарды нарықта тиімді жылжыту саясатын жүргізу және сатуға жақсы ... ... ... беретін мақсатты нарыққа бейімделу және өзінің орнын нақты анықтау маңызды. Мақсатты нарықты анықтау және ... ... ... бұрын кәсіпорынның дамуына әсер ететін сыртқы ортаны талдау қажет. Бөлшек сауда дүкендеріндегі жаңа сауда ... ... ... ... ... тұтынушыларға кең көлемде тауарлар мен қызметтерді жоғары үстемемен ұсынатындықтан компаниялар бағасы төмен ... ... ... жаңа ... ... ашу ... ... [37].
Қазақстан Республикасындағы бөлшек сауда кәсіпорындарындағы мерчандайзингтің дамуының қазіргі жағдайын қарастыру барысында, алдымен Алматы қаласындағы бөлшек ... даму ... ... ... ... ... ... Республикасындағы бөлшек сауда кәсіпорындарындағы мерчандайзингтің дамуының қазіргі жағдайы
2.1 Алматы ... ... ... ... ... ... жағдайда бөлшек сауда өндірісті, бөлуді, ауыстыруды және тұтынуды біріктіре отырып, сонымен бірыңғай кешенді қалыптастырып, үлкен ... алып ... ... қазіргі уақытта бөлшек сауда нарығының өсуі үшін үлкен потенциалы бар мемлекет болып ... Егер ... жылы ... ... ... ... 18%-ды ... Украинада 26%-ға жеткенде, Қазақстанда тауар айнылымы 36%-ға көбейген. ... ... ... ... ... ... деңгейі Украина, Ресей, Үндістан, Қытай мемлекеттерінен әлдеқайда төмен болып келеді. Алдыңғы бөлімде айтып кеткендей ... ... ... ... ... технологияларды қолданатын бірден бір нарық болып табылады. ҚР-дағы мерчандайзингтің дамуы осы бөлшек саудаға, ритейл бизнесқа ... [20]. ... әр ... ... және ... ... бөлшек сауда орындары бар. Соның ішінде ірі экономикалық қуатты орталық - Алматы қаласы. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... тап болды: ұйымдастырылған жабайы базарлар қысқарды, бөлшек сауда жүйелері ірілендірілді, шетелдік операторлардың өктемдік саясаты жүргізілді, ірі бөлшек сауда ... ... ... ... тауар айналымы қазіргі уақытта, өзінің қызметін стационарлық желілерде жүзеге асыратын, негізінен ... ... және жеке ... ... 2014 жылы ... ... айналымы 1139,8 млрд. теңгені құрады. 2014 жылғы қаңтар-қазанда ... ... ... ... ... ... бірқатар статистикалық мәліметтерге сүйене отырып, тоқталып кететін болсақ;
* 2014 жылғы қаңтар-қазандағы бөлшек сауда көлемі өткен жылғы ... ... ... ... ... 4 716,6 ... теңгеге жетті.
* 2014 жылғы қаңтар-қазанда сауда кәсіпорындары арқылы тауарларды өткізу көлемі 2013 жылғы қаңтар-қазанға қарағанда 2 551 ... ... ... немесе нақты мәні 15,6%-ға артық.
* 2014 жылғы қаңтар-қазанда базарлармен және жеке кәсіпкерлермен сауда ... ... ... ... кезеңімен салыстырғанда нақты мәні 8,6%-ға жоғарылады, аталған өткізу арнасының үлесі бөлшек сауданың жалпы көлемінде ... ... ... ... айналымының көлемін қалыптастыру іс жүзінде мемлекеттік емес секторда жүзеге асырылады. ҚР ... ... ... Статистика комитетінің баспасөз қызметінен алынған деректер бойынша:
* 2015 жылғы қаңтарда бөлшек сауда көлемі өткен жылғы ... ... ... 4,7 ... ... 446,3 ... ... құраған.
* 2015 жылғы қаңтарда сауда кәсіпорындары арқылы тауарларды өткізу көлемі 2014 ... ... ... 251,1 млрд. теңгені құрады немесе нақты мәнде 3,4 пайызға артты.
Комитет ақпаратына ... 2015 ... ... ... және жеке ... сауда көлемі өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 6,3 ... ... ... ... ... ... бөлшек сауданың жалпы көлемінде 43,7 пайызды құраған. Сонымен қатар, бөлшек ... ... ... емес ... ... ие болып, ол бөлшек сауданың жалпы көлеміне 66 пайызға ие болды. Бұдан бөлек, азық-түлік емес тауарлардың бөлшек саудада ... ... ... ... ... ... 6,4 пайызға өссе, азық-түлік тауарлары 1 пайызға ұлғайған.
2015 ... 1 ... ... ... ... ... кәсіпорындардың тауарлық қорларының көлемі 296,2 млрд. теңгені құрады. 2015 жылы қаңтардағы жағдай бойынша бөлшек сауданың жалпы көлеміндегі аса ... үлес ... ... (31,7 ... ... ... (10,3 ... және Қарағанды облысына (9,8 пайыз) тиесілі болып отыр [20].
Мерчандайзингтің негізгі таралатын орны бөлшек сауда орындары болғандықтан ... ... ... ... ... ... ... анықтағаны дұрыс.
Кесте 7 - Қазақстандағы сауда рыноктарының желісі [24]
2013ж
2014ж
Базарлар саны
Сауда
орындарының саны
Базарлар саны
Сауда
орындарының саны
993
177 801
1019
178 ... ... ... ... ... бөлшек сауда орындарының саны жылдан жылға өсуде. Бұл фактор осы орындар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... арасындағы бәсекелестіктің болуы мерчандайзингтік технологияларды қолдануын көбейтіп, ... ... ... әсер ... қатар тұтынушыларды тартуда маңызды факторлардың бірі болып бөлшек сауда кәсіпорындарының жиілігі саналады, яғни ... ... ... ... ... ... ірі желі ... Сондықтан да қазақстандық супермаркет, гипермаркеттер ірі желі құруды қарастыру қажет. Қазіргі таңда бөлшек сауда орындарының желілеріне , , , , , , және т.б ... ... ... ... ... кәсіпорындары келесідей маркетингтік міндеттерді жүзеге асырады:
1. Өткізуді басқару:
* сауда кәсіпорнында тауарларды тиімді ұсыну;
* тұтынушылардың назарын жаңа ... және ... ... ...
* ... мен ... ... ерекшелік сипаттамаларын тұтынушылар санасында бекіту;
* сатып алушылардың психологиялық ерекшеліктері және назар аудару факторларын рет- теу негізінде ... ... ... инвестицияларсыз бірінің сатылуын бірі ынталандыратын жеке тауарлар не- месе тауарлар кешенін жылжыту бағдарламаларын әзірлеу.
* ... ... ... ... ... ... ... толық қанағаттандыруды қамтамасыз ету;
* ниеттес сатып алушылардың санын ұлғайту;
* дүкеннің және тауарлар ассортиментінің ерекше ... ... ... бекіту;
* тұтынушыларды сатып алу үрдісінен ляззат алуын қамтамассыз ететін жағдай ... ... ... ...
* ... коммуникациялар бағдарламасын әзірлеу;
* тұтынушыларды қажетті ақпаратпен қамтамасыз ету;
* сату орындарындағы ... ... және ... әлістерін жетілдіру;
* тұтынушының тауармен танысу үрдісі мен оны қабылдау арасындағы уақытты қысқарту.
4. Сауда кәсіпорнында ... ... ... ... ... және ... ... орналастыру жүйесін тиімді жоспарлау арқылы дүкендегі сауда-технологиялық үрдістерді басқаруды ұйымдастыру;
* сауда аудандарын ... ... ...
* ... ... ... ... алушылар қозғалысын реттеу; - сатушы-кеңес берушінің көмегінсіз тауарды таңдау кезінде оның ыңғайлылығын қамтамасыз ету;
* сауда залында ... ... ... ... ұйымдастыру;
* сатып алушылардың сауда залында бейімделу мерзімін қысқарту;
* келушілердің бірқалыпты ... ... ... ... ... ... ... мінез құлқын басқару:
* әр түрлі халық топтарының сатып алушылық мінез құлқына әсер ететін факторларды талдау және ... ... ... алу туралы шешімін дүкенде қабылдау деңгейін жоғарылату;
* сатып алушылардың дүкенде болу уақытын және сатып алу ... ... ... ... ... ... жоғарылату [27].
Алматыда - негізінде ұсақ көтерме ... ... ... ... және ... баса ... аударылады, сауданың аталған түрі дамыған елдерде кең көлемде таралған. Осындай негізде Алматы қаласында , , , секілді және ... да ... ... ... ... ... ... қалада 10 азық-түлік және 16 азық-түлік емес бағыттарында 100 сауда орталықтары мен үйлері, 26 ірі сауда жүйелері ... ... ... сауда орталықтарының қызметіне орай қала халқының бөлшек сауданың басқа жүйесіне қарағанда орташа алғанда 15%-ға төмен ... өнім ... ... ... бар. Бұл ... ... ... қызмет көрсетудің жоғары деңгейі сақталады.
Оның үстіне көне сауда ... бір ... ... ... жаңа ... ... формалары пайда болуда. Мысалы, дүкен жүйелері универсам және арзан баға ... ... ... ... қаласы бойынша бөлшек сауданың дүкендер форматын дамыту мен дүкендер салу және ... ... ... өсу ... жоғары. Бұл бірқатар жағымды макроэкономикалық жағдайларға байланысты:
* халықтың сатып алу қабілеттілігінің ... ... ... ... ... несиелендірудің дамуымен;
* бөлшек сауда саласының фрагменттелуімен.
Соңғы жылдары бөлшек сауда өсу қарқыны бойынша экономиканың басқа салаларымен 126 салыстырғанда алдыда ... ... ... ... ... салыстырғандағы өсу 10%-ды құрады. Саланың бұл өсу ... ... ... қарамастан, осы жылы ол 15%-ды құрайды деп күтілуде.
Алматыда бөлшек сауда айналымы 5,4%- ға өсті [21].
Алматы қаласы ... ... ... еліміз бойынша бірінші орынды алады. Алматы қаласы экономикасының ... кіші жəне орта ... ... ... ... шығарылатын өнім мен көрсетілетін қызметтің үштен бір бөлігін шағын жəне орта бизнес атқарса, қала ... ... ... салықтық түсімдердің 60 пайызын шағын жəне орта бизнес береді.
Алматы - бүкіл Орта Азиялық өңірде бизнесті ойдағыдай жүргізудің ең ... ... ... ... сүйенетін болсақ: сауда көлемі бойынша республикада 1 орында ... ... ... ... ... 2009-2014 жылдар аралығында 1,4 есеге өсіп, 1407,5 млрд теңгені ... Осы ... ... ... ... ... ... үлесі 30%-дан 44%-ға өскені белгілі болып отыр [22].
Алматы қаласы ... 2015 ... ... ... сауда айналымының көлемі 254,2 млрд. теңге құрап, 2014 жылғы тиісті кезеңге қарағанда 3,3%-ға өскен. Саудамен айналысатын кәсіпорындардың ... ... ... 2015 жылғы қаңтар-ақпанмен салыстырғанда 11,1%-ға артты. Базарлардағы және жеке кәсіпкерлер жүргізетін сауда көлемі есепті кезеңде 11,5%-ға азайды.
Алматы қаласы ... ... ... ... ... ... мен тауарларды сату көлемінің үлес салмағы әрбір жыл сайын өзгеріп отырады. Осыған қатысты статистикалық мәліметтерді төмендегі ... ... ... 8 - ... ... ... тауарлар мен қызметтерді сату көлемі [23]
Үлес салмағы
2015 жылғы ақпан 2014 жылғы ақпанға
2015 жылғы ақпан 2015 жылғы қаңтарға
2015 ... ... 2014 ... ... ... жүргізуші кәсіпорындар
70,4%
110,9%
76,8%
111,1%
Базарларда және жеке кәсіпкерлер
29,6%
83,8%
90,0%
88,5%
Кәсіпорындар арқылы іске асырылған бөлшек сауда көлемі өткен жылдың ең белсенді сатып ... ... ... ... ... табылады. Бөлшек сауданың жалпы тіркелген көлемінің 32%-ы Алматы қаласына тиесілі. Осы жылдың қаңтар айындағы көрсеткіш бойынша, адам ... ... ... ... бір ... орта есеппен 46, 6 мың теңгеге сауда жасайды.
Осыған сәйкес Қазақстандағы бөлшек сауда тауар айналымының жан ... ... ... ... суретте көрсетілген. (14-сурет)
Сурет 14. 2014 жылда жан басына шаққандағы бөлшек сауда ... ... ... ... ... ... ... жан басына шаққандағы ең жоғарғы көрсеткіш Алматы және Астана қалаларына тиесілі болып ... ... ... ... емес ... ... ... сауданың жалпы көлеміне 65,4%). Азық-түлік емес тауарлардың бөлшек саудада өткізілуі өткен ... ... ... ... ... ... ... тауарлар - 10,2%-ға ұлғайды.
2015 жылғы қаңтар-ақпанда базарлармен және жеке кәсіпкерлермен сауда көлемі өткен жылдың ... ... ... ... мәні ... ... аталған өткізу арнасының үлесі бөлшек сауданың жалпы көлемінде 45,1%-ды құрады.
2015 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... ... қорларының көлемі 292,0 млрд теңгені құрады, саудадағы күндері - 67 күн. 2015 ... ... ... ... көлемі өткен жылғы тиісті кезеңмен салыстырғанда 3,9%-ға жоғарылап, 857,2 млрд теңгеге ... ... ... ... түрінде көрсетіледі.
Сурет 15. 2015 жылғы қаңтар-қазандағы облыстар бойынша бөлшек сауданың нақты көлем индекстері ... ... ... ... аса ... үлес салмақты 2015 жылы қаңтар-ақпанда республикада Алматы қаласы (29,6%), Астана қаласы (10,8%) және Қарағанды облысы (10,3%) құрады. [24]
Зерттеу шеңберіндегі қазіргі ... ... ... пен ресми ақпарат көздерін талдау бөлшек сауданы ұйымдастырудағы шағын кәсіпорындардың тиімді қызмет етуін қалыптастыру үшін ... ... ... ... ... ... ... туралы басылымдардың жоқ екенін көрсетеді. Бұл ретте арнайы ғылыми әдебиетте соңғы 5-8 жылда Қазақстандағы бөлшек сауда нарығын сегменттеу бойынша нақты ... ... атап өту ... ... ... бөлшек саудада қоғамдағы ең көп сұранысқа ие тауарларға қатысты мәліметтерде мына суреттен ... ... 57 ... ... ... 47 ... 33 ... ... ... ... 16. ... сауданың перспективті салаларының даму болжамы [23]
Бұл мәліметтерге жүгінсек, бөлшек ... ең ... ... ие азық-түлік (57%) секторы одан кейін, киім секторы (47%), аяқ киім ... (33%) ... зор ... көреміз, олардың кеңейтіліп, жаңа нарықтарды қамту мүмкіндігі жоғары.
Қазақстандық мерчандайзинг тарихы өткен ғасырдың 90 жылдарынан бастау алғаннан бері, алғашқы рекрутингтік ... үшін ... 1995 жылы ... ... ... ... көп ... істеп, аз жалақы алған. Қазақстандық ірі компаниялар үшін қандай адам болғаны маңызды емес ... ... бұл ... ... ... істеген. Олардың ішінен амбициозды, коммуникативті және пунктуальділігін таңдаған. Саланың құрылымы дұрыс ұйымдастырылмаған, бірақ ... ... ... Бірнеше жылдан кейін мерчандайзерлердің орнына басқалар келіп, олар сату жөніндегі менеджерлікке көтерілді. Қазіргі уақытта мерчандайзерлер тiркелген мөлшерлеме негізінде ... 800 АҚШ ... ... және ... бонустар бойынша жалақы алады.
Ірі компаниялардың маркетингтік стратегиясының ерекшелігі - оның саудалық маркасының барлық ... ... ... қиыр ... ... ... Дүкенге кіргенде сатып алушы басқа өнім болмағандықтан осы ... ... тура ... ... ... бұл талантты мерчандайзердің арқасында. Бірақ бізде басқа жағдай, дүкендердің сөрелері бастап аумақтық кулинарияға дейін бос емес. Ол ... ... ... ... ... алу жеңіл. Сатып алушының көз деңгейінде орналасқан сөрелер өтімділігі жағынан жоғары сөрелер болып табылады. Сондықтан да сол жерге тауарын орналастыру кез ... ... ...
Қазіргі кезде осыған байланысты талас тартыстар жүргізілуде. Бүгін мерчандайзер сусынының плакатын жабыстырып ... ... күні оның ... ... ... басқа плакат жабыстырып кетеді. Көптеген қазақстандық компаниялар жарнамалық өнімнің ... ... ... ... 100 ... 300 плакаттан. Осы сияқты Қазақстанда бөлшек сауда кәсіпорындары арасында бәсекелестік қарқынды дамуда. Соған байланысты Қазақстанда мерчандайзингті дамыту маңызды ... ... ... ... тағы да бір ... ... ол кадрларды дайындау бойынша. Қазақстанда мерчандайзинг мамандығы туралы ЖОО-да оқытпайды, ал шетелдерде көбіне кадрларды басынан бастап үйретуді өз ... ... ... Дегенмен, Қазақстанда да көптеген азық түлік өнімдерін өндірушілер мерчандайзерлерді өздері дайындағанды жөн көреді. Ол жақсы дамып ... ... ғана ... ... ... ... көпшілігі мерчандайзинг қағидаларын, технологияларын біле білмейді. Мысалы, дүкеннің ішін өздерінің талғамы ... ... ... ... әсер ... ... ескермейді:музыка, аромамаркетинг және көптеген басқа факторларды.
Сонымен қатар қазіргі заман ... ... ... ... ... ... бөлшек сауда орындары ғылыми техникалық өзгерістерге мән беріп ... ... ... ... ... ... атты гипермаркет ең ірі бөлшек сауда желілерінің үштігіне кіреді . Оның басты ерекшелігі инновациялық жаңа техникаларды қолдануы, яғни ... ... оған ақша ... ... ... ... ... арқылы өзі жүзеге асырады. Осы секілді инновациялық жаңалықарды ... ... ... ... ... ерекшеленуі тиіс.
Ғаламтор жүйесіндегі http://www.almatyforum.com сайтында халықтан алынған сауалнама бойынша, Қазақстандағы бөлшек сауда орындарындағы ... ... ... ... ... Ол ... ... бойынша Алматы қаласына қарағанда Астанадағы дүкендерде мерчандайзинг мүлдем дамымаған делінген, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... мамандандырылған мерчандайзинг жоқ деп айтуға болады. Өндірушілер сауда нүктесінің параметрін анықтамай отырып, орналастыруда ... ... ... ... ... көпшілік дүкендерінде мерчандайзингтік кешен қарастырылмаған, оны біз сатып алушылар ағынының сағаттық бағыт бойынша орналасуын, сауда алаңындағы тар өтулер және т.б. ... ... ... ... ... әлемдік тенденциядан артта қалып бара жатыр деуге болмайды. Көптеген компаниялар мерчандайзинг стандартын қолданудағы барлық артықшылықтарды баяғы да анықтаған, яғни ... бір ... ... ... ... жаңадан ашылған дүкендерге осы стандарт жұмысын жеңілдетуге мүмкіндік береді.
Қазақстанда мерчандайзингті қолдануда бірқатар ... ... ... супермаркет, дүкендер жүзеге асыруда, дегенмен көпшілік дүкендердем бұл жолдың қолданылу тиімділігі ескерілмеген. Қазақстандағы мерчандайзингтің дамуын Алматы қаласында орналасқан ... және , ... ірі ... ... ... ... болады. Осыған байланысты Алматы қаласындағы сауда дүкенінің мерчандайзингіне талдау келесі бөлімде ... ... ... бөлшек сауда кәсіпорындарындағы мерчандайзингтің даму жағдайының көрінісінде, мысал ретінде алып отырған объекті - ... ... ... және ... ... ... бөлімде толығырақ қарастырылады.
2.2 сауда желілерінің шаруашылық және ... ... ... - бұл ең ірі және ... ... ... Рамстор дүкендерінің құрылтайшысы Мигрос түрік компаниясы.
Бұл компания ... ... 1954 ... ... ... ... және ... таңда бүкіл Түркия бойынша 1911 дүкені бар. Мигрос қызметкерлерінің саны 19 мың адам, ал жылдық тауар ... - 3,5 ... ... жылы ЖШС ... ... ... құрылтайшысы Мигрос Тюрк Т.А.Ш. 1954 жылы құрылған ... Тюрк ... ... ... ... сату ... көшбасшы болып табылады. 1999 жылдың 14 мамырында ашылған Рамстор Самал сауда орталығы Мигростың Қазақстанға бірінші инвестициясы болды. Мигрос ... ... ... заман жағдайында үнемді, сапалы және сенімді өнім ұсыну қағидасын Рамстор да қабылдады.
Өз өзіне қызмет етумен, NCR кассаларын пайдаланумен, ... жаңа ... және ... ... ... және ... қылатын басқа да жаңалықтармен сатып алушы бірінші рет ... ... жылы ... ... және ... ... ... ашылғаннан кейін дүкендердің жалпы саны үшке жетті. Рамстор жаңа дүкендер ашылғандықтан ғана ... ... ... және ... ... ... сатып алушылар үшін қол жетімді болды. 2001 жылы Рамстор клубы карталары енгізілу және олардың көмегімен сатып алушылардың әр ... өнім ... ... ... ... ... ... пост кәдімгі жеңілдіктерінен басқа, сатып алушыларға арналған арнайы жеңілдіктер бағдарламаларын ... ... ... ... ... ... ... қанағаттанушылығы тақырыбы бойынша сауалнама жүргізу негізінде тұтынушылар көздерімен мұқият зерттеу басталды.
Өнімді таңбасымен жетекші өндіруші фирмаларда өндіру басталды. Тұтынушыларға ... әрі ... ... беру үшін ... осы өнім ... қызығушылығы мен ықыласына ие. Сатып алушыларға сапалы өнімді тиімді ... ... ... ... ... ... күні ... және әр түрлі акциялар өткізіледі.Рамстор дүкендері желісі сатып алушыларының қолдау арқасында кеңеюде.
Рамстор дүкендері Қазақстан мен Македонияда жұмыс істейді. Қазіргі ... ... ... саны 41 ... ... компания 1999 жылдан бастап істейді, және қазіргі сәтте Рамстордың 16 дүкені Алматыда, олардың екеуі Рамстор Гипер, 5 ... ... ... ... ... ... ... және Атырауда бір бірден.
ірі халықаралық компания болып табылады.
Рамстор дүкендері желісінің негізгі міндеттері:
* Тұтынушыларға бағытталған, адамдар, қоғам және ... орта ... ... сенімді, сондай-ақ, инновациялық әрі тиімді құрылымы арқылы елінде және одан тысқары өмір сапасын жақсартуда жетекші рөл ...
* ... және ... табыс секторында қызметкерлерінің, серіктестерінің және акционерлерінің ұзақ ... әрі ... ... ... ... көшбасшылық жағдайын қамтамасыз ету.
Жұмыс істеу стратегиясы: ЖШС компаниясының міндеті бойынша стратегиясы ... ... ... және өз ... ... ... ... тұтынушылар қанағаттанушылығын түсінуде бөлшектеп сату сауда стандарттарын көтеруге көзделген.
Негізгі стратегиясы сатып ... ... ... ... және ... ... көрсету.
ЖШС тұтынушылар қанағаттанушылығын ең жоғары деңгейде ұстап ... ... ... ... азық қауіпсіздігі мен қолданылатын заңнама талаптарына сай жеткізуді, сақтауды және тұтынушыларға өткізуді қамтамасыз ету мақсатында ИСО 9001-2008 стандарты бойынша ... Сапа ... ... ... ... және ... жетілдіреді.
ЖШС Сапаны басқару жүйесін әзірлеу, енгізу және тиімділігін үнемі жақсарту бойынша міндеттемелерді орындау үшін ... ... ... Сапа ... жүйесі үшін қажетті ресурстармен қамтамасыз ету және жүйені стратегиялық ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету және қызметтерді сапалы көрсету және азық-түлік ... ... ету үшін ... ... есепке алып, тиісті база құру арқылы олардың үміттерін ең жоғары деңгейде жүзеге асыру;
* Тұтынушылардың өсіп жатқан үміттерін ... алу, ... ... және ... сату ... озат ... бірінші болып енгізе отырып, осы сектор стандарттары дамуына себепкер болу
* Экологиялық, гигиеналық, әлеуметтік, қоғамдық және мәдени мәселелерге ... ... ... ... ... құндылықтары дамуына қолғабыс ету;
* Жұмыс өмірі мен жұмыс қауіпсіздігі стандарттарына барынша көп ... ... ... ... ... ... арқылы қамтамасыз ету;
* ЖШС көрсетілетін қызметтермен, сапамен және сеніммен байланысты атын ... ... ... супермаркеттері желісінің бөлшектеп сату сауда саласындағы табысты қызметі жүйелі ... MIGROS ... ... ... ... ... және ... ішкі мәдениет пен командалы рух қалыптастыру, кадрлар саясатынсыз ... ... ... ... ... ... ... еңбектің тиісті жағдайларында, жұмыстың икемді графигінде, солармен қатар, өтемақы ... ... ... жүзеге асыру, материалдық көмек көрсету және басқа да ынталандыратын шаралар сияқты әр ... жеке ... ... сенімді болуға болады. Кәсіпорын белсенді адамдарды қолдайды, біліктілік, ... мен ... ... ... ... өсу үшін ... ашады.
Кәсіпорын басшылығы барлық бөлімдердің жұмысын үнемі жетілдіреді, ең алдымен қызметкерлерді басқару саласында, өйткені осында ... ... кез ... кәсіпорынның басты инвестициялық ресурсын - адамдарға бағытталады және олармен байланысты.
Енді осы сауда орнының маркетингтік іс-әрекеттерін талдайық:
... ... ... ... ... ... ... және сауда бөлімшелері мен супермаркет басшылары бір-бірімен тығыз байланысу арқылы дайындайды. Стратегия дайындауда маңызды рөлді маркетинг ... ... орын ...
Сауда бөлімшелері маркетинг жөніндегі менеджерге өздерінің атқарған қызметтерінің сипаттары мен нәтижелері туралы ақпараттарды тапсырады. Маркетинг бөлімі компаниядағы барлық бөлімшелерге ... ... ... ... үшін ... ... ұсынып отырады.
Маркетинг бөлімінің қызметтеріне келесілер кіреді:
* компанияның маркетингтік ортасын талдау;
* бәсекелестерді талдау;
* нарықты сегменттеу және мақсатты сегментті анықтау;
* ... ... ... ... ассортименттерін және қор көлемін анықтау;
* тұрақты маркетингтік зерттеу жүргізіп ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру;
* фирманың маркетингтік жоспарын жасау және т.б [28].
супермаркетіндегі маркетинг бөлімінің қызмет ету барысындағы негізгі мақсаттарын төмендегі 17-суреттен көруге ... ... ... ... ассортиментін басқару; ... ... ... ... ... ... сатып алу және өткізу,қызмет көрсету саясатын қалыптастыру мен жүзеге асыру бойынша әрекеттерді дайындау ... ... ... ... ... нәтижесін талдау. Бәсекелестердің қағидалары мен стратегиясын талдау;
Сурет 17. супермаркетінің маркетинг бөлімінің мақсаттары
Ескерту:[28 ]әдебиет негізінде автормен құрастырылған
Ендігі ... ... ... ... ... және ... ... болсақ:
Маркетинг бөлімінің
қызметкерлері
Сатуды басқару бойынша менеджер
Маркетинг бөлімінің басшысы
PR және жарнамамен айналысушы.
Категориялық менеджер
Аналитик
Сурет 18. супермаркетінің маркетинг ... ... ... [28] ... ... ... құрастырылған
Кез келген кәсіпорынның маркетингтік ортасы 3 ортаны қамтиды. Соған сәйкес ең алдымен ... ... ... ... ... болсақ:
* Микроорта. супермаркетінің микроортасының элементтері келесідей:
Сурет 19. супермаркетінің микроортасы
* Тұтынушылары екі категорияға бөлінеді: отбасылық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ... ... жеке ... және ... үшін пайдаланатын көтерме сатып алушы кәсіпкерлер (кішкентай дүкендер, кафе, ресторан, және қонақ үй иелері). Компания көбіне өз назарын ... ... ... ... Осы ... оларға көптеген жеңілдіктер ұйымдастырады.
* Супермаркеттің басты бәсекелестерінің қатарына қазіргі ... ... ... ... отырып тұтынушылардың назарын аударту мақсатында Алматы қаласында өз нүктелерін көбейту үстіндегі және ... ... ... ... ... ... желісі - Қазақстан бөлшек сауда нарығының бірден бір лидері болып табылады. Бірінші саудалық ... 2007 жылы 14-ші ... ... ... ... 5 жыл ішіндегі табысты жұмыс нәтижесінде 8 ірі саудалық кешендер ашылды: Алматы қаласында 5 ... ал ... мен ... ... 1 ... компаниясының алғашқы дүкенінің ашылған күнінен бастап ... ... ... ... мен құрметке ие болды [29].
Сонымен қатар ... ... ... Қазақстанның сауда нарығына осындай форматына ұқсас форматпен енген бөлшек сауда орнын да айтуға ... ... ... көп ... отандық өндірушілер мен кәсіпкерлер алып отыр. Яғни, импорт - 30% болса, отандық өндірушілер -70%-ды құрап отыр. ... ... ... - делдалдардың көмегінсіз тікелей өндірушілермен қарым-қатынас ... және ... ... ... ... ... табылады. Супермаркеттің ірі жабдықтаушыларының қатарына - Raimbek Group, P&G, RGB, Рахат АҚ және 350-ден аса компаниялар мен жеке ... ... ... Жабдықтаушылармен келісім-шарт жыл сайын жүргізіліп отырады. Тауарлар өтімділігі төмен болған ... ... ... келісе отырып, тұтынушыларға түрлі жеңілдіктер ұсынады.
2. супермаркетінің макроортасының ... 2014 ... ... ... ҚР-дағы халық саны - 17 434 мың ... оның ... ... ... халқы - 1 465 мың адам. Алматы ... ... ... ... ... тұлғалар саны - 224 029

супермаркетінің қызметіне әсер етуші макроорта факторлар
Экономикалық. 2014 жылғы дерек ... ... ЖІӨ ... ... құраған. Ал сауданың өсу қарқыны - 100,1%. Орташа айлық жалақы - 102 220 теңге. Инфляция - 106,9 %. Жан ... ... ... ... ... ... өз ... келесідей заңдар негізінде жүзеге асырады: ҚР-ның Конституциясы, "Сауда қызметiн реттеу туралы" Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 12 ... ... ... ... ... ... ... туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы және т.б.
Cурет 20. супермаркетінің ... әсер ... ... ... ... [25] ... ... автормен құрастырылған
3 медиаортасы. Бір кездері Қазақстандағы алғашқы супермаркеттердің бірі болған супермаркеті туралы БАҚ-да таралуы.
Ал қоғамдағы ... орны ... ... ... ... пікілерге келетін болсақ, супермаркет қызметінің жағымды және жағымсыз жақтарын айта ... ... ... ... тауар ассортименттерінің кеңдігі мен орналасу орнының тиімділігі және басқа да ... ... ... ... ... ... бағасына мән бермейтіндігі жөнінде, бағасының әлі де қымбат екендігі жөнінде айтқан және өз ұсыныстарын ұсынған тұтынушылар бар.
Сурет 21. ... ... ... ... ... пікірлері [26]
Сауда орындарындағы маркетинг ерекшелігіне сәйкес ... ... ... ... өтейік. Дәстүрлі маркетингтік тұжырымдама кешенді құраушы 4 элементті бөліп көрсетеді: тауар, баға,өткізуді ынталандыру және жылжыту. Бұл ... ... ... ... , яғни сауда нарығында қолдану алдында маркетингтік кешеннің бұл элементтерінің өзгеруін қарастыру керек. Бөлшек саудагерлердің ... ... әсер ... ... ... ... белгілеріне тұрақты қарым-қатынас орнатуына сәйкес көруге болады. Бөлшек саудагердің мұндай нәтижеге өндірушілер жағынан қысым мен сауда орындары ... ... ... ... ... ... артықшылығын қарастыра отырып құрылған, бөлшек оператордың қабылдайтын маркетингтік бағдарламалары болып келеді, оның құрамына ... ... ... ... таралуына бақылау жасау;
* сатып алушылармен қарым-қатынастарды басқару мүмкіндігі(СҚБ);
* бұқаралық емес маркетингтік коммуникацияны қолдану (сыртқы және транспорттық ... ... ... СҚБ, ... пошталық тарату, сатуды ынталандыру, мерчандайзинг, қоғаммен байланыс, арнайы маркетингтік шаралар);
* сатып алушылармен ... ... және оның ұзақ ... ... ... сату ... ... қабылдау үрдісіне әсер ету мүмкіндігі (сатып алудың 70%-ы аяқ астынан болуы мүмкін екендігі белгілі, оған әсер ... ... ... ... беру мен қызмет көрсету, дүкен атмосферасы - иісі, әуен мен түсі, т.б.)
Бұл аспектілердің ... ... ... ... саудагердің маркетингтік бағдарламасы мақсатты сегментті анықтау мен асссортименттік, бағалық және өткізу мен ... ... ... ... ... ... ... сәйкес азық-түлікті және азық-түлік емес тауарлар ұсынады. Бұл тізімдердің болуы тауар ассортиментін тиімді реттеуге ғана емес, сонымен ... оның ... мен ... ... ... береді.
супермаркетінің тауарлар ассортименті кең - 15 000 атаудан жоғары (азық-түлік өнімдері, ... емес ... және ... ... ... қатар отандық өнімдер). Оны супермаркеттегі азық-түлікті өнімдерінің ... ... ... ... ... көруге болады
Кесте 9 - супермаркетіндегі азық-түлік өнімдерінің тауар топтары бойынша ... ... ... жуық ... ... - ... және шұжық өнімдері
40 - 45
3
Тұшпара, варениктар
10 - 15
4
Балықтар
25 - 30
5
Сүт өнімдері
20 - ... - ... мен ... - ...
5 - 10
9
Май, майонез
20 - 30
10
Ұзақ сақталатын тәтті тоқаштар
7 - ... ... ... мен ... - ... сухарилар, пряниктер, вафли
25 - 35
13
Кәмпиттер (қораптағы, шоколадты және карамельді)
20 - 25
14
Дайын таңғы астар
3 - ... ... - ...
25 - ... ... - ...
40 - 50
19
Сусындар, шырындар
40 - 50
20
Чай, кофе
60 - 80
21
Жеміс-жидек, көкөністер
10 - ... ...
10 - ... ... - ... ... - 100
25
Құс өнімдері
1 - 5
26
Нан, тоқаш
10 - ... ... ... ... суы
5 - 10
28
Консервілер
15 - 20
29
Тез дайындалатын өнімдер
15 - 20
30
Дәмдеуіштер, тұздықтар
20 - ... ... - ... - ... автормен құрастырылған
супермаркетінің тауарлық саясаты келесідей: ... ... топ үшін 2-3 ... ... Ол жабдықтаушылардың әрқайсысы сол тауарлық топтардың ассортиментінің 40-60%-ын ұсынуы қажет. ... ... ... ... ... ... ... ұсыну үшін әрбір тауарлық топтарда аз дегенде 2 брендті қолданады.
супермаркетінің бағалық саясатына келетін болсақ, супермаркет өзін нарықта ... баға ... ... ... ... ... баға белгілеудегі басты қағида болып - тұтынушылардың табыстарының деңгейіне ... ... қол ... ... ... баға ... ... Супермаркет тұтынушылары жеке тұтынушылар және көтерме сатып алушы кәсіпкерлер болып бөлінуіне сәйкес әр категориядағы тұтынушыларға жеке жеке баға ... ... ... сатып алушыларға ұсынылатын баға жеке тұтынушыларға ұсынылатын бағаға қарағанда төмен болып келеді, себебі ... ... ... ... ... сатып алушылар, олар тауарды үлкен партиясымен бірден сатып алғандықтан оларға баға төмен болады.
Сурет 22. ... баға ... ... ... баға ... жүйесі келесідей жүзеге асырылды: барлық тауарлар 3 ... ... ... - food ... ... ... ... бұл өнімдерді бағалау 0-1,5% құрады, екіншісі non-food (текстиль, уйге арналған тауарлар, балалар тауарлары, 300 категориядан жоғары) - бағалау - 15-30%, және ... - ... ... ( ... ... ... цех және басқалары) - бағалау - 20-80% ... ... өзі ... ... үшін ... ... бірі болып табылғандықтан, тарату арналары түсінігі супермаркет үшін жаңа сипатқа ие ... яғни ... ... ... арналары ретінде дүкенішілік логистика мен физикалық таратуды пайдаланады. Физикалық ... ... ... ... ... мен оның дүкенішілік қозғалысын жатқызуға болады. Қысқаша түрде айтқанда, сауда маркетингінде тарату арналары ретінде жылжыту құралдары пайдаланылады.
Сауда ... ... ... ... ... бірі жылжыту құралдары көмегімен тұтынушыларды тарту болып табылады.
Жылжыту ... ... 4 түрі ... ... ... ... үшін жарнаманың келесідей түрлері қолданылады:
* Сыртқы жарнама (билбордтар, аялдамалардағы жарнама)
* Радио арқылы жарнамалау
* Директ-мейл
* Web-сайттарда жарнамалар
Сурет 23. ... ... ... ... ... ... ... жеке парақшасында және сауда желілерінің аймақтарында арнайы жарнамалар және акциялар жиі жүргізіліп тұрады. Көбіне бұл акция туралы мәліметтерді Рамстордың ... ... ... ... ... ... кітапшаларында жиі жарнамалайды. Солардың бірқатарына төмендегі 24-суретте көрсетіледі.
Cурет 24. супермаркетінің Web-сайттардағы жарнамалары және жүргізіліп жатқан промоакциялар
Жылжыту саясатында компанияның ... ... ...... жеке фирмалық стильдің де маңызы зор. Фирмалық стиль ... ... ... Неғұрлым біріңғай мен тартымды болса, соғұрлым компаниның алға басу мүмкіндігі жоғарлайды. Фирмалық стиль компанияның танымал болуына зор ... ... ... ... ... айтатын болсақ, фирмалық стиль - бұл компанияның жағымды имиджін қалыптастыруға атсалысатын және олардың тұтынушымен жарнамалық байланыстарының ... ... ... сенімділігін арттыратын және компанияның нарықтағы беделін жоғарылататын визуалды идентификацияның кешендік жүйесі [32].
... ... ... талдау:
1) Атауы: деген сөздің өзі адамдар арасында ерекше есте қалатын атау ... ... ... ... ... ... сөздің жоқ екендігі, шет елден енген сөз екендігі белгілі боп ...
2) ... және ... 25. ... ... және ... ... желілеріндегі логотипіндегі негізгі элемент болып мойнына қызыл түсті көбелек ... ... ... болып табылады . Бұл дүкеннің негізгі қолданатын түстері болып жасыл және қызыл сары ... 26. ... ... ... - ... сары ... таққан жасыл кенгуру және қызғылт сары түспен жазылған сөзі.
3) Фирмалық блок - ... ... ... негізгі ұраны болып отырған сөз тіркестерімен сипатталады. Яғни, мұнда супермаркетте кең ассортименттегі ... ... ... Негізінен, супермаркеттің логотипінде бұл түстердің кездесуінің бірден бір себебі - осы ... ... ... ... елінің компаниясы болуына сәйкес, түріктердің сүйікті, жақсы көретін түстері екендігі айтылады. Сондай-ақ, Жасыл түс - ... ... ... ... мақсаткерлікті, деп өзіне жоғары баға берушілікті білдіреді. Жасыл түс - нағыз гармониялық түс. Адамның ... ... ... Ал, ... түс - бұл ... жігерліліктің және бостандықтың түсі. Қызғылт сары түстің ... ... және ... ... ... ... ... құштарлық.
4) Фирмалық түс - негізгі түстер - ... ... ... Фирмалық киім - компаниядағы қызметкерлердің фирмалық киімі фирмалық түспен сәйкес кеудешелер болып келеді. Киімде супермаркеттің ... ... ... барлығы қамтылған.
* Өткізуді ынталандыру. Супермаркеттің жылжыту құралдарының ішінде ... ... ... ... Дүкендер желісінің бәсекелестері күшейген кезде тұтынушыларды өзіне тарту үшін қарқынды түрде жүргізген жылжыту ... ... осы ... ... болды. Соның арқасында компания көптеген тұрақты тұтынушыларды иеленді.
Осыған сәйкес, ... үшін ... ... ... ... ... кететін қаржы, екіншіден, акциялар бойынша өтемдерге кететін қаражат. Бұл шараларды жүзеге асырудың мақсаты келесілер болып табылады
* Тұтынушылардың екінші рет келу ... ... ... немесе одан да жоғары уақытқа шектеу
* эффектісі
* Бюджетке қысқамерзiмдi жүктеменiң жұмсаруы
* ... ... ... болуы.
Өткізуді ынталандырудың бірнеше түрі бар:
* қызметкерлерді ынталандыру;
* сауда сферасын ынталандыру;
* тұтынушыларды ынталандыру [33].
Тұтынушыларды ынталандыруда супермаркет түрлі шараларды ... ... ... ... өз ... үнемдеумен, ал супермаркет тауардың жоғарғы трафигін қолдауға мүмкіндігі бола отырып, өнімнің үлкен көлемін сатуына байланысты жабдықтаушылар жағынан ... ... ... ... ... айналысушы тауарларды көтерме сатып алатын тұтынушыларды ынталандыру үшін тағы да бір шара ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп отырған - клубтық карталар.
Cурет 27. супермаркетінің клубтық картасы
жүйесі ... жаңа және ... ... ... ... ... Клуб ... көптеген артықшылықтаргы ие болады. клуб картасы қолдану мерзімі шексіз және ... ... сома ... ... береді. жүйесіндегі дәстүрлі төмен баға және жеңілдіктердің икемді жүйесі ... ... ... ... алуға мүмкіндік береді. клубы ай сайын өзгеріп отыратын түрлі бағдарламалар ... Клуб ... болу үшін ... ... клуб ... сатып алу керек (бар болғаны 200 тенге). Ол карта сатып алғаннан-ақ жұмыс істей бастайды. Ақпаратық үстелден анкета алып ... ... Ол ... сіз ... бен ... үшін ... ... көрсетуіңіз керек болады. клуб картасының қолданылуы уақыт мерзімімен шектелмеген. ... ... ... мәні - ... ... ... 10-30%-ды жеңілдік ұсынуында (жабдықтаушылар ұсынған баға бойынша тауарды бөлшектеп сатып алу ... ... ... Бұл карта жыл ішінде жарамды болып табылады. Клубтық карта тұтынушыларға алған ... ... ... 10%-дан 15%-ға дейін үнемдеуіне мүмкіндік береді.
Супермаркет қызметкерлерді ынталандыруды келесі әдістерді қолдану арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ұйымдастыру, сатушылар конференциясы және т.б. Қызметкерлерді ынталандыру үшін апта сайын ең үздік қызметкер атты өзіндік қабырғаға ілінділер жасайды. Ай ... ең көп ... ... ... қызметкерге жалақысының үстіне өтем ретінде қосымша қаражат ... ... ... ... ... ... ... бірі - дүкен тұтынушыларын көбейту үшін сатып алушыларды айналдыру болып келеді. Дәл сондай ассортиментті бәсекелестердің ... ... ... ... ... ... дүкенге емес сол дүкенге кіруі маңызды. Дүкенді таңдауда сатып алушы ең біріншіден дүкен алды мен сыртқы жарнамаға ... ... ... ... ... егер де ... ... әдемі, ұқыпты және жақсы орындалған болса, өтіп бара жатқан адамдардың 75%-ы сол дүкенге кіреді. Сауда маркетингіндегі жеке сату ұғымын ... ... ... қарқынды даму үстіндегі бөлшек сауда орындарындағы маркетинг болып табылатын - ... ... ... болады.
Яғни, осы супермаркетінің шаруашылық және маркетингтік қызметін талдай отырып, сауда орнындағы ... ... ... ... жайлы келесі бөлімде қарастырамыз.
2.3 сауда желілеріндегі мерчандайзингті қолдану деңгейін талдау
Мерчандайзингтің негізі Америка елінде қаланса, мерчандайзинг ережелері, қағидаларының ... ... ... ... ... ... ... Қағидалар негізінен мерчандайзингті практикалық жағынан қолдану барысында пайда болды. Мерчандайзинг қазіргі уақытта барлық елдерде қарқынды даму үстінде.
Қазіргі таңда супермаркеттің ... саны 16-ға ... Бұл ... ... ... ... негізгі мерчендайзинг стандарттары жүзеге асырылған. Осы сауда желілерінде қазірі таңда арнайы қолданылатын мерчандайзингтік технологиялар кездеседі. ... ... ... ... ... ... ... өтейік.
супермаркетіндегі мерчендайзингтің негізгі 3 деңгейі бойынша талдауды қарастырайық:
Мерчандайзингтің негізгі бірінші деңгейі:
Дүкеннің сыртқы бейнесі
Сурет 28. Мерчандайзингтің бірінші деңгейі
Дүкеннің сыртқы бейнесіне ... ... ... ... ... және маңдайшасы жатады.Сонымен қатар кiретiн аймақ және фасад.
супермаркетінің негізгі ерекшелігі кең автотұрақпен қамтылуы болып келеді. Сонымен ... ... алып ... ... ... жүк болмас үшін сақтайтын сақтау камерасымен қамтылған. Сауда ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, корзинкамен немесе арбамен кіруге мүмкіндігі бар. Бұл сатып алушы үшін өте ... ... ... ... ол ... ... алуларды жүзеге асырғысы келсе корзинкамен ғана кіруіне болады.
Сауда алаңының интерьері мен жоспарлылығы
Мерчандайзингтің негізгі
екінші деңгейі:
Сурет 29. Мерчандайзингтің ... ... ... орналастыру. Дүкендегі сауда залы ауданын үлестіру мерчендайзингтік тәсілдер ... ... ... Сауда залын жоспарлауда сатып алушылардың әр түрлі бөлімдерге қызығушылығы және олардың қалауы мен оның ыңғайлылығы үшін бәрі ... ... ... ... ... ... десе болады: сатып алушылар қозғалысы ағынының бағыты сатып алушыларды дәл сол ... ... ... ... ... ағын бойынша орналасқан. Сатып алушы бір бағыттан, яғни бір бөлімнен кешенді сатып ... ... ... ... ... шәй мен ... өнімдер. Интенсивті сұраныстағы тауарлар тіпті бірінші рет келген сатып алушы дүкен ішінен бірден тауып алатындай орналасқан.
Сауда аумағының периметрі бойынша күнделікті ... ... ... орналасқан, оларға: жеміс-жидек пен көкөністер, сүтті өнімдер, нан ... және етті ... ... Дәл осы ... ... ... ... көптеген пайызы аралайды. Периметр бойынша орналасқан күнделікті сұраныстағы және тез бұзылатын тауарлар екенін байқауға болады, осы себептен де бұл ... ... ... ... ... ... тез ... алуы үшін де оларды қабырғаға жақын орналастырған және бұл тұтынушылардың ізденістерін жеңілдетуге, сонымен қатар ... және ... ... ... дүкендегі кептелістерден қашуға мүмкіндік береді.
Дүкенге кіре бергенде сатып алушылардың ... ... ... оны ... шығуға көшеді. Ал супермаркетіне кіре салғанда нон-фуд (азық-түлік емес) бөліміне тап болады. Бұл бөлім ... үшін ... ... ... ... ... табылғандықтан, дәл сол аймақта сатып алушылардың ойластырмаған сатып алуларын жүзеге асыру үшін кіре берісте нон-фуд бөлімін орналастырған. ... енді ... ... интерьеріне келетін болсақ, супермаркет іші фирмалық түске сай сарғыш, қызыл сары түспен безендірілген.Сатып алушылар ... ... кең ... ... ... сәйкес тұтынушылар бір-бірімен соқтығыспай ыңғайлы түрде сатып алуды жасауға мүмкіндігі бар. Оны төмендегі 30 - ... ... ... 30. ... ... көрінісі
Кассалық аймақ. Кассалық аппараттар саны супермаркеттің көлеміне қарай әр ... ... ... ... ... ... ... импульстік тауарлардың үлкен көлемі таралған. Кемшілігі - кассалардың барлығы істемейді. Тек 5-6 ... ғана ... ... және ... үшін ... ... аумағы тиімсіз орналасқан. Себебі бүкіл жұмыс күні бойы тұрып жұмыс атқаруы қажет, оларға кассалық аппараттарды алдына ... ... ... ... ... еді.
Ал әуенге келетін болсақ, ол жағы дұрыс қарастырылмаған десе ... ... ... қоймайды, кейде супермаркеттегі мерчендайзингке сай емес әуендерді қойып қояды. ... жағы да ... ... Сауда залына келушінің көңіл-күйіне тікелей жағымды әсер етеді.
Иістер. Бақылау бойынша арнайы бұл әдіс ... ... ... ... ... ... пісіргендегі иіс пен ыстық аймақтардағы өнімдердің жағымды иістері шығады.
Баға көрсеткіші әрбір тауарлар астында ... ... ... ... ... көрсеткішінің орындары ауысып кетуі де орын алады.
Тазалық. Тазалық жағынан ... десе ... ... ... ... тазалық сақталған болып көрінеді. Ал негізінен тауарлардың ұзақ уақыт тұруына ... ... ... ... ... ... ... да жақсы деңгейде деп айта алмаймыз.
Мерчандайзингтің негізгі үшінші деңгейі:
Сөрелерде тауарды орналастыру
Сурет 31. Мерчандайзингтің үшінші ... ... ... ... ... ... ... бір-бірімен бірлескен тауарлар тиімді ұсынылуда және импульстік тауарлардың өтілімін көбейту мақсатында түрлі тауарлардың ұсынылуы қолданылуда. Тауарлардың орналасуы мерчандайзингтік қағидаларға сәйкес ... ... ... ... ... топтарға сәйкес қай жерде орналасқаны туралы және жарнамасы туралы ақпаратты маңдайшалар бөлімдер ішінде орналастырылған. ... ... ... ... аймақта және сауда алаңының периметрі бойынша орналасады. Дүкенде промоакцияға қатысатын немесе жеңілдікпен берілетін ... ... ... бар. ... ... сауда орындарындағы маркетингтің бір ерекшелігі болып маркетингтік кешеннің негізгі элементтері 4Р-мен қатар өз құрамына қосымша 3Р-дің енуінде. ... ... ... ... ... және ... ... супермаркетінің безендірілуі жөнінде жоғарыда қарастырып өттік.
Ал қызметкерлерге келетін болсақ, супермаркетте 2000-нан астам қызметкерлер жұмыс атқаруда. Тауардың ... және ... ... ... ... кеңес беру үшін мамандандырылған сатушылардың болуы маңызды. Әрбір бөлімге сай сатушылардың белгілі ... ... және ... ... ... ... туралы толық ақпараттың барлығын білуінде. Жақсы қызмет көрсету тұтынушылардың санын көбейтуге мүмкіндік беретін факторлардың бірі. Жоғарыда атап өткен кемшіліктер тазалыққа және ... баға ... ... ... ... осы ... сатушыларға байланысты. Компания қызметкерлерді қабылдауда 3 күндік тәжірибе мен қатар арнайы сатушылар үшін ... ... ... ... ... ... ... компания арнайы бағдарламалар ұйымдастырған. Дегенмен сауда алаңындағы ... өз ... ... ... ... үшін ... қадағалау қажет. Қадағалау нәтижесінде ғана тазалықтың жоғары деңгейіне жетуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... мерчендайзерлерді де дайындаған дұрыс деп ойлаймын. Себебі супермаркетте өз тауарлық таңбаларының өтуін қадағалаушы жабдықтаушы компаниялардың ... ғана бар, ... ... ... ... тауарларды қадағалау үшін және супермаркеттегі мерчендайзинтің дұрыс қолданылуын бақылау үшін өзіндік жеке мерчендайзер мамандарды дайындағаны дұрыс болады. ... ... ... ... азық-түлік емес тауарлар да бар: уйге, бақшаға арналған тауарлар, спорт тауарлары, ойыншықтар, құрал-жабдықтар, тұрмыстық техника, ыдыс-аяқтар, автожабдықтар, CD және DVD, үй ... ... ... жеке ... ... ... құралдары. Сатып алушылар арасында түрлі адамдар: пенсионерлер, көрші тұратындар, орта ... ... ... бар ... ... және т.б.
Сауда залындағы азық-түліктік және азық-түліктік емес аймақтарға бөлінуі төмендегі 32-суретте көрсетіледі.
Сауда алаңы екі ... ... ... ... 32. ... ... аймақтардың бөлінуі
Азық-түліктік тауарлар орналасқан суретте: сүтті өнімдер санат және ... ... ... бәрі түзу және ... ... ... ... емес тауарлар палеттік негізде орналасқан, ол сатып алушыларға ыңғайлы ... ... және ... көркемдеуге көмектеседі.
Негізгі бөлімдер: сатып алушылар сауда ... ... ... ... үшін және басқа да тауарларға назар аударуы үшін шұжық, ет, нан, яғни, тұрақты ... ... - ... қиыр шетінде орналасқан.
Сатып алушы қалаған тауарын көруі үшін тауарлық категориялар тауарлық көршілік қағидасына сүйеніп жайғасқан.
Саудалық жабдықтарды тауар орналастырудың ... ... ... ... - бір ... ... бойынша тауарлар (33-сурет). Мысалы, мұнда шоколад өнімінің әр түрлі тарадағы орналасуы.
Cурет 33. Шоколад өндіруші бойынша блок ... ... ... - сатып алушының көз деңгейінде, сатып алушылар ағынының басты орындарында : жоғары сұраныста қолданатын тауарлар, маусымдық тауарлар және ... ... ... ...
Cурет 34. Приоритетті орындағы шоколад өнімдері
Тауарды орналастыру кеңдігі, POS-материалдармен және арнаулы баға көрсеткіштерімен ерекшеленген тауарлар сату көлемінің кеңеюіне әкелуде.
Төмендегі ... ... бір ... ... түрлері бойынша ретті, дисплейлік негізде орналасқан.
78486046990
Cурет 35. Бір маркадағы тауарлардың ... ... ... жаңа ... ... ... ... Әрбір тауарға баға көрсеткіштері нақты көрсетілген. Түрлі грамдағы, түрлі сипаттағы ет өнімдері орналасқан. Ет өнімдері гипермаркет ішінде жеке ... ... ... 36. Етті ... ... ... шыға ... яғни касса аумағының жанында орналасқан. Бұл жерде тауарлар қосымша орында топтастырылған күйінде ... ... ... бұл ... ... тауарлар да орналасқан.
Cурет 37. Жеңілдіктер аллеясының орналасуы
Көкөністер аймағы сауда ... ... ... ... ... кіру ... ... орналасқан.
3271148152269
Cурет 38. Көкөністердің орналасуы мерчандайзинг қағидасы бойынша ретті әрі ... ... ... импульстік тауарларды орналастыруда тазалықты қажет етеді. Кассаның саны сауда алаңының ауданы мен ... ... ... ... керек, әдетте 100-150 шаршы метрге бір касса.
Cурет 39. Кассалық аймақ
Супермаркетте ... ... ... ... ... ... ... мерзімі өтіп кеткен тауарлар болмайды. Сонымен қатар гипермаркет штатында мамандандырылған сатушылар мен ... ... ... Және де ... ... ... барлық жаңалықтарды, компания туралы мәліметтерді алуға болады.
Супермаркетте ең бастысы сауда залы таза және ыңғайлы, кассада комиссиясыз ұялы телефонның шотын толтыруға ... ... ... ... қағидалары әртүрлі тәжірибелер арқылы қалыптасатыны белгілі, қаншалықты ол шетелдік тәжірибелер ... ... ... ... да ол кез келген дүкен арқылы оның тағы да бір ... ... ... мүмкін. Бұл жерде супермаркетінің мерчандайзингті қолдану аясы және ... ... ... ... ... ... қарастырылып отыр. ... ... ... ... залын орналастыру жоспары дүкеннің түржиынын анықтау мен ... ... ... ... ... ... және жоғары сұраныс тауарлар топтарын бөлу, ілеспе тауарлардың тізбегі, максималды пайда ... ... ... ... көрсетілген талдаулардан сауда орнының мынадай артықщылықтары барын көруге болады:
* Сауда желісінің жиілігі жоғары. Тұтынушыларға ... ... ... Тауарлар тік, көлденеңінен, блоктік, палеттік және т.б. ... ... ... ... ... орналастырулар ешкімге кедергі келтірмейтіндей тиімді орналасқан, мысалы палеттік орналасу тұтынушыларға кедергі келтірмейді, әрі әдемі орналастырылған;
* Кассалық аймақтың ... ... ... әрі әдемілігі орын алған;
* Ең бастысы сауда залының тазалықта ... және ... ... ... ... ... ... Сатып алушыға ыңғайлы жағдай жасалғаны, яғни түстік ерекшеленуі: сары, жасыл, сарғыш түстер көпшілігінің сүйікті түсі, ... ... ... ... кадрлардың болуы;
* , технологиялары тиімді қолданылған.
Сондай-ақ, мерчандайзингтің қағидалары әртүрлі тәжірибелер ... ... ... ... ол ... тәжірибелер немесе отандық тәжірибелер болса да ол кез ... ... ... оның тағы да бір ... ... қалыптасуы мүмкін. Бұл тарауда супермаркетінің мерчандайзингті қолдану тәжірибесі қарастырылып отыр. ... ... ... ... ... орналастыру жоспары дүкеннің түржиынын анықтау мен тетіктеуден, тауарлар топтары қатынастарын анықтау, күнделікті және жоғары сұраныс тауарлар топтарын ... ... ... ... ... ... ... тауарлық позициялардан басталады.
Қорыта айтқанда, супермаркеті мерчандайзинг технологияларын дұрыс тиімді пайдалануда. Осының нәтижесінде тауардың сатылу деңгейі жоғарылауда. Сондықтан да кез ... ... ... ... тиімді болып келеді және табыстың өсуіне әсерін тигізеді.
Осы бөлімдегі көрсетілген мерчандайзингтің теориядық негіздері мен шетелдік тәжірибелеріне ... ... ... ... ... және
сауда желілеріндегі мерчандайзингті қолдану деңгейі мен ... ... шешу ... ... Қазақстан Республикасындағы бөлшек сауда кәсіпорындарындағы мерчандайзингті қолданудың даму болашағы
3.1 Алматы қаласындағы бөлшек саудадағы мерчандайзингті ұйымдастыру
Қазіргі ... ... ... ... Алматы қаласы бойынша бөлшек сауда кәсіпорындары саны жылдан жылға өсу үстінде. Бөлшек сауда кәсіпорындары ... ... ... арта ... ... ... ... Қазақстанда мерчандайзингтің қолдану жағдайы мен оны жетілдіру жолдарын қарастыру маңызды. Жетілдіру жолдарын қарастыру мақсатында Алматы қаласы бойынша ... ... ... ... қолдану барысында SWOT талдау жасалынды.
Алдыңғы тарауда жазылған мәселелер мен талдаулар бойынша Алматы қаласындағы бөлшек саудадағы мерчандайзингті қолдануына SWOT талдау:
Кесте 10 - ... ... ... ... ... ... ... SWOT талдау
Күшті жақтары:
* Қазақстанда дүкендерде қолдану үшін ... ... ... ... қалыптасқан;
* , сияқты ірі сауда желілерінде жаңа ... ... ... сәтті қолданушы дүкендердің баршылығы;
* Бөлшек сауда орындарының көпшілігі, бұл бәсекелестік арқылы мерчандайзингті дамытуға мүмкіндік береді.
Әлсіз жақтары:
* Мамандандырылған мерчандайзингтің жоқтығы;
* Дүкендердің ... ... ... ... ... ... ... бұрын анықталған стандартты қолдануы;
* Мерчандайзер мамандарын дайындайтын мекеменің жоқтығы;
* Автотұрақтың көшілігінде жоқтығы ... ... ... қызмет етпеуі;
* Сатып алушыларға әсер ететін факторлардың дұрыс қамтылмағандығы: тазалықтың сақталмауы, түстік
ерекшеленуі жоқтығы, музыканың дұрыс қамтылмағаны және ... ... ... ... ... Мерчандайзингті қолдануда шетелдік тәжірибелерді ескере отырып дамыту;
* Шетел деңгейімен бірдей мерчандайзингтің болуы;
* Бәсекелестікті ... ... ... жаңа ... ... ... ... мерчандайзингтік кешенді пайдалануы;
* Ғылыми техниканың дамуын бақылап отыру ... жаңа ... ... ерекшелеу;
* Мерчандайзер мамандығын оқытатын мекеменің болуы;
* Мерчандайзингтік агенттік құру ... ... ... дүкендерде мерчандайзинг кешеннің мүлдем болмауы.
* Мерчандайзингті кейбір дүкендердің өз пайдасын көбейту мақсатында дұрыс қолданбауы;
* Сатып алушыларды мерчандайзинг технологияларын қолдану ... ... ... ... ... кәсіпорындарындағы мерчандайзингтің қолданылуына SWOT талдау бойынша қорытындылай келсек, бөлшек сауда кәсіпорындарының ... ... ... және ... ... ... отандық және шетелдік дүкендердің тәжірибелерін пайдалана отырып, талдауда көрсетіліп кеткен әлсіз жақтарды, мерчандайзингтік концепцияларды дұрыс пайдаланбау және ... ... жоя ... ... ... кеткен мумкіндіктерге жетуге болады және осы мүмкіндіктер арқылы қауіп-қатерлерді жоюға мүмкіндік бар.
Қазақстандық мерчандайзингтің өзінің жеке даму тенденциялары бар. ... ... ... ... ... көбейтуге мүмкіндік беретіні белгілі. Қазақстандық дүкендердің көбі бұл әдісті ... ... және ол ... ... ... ... да жоқ. Ал оның жетілдіру жолдарын қарастыратын болсақ, бөлшек сауда орындарымен мерчандайзинг тығыз байланысты екені анық, ... ең ... ... ... ... ... әсер ... факторларды да анықтау маңызды болып табылады. Еліміздегі ... ... ... ... орындарын дамытуға тиімді болып келеді. Бөлшек сауда орындарының көбеюі мерчандайзингті одан ары жетілдіруге мүмкіндік береді, себебі бәсекелес ортаның ... ... ... ... ... ... сатуда әдістерді іздестіре бастайды және сол әдістердің бірі қазіргі заманға сай кең тараған тауарды өткізудегі әдіс ... ... ... ... табылады.
Алдыңғы тарауда және SWOT талдауда көрсетіліп кеткен мәселелер бойынша жетілдіру жолдарын төмендегідей қарастыруға болады:
* Мамандандырылған мерчандайзингтің жоқтығы;
* Дүкендердің мерчандайзингтік ... ... ... ... сыртқы бейнесіне көп мән бермеуі;
* Сатып алушыларға әсер ететін факторлардың дұрыс қамтылмағандығы;
* Тазалықтың сақталмауы;
* Түстік ерекшеленуі жоқтығы;
* ... ... ... және т.б.мәселелердің негізгі шешімі болып мерчандайзингтің шетелдік тәжірибесін қарастыру болып табылады. Шетелдік тәжірибедегі ... ... ... құлдырау барысындағы негізгі себептерін анықтап, болдырмауға тырысуы қажет. Мысалы ... атты ... ... ірі гипермаркеттер желісі. Мемлекеттегі мерчандайзингті қолдануда тәжірибелер жеткіліксіз болып табылады, әрине, кейбір кәсіпорындар бұл әдісті кеңінен дұрыс қолдануда. ... ол ... ... да ... ... шетелден үлгі алғаны дұрыс. қазақстандық бөлшек сауда дүкендері мерчандайзингті қолдануы қажет болып табылады. Бұл тәжірибені қолдану ... ... ... ... мүмкіндік бар:
* Қазақстандағы ірі сауда желілерін құру мүмкіндігі;
* Тауарларды орналастырудың тиімді жолдарын пайдалану ... ... ... таза, тұтынушыларға ыңғайлы жасау мүмкіндігі;
* Ең басты мүмкіндік, ол пайданың жоғарылауы;
* Сатып алушылардың көбею мүмкіндігі
Қазақстандық бөлшек сауда кәсіпорындары мерчандайзингтің тиімді ... ... ... артықшылықтарды, тәжірибелерді қарастырумен ғана шектелмеуі тиіс, сонымен қатар жоғарыда айтып кеткендей әртүрлі шетелдік дүкендердің мерчандайзингті ... ... ... ... ... ... салыстыра отырып, артықшылық жақтарын анықтау, шетелдік сауда кәсіпорындарының құлдыраған жері болса, оны анықтай отырып , сондай қателіктер ... ... ... ... қатар тағы да қарастырылатын мәселелердің бірі Қазақстанда мерчандайзердің мамандануын дайындайтын арнайы орындардың жоқтығы, оларды елде көбіне кәсіпорындардың өздері ... ... ... ... ... мамандығы бойынша оқытылатын пәндер болуы және сондай мамандықты оқытуға бағытталуы қажет. ЖОО-да экономика факультеттерінде, әсіресе маркетинг мамандықтары үшін маңызды ... пән ... ... ... Бұл ... ... қарастырылуы, оқытылуы нәтижесінде қазақстандық мерчандайзингтің дамуына елеулі түрде әсерін береді, мерчандайзер мамандығын дайындау барысында олар ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелерді қарастырып, дүкеннің мамандануына байланысты тиісті мерчандайзингтік жолдарды анықтауға мүмкіндік береді.
Қазіргі кезде Қазақстанда негізінен мамандандырылған мерчандайзинг жоқ деп ... ... ... ... ... параметрін анықтамай отырып, орналастыруда бірдей матрицаны құрастырып отыр. Еліміздің көпшілік дүкендерінде мерчандайзингтік кешен қарастырылмаған, оны біз сатып алушылар ағынының ... ... ... ... ... алаңындағы тар өтулер және т.б. көруге болады.
Бірақ қазақстандық мерчандайзингті әлемдік тенденциядан артта қалып бара жатыр деуге болмайды. ... ... ... ... ... барлық артықшылықтарды баяғы да анықтаған, яғни белгілі бір стандарт қалыптасқан. Осыған байланысты ... ... ... осы стандарт жұмысын жеңілдетуге мүмкіндік береді.
Қазақстанда мерчандайзингті қолдануда бірқатар жоғары ... ... ... ... ... ... ... көпшілік дүкендердем бұл жолдың қолданылу тиімділігі ескерілмеген. Қазақстандағы мерчандайзингтің дамуын Алматы қаласында орналасқан ... және , ... ірі ... сауда желілерінен көруге болады.
Сонымен қатар, мерчандайзингті дамытуда ... ... ... дамыту қажет, бәсекелестіктің дамуы жоғарыда атап өткендей мерчандайзингтің тиімді ... ... ... Және де ... ... ... арсында мерчандайзингті қолдану барысына орай конкурстық жарыстар ұйымдастыру қажет.
Қазір Қазақстанда дүкендердің мерчандайзингі бойынша қызметтерді кейбір агенттіктер атқарып ... ... ... ... ... ... да қарастырғаны дұрыс деп ойлаймын.
ҒТП-ны ескере отырып, жаңа озық технологияларды пайдалану жаңа ... сай ... ... ... ... ... ... қарастыра отырып, мерчандайзингті дамытса дүкендердің тұтынушылары көбейіп, бір-бірінің арасында бәсекелес қалыптасып, ... үшін ... ... ... Қазақстандағы мерчандайзингті төмен деңгейде деуге болмайды, Қазақстан экономикасы қарқынды дамып келе жатқандықтан ... ... ... қуып жету ... ... Тек ол үшін ... бағыттарды қарастырғаны дұрыс.
* Алдыңғы тараудағы кемшіліктерді ескере отырып, ... ... ... ... ... қысқаша түрде төмендегі ұсыныстарды айтса болады:
* Мерчандайзингті дамытуда шетелдік дамыған ... ... ( ... ... ... оқытатын орындардың болуы;
* Дүкендер арасында бәсекелестікті одан ары дамыту;
* Мемлекет бойынша түрлі дүкендер арасында ... ... ... мерчандайзингтік кәсіпорындардың болуын қарастыру;
* ҒТП-ны ескере отырып, жаңа озық технологияларды пайдалану.
Мерчандайзингтің негізінде сатып алушылардың қозғалысы жатыр және оларға дүкен ... ... ... - мерчандайзингтің негізгі мақсаты болып табылады. Бірақ мерчандайзинг - бұл тек қозғалыстарды анықтаудың қағидалары ғана емес, сонымен ... үш ... ... ... ... ... ... жоспарлау және тауарды орналастыруды қамтитын қозғалыстардың жиынтығы, жүйесі. Мерчандайзингтің әрбір қағидаларын қолдану дүкеннің сату көлемінің көбеюіне ... ... бір ... болып табылады.
Қазақстандық мерчандайзингтің өзінің жеке даму тенденциялары бар. Мерчандайзинг концепцияларын қолдану дүкеннің пайдасын көбейтуге мүмкіндік беретіні белгілі. Қазақстандық дүкендердің көбі бұл ... ... ... және ол ... ... ... ... да жоқ. Қазіргі уақытта Қазақстанда бөлшек сауда кәсіпорындары саны жылдан жылға өсу ... ... ... ... ... мерчандайзингті одан ары жетілдіруге мүмкіндік береді, себебі бәсекелес ортаның дамуы жағдайында әрбір дүкен өзінің тауарын сатуда әдістерді іздестіре бастайды және сол ... бірі ... ... сай кең ... ... ... әдіс - ... концепцияларын қолдану болып табылады.
Жүргізілген талдаулар мен жоғарыда айтылған мәселелер бойынша қорытындылай келсек, Қазақстанның мерчандайзингтік концепцияларды ... ... ... ... болады. Өйткені Қазақстанда мерчандайзингті сәтті қолданушыларда немесе мүлдем қолданбайтын дүкендер де бар. Соған байланысты бұл жұмыста Қазақстандық жалпылама ... ... ... мерчандайзингті қолдануына талдау жасалды. Нәтиже осыған байланысты елдегі мерчандайзингтің ... ... мен ... ... ... ҚР-дағы мерчандайзингті қолдануды дамыту үшін, ең алдымен елдегі мерчандайзингті қолданудың мәселелерін анықтап алған жөн. Негізгі мәселелер болып ... ...
* ... ... ... Дүкендердің мерчандайзингтік концепцияларды дұрыс қолданбауы;
* Дүкен параметріне қарамай, бұрын анықталған стандартты қолдануы;
* Мерчандайзер мамандарын ... ... ...
* Автотұрақтың көшілігінде жоқтығы немесе дұрыс орналаспауы;
* Сатып алушыларға әсер ететін факторлардың дұрыс ... ... ... ... еркшеленуі жоқтығы, музыканың дұрыс қамтылмағаны және т.б.;
* Бөлшек сауда желілерінің жоқтығы.
Осы мәселелерді ескере отырып, келесі параграфта оны дамыту, жетілдіру жолдары ... ... ... сауда желілерінде мерчандайзингті жетілдіру мақсатында тиімді ұсыныстар ұсынылады.
3.2 сауда желілерінде ... ... үшін ... ... ... ... мерчандайзингтік концепцияларды қолдану деңгейін анықтау бойынша еліміздегі бөлшек сауда кәсіпорындарының мерчандайзингті қолдануы қарастырылды. Осыған ... ... ... бөлігі орналасқан Алматы қаласындағы супермаркетінің мерчандайзингтік концепцияларды қолдануына байланысты талдаулар жүргізілді. сауда ... ... ... мерчандайзинг әдістерін, технологияларын қолдану деңгейі Қазақстандағы басқа да бөлшек сауда кәсіпорындарына қарағанда біршама жоғары қамтылған. Дегенмен де, ... ... ... ... ... ... ұстап тұру үшін белгілі бір деңгейде шектеліп қалмаған жөн, яғни, мерчандайзингті жүзеге асыруды жетілдіруде шет елдік және ғылыми ... ... ... ... ... ... ... барынша пайдаланған ұтымды болып табылады. Осы мәселе негізінде ... ... ... ... ... ... ... тиімді пайдаланушы ретінде супермаркеті танылды. Талдау және ... ... ... қазақстандық мерчандайзингтің дамуына SWOT талдау жасалынып, мәселелері анықталды. Олар төмендегілер болып табылады: (Сурет 40)
Мамандандырылған білікті кадрлардың (мерчандайзерлердің) аздығы
Сауда залында мерчандайзингтік ... ... ... ... ... ... қарамай, бұрын анықталған стандартты қолдануы;
Кейбір сауда желілерінде дүкеннің сыртқы бейнесінің дұрыс ... ... ... немесе қызмет көрсетпеуі;
Сатып алушыларға әсер ететін факторлардың дұрыс қамтылмағандығы; тазалықтың сақталмауы, түстік еркшеленбегендігі; музыканың дұрыс қамтылмағаны және ... ... ... басқа бөлшек сауда желілеріндегі тауар бағасына қарағанда қымбат болуы;
Сурет 40. супермаркетіндегі мерчандайзингтің дамуына әсер ... ... ... ... шешу ... ... ... атап өтсек болады:
Біріншіден, жоғарыда атап өткен көптеген мәселелердің шешімі шетелдік тәжірибені, шетелдік үлгіні қолдану ... ... ... ... дамыту үшін мерчандайзингті қолданудың шетелдік тәжірибелерді қолдану қажет . Осы мақсатпен шетелдік ... ... ... ... ... Оның артықшылықтарын пайдалана отырып, Қазақстандық бөлшек сауда кәсіпорындары мынадай нәтижелерге жетуге мүмкіндіктері бар:
* Қазақстандағы ірі ... ... құру ... ... ... тиімді жолдарын пайдалану мүмкіндігі;
* Сауда залын таза, тұтынушыларға ыңғайлы жасау мүмкіндігі;
4. Ең ... ... ол ... ... ... ... ... мүмкіндігі
Сурет 41. сауда желілерінің мүмкіндіктері
Екіншіден, тағы да қарастырылған мәселелердің бірі Қазақстанда мерчандайзердің мамандануын дайындайтын арнайы орындардың жоқтығы. Қазақстанда мерчендайзер ... ... ... ... ... онда біз ... мерчандайзингтің дамуына алғышарт жасар едік.
Үшіншіден, мерчандайзингті дамытуда дүкендер арасында бәсекелестікті дамыту қажет, бәсекелестіктің дамуы жоғарыда атап ... ... ... ... қарастыру көбейеді. Және де мерчандайзерлерді немесе дүкендер арсында мерчандайзингті қолдану барысына орай ... ... ... қажет.
Төртіншіден, қазір Қазақстанда дүкендердің мерчандайзингі бойынша қызметтерді кейбір агенстволарды атқарып жатыр, осыған байланысты мерчандайзингтік компанияларды құруды да қарастырғаны дұрыс деп ... ... ... ... жаңа озық технологияларды пайдалану жаңа заманға сай мерчандайзингтік технологияны пайдалануға мүмкіндік береді.
Алтыншыдан, тек шетелдік қана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... да үлгі ... алуы қажет. Дегенмен отандық сауда кешендерінің үлгілерін алып қана қоймауы қажет, сонымен қатар әртүрлі шетелдік ... ... ... ... ... ... ... бір-бірімен салыстыра отырып, артықшылық жақтарын анықтау, шетелдік сауда ... ... жері ... оны ... ... ... ... кетпеуін қарастыру қажет. Әрбір дүкеннің бір қателіктері болады, соған байланысты бірін үлгі ретінде алып оны мінсіз деп ... ... ... ... қарастыра отырып, мерчандайзингті дамытса дүкендердің тұтынушылары көбейіп, бір-бірінің ... ... ... халық үшін тиімді жолдар қарастырылады. Қазақстандағы мерчандайзингті төмен деңгейде деуге болмайды, Қазақстан экономикасы қарқынды дамып келе ... ... ... ... қуып жету ... түседі. Тек ол үшін жоғарыдағы бағыттарды, ұсыныстарды қарастырғаны дұрыс.
Жалпы, мерчандайзингтің қағидалары әртүрлі тәжірибелер арқылы қалыптасатыны белгілі, қаншалықты ол ... ... ... ... ... ... да ол кез келген дүкен арқылы оның тағы да бір тиімді қағидасы қалыптасуы мүмкін. Бұл жерде супермаркетінің ... ... аясы және ... супермаркеттердегі тауарлардың қалай орналасуы жөнінде қарастырылып отыр.Мерчандайзингті қолдану жағдайында сауда залын орналастыру жоспары дүкеннің түржиынын анықтау мен ... ... ... ... анықтау, күнделікті және жоғары сұраныс тауарлар топтарын бөлу, ілеспе тауарлардың тізбегі, максималды пайда ... ... ... ... тәжірибелерді қолдана отырып, мысалы Ресейлік гипермаркетіні мынадай стратегияларына тоқтала кетсек:
* Өзінің 6 миллион клиентіне сапалы тауарларды ең ... ... ... ... саясатты және тауар ассортиментін жергілікті сұранысқа сай етіп, гипермаркеттің төмен бағамен сауда жүргізу деңгейін ... ... ... Ел ... тез ... ... ... ету мүмкіндіктерін жүзеге асырады;
* Қаржылық бақылауды және тәуекелді басқаруды жүзеге асырады.
+ Сонымен қатар, гипермаркеті Ресейдегі ең ірі ... ... бірі ... табылады.
Жоғарыда көрсетілген талдаулардан гипермаркетінің мынадай артықшылықтары барын көруге болады: (Сурет 42)
1111
Сауда ... ... ... ... ... ... ... 222
Тауарлар тік, көлденеңінен, блоктік, палеттік және т.б. типтік орналастырулар бойынша орналасқан. Әрбір орналастырулар ешкімге ... ... ... ... ... ... орналасу тұтынушыларға кедергі келтірмейді, әрі әдемі орналастырылған;
3
Кассалық аймақтың тазалығы, кеңдігі, ыңғайлылығы әрі әдемілігі орын алған;
4
Ең бастысы ... ... ... ... және сатып алушыларға ыңғайлы түрде орналасқаны, кеңдігі;
5
Сатып ... ... ... ... яғни ... ... сары, жасыл, сарғыш түстер көпшілігінің сүйікті түсі, анықтамалардың дұрыс көрсетілуі;
6
Мамандандырылған кадрлардың болуы;
, технологиялары тиімді қолданылған.
7
Сурет 42. ... ... ... ... ... ... ... осындай сауда орынындағы ерекшеліктердің бірқатар жақсартылған түрлері супермаркетінде кездесетін болса, жұмыс істеу қызметі өте жоғары деңгейде болар еді және ... сату ... ... әсер ... ... де, ... ... еліміздегі бөлшек саудадағы ең көшбасшы сауда орын болып табылады. Осы қарастырылған ... ... ... ... ... тәсілдер қолданылады. Сонда да кішкене жетіспеушіліктер мен кемшіліктер байқалуына орай шетелдік мерчандайзингтік технологияларды қолданған артық етпейді.
Қазіргі таңда ... жаңа ... ... ... асыруда. Яғни, Рамстор өзінің мерчандайзингтік саясатын жүргізуде атты американдық компанияның маркетингтік зерттеу технологиямен жұмыс ... ... ... ... ... ... ірі атты халықаралық корпарацияның құрамына кіреді және маркетингтік зерттеу саласында әлемдік деңгейде көш бастап тұр. ... ... ... ... ... және ... ... нарықтық динамикасын зерттеп, талдап отырады. Көптеген көтерме және ... ... ... ... ірі ... компаниялар осы зерттеуші компаниясың нарықты талдау әдісіне толықтай сенеді. Сонымен қатар бұл компанияның өзіндік талдау тәсілдері кленттердің бәсекеге қабілетті болуына және ... ... ... ... жаңа мүмкіндіктерге қол жеткізуге, сату көлемін ұлғайтуға үлкен ықпалын тигізеді.
Рамстордың қолданып жатқан технологиясы қалай жүзеге асатындығындығы төменгі 43- ... ... ... сату орнындағы сөрелердің электронды түрін көрсетеді
Осы бағдарламаға сауда залындағы барлық тауарлардың сату ... ... ... сату ... ... ... ... орналастырады
Сурет 43. технологиясының сауда залында жүзеге ... ... ... әртүрлі тәжірибелер арқылы қалыптасатыны белгілі, қаншалықты ол шетелдік тәжірибелер немесе отандық тәжірибелер болса да ол кез келген дүкен арқылы оның тағы да бір ... ... ... ... Бұл ... ... мерчандайзингті қолдану тәжірибесі қарастырылып отыр.Мерчандайзингті қолдану жағдайында сауда залын орналастыру жоспары дүкеннің ... ... мен ... ... ... қатынастарын анықтау, күнделікті және жоғары сұраныс тауарлар топтарын бөлу, ілеспе тауарлардың тізбегі, ... ... ... ... позициялардан басталады.
Сонымен қатар қазіргі заман ғылыми технологиялардың дамыған кезеңі болғандықтан қазақстандық бөлшек сауда орындары ғылыми техникалық өзгерістерге мән ... ... ... ... ... ... Реседегі атты гипермаркет ең ірі бөлшек сауда желілерінің үштігіне ... . Оның ... ... ... жаңа ... ... яғни тауарды штрихкодтауды, оған ақша төлеуді сатып алушының арнайы техника арқылы өзі жүзеге асырады. Осы секілді ... ... ... ... бөлшек сауда орындары ерекшеленуі тиіс.
Қорыта айтқанда, супермаркеті ... ... ... тиімді пайдалануда. Осының нәтижесінде тауардың сатылу деңгейі ... ... да кез ... ... ... ... ... болып келеді және табыстың өсуіне әсерін тигізеді.
Қорытынды
Мерчандайзинг - бұл психология ... мен сату ... ... ... өнер. Мерчандайзингтің негізінде сатып алушылардың қозғалысы жатыр және оларға ... ... ... болуы - мерчандайзингтің негізгі мақсаты болып ... ... ... - бұл тек қозғалыстарды анықтаудың қағидалары ғана емес, сонымен ... үш ... ... ... бейнесі, сауда алаңын жоспарлау және тауарды орналастыруды қамтитын қозғалыстардың жиынтығы, жүйесі. ... ... ... ... ... сату көлемінің көбеюіне әкелетін бірден бір фактор болып табылады.
Қазақстандық мерчандайзингтің өзінің жеке даму тенденциялары бар. Мерчандайзинг ... ... ... ... ... ... ... белгілі. Қазақстандық дүкендердің көбі бұл әдісті қолдана бермейді және ол туралы тіпті кейбіреулерінің хабары да жоқ. Қазіргі уақытта Қазақстанда ... ... ... саны ... ... өсу үстінде. Бөлшек сауда кәсіпорындарының көбеюі мерчандайзингті одан ары жетілдіруге мүмкіндік береді, себебі бәсекелес ортаның дамуы жағдайында әрбір дүкен ... ... ... ... ... ... және сол әдістердің бірі қазіргі заманға сай кең ... ... ... әдіс - ... ... қолдану болып табылады.
Қазақстанның мерчандайзингтік концепцияларды қолдану деңгейін анықтау бойынша еліміздегі бөлшек сауда кәсіпорындарының мерчандайзингті қолдануы қарастырылды. ... ... ... ... ... орналасқан Алматы қаласындағы сауда желілерінің мерчандайзингтік ... ... ... ... жүргізілді. Осы талдау барысында Қазақстандағы мерчандайзингтік концепцияларды тиімді пайдаланушы ретінде ... ... ... ... және анықталған мәселе нәтижесінде қазақстандық мерчандайзингтің дамуына SWOT ... ... ... анықталды. Олар төмендегілер болып табылады:
* Мамандандырылған білікті кадрлардың (мерчандайзерлердің) аздығы;
* Дүкендердің мерчандайзингтік ... ... ... ... параметріне қарамай, бұрын анықталған стандартты қолдануы;
* Автотұрақтың көшілігінде жоқтығы немесе дұрыс орналаспауы және қызмет көрсетпеуі;
* ... ... әсер ... ... дұрыс қамтылмағандығы: тазалықтың сақталмауы, түстік еркшеленуі жоқтығы, музыканың дұрыс қамтылмағаны және т.б.;
* Тауар ассортименттерінің бағалары басқа ... ... ... ... бағасына қарағанда қымбат болуы;.
Осы мәселелерді шешу барысында төмендегідей ұсыныстарды атап ... ... ... атап ... көптеген мәселелердің шешімі шетелдік тәжірибені, шетелдік үлгіні қолдану барысында шешіледі. ... ... ... үшін мерчандайзингті қолданудың шетелдік тәжірибелерді қолдану қажет . Осы ... ... ... ... ... ... орталығы болып табылатын Мәскеуде орналасқан гипермаркеті алынды. гипермаркетінің артықшылықтарын пайдалана отырып, қазақстандық бөлшек сауда кәсіпорындары ... ... ... ... ... Қазақстандағы ірі сауда желілерін құру мүмкіндігі;
* Тауарларды орналастырудың тиімді жолдарын пайдалану мүмкіндігі;
* Сауда ... ... ... ыңғайлы жасау мүмкіндігі;
* Ең басты мүмкіндік, ол пайданың жоғарылауы;
* ... ... ... мүмкіндігі
Екіншіден, тағы да қарастырылған мәселелердің бірі Қазақстанда мерчандайзердің мамандануын дайындайтын арнайы орындардың жоқтығы. Қазақстанда мерчендайзер мамандығын дайындауды қолға алатын болсақ, онда біз ... ... ... ... ... ... ... мерчандайзингті дамытуда дүкендер арасында бәсекелесті дамыту қажет, бәсекелестіктің дамуы жоғарыда атап ... ... ... ... ... ... Және де мерчандайзерлерді немесе дүкендер арсында мерчандайзингті қолдану барысына орай конкурстық жарыстар ... ... ... ... ... ... бойынша қызметтерді кейбір агенстволарды атқарып жатыр, осыған байланысты мерчандайзингтік компанияларды құруды да қарастырғаны дұрыс деп ... ... ... ... жаңа озық технологияларды пайдалану жаңа заманға сай мерчандайзингтік технологияны пайдалануға мүмкіндік береді.
Алтыншыдан, тек шетелдік қана емес, сонымен қатар отандық ... ... ... ... да үлгі ... алуы ... ... ол тек алдыңғы тарауларда аталып кеткен шетелдік сауда кешенінің ... алып қана ... ... сонымен қатар әртүрлі отандық дүкендердің мерчандайзингті қолдану тәжірибесін ... ... ... ... салыстыра отырып, артықшылық жақтарын анықтау, шетелдік сауда кәсіпорындарының ... жері ... оны ... ... ... ... ... қарастыру қажет. Әрбір дүкеннің бір қателіктері болады, соған байланысты бірін үлгі ... алып оны ... деп ... ... ... ... отырып, мерчандайзингті дамытса дүкендердің тұтынушылары көбейіп, бір-бірінің арасында бәсекелестік қалыптасып, халық үшін тиімді жолдар қарастырылады. Қазіргі таңда Қазақстан ... ... ... келе ... шетелдегі дүкендердің тәжірибесіне қуып жету оңайға түседі. Тек ол үшін жоғарыдағы бағыттарды, ұсыныстарды қарастырғаны дұрыс болар еді.
Қолданылған әдебиеттер ... ... С. ... опыт Motivi / С. ... // ... ... - 2004. 56 - 58б.
* ... ресурс сілтеме: http://studopedia.org/1-37642.html
* Электронды ресурс сілтеме: http://www.scienceforum.ru/2014/581/1494
* Смольников И. -- Мерчендайзинг., ... ... ... ... .
* ... Т. Н. ... : ... пособие для вузов, 2004. 144б
* Т.Н. Параманова, И.А. Рамазанов , Москва,2010. 41б
* Уразова Н. Что такое мерчандайзинг? - ... Е. ... ... ... ... в ... продажи. //Мерчандайзинг - Харьков, 2003. 19-28б.
* Котляренко М. Мерчандайзинг - это искусство.Маркетинг и маркетинговые отношения.2001.
* ... К. и Р. ... ... / К. и Р. ... // ... ... - 2 - е изд., ... и доп. - М.: Финансы и Статистика, 2008. 528 б.
* Т.Н. Парамонова, И.А Рамазанов ... ИД ФБК- ... ... ... ... ... Бөлшек сауда кәсіпорындары http://freepapers.ru/72/blshek-sauda-naryy/36707.232927.list1.html
* Н. Гузелевич. Фокусы мерчандайзинга. Питер, 2010
* Бөлшек саудадағы мерчандайзнг http://works.tarefer.ru/48/100118/index.html
* Качкалов И. Успех в ... три ... с трех ... // ... ... - 2003. №78. 30б.
* С. Сысоева, Е. Бузукова. ... курс ... ... в ... ... ... Электронды ресурс сілтеме: http://www.retail-tech.ru/food/articles/1704/34837/
* Эффективный мерчандайзинг в магазине: Ақпаратты портал [Электронды ресурс]. - // http : // www.alphatelecom.info.
* ... ... ... ... Электронды ресурс сілтеме: http://www.inform.kz/kaz/article/2746981
* Электронды ресурс сілтеме: http://dis.podelise.ru/text/index-44030.html?page=83
* Электронды ресурс сілтеме: http://www.kazinform.kz/arb/article/2669177
* Алматы статистикалық агенттігі ...
* ... БАҚ ... ...
* ... ресурс сілтеме: http://www.retail-tech.ru/food/articles/1704/34837/
* Электронды ресурс сілтеме http://www.almatyforum.com/ru/archive/index.php?t-2902.html
* сауда желісі ...
* ... ... ...
* ... Ф. ... ... -- М.: Прогресс, 1990.46-57б.
* Замуруева, Е. Организация торгового пространства и анализ ее результатов / Е. ... // ... ... - 2008. ... ... Г. Правильно оборудованный торговый зал / Г. Серов // Современная ... - 2007. - N 7. ... ... П. ... ... как "зацепить" покупателя / П. Куликов // Современная торговля. - 2004. - N 3. 49-52б.
* Канаян, К. и Р. ... зона / ... К. и Р. // ... - 2004. - № 1. 19 - 28б.
* Марченко, В. Н. ... ... ... ... принципы создания привлекательного образа магазина / В. Н. Марченко // Вестник Волгоградского государственного университета. - 2008. - № 82, ... 82 - ... ... О. В. ... и ... ... деятельности / О. В. Памбухчиянц // - М. : Информационно - внедренческий центр . - 2001. 450 б.
* ... В. Н. ... ... / В. Н. ... // - М.: . - 2002. ... Чкалова, О. В. Организация размещения и выкладки товаров как составная ... ... ... ... / О. В. Чкалова // Маркетинг в России и за рубежом. - 2001. - № 3. ... ... И. ... ... ... / Е. ... // Индустрия моды. - 2005. - № 1. 22 - ... ... А. Г. ... продукции / А. Г. Голова // Маркетинговые коммуникации. - 2008. - № 1. 52 - ... ... М. ... / М. ... // ... ... - 2009. - № 3. 18 - 21б.
* Разработка системы эффективного мерчандайзинга в магазине :Электронды ресурс сілтеме: // http: // ... ... как ... ... ... : ... ... сілтеме: // http : // www.elitarium.ru.
* Багиев, Г.Л. Маркетинг / Г.Л. Багиев // М.: Экономика. - 1999. 28 - ... ... И. А. ... ... / И. А. ... // : ... ... для студентов вузов, обучающихся по направлению и экон. специальностям. - 2008. 280 б.
* Удалова, К. Библия мерчендайзера. Полезная теория в ... ... / К. ... // ... 2002. - № 2. 86б.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бөлшек сауда және сервистік қызметтің маркетингтің шешілімі36 бет
Сауда-саттық22 бет
«Бөлшек сандары бір санау жүйесінен екінші санау жүйесіне ауыстыру»4 бет
Бөлшек және көтерме сауда кәсіпорны «Мерей» дүкенінің сервисін ұйымдастыруды талдау38 бет
Бөлшек ұғымы18 бет
Бөлшектік дүкендер 6 бет
Бөлшектеп сатып алу-сату шарты10 бет
Бөлшектеп сатып алу-сату шартының мазмұны, тараптары37 бет
Бөлшектерге амалдар қолдану44 бет
Бөлшектердің жұмыс сызбалары және эскиздері40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь