«түрік дәуірінің кезеңделуі»

Жоспар:
I. Кіріспе

II. Негізгі бөлім: А)Ерте ортағасырлық мемлекеттер (VI . Xғ.ғ)

Ә)Дамыған орта ғасыр мемлекеттері (X . XIIғ.ғ)

ІІІ. Қорытынды
Бұл шығарма ерте ортағасырлық және дамыған ортағасырлық мемлекеттер туралы сыр шертпек.
Сол кезеңдерде өмір сүрген елдердің кейінгі құрылатын мемлекеттердің негізі болғанын және Қазақстан аумағында біртіндеп өркениеттің дамуына септігін тигізді.
Алғаш құрылған мемлекеттер әскер күшіне сенген феодаодық мемлекеттер болды.Билеушілер көп жағдайда ең жоғары тап өкілі,бүкіл жердің иесі саналды,әрбір құрылған мемлекеттер өздерінен әлсіз тайпалар мен елдерді саяси ықпал ету аймағына айналдырып отырды,бұл оларға мемлекеттік қазына үшін маңызды болды.Бұл мемлекеттер жайлы мәліметтер Қытай жылнамаларында,Махмұд Қашғаридің «Диуани-Лұғат-ат-түрік»,Жүсіп Хас-Хаджибтің «Құтадғу білік» шығармасында,Әл-Якубидің еңбектерінде,Руна жазуларында, т.б шығармаларда толық жазылған. Менің еңбегім солардың тамшысы арқылы ғана дайындалды.Осы мемлекеттер туралы қысқаша мәлімет алуға мүмкіндік береді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Қарахан және Қарақытай мемлекеті (Қазақстан тарихы І том, 398-408бет, 416-419бет, Алматы «Атамұра» 2010 жыл )
2. Қимақтар (Қазақстан тарихы очерктер, 67 -70 бет, 1991 жыл, «Дәуір баспасы»)
3. Қыпшақтар (Жолдасбайұлы, Ежелгі және орта ғасырлардағы Қазақстан, 119-144бет)
4. Оғыз мемлекеті (kk.wikipedia.org/wiki/Оғыз_мемлекеті)
5. Наймандар мен керейлер (kk.wikipedia.org/wiki/Найман,
kk.wikipedia.org/wiki/Керей)
6. Түрік қағанаты (ШЫҢ, 31-41бет, 2010 жыл )
        
        Әл  -  Фараби атындағы Қазақ Ұлттық                ... ... ... ...  ... ...                                                                      ... ... ... ... ерте ортағасырлық және дамыған ортағасырлық мемлекеттер туралы сыр шертпек.
Сол кезеңдерде өмір сүрген елдердің кейінгі құрылатын мемлекеттердің ... ... және ... ... біртіндеп өркениеттің дамуына септігін тигізді.
Алғаш құрылған мемлекеттер әскер күшіне сенген феодаодық мемлекеттер болды.Билеушілер көп жағдайда ең ... тап ... ... иесі ... ... ... ... әлсіз тайпалар мен елдерді саяси ықпал ету аймағына айналдырып отырды,бұл оларға мемлекеттік қазына үшін маңызды болды.Бұл мемлекеттер жайлы мәліметтер ... ... ... ... ... шығармасында,Әл-Якубидің еңбектерінде,Руна жазуларында, т.б шығармаларда толық жазылған. Менің еңбегім солардың тамшысы арқылы ғана дайындалды.Осы мемлекеттер туралы қысқаша мәлімет алуға ... ...
* ... ... ... ... ... (VI - Xғ.ғ)
* Этникалық құрамы
* Қоғамдық құрылысы
* ... ... ... ... ... ... орта ... ... (X - ... ... ... ... құрылысы
* Саяси тарихы
* Саяси нәтижелері
* Шаруашылығы
* Қала мәдениеті
ІІІ. Қорытынды
1Түрік дәуірінің кезеңделуі ... орта ... ... қағандықтар деп атаған. Бесінші ғасырларға қарай Солтүстік Монғолиядан Орта Азияға дейін (Әмударияға дейін) кейін ... ... ... ... ... деген атпен бірнеше тайпалар мекен етті.
Қытай деректерінде түркілерді деп атаған.Солардың ... ең ... ... (түркі) тайпасы, олармен қатар үйсіндер, қаңлылар, түргештер т.б болған. Ең алғаш ... ... ат 542ж яғни 6- ... ... ... ... деп ... Вей (Қытайдың солтүстік батысы) князьдігіне түрікткер шабуылды жыл сайын жасап отырды. Қытай деректерінде оларды сюнну ... деп ... 546 жылы Теле ... ... ... мекендеген аварларға (чуань-чуань) қарсы жорық жасайды. Оларды жеңіп елумыңнан астам әскерін тұтқынға алып , өз армиясына қосады.Енді түріктер ... ... шарт ... ... ... ... беруін талап етеді
* Жеңілгендігін мойындасын дейді. Бірақ жауап болмайды. 552 жылы ... ... ... ... ... ... ... жеңіске жетеді. Ал олардың басшысы Анағұй қаған өзін-өзі өлтіреді.Осы жылы ... ... ... ... құрады. Осылайша Түрік қағанаты құрылып, оның алғашқы ... ... ... ... ... ... жері, Солтүстік Монғолиядан бастап Шығыс Еуропаға дейін созылып, қоныс өрісі Әмударияның жоғарғы ағысына дейін жетеді
Діні
Түріктер Көкке(Тәңір )Жерге ... ... ... Көк ... желеуімен билік жүргізді.Түріктердің діни түсінігінде Көктен кейін отбасының және балалардың ... Ұмай ана ... ... ... 552ж өзін ... ... ханы деп ... шайқас кезінде қаза табады.553ж оның інісі Қара Еске билік басына келеді.Бірақ сол жылдың соңында олда қайтыс болады.Одан соң ... ... ... отырады.Мұқан қаған 553-572ж.ж билік етеді.Оның кезінде Түрік қағанаты Орта азияда саяси үстемдікке ие болды.572ж Мұқан қаған қайтыс ... ... ... ... ... ... келді.582жылға дейін билік етті.Естеми қайтыс болғаннан кейін билік үшін қырқыс басталады.Бұл мемлекет туралы жазба деректер Түрік ... өз ... 7-8ғ.ғ ... ... ... ... белгілі.
Саяси тарихы
553-554ж.жМұқан қаған қайларды,қидандарды(қарақытай),оғыз, татарларды, Енисей қырғыздарын,Жетісудың түркештерін өзіне қосып алады.563-567ж.ж Эфталит патшалығын өзіне қосып алып, ... ... ... Орта ... ... алып ... теңізіне баратын Жібек жолына иелік жасайды.568ж.ж түріктер Константинопольге елшілік жібереді.Оны көпес Маниах ... ... ... Иранға қарсы күресу.571ж Мұқанның әскери қолбасшысы Естеми Солтүстік Кавказды басып алады.576ж Естемидің ұлы әскери қолбасшысы Түрік санов Қырымға шабуыл жасайды.Территориясын ... ... ... ... ... үшін ... ... Қағандық әлсірей бастайды.Күшейген Ирандықтар 588ж Герат түбінде ... ... ... 590ж ... ... ... ... территорияны басып алады.
Саяси нәтижелері
Өз ішіндегі қырқыстан соң ... ... 603ж ... ... ... ... және ... түрік қағанаты болып. Шығыс түрік қағанаты Қытай жерінде Шығыс Түркістанда қалып қояды.Ал ... ... ... ... жері ... ... ... қағанаты
Хронологиялық шеңбері
603-704ж.ж
Аумағы
Батыс түрік қағанаты ежелгі үйсін жерін, Қаратаудың Шығыс баурайынан Жоңғарияға дейінгі жерді жайлады.
Діні
Түріктер Көкке(Тәңір )Жерге ,Суға ... ... Көк ... ... ... ... діни ... Көктен кейін отбасының және балалардың қамқоршысы Ұмай ана саналған
Әлеуметтік -экономикалық дамуы
Орталығы - ... ... ... ... ... Ақбешім). Қағанаттың құрамында үйсіндер, түркештер,қаңлылар,т.б болды.Этникалық құрамы он тайпалы елден құралды. Бес ... ... бес ... ... ... он ақ ... немесе он оқ будундар. Жазғы орталығы - Мыңбұлаққаласы(Түркістан қаласы жанында).Қағанат шаруашылықтың көшпелі және жартылай көшпелі ... ... және ... - ... түрі қоса ... ... жүйесі болып табылады.Елдің халқы бәрі бірдей сауда саттықпен, қолөнер кәсібімен, егіншілік және мал шаруашылығымен айналысып отырған.Орта Азия мен ... ... ... ... өркендеді.Қағанаттағы бірінші тұлға - бірінші тұлға, әскери қолбасшы,бәлкім күллі жердің иесі де - қағанболған.Жоғарғы ... - ... шад, ... ... әулетіне тән адамдар аталған.Сот қызметтерін бұйрықтар мен тархандар атқарған.Халықтан ... ... ... ... мал ... ерікті ұсақ қауым мүшелері болған, оларды қара бұдұндеп атаған.Қоғамақсүйек және ... ... деп ... ... ... ... ... алым салық төлеп отырған.Түріктердің көрші тайпалар мен халықтарға шапқыншылық жасағандағы мақсаттарының бірі - құлдар әкету болған.
Мәдениет, әдебиет ... жазу ... ... Көне түрік жазуы Рунадеп аталды.Ол отыз бестайпаның алғашқы таңбасынан жинақталды.Бұл жазу Орхон Енисей немесе Күлтегін ескерткіштері деп аталды.Білге қаған жаздырған ... ... ... Тоныкөк батыр ескерткіші.Руна ескерткіштері бірнеше топқа бөлінді: Монғолия аумағындағы,Тува және Минусин ... ... ... тобының ескерткіштері, Шығыс Түркістан ескерткіштері,Жетісулық ескерткіштер.
Қағанатты 610 -- 618ж.ж ... ... ... -- 630 ж.ж елді ... ... ... кездерде қағанат күш қуаты арта түсті.Түрік қағанаты жылқылар патшалығы деген атаққа ие ... ... ... ... қағанатының Шығыс Түркістан және Орта Азияның Самарқанд, Бұқара тағы басқа қалаларын басып алды.Осы қалаларда қағанның орынбасарлары отырды.Жеғуй қаған мен оның ... ... ... ... кезде қағанат күшейе түскен. Тохарстан мен Ауғаныстанға жасаған жаңа жорықтар мемлекет ... ... ... - ... ... кеңейтеді.
Саяси нәтижелері
Қарауындағы халықтар мен тайпаларды ұдайы бағынышты етіп ұстап отыруға ... ... ... Орталық өкіметінің әскери саяси рессурсы жетпейтін болып шықты.
Қағанат ішінде өзара тартыс үздіксіз жүріп, билеушілер жиі - жиі ... ... бұл ... ... ... алты ... созылған тайпалар арасындағы соғыс пен ішкі әлеуеттік ішкі қырқыстар (640 - 657 ж.ж) Жетісуға Тан империясының баса ... ... ... ... губернаторлары Батыс түрік тайпаларын қаған әулетінен өздері қалап сайлаған сыбайластары арқылы басқаруға тырысты.Алайда түріктердің Тан басқыншылығына және оның ... ... ... ... күресі түркештердің күшейіп көтерілуіне, сөйтіп 704ж. Жетісуда олардың саяси жетекші күш болып шығуына ... ... ... шеңбері
(704 - 756ж.ж)
Аумағы
Түркеш қағанаты 704ж құрылды .
Қағанаттың аумағы Орта азияның Оңтүстік - Шығысында Шаш(Ташкент) қаласынан ... ... ... ... ... дейінгі аумақты қамтыды.
Діні
Түрікт ер Көкке (Тәңір), жерге,суға(Иер суб) табынды.Қағандар нақ осы көктің еркімен билік құрып,олар "Көк ... және ... ... деп ... мәні ... ... кейін тұрған әйел тәңірісі Ұмай - отбасы мен бала шағаны ... ... орта ... ... ... тайпалардың наным сенімдерінде қасиетті тауларға деген (ыдұқ баш) табынушылыұтың маңызды мәні болды.Ежелгі түріктер арасында әр түрлі діндер тараған, ... ... ең ... - отқа ... табыну, өсімдіктерге табыну
Әлеуметтік -экономикалық дамуы
Қағанаттың негізін салушы - Үшелік қаған (704 - ... VI ғ ... ... ... өмір ... ... ғ ... қонысаударып,Батыс түрік қағанатының сол қанатының құрамына енген,халқы ең көп тайпа болған. Халқының этникалық құрамы негізінен сары және қара ... ... ... ... орталығы
Суяб(Шу мен Талас өзеніне жақын)
Күнгіт(Жазғы ордасыІле өзені бойында орналасты.Түркештердің ең қымбат өнімі мускус болды.
Саяси ... ... ... ең ... ... ... ... болды.
Ел 20 ұлысқа бөлінді . Әр ұлыста 7мыңнан әскер болған.
Сауда жақсы ... ... ... шабуыл жасап Мауереннахрды басып алды. Түргештер соғдылықтарға көмектесіп арабтарға ... ... 709ж. ... ... ... ... 706 - 711ж.ж ... ұлы Сақал қаған келеді.Елдің ішінде талас тартыс басталады.Қытайлар Шығыс ... ... маза ... 712 - 713ж.ж ... ... ... ... шығады.Арабтар Шаш қаласын өртейді.714ж Испиджабқа шабуыл жасайды.Түргеш қағанатында Сұлу қаған (715 - 738)билік жүргізді.Осы кезде қағанат күшейді. Астанасын ... ... ... ... әрі қолбасшы Сұлу екі майданда шабуыл ұйымдастырады.Батысы Арабтарға және ... Тон ... ... 723ж Ферғана қарлұқтарымен,Шаш тқрғындарымен бірігіп Арабтарға қарсы соғыс ... ... ... 732ж ... ... күш ... ... қаласын ьартып алады. 737ж Сұлу қаған арабтарға қарсы жорық ұйымдастырыпТоқарыстанға дейін жетті,бірақ қайтар жолда қаза ... ... Оның ... ... Тұқарсан Құтшар қаған болды.Оның тұсында ел ішінде 20 жылға созылған ұзақ ... ... ... ... ... Осы ... ... Жетісуға Алтайдан қарлұқ тайпалары көшіп келе бастады.Түркештер ... ... ... ... ... талас тартыстардан әлсіреген Түргеш қағанаты қайта қалпына келмей 756ж қарлұқ тайпаларының қысымына шыдамай,біржола құлайды.
Қарлұқ қағанаты
Хронологиялық шеңбері
(756-940ж.ж)
Аумағы
Қарлұқ қағанаты 756ж ... ... ... тайпаларының орналасқан жері Батыс Алтай мен Тарбағатай арасындағы өлке. 7-ғ аяғында Жетісу жеріне қарай ... 8-9ғ.ғ ... ... ... орта ... дейінгі жерді мекендеген.
Астанасы Қойлық қаласы
Діні
Қарлұқтарда ислам діні ... ... ... географы Ибн - Хаукаль Хғ былай хазды"Қарлұқтардың ... ... ... үшін 30күн ... туралы Қытай деректерінде 581-618ж.ж Қарлұқтардың басты тайпасы бұлақ(болат)Ақтах(Алтай)жерін мекендеді. Қарлұқ бірлестігінің құрамы негізінен үш тайпалық бірлестік:Бұлақ , ... ... ... ... ... ...... аңғарын мекендеген Қарлұқтардың астанасы Баласағұн болды. Қарлұқтарда 25 қала мен қоныстар болған.
Ең ірі қалалары: Баласағұн,Тараз, Мерке, Аталық,Тұзун, Балық,Барсхан,Сикуль,Талғар,Тоң,Пенчуль,т.б
Көсемдерін жабғу деп ... ... ... ... ... ... тарихы
.Олар көбінесе ұйғырлармен қырғыздармен соғысы отырды. Оларға IX ғасырдан бастап ... маза ... 810ж ... ... жасап Құлан қаласын алады. 812ж Арабтар мен Қырғыздар Отырарға шабуыл жасап,басып алады. 840ж Енисей қырғыздары ұйғыр қағанатын құлатады,оның халқын ... ... ... Ибн ... ... ... ... қағаны Таразды қорғағанымен қала құлап ислам діні қабылданады.
Саяси нәтижесі
Сонымен қарлұқтар Жетісу жеріндегі түріктерді қолдай отырып, Жетісуға 200жылдай билік етті(170,180)
940ж көоші ... ... ... ... ... үшін ... пайдаланып Баласағұн қаласын басып алды.
Қарлұқ мемлекеті құлады.
Оғыз мемлекеті
Хронологиялық ... соңы - 11ғ ... ... ... оғыздардың алғашқы отаны Жетісу болғандығына күмән жоқ.
Олар Қазақстанның батысы ... ... ... ... ... ... ... ислам дінін қабылдаған.
Әлеуметтік -экономикалық дамуы
Оғыздарды Истархидің және Қашғаридің еңбегінде ОҚ ... ... мен ... орта ... ... ... ... чігіл, имек сияқты түркі тілдес тайпалардың өмір сүргендігі белгілі. ... ... ... ... деректерде 24тайпадан құралған дейді.
Деректемелердің айырмашылықтары оғыздардың екі экзогамиялық ... мен ... ... ... топта 24тайпадан,бұлардың өзі тепе-тең екіге бөлінді. ... және ... ... ... деп аталды."Ұрұғ"деген терминмен патрономия құратын атақты тұқымдар,әулеттер аталғанОғыз даласын деп ... ... жері ... 10ғ Оғыз ... ... - Янгикент немесе "Жаңа гузия" қаласы болған.
Оғыз мемлекеті билеушісінің титулы деп ... ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алтай – Тарбағатай аралығындағы ертесақ ескерткіштері87 бет
Ерте темір дәуіріндегі жылқы ауыздығының зерттелу тарихы (б.з.д. VIII-V ғасыр)5 бет
Қожа Ахмет Яссауидің қызметі14 бет
Адамзаттың ежелгі тарихының негізгі кезеңдеріне жалпы сипаттама4 бет
Алтай-Тарбағатай аралығындағы ерте темір дәуірінің археологиялық ескерткіштері (кезеңделуі, мерзімделуі және мәдени атрибуциясы)39 бет
Алғашқы адаймның пайда болуы және оның дамуы (дәуірлер)6 бет
Биоалуандылық және түрлер жіктелуі9 бет
Ежелгі егіншілер мен бақташылар6 бет
Көне заман ғұрыптық-еске алу құрылыстары130 бет
Омыртқалы жануарлардың жалпы сипаттамасы19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь