Адам мінезі

1 Бөлім Мінез туралы және мінез бітістеріне сипаттама
1.1 Мінез туралы жалпы түсінік
1.2 Мінез бітістері, Типтік мінез бітістері
2 Бөлім Мінез құрамы, құрылымы және мінез құлқын жөндеу
2.1 Мінез құрамы мен құрылымы
2.2 Адамның өз мінез.құлқын жөндеуі.
Ұлттық мiнез адамдардың тарихи қалыптасқан бiрлестiгi мен iрi топтары болып саналатын этностың, үлттың, халықтың өмiр тiршiлiгi мен əлеуметтiк жағдайының түтастығы арқылы танылады. Əрбiр халық пен үлттың, этностың өзiндiк мiнезқұлықтарының ерекшелiктерi болатындығы тарихи шындық жəне объектив фактор. Қазақ халқының түркi тектес өзге халықтардан ерекшеленiп түратын өзiндiк сипатқасиеттерi бар. Ыбрай Алтынсарин еңбектерiнде өз халқының мiнезқүлқына тəн бiрсыпыра қасиеттердi атап көрсеткендi. Оның анықтауынша, қазақ халқына қарапайымдылық пен кiшiпейiлдiк, ашықжарқын көңiл мен кеңпейiлдiлiк, өзге нəсiлдi адамдарға деген достық жəне сыйластық көзқарас, қонақжайлылық пен пайымшылдық сияқты қасиеттер тəн. Сондайақ, олардың бойында өзге де мiнезқұлық сипаттары бар. Бұл орайда, қазақтардың өз жерi мен Отанына, туған елiне деген шексiз сүйiспеншiлiгi, мал шаруашылығымен айналасуға икемдiлiгi, меймандостығы мен балажандығы, өмiрдiң қиыншылықтары мен əдiлетсiз iстерге төзiмдiлiгi, сөз өнерiн ардақтауы, шешендiк қабiлетi, еңбексүйгiштiгi мен шыдамдылығы олардың жалпы ұлттық қасиеттерi болып табылады. Əрбiр ұлт пен ұлысқа, этнос пен тайпаға тəн қасиеттердiң жайжапсары əлеуметтiк психология саласы этникалық психологияның зерттейтiн төл пəнi.
Адамның мiнезқұлқының өзгерiп отыруына əлеуметтiк жағдайдың үнемi ықпал етiп, оның жаңа сапаларын қалыптастырып отыратындығы ғылыми түрғыдан анықтылған тарихи шындық жəне объектив фактор.
Тақырыптың мақсаты мен міндеті: Бала мінез құлқына әсер ететін факторларды көрсету; Тәрбие басы тал бесіктен басталатының дәлелдеу; Бала мінез-құлқын тәрбиелеуде ата-ана, ұстаздар рөлі туралы толық мағлұмат беру.
1. Левитов Н.Д. Психология характера. М., 1969 (1826, 4254, 5786, 117127, 332377 беттер).
2. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. Т.2. М., 1989 (211235 беттер).
3. Стихов И.В. Психология характера. Саратов 1970, (380 беттер).
4. Бодалев А.Л. Психология личности. М., 1988, (1124 беттер).
5.Галин А.Л. Личность и творчество. Новосибирск, 1989 (733 беттер).
6.Гиппенрейтер Ю.Б. Введение в общую психологию. Курс лекции. М., 1988, (257280 беттер).Личко А.Е. Психология и акцентуация характера у подростков. Л., 1983 (610 беттер).
7.Буянов М.И. Ребенок из неблогополучной семьи. Записи детского педиатра. Книга для учителей и родителей. М., 1988 (190199 беттер).
        
        Мазмұны
1 Бөлім Мінез туралы және мінез бітістеріне сипаттама
1.1 Мінез туралы жалпы ... ... ... ... ... ... Бөлім Мінез құрамы, құрылымы және мінез құлқын жөндеу
2.1 Мінез құрамы мен ... ... өз ... жөндеуі.
Кіріспе
Ұлттық мiнез адамдардың тарихи қалыптасқан бiрлестiгi мен iрi топтары болып
саналатын ... ... ... өмiр ... мен əлеуметтiк
жағдайының түтастығы арқылы танылады. Əрбiр ... пен ... ... ... ерекшелiктерi болатындығы тарихи ... ... ... ... ... түркi тектес өзге халықтардан ерекшеленiп
түратын өзiндiк сипатқасиеттерi бар. Ыбрай ... ... ... ... тəн бiрсыпыра қасиеттердi атап көрсеткендi. Оның
анықтауынша, ... ... ... пен ... ... мен кеңпейiлдiлiк, өзге нəсiлдi адамдарға деген достық жəне сыйластық
көзқарас, қонақжайлылық пен пайымшылдық сияқты қасиеттер тəн. ... ... өзге де ... ... бар. Бұл ... ... жерi мен ... туған елiне деген шексiз сүйiспеншiлiгi, мал
шаруашылығымен ... ... ... мен ... ... мен əдiлетсiз iстерге төзiмдiлiгi, сөз ... ... ... ... мен ... ... ... қасиеттерi болып табылады. Əрбiр ұлт пен ұлысқа, этнос пен тайпаға
тəн қасиеттердiң ... ... ... ... ... ... төл ... мiнезқұлқының өзгерiп отыруына əлеуметтiк жағдайдың үнемi ықпал
етiп, оның жаңа сапаларын ... ... ... түрғыдан
анықтылған тарихи шындық жəне объектив фактор.
Тақырыптың мақсаты мен міндеті: Бала мінез құлқына әсер ететін ... ... басы тал ... ... дәлелдеу; Бала мінез-құлқын
тәрбиелеуде ата-ана, ұстаздар рөлі ... ... ... ... Бөлім Мінез туралы және мінез бітістеріне сипаттама
1.1 Мінез туралы жалпы түсінік
Әр адам сыртқы дүниенің тітіркендіргіштеріне өз әлінше ... ... ... ... ортамен байланысуы үшін жасайтын қатынастарының
жиынтығы оның мінезін ... ... әр ... әр ... мінез
бітістерінің болуы оның сыртқы ортамен түрліше қарым-қатынас ... ... ... Адамның үйреншікті әдеті болып қалыптасқан мінез
бітістерінің кейде ол сыртқы ... ... ... ... ... ... ... біреудің қатал, не тамыр болуының
негізінде адамды ... ... ... мінез қатынастарының
тұрақты жүйесі жатпай, темпараменттің жүйке ... тума ... ... кеткен әдеттерінің жатуы ықтимал.
Мінез- адамның негізгі өмірін, бет ... және оның ... ... сипаттайтын сапалы өзгешелік. Ол-көп ... ... ... ... ... ... ... әр қырынан
көрсететін қасиет.
Мінез дегеніміз-әрбір адамның жеке ... тән ... ... ... жиынтығы.
Мінез- кең мағыналы ұғым. Мінездің моральдық ... ... ... күші мен ... оның ... ... ... еептелінеді.
Рухани дүниесі бай,қажеттері мен қызығулары, талғамы мен ой-
өрісі кең ... ... ... адам ... Бірқалыпты, тұрақты мінезі
бар адам басқалардың ... ... ... мінезге тән сапалардың
біріне оның ... ... ... ... ... ... тығыз байланыст. Адамда қабілеттіліктің дамуы кейбір
мінез бітістерінің болуын қажет етеді. Мінезді қалыптастыруға ... ... ... ... ... қоғамдық болмыспен, әлеуметтік ортамен (
мектеп,балалар мекемелері, оқу, ... ... т.б) ... ... ... дар ... ... үшін шешуші роль атқарады. Мінез мәселен,
ешбір бала ... ... не ... ... ... болып
тумайды. Оның мінезі ұзақжылғы өмір сүру ... ... ... ... ... үрдісінің ықпалымен қалыптасып отырады. ... ... де ... бітістерінің қалыптасуында шешуші роль атқарып
отырады. Мiнез жеке адамның ... тəн ... ... тiл ... ... дара ... жиынтығы.
Мiнез нақты адамның шыншыл, адал, ақкөңiлдiгiне орай сипатталмайды, аталған
сапалар əртүрлi жағдайларды көрiнiс беретiн жеке адам ... ... бiле ... оның ... ықтималды əрекеттерi мен қылықтарын күнi
iлгерi барластырумен оларға тиiстi реттеулер жəне ... ... ... ... ... ... ... жаңылмай, дəл айтуға
болады.
Алайда, жеке тұлға ерекшелiкке бай келедi, ал ... бəрi де адам ... деу ... Мiнез көрсеткiшi адамның барша жағдайлардағы мəндi
сипаты мен тұрақты сақталатын таңдаулы ... Егер адам ... ... ... ... сондай тұрпайылық пен ұстамсыздық
осы адамның төл қасиетi деу жөн емес. Жайдары мiнездi, көңiлдi адамның өзi
кей ... ... ... ... түсуi мүмкiн. Өмiрге келумен бастауын
алып, мiнез нақты адамның өмiр барысында қалыптасады, ... ... ... ... əр ... ойлау, сезiм, ниет, əрекет сипатын
бiрлiктi анықтап барады. Мұнда адамның ... ... ... ... ... мен ... жағдайлар маңызды келедi. Дегенмен,
мiнездiң нақты қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... командасы, еңбек ұжымы ж.т.б.) қалыптасады. Осы
топтар сипаты мен оларда ардақталатын ... ... ... ... ... ерекшелiктерi орнығады. Мiнез бiтiстерi, сонымен
бiрге тұлғаның отбасындағы абройы, топтың басқа мүшелерiмен ... ... не, аса ... ... ... ... ... дамыған топ, ұжым ... ... де ... ... оң əсер етедi. Жақсы мiнездi адам қалыптастыра отырып, ұжым өз
дəреже, деңгейiн арттыра түседi.
Қоғам əсерлерi мен ықпалдарын ... ... ... жеке ... ... құрайды, яғни оның заттай жəне рухани ... ... ... ... ... ... сай жеке адам өз ... ... ... мен ... iске асыруда қажет белсендiлiк деңгейiн белгiлей алады. Мiнезге
орай адамның дүние талғамы, өмiр мəнi, ... ... ... ... ашылады.
Мiнездi дұрыс түсiнуде адам үшiн маңызды болған қоғамдық құндылықтар мен
жеке талғамдар арақатынасы шешушi мəнге ие. Əр ... ... сай ... ... ... ... Мiне осы мiндеттердi iске асыру барысында мiнез
қалыптасады. Кейiн солар тұрғысынан тексерiледi, бағаланады. Сондықтан да
мiнез қандай да адам ... ... ... т.б.) көрiнiсi ғана
болып қоймастан, қоғамдық мəнi бар iсəрекетке болған бағытбағдар сипатын
аңдатады. Осыдан ... ... ... ... ... негiзiнде нақты бiр қалыпқа келедi. Мiнез қалыптасудағы басты
шарт өмiрлiк мақсат, мұраттың нақтылығы. ... ... не ... ... ... ... ... болса, жеке
адам мiнезi мен оның ... ... ... ... ақ ... ... адамның бiрi iзгi ниеттi де, ал екiншiсi жауыз ... Жеке адам ... оның ... ... iз бередi. Əрдайым
қылық «осылай болсын» деген ниеттен ғана ... адам ... ... ... ал бұл ... ... да ... басымдау болумен адам
мiнезiне белгiлi сипат ... ... ... ... ... ... ... етедi. Тиянақты көзқарас наным адамның өз
iсəрекетiн ұзақ мерзiмдi бағытбағдарға сай белгiлеп, ... ... ... ... iсiнiң дұрыс та маңызды екенiне сенiмдiлiк
туғызады.
Мiнез ерекшелiктерi адам қызығуларымен ... ... ... оның бұл
қызығулары мəндi əрi тұрақты болуы ... Ал ... ... ... жағдайда, дербестiгiнiң кемдiгi мен тиянақтылығы болмағанынан ... ... ... Қызығулар ұқсастығы мiнез теңдiгiн ... ... ... ... не мұңды, кiшiпейiл не өзiмшiл
тұлғаларды айыруға болады.
Мiнез адамның қолы бос ... ... өзi ... ... ... танылуы мүмкiн. Мұндай қызуғалар тұлға мiнезiнiң жаңа, ерекше қырларынан
хабардар етедi. ... ұлы ... ... ... Бөкетов қолы босаса,
аудармашылықпен айналысып, орыс, батыс қаламгерлерiнiң небiр əйгiлi көркем
шығармаларын қазақ оқырманына жеткiзген; ... тiл ... ... ... ... ... ертұрман, қамшы жəне т.б. заттарды оюлап,
жолдастарын таң қалдырған; ғұламатүркiтанүшы ... ... ... босаса, күйшiлiк өнермен айналысады. Адамның рухани немесе заттай
қажеттiлiктерiнiң қайсысының ... ... ... оның тек ой, сезiмдерiнiң
ғана емес, сондайақ iсəрекетiнiң де бағытбағдары айқындалады. Бұл арада ... ... ... алға қойылған мақсатқа тiкелей сай ... адам не ... ... ... не ... ... ... сол iстi қалай ... ... ... калпы адамның
бағытбағдары мен iсəрекет кейпiнiң бiрлiгiнен келiп шығады.
1.2 Мінез бітістері. Типтік мінез бітістері
Адамның өмір жолы мен ... ... ... ... мінез бітістерінде басқа біреуде қайталанбайтын жеке ерекшелік көптеп
кездесіп отырады. Типтік мінездер-белгілі тарихи ... ... ... ... бітістерінің кейбірін белгілі топтарға
жинақтауға ... яғни ... ... бағытынан, бүкіл психикалық
тұрпатынан байқалатын мінез бітістері әр түрлі ... ... ... ... ... басқалармен қатынасын білдіретін мінез бітістері
кіреді. Бұларға : ұжымдық, имандылық, ... ... ... ... ... ... қатыгездік, тұйықтық, зымияндық т.б.
бітістер жатады.
Адамның ... ... ... мінез сипаттарына:
кішіпейілік, қарапайымдылық, өзін-өзі сыйлай алу, талап қоя ... ... өр ... ... ... т.б. ... ... бітістері
Белгілі қоғам мүшелеріндегі ортақ ... ... ... ... ... ... және ... мүшесіне дұрыс
көзқарас, кішіпейілділік, қарапайымдылық, сергектік, ... ... ... ... ... ... ... ғылымының алдындағы
басты міндет.
1. Отансүйгіштік – кісінің бойындағы күш ... ... ... халық мүддесіне, оның игілігіне яғни, адамның кір жуып,
оның кіндік кескен жеріне білдіретін перзенттік ... ... ... ... ... Мақсаткерлік –бұл адамның өз мінез ... ... ... ... Мұны өзінің ұстаған бағыт –бағдар позицияалуы.
Алдағы мақсатынан ауытқу, бос ... ... ... ... сиыспайтын қасиет.
3. Борыш пен жауапкершілік Бұл- адамның үй-іші, әке- ... ... ... ... ... ... ... оны орындау
ми мен жүректің бірлескен жұмысын қажет етеді. Оны ақыл ... ... ... ... деп ... ... ұятқа келіп
тіреледі. Адам өзінің борышымен жауапкершілігіне үйлеспейтін қолайсыз
қылық көрсете, мұнысы тәрбиелі кісіге мықтап ... оның ... ... ... кетпей қояды.
4. Мейірімділік пен ізгілік. Осы екі қасиет басқаларға ( ... ... ... т.б.) ... ... ... сеніміне ие болу,
адамдармен қарым-қатынас ... ... ... ... деп ... К. Бови-“мылқаулар сөйлей алатын, кереңдер
ести алатын тіл”.
Кісіге ізгілік, имандылықпен ... оған ... пен ... ... ... ... пен ... Бұл екеуі- бір-бірімен біте қайнасқан
кісінің жақсы мінез бітістері. ... ... бар ... кісі
әділетті де, кішіпейілдік пен қайырымдылық, қарапайымдылық жасап жүреді,
бұлар кісінің аты мен абыройына дақ ... ... Бұл- ... ... ... ... ... негізінде
пайда болып, уақыт сынынан өткен адамгершілік құндылығы мол ... ... ғана тән ... ... ... ... асқақтатады, ол жан мен тәннің
гүлдене түсуіне жәрдемдеседі. Оның ... ... өте ... әрі ... ... Ол ... бір-біріне сөз жүзінде де, іс жүзінде де
адал және шынайы болу, өзара терең ... ... ... ... ... ... өзара қол ұшын беру, өзара жауапкершілік пен қамқорлық.
7. Дос іздеу- асқақ арман мен ... ... ... ... ... ... ... ерекше сезімі. Ол өзара пікір алысудың, ... ... ... ... нанымдарды қалыптастырудың таптырмас мектебі. Осы
кезде жас адам үшін ... ... ... ... ... -өмірдің
даңғыл жолы емес, сондықтан ол туралы үстірт, ... ... ... ... ... ... бiрдейлiгi болғанымен, əр адам өз жолын
таңдайды, өзiне қолай, қайталанбас ... ... ... адам ... ерекшелiгi көрiнедi. Белгiлi ықпалға ие ... ... ... ... ... таңдауда айқын жүз бередi. Бұл тұрғыдан
тұлғаның табысқа жету ... ... ... ниет ... ... ... жүректiлiк немесе ерiксiздiк, қорқақтық,
күдiкшiлдiк ж.т.б.) мiнез бiтiсi деп тануға болады. Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... (ынта бiлдiру, жарысқа
түсу, тəуекелге бел байлау ... ... ... ал ... ... ... ... алмайды, жүрексiнедi, ықыласы мардымсыз
ж.т.б.).
Мiнез жөнiндегi бiлiмдер
Мiнез құбылысын ... ... ... ұзақ даму ... ... бойы бұл психология саласы мiнездер типiн саралап, адамның əртүрлi
өмiр жағдайларындағы əрекетқылығын болжастыру мақсатында ... ... ... ... келдi. Адамның тума емес, өмiр барысында
қалыптасатын ... ... ... ... ... ... тұлға
дамуындағы сыртқы, жанама факторларға негiзделедi. Осы бағытта ежелден
өрiстеп келе ... ... ... ... ... психологиялық
жолдары бар. Солардың кейбiрiне қысқаша түсiнiк:
Жұлдызнама(гороскоп) адам мiнезiн туған күнiмен байланыстырып түсiндiредi.
Жалпы қабылданған ... ... ... ... аралыққа бөлiнедi, олардың
əрқайсысына нақты белгi, символ берiледi. Осы ... ... от, ... т.б.) тəн ... қасиеттерге орай адам мiнезi суреттеледi. Мысалы,
кельт жұлдызнамасында 22 желтоқсан мен 1 ... ... ... ... ... ... адам сүйкiмдi, ақ жарқын, кеуiлшең т.б., ал ... ... ... ... ... таутеке, яғни мұндайлар
өжет, тұрақты, төзiмдi, тұйық, сыршыл келедi.
Физиогномика(phisis табиғат, gnomon бiлу) ... ... ... ... ... ... ... белгiлi топқа бiрiктiрiп, олардың
психологиялық сипатын анықтайтын ғылым. Адам дене ... ... ... да сол жануарға тəн мiнез ерекшелiгi оған таңылады.
Мысалы, Аристотель пiкiрiнше, адамның мұрын танауы өгiздiкiндей жуан ... ... ... ол ... ... ... кең ... жалпақ мұрын
ақымақтық; қой, ешкi жүнiне ұқсас ... адам ... ... ... тiке шашты адам ержүрек, батыл ж.т.б.
Адамның басқа да келбет көрiнiстерi (көз, ауыз, отырыстұрыс т.б.) негiзiнде
мiнездi байқастыру осы ... ... ... ... қол, ... бал ашу) адам мінезін ... ... түсі ... ... жүйесі.
Дерматоглификабармақ, алақан терісіне тумадан түсетін өрнектер арқылы адам
мінезін анықтайтын ғылым жүйесі.
Графологиямəнерлі əрекет жазу таңбасына орай адам ... ... ... ... сан ... Бұл ... айқын көрінеді: біреудің барша қимылы
шапшаң, екінші асықпайды, бірақ ісі тыңғылықты; үшінші іске ... ... ... ... ойланады, жағдайға қарай ісін ретіне келтіреді.
Адам мінезінде ... ... ... ... бiтiстерi деп аталады.
Қандай да бітіс əрекетқылықтың ... ... ... ... ... ... ... көрінуі тиіс болған қалыпты жағдайлардан ... ... ... ... өзі де ... танытады). Сондықтан
қалаған мінез бітісі нақты жағдайда ... ... ... ... бітістері мен сипатын белгілі қылықтың нақты ... ... да ... ... яғни ... бітістің көріну мүмкіндігі неғұрлым
жоғары болса, ол адам мінезінің тұрақты белгісі ретінде танылады. ... ... ... ... ... ... яғни мінез бітістері
адам əдетіндей бірқалыпты, механикалық қайталана бермейді. Солай да болса,
мінез бітістері мен ... ... ... та бар: ... мінез бітісі
ретінде жауапкершілік адамның ұқыптылық əдетінде көрінеді. Бірақ əдет мінез
бітісіне өте бермейді, ол тек ... да ... ... ... бітістері өз ішіне ойлау, түсіну əдістерін қамтиды. Қайсы бір тұлғаға
тəн қылықты жасауда ... ... ... Ал əдет ... ... ... де ... Сонымен бірге бітіс адам қылығына
ықпал ете ... сол ... ... ... бекиді. Мінез
бітістерінің қалыптасуын əрекетқылық мотивтерінен айыра қарауға болмайды.
Қандай да ... ... ... іске аса ... ... ... Əрқандай
мəнді, тұрақталған мотив болашақ мінез ... ... ... ... ниет ... ... ал кейін оны əрекет тұрақты ... ... ... ... да мінез бітістерін қалыптастыру қажет
қылықəрекет мотивтерін түзіп, оларды ... ... ... ... жалпыланған қасиеттері ... ... ... күштіəлсіз, қаталжұмсақ, тыңғылықты өзара
қайшы, кеңтар ж.т.б. Егер мінез күштілігі адамның алға ... ... ... жеңуіндегі қуатынан көрінсе, мінез əлсіздігі
қорқақтықтан, ниет тұрақсыздығынан, т.б. ... ... ... ... ... ал жұмсақтықтан адам икемшіл, орнымен
шегінеді, келісім жолдарын ... ... ... тыңғылықтылығы мен
қайшылығы мінез бітістерінің ішіндегі жетекші жəне ... ... ... ... ... бəрі ... ... тыңғылықты мінез, ал бір қасиет ... ... ... ... Адам ... мен ... ... дамығандығы мен көп түрлілігі мінездің кеңдігін танытады. Мұндай
адам əлемдегінің біріне қызығып, бəріне араласқысы келеді. Ал ... ... ... адамдар өзінөзі шектеуге бейім, ниет əрекеттерінің өрісі өте
елеусіз.
Сонымен бірге, адам мінезінің ... мен көп ... ... бір ... ... де əрқилы, тіпті қарамақарсы ... шек ... Адам ... өте нəзік мəдениетті болуымен бірге
қатал талапшаң болуы мүмкін. Осыған қарамастан, оның мінезі ... ... ... көріне түседі.
Көп жағдайда мiнез жəне темперамент салыстырылып түсіндіріледі, кейде
бірінің ... бірі ... Ал іс ... олай болмауы керек.
Мінез бен темперамент ұқсастығы адамның физиологиялық ерекшеліктеріне, ... ... ... ... Қандай да мінездің қалыптасуында
белгілі жүйкелік сипатты темперамент ... ... ие. ... ... жете ... ғана ... ... қалыптасады. Темперамент
мінез дамуына негіз. Мінездегі ... ... ... ... тікелей темпераментке байланысты. Бірақ ... ... ... ... ... ... ие адамдарда
əрқилы мінез белгілері болуы мүмкін. Темперамент ерекшеліктері қайсыбір
мінезді дамытып, басқаларына ... ... ... ... ... ... жігерлілік пен жүректiлiктi дарытуы қиынға соғады. ... ... ... ... бола ... ... сангвиник ұқсап
көпшiлiкпен тез тiл табысып кете ... ... ... ... ... ... əрекет көрiнiсi болудан қалып,
мiнез бiтiстерiне сай əрекетқылықтардың iске қосылу динамикасын айыруға
көмектеседi. ... жəне ... ... ... ... өзара байланысқа түсiп, тұлға даралығының интегралды
сипаттамасын бередi.
Мiнезбен ерiк арақатынасы өте тығыз. ... көп ... ... ... «еркi күштi адам» сөз тiркестерiн бiр мəнде түсенемiз. Ерiк, көбiне,
мiнез күшiмен, ... ... ... ... ... ... айта отырып, ондағы ерiктiк сапалар мен мақсат
берiктiгiн ескеремiз. Бұл тұрғыдан адам ... ерiк ... ... ... ... ... ... жеңуде көрiнедi. Алайда, мiнез тек күш
сипатымен айқындалмайды, онда əрқилы өмiр жағдайына орай ерiк ... ... ... бар. Бiр ... ... əрекеттерде мiнез
қалыптасады əрi көрiнедi, адам үшiн ... ... ерiк ... ... қасиет түрiнде бекидi; кейiн осы қасиет адам қылығы мен
ерiктiк əрекеттерiне ықпал етедi. Ерiктi əрекет ... ... орай ... жəне табандылығымен ерекшеленедi. Екiншi тараптан, еркi бос адамды
көп жағдайда ... деп ... ... тұрғыдан бұлай
болмауы тиiс, еркi бос адамның да қандай да мiнез ... ... ... ... ... Мiнезi айқын болмағандықтан
адамның iсəрекет, қылығын алдын ала болжастыру мүмкiн ... ... ... ... ... еткендей дербес бағытбағдар жоқ. ... бəрi өз ... ... ... ... ... ... сезiмдiк процестерiмен байланысты, əрi бұл
байланыс өзара ықпалды. Бiр тараптан, инабаттық, эстетикалық, интеллекттiк
сезiмдердiң даму ... ... ... мен ... жəне ... ... мiнезге тəуелдi. Екiншiден, осы сезiмдердiң өздерi
тұлғаға тəн тұрақты ... өтiп, адам ... ... ... ... көтеру, т.с.с. күрделi сезiмдердiң болуы жоғары ... ... ... ... ... ... ... үлкен маңызға ие. Ой
тереңдiгi мен жүйрiктiгi, қалыптан тыс мəселелердi қоя бiлiп жəне ... ... ой ... ынта мен ... бəрi адам ... ... белгiсi. Ал осы ақыл қабiлетiн пайдалануда бағыт таңдау тiкелей
мiнезге байланысты. Тұрмыста ... ... ... ... ... жарытып, ештеңе өндiрмейтiн адамдар аз емес.
Мiнез құрастырушы көптеген қасиеттер ... олар ... ... ... ... ... ... т.б.). Ал кейбiр ... ... ... ... т.б.), ... ... т.б.), ақылсаналық (ой тереңдiгi, ... т.б.) ... ... ... ... ретiнде талдауға келедi. Барша мiнез
бiтiстерi өзара заңдылықты байланысқан: ... адам сақи да ... ... ... ... достыққа тұрақты т.б.
2 Бөлім Мінез құрамы, құрылымы және мінез құлқын жөндеу
2.1 Мінез құрамы мен құрылымы
Мiнез түрi өзiнiң құрамындағы бiтiстердiң жалпы ... ... ... ... ... ... жетекшi жəне қосалқы болып бөлiнедi. Негiзгiлерi
адамның бағытбағдарын айқындауға ықпалын тигiзiп, яғни ... ... ... ... де, ... мiнез қырларын толықтыра түседi.
Мысалы, батылсыздық, қорқақтық жəне альтруистiк бiтiстердiң алғашқы екеуi
жетекшi мəнге ие болса, онда адам ... ... ... бiреуге жақсылық,
яғни альтруистiк қадамында жалтақшыл, күдiктi болуынан көздеген iсiне ... ... ... ... ... келсе, алғы екi жағымсыз
бiтiстердi қаймықпай басып, қайырымдылық ... ... ... ... мiнезiнiң белгiлi түрде қалыптасуы оның қоршаған ... ... Бұл ... мəнi адам ... ... келген өмiрлiк
объекттердiң маңызымен анықталады:
1. Басқа адамдармен қатынасына қарай (шыншыл өтiрiкшi, əдептi ... ...... орай ... — ерiншек т.б.)
3. Өз басына болған қатынасына байланысты (сыншылөзiмшiл т.б.).
4. Заттарға қатынасынан ... ... ...... ... ... ... де мiнез түрiнiң қалыптасуында үлкен маңызға
ие екенi сөзсiз, дегенмен тұрақты, ... ... ... ең алдымен
адамның адаммен, қоғамға араласып, қатынасу дəрежесiне тəуелдi. Ұжымнан тыс
тұлғаның ... ... ... т.б. ... ... iзгi
ниеттерiнен бөлек мiнез түрi болмайды. Адамдар өзара ұзақ қатынасқа келе
отырып, бiрi екiншiсiнiң ... ... ... осыдан кей адамдар
əрекетқылығында өзара ұқсастыққа келедi немесе қарамақарсы, ... ... ... ... ... ... Алайда, еңбек,
iсəрекет қатынастарында қалыптасқан мiнез ... ... ... ... ... ... себепшi болады.
Мiнез əр тұлғада өзiнше көрiнiске ие, солайда болса, оның құрамында белгiлi
топ адамдарына ортақ бiтiстердi бiрiктiруге ... ... ... ... ... кейбiр тобына тəн қасиеттiң бiреудiң дара мiнезiнде нақты
көрiнуi. Мұның түпкi себебi мiнез тума берiлмейдi, əр ... ... ... өкiлi ... оның өмiр ... мен iсəрекетiне сай қалыптасады.
Мiнезде жеке бiтiстер жəне ... ... ... ... ... ... етушi жалпы қылық тəсiлi мiнез типтерiн ажыртуға
болады. Мiнез типiн анықтауда ... ... ... жалпы да мəндi,
өмiрлiк қажеттi тараптары ескерiледi.
Осыған орай мiнез келесi типтерге бөлiнедi:
1. Үйлесімді (гармонический) мiнез типi ... ... ... ... ... адамда iшкi қарамақарсылықтар болмайды,
ойлаған ойы мен iстеген iс ... сай ... ... ерiк күшi
мол, қайсар, бiр сөздi. ... ... қиын ... ... ... ... талғамын ауыстырмайды.
Мақсатмұраттары мен принциптерi үшiн ... ... Бұл ... сүру ... жағдайға бағыну емес, оны өз қалауына орай өзгерту.
2. Іштей қарамақарсылықты, бiрақ сырттай келісімді (внутренне конфликтный,
но внешне согласованный) ... ... Бұл ... ... iшкi ... ... əрекет қылығы арасында келiспестiк бола тұрып, өзiнiң қоршаған ... ... ... ... ... ... ... үлкен күшпен орындайды. Өзiн ерiк билiгiнен ... ... ой ... ... ... шындығынан ажыратпаудың ... ... ... дүниемен болған араздықты мұндай адамдар өздерiнiң ойпiкiрлерiн
қайта қарастырумен, психологиялық ... ... жəне ... ... ... ... берiлмеу жолдарымен шешуге бейiм
келедi. ... ... ... ... ... ... ... жағдайларды өзгертуге ынталы емес.
3.     Икемі кем, қарамақарсылықты (конфликтный с ... ... ... ... мен ... ... арасында үйлеспестiк орын алған,
шамданғыш, ... ... ... ... қабiлетi нашар дамыған,
iсəрекетiн ақыл ... сала ... Бұл ... тəн ... ... ... арақатынасын нақты əрекетқылық
жүйесiне келтiрмеген,
өмiр желiсi қарапайым бағытты тез ... ... ... ... ... да күш жұмсамайақ
бiр сəтте қанағаттандырылуы тиiс.
Олар өмiр үшiн күреске дағдыланбаған, қажырсыз. ... ... бұл ... тыс ... ... орынсыз артық қамқорлығынан
дербестiк қалыпқа үйренбеген. Осыдан, ... ... ... ... iздестiруге шамасы жетпейдi. Қиыншылықтарды абыржумен қабылдап, ырықсыз
психологиялық қорғаныстармен (шарбаялық, қыңырлық, нəтижесiз армандау)
айналып өтуге ... ... ... ... адам ... ... бостығынан
төңiректегi жағдайға ыңғайшыл келедi. Жеке адамдық деңгейi төмен. Тұрақты
мiнезқұлығы қаланбаған,
осыдан барша iсəрекетiнде ... ... ... ... адамдарына
жағымпаздану бұл
адамның бойына сiңген мiнездiк көрiнiс.
Мұндай адамдардың iшкi жан дүниесi ... ... ... үшiн болған əрекетқимылы тiке, бiрбеткей. Күнделiктi күйбең
мүдделерiне ... ... ... өз ... ... алмайды.
Олар үшiн кедергi бiреуақ сыртқы; iшкi сапалық, ... ... ... ... бар көздегенi мол, оңай олжа, бiр мезеттiк
игiлiк. Бұл ... ... ... ... қалыпты жағдайды
пайдаланумен ... ... ... ... ету. Ыңғайласу,
жағымпаздықпен iшкi дүниесiн ... ... ... ... мiнездiк болмысы.
Мiнездiк бiтiс асқынуы
Мiнездiк бiтiс асқынуы(акцентуация) ... ... ... ... тыс ... ... ... «əлсiз жерлерi»
формасында көрiнiс беруi. Мұндай да адам жалпы тұрақты қасиеттерге ие ... ... ... өте шəмшiл, шыдамсыз келедi. Асқынба мiнез адамы
қиын жағдайларда төзiмдiлiктен ... ... ... ... Тұлғалық мiнез асқынуына тап болған адам қоршаған орта əсерлерiне
берiлгiш, психикалық ... көп ... Егер ... ... ... ... соққы болып тиетiндей жағдай болса, адам қылығы ... ... ... тыс дамыған бiтiстерi адам билiгiне ырық бермей,
басқа ... ... ... ... шығарады. Кейбiр адамдардың жəй əзiл
немесе сын көтермеуi, екiншiлердiң орынды, орынсыз тiке, ... ... ... ... ... ... ... Мiнездiң мұндай ұнамсыз жəйтi
жасөспiрiм шақта ... ... ... ... ... ... ... мүмкiн,
ал адамды қоршаған ұнамсыз жағдайлар басымдау болса, психикалық сырқаттарға
тап қылады.
6. Мiнездiң ... ... ... ... ... ... бiрлестiгi мен iрi топтары болып
саналатын этностың, үлттың, халықтың өмiр ... мен ... ... ... ... ... ... пен үлттың, этностың
өзiндiк мiнезқұлықтарының ... ... ... ... ... фактор. Қазақ халқының түркi тектес өзге халықтардан ерекшеленiп
түратын өзiндiк сипатқасиеттерi бар. Ыбрай ... ... ... мiнезқүлқына тəн бiрсыпыра қасиеттердi атап көрсеткендi. Оның
анықтауынша, ... ... ... пен ... ... мен кеңпейiлдiлiк, өзге нəсiлдi адамдарға деген достық жəне сыйластық
көзқарас, қонақжайлылық пен пайымшылдық ... ... тəн. ... ... өзге де ... ... бар. Бұл орайда, қазақтардың
өз жерi мен ... ... ... ... шексiз сүйiспеншiлiгi, мал
шаруашылығымен айналасуға икемдiлiгi, меймандостығы мен ... ... мен ... ... ... сөз өнерiн
ардақтауы, шешендiк ... ... мен ... ... ... ... ... табылады. Əрбiр ұлт пен ұлысқа, этнос пен тайпаға
тəн қасиеттердiң жайжапсары əлеуметтiк ... ... ... ... төл ... ... өзгерiп отыруына əлеуметтiк жағдайдың үнемi ықпал
етiп, оның жаңа ... ... ... ... ... ... ... жəне объектив фактор.
7. Мiнез жəне адамның жас сатылары
Адамның алғашқы өмiр қадамдары тiршiлiк ... ... гөрi ... ... мен ... бақылауға (созерцательность)
бағытталады. Негiзiнен объекттермен ... түсе ... бала ... ... ұмтылады. Соған байланысты өз қылықəрекеттерiнiң орынды не
орынсыз екенiн бағамдай бастайды. Баланың сезiмталдығы жас ұлғайған ... ... ... ... ... ... игерiлген тəржiрибе мен бiлiм
бозбалалық кезеңнiң тұрақты ... ... ... ... ... шақтың өмiрге қойған талаптары өте жоғары да ... ... ... ... аласапыран, күйзелiсi мол, ерiк күшiн
керек ететiн өмiр басталады. Қоршаған ... ... ... ... ... сырттай бақылаудан гөрi анағұрлым қиын. Көрер көзге əдемi iс,
оқиға, зат нақты орындауға келгенде сүйкiмсiз де ауыр ... ... ... ету оңай ... ал ... өзiң ... одан да ... бұрқасынында əрекет ете бiлу алғы шарт, ал кей жағдайларда өз ... ... ... ... ... ... ... түртүс, əуенге толы
дүние ендi бозбаланы əлеуметтiк талаптар мен қалтқысыз мiндеттерге ... ... ... балалық шақтағы жасанды бағыт ... ... ... ... ... келедi. Бақытқа деген көзсiз
ұмтылыс ендi «бақытсыздықтың» қорқынышына ауысады. Бiрақ бұл ... ... мол, ... қиыншылықтардың бəрi де өтпелi. Болашаққа деген сенiм
шексiз. Сонымен ... ... ... бiрде бiреуге керегi жоқ ... ... ... түсесiң. Бiрақ дүние жұмбақ, оны тануға болған
ұмтылыс өте ... ... өмiр ... көп ... ... да ... басу кейпiне
келе бастайды. Өмiрдiң бəрi тек бақыттан тұрмайтынын түсiнiп, адам қанағат,
шүкiршiлiкке бой ... ... ... ... ... ... ... нақты, күтiлмеген, бұлтарыстары көп ақиқат өмiрге өте бастайды. Ендi
бозбала өзiнiң бар қуатжiгерiн ... да ... ... ... ... ... ... iсəрекетке араласудан жас жiгiт, бойжеткен
бұрынғы жалған түсiнiк, ұғымдарынан арыла бастайды. Өмiр ендi ... ... ... ... ... ... ... Тұлғаның əлеуметтiк
кемелденуi байқалады. Бiрақ əлiде жас жiгiт басқаларды бағалауда өз сезiм
өлшемiне көбiрек сенедi, ... ... ... ... ... формаларында өзiнiң тұлғалық бейнесiн нығайта түседi.
3640 жаста адам өмiрдiң жаңа сатылық деңгейiне көтерiледi. Осы ... өмiр ... кеми ... ... бұл ... алғашында рухани
құндылықтар молдылығынан онша байқала бермейдi.
Ал адам егде тартқан сайын оның ... ... ... ... көбi жойылып, өткен өмiр жеке оқиғалар жиынтығы ретiнде еске
алынады. Тек өмiрдiң алғашқы шерегi ғана ең ... ... əрi ... ... ... келе бередi. Қалған шақтардың бəрi қысқа да сарсаң
өмiр күйбеңiндей көрiнедi. Көп жайт естен шығады. ... ... ... ... ... жоғалтып, елеуден қалады. Осы ... ... ұлы ... Қожа ... ... ... дептi: «Баз кештiм
елу екiде жиғанымнан, Малмүлкiм артық емес бiр ... ... ... ... ... шалт ағып, iзiн жуыпшайып, өткеннiң бəрiн татымсыз күйге
түсiредi. Кешкен дүние тұманданып, көз алдыңнан кете ... ... ... ... ... өткен қызғылықты оқиғалар андасанда жылт ете, көрiнiп,
көңiлдi рахатқа бөлейдi. Осының бəрi уақыт ендiгiндегi адамның барша ... ... ... оның ... көрiнiстерi ғана бекiп қалатынын
дəлелдейдi.
Өмiрдiң екiншi жартысының мəнi бiрiншi өмiр бөлiгiнде ... ... ... ... ... күнi ... анықталады.
Адам мiнезiнiң санқилы көрiнiстерi жас сатыларына байланысты əрқилы. Бұған
дəлел «Диуани хикмет» ... боп ... ... ... жан кешiп, мехнат шегiп,
бас ұрған ем …» «Қанағат елу сегiзде
сезiндiрiп, Тыя гөр, ... ием, өзiң ... бар ... ... ... ... ... сүйкiмдi, ендi бiреулерi ересек кезiнде
көрiктi əрi iскер. Ал кей ... егде ... ... жəне ... ... ... ... Осыдан əрбiр адам
мiнезiнде белгiлi бiр жас сатысында қандай да қасиеттердiң толық ашылуына
себепшi бiр факторлардың ... ... ... ой ... Ал осы ... ... үшiн əзiрге сыр.
Өмiр ақырына жасанды, жалған ... ... ... ... өмiр
жағдайынан жамылған бүркемелер ысырылып, ... ... ... ... роль мəнмағынасын жоя бастайды. Адам фəни ақырында өзiн танып,
өз болмысының ... ... ... ... Өмiр ... ... меңзей қарау (созерцательность) кейпiне қайта оралады. Жас күнде
де игiлiк, ... ... ... ... ... Алайда,
бозбалалықтың мұңнан қашып құтылмағанындай, кəрiлiкке де рух көтерiңкiлiгi
жат емес. Көптеген ... ... өмiр ... адам өзiн ... дүниемал, досдұшпанның шын мəнiн пайымдау деңгейiне жетiседi.
Қоғамда əдейi, мансап иелеу үшiн бүркенген жалған зероқалары (мишура) ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарына
объектив баға бередi.
Кəрi адамның ең күштi психикалық қасиеттерi өткен өмiрдегi өз мəндiлiгiн
сезiнуi, ... ... ... жəне жемiстi iсəрекеттерiнен қанағат
рахатын тауып, мəңгiлiк өмiр дариясының бiр тамшысы болғанынан ... Бұл ... бақи ... ... алып тұрған шақта да адам өзiнiң
мəңгiлiктен өшiп кетпейтiнiн ... оны ... ... Оның өмiрi ... ағымын жалғастыруға себiн тигiздi; мұны түсiну кəрiлiк даналығы.
2.2Адамның өз мінез-құлқын жөндеуі
Адамның бойындағы мінез бітістерінің өзі үшін де, ... ... үшін де ... зор ... бар. Егер біреу туралы :
“Оның мінезі қандай жаман” десе, онда ... ... ... ... оның ... ... отбасында онымен бірге өмір сүру көбінесе
мүмкін болмайды. Мінезі жақсы адамдар ... ... ... мендостарының сүйіспеншілігі мен құрметіне бөленеді.
Кейбіреулер мінезді жақсарту мүмкін емес деп санайды. ... ... ... өзі ... ... ... мінезім осылай болған соң не
істеймін? Менің өзім де ... риза ... ... ... ... алмаймын”
–дейді. Бұл дұрыс емес.Рас, өз мінезін өзгерту, оның теріс жақтарынан ... өз ... ... оңды ... ... ... ... бірақ мүмкін
нәрсе.
Мінез-құлық мәдениеті бойынша жұмыс жүйесінде ... ... ... да өткізілетін арнаулы тәрбие жұмысы алады. Мәдени мінез – құлық
ережелері ... ... ... кеңейту және тереңдету, оларды
жүйеге келтіру үшін тәрбиенің түрлі формалары: әңгімелесу, ... ... ... ... ... ... ... талқылау пайдаланылады.
Неғұрлым кең тараған жұмыс формасы - әңгіме. Әңгіме ... ... ... ... ... ... алынып, олардың мінез
-құлқына байланысты болса, оқушылардың айналасындағы адамдарымен ... ... ... ... көрсе өте маңызды.
Жоғарғы класс оқушыларының өздерін ересек ... жас ... ... педогог әңгіменің ақыл айту тәрізді болмай, олар ұшін
мәнді проблемалар ... ашық ... ... ... ... ... ... айтылмайтын да сырлар болады, сондықтан мұндай ... ... жек ... ... өте ... Оны ... жеке адамның
мінез – құлық мәдениетін талқылаудан бастамай, айналадағы ... ... ... ... ... кітаптардың кейіпкерлерін
талдаудан бастау, ... ... өз ... ... ... салыстыруға, дұрыс қорытынды жасауға, әрбір ... ... ... үйреткен жөн. ... ... ... ... ... ... сипаттай алмайды. Адамдар арасындағы
айырмашылықтардың көптүрлілігі соншалық, олар өмірдің барлық қырларынан
көрінеді. ... тек сырт ... ғана ... ... психикалық
құрылымымен, яғни басқа адамдар мен зеттаға қатысты әрекет-қылық мәнерімен,
қарым-қатынасқа түсу ... ... Әр ... ... ... ... тән. Бұл ... даралығын көрсетеді. Мінез –
даралықтың негізгі құраушы бөлігі.
«Мінез» сөзі өмірде және көркем ... ... ... ... ... отырып әр адам өз мінезі танытады және ... ... ... ... ... ... ... «ауыр»,
«жеңіл» деп сипаттайды. Ара қатынасымыз ... ... ... ... деп жауап береміз. Түрліше мінез иелері ұқсас
жағдайларда әр-түрлі ірекет ... ... Егер біз ... ... ... ... болсақ, онда бізге оның әрекеттерін түсіну де ... ... ол ... ... ... ... таңдап, белгілі
жағдайлардағы әрекет-қылықтарын болжай аламыз.
Мінез ерекшеліктері жайлы білім мамандарды жұмысқа ... ... ... ... ... орындауды тапсыруға байланысты
топтарға біріктіруде маңызды. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... орнатуда, қарым-қатынас тиімділігін арттыруда
мінез жайлы түсінік аса қажет.
Мінез туралы алғашқы ғылыми түсініктер ерте заманнан келеді, ол әр ... ... ... мен ... ... ... ... байланысты. Оның шәкірті, ежелгі грек философы
Теофраст (б.э.д. 372-287) адами ... ... оның 30 ... ... ... ... сөзшең, т.б. ... ... ... ... ... ғылымға «мінез» (грек. сharacter –
қасиет, сапа) терминін енгізген. Кейіннен, ... ... Ж. ... ұзақ ... ... зиялы қауымның қылықтарын бақылай келе,
мінездің мыңнан аса типтік қасиеттірін сипаттаған. ... ... ... мен ... ... деп есептеген А.Ф. Лазурский (1874-1917)
мінездің мәнін, құрылымын, типтерін және дамуын ... ... бір ...... жасады.
Бүгінгі күні мінез тұлғаның тұтастай көрінісі ретінде, зерттеу пәні адамдар
арасындағы даралық ерекшеліктер болыпп ... ... ... ... дегеніміз адамның белгілі жағдаяттарда
жасайтын типтік әрекеттерін сипаттайтын тұрақты даралық ... тума ... ... ... ... ... ... жүйесінің қасиеттеріне тәуелді болса, мінез адамның заттық
әлем және басқа адамдармен қатынасудың көптүрлі жүйесіне араласуына ... мен ... ... қалыптасады. Адам мінезі оның шынайы
өмірмен қатынасуына тәуелді қалыптасатындығы туралы теорияның ... ... пен Б.Г. ... ... ... алғашында, тек нақты-
эмоциональді деңгейде жүреді. Олар адамның ... ... ... ерекшеліктерін, сыртқы әсерлерге жауап қылықтарын анықтайды.
Адамдармен жағымды не ... ... ... ... ... ... жүйесін орнатады. Қайталанбалы эмоциональді оңтайлы ... ... ... ... ... ... қасиетке, мінез сапасына
айналатын әлдеқайда ұзақ мерзімді психикалық күйге ұшыратады.
К.К. Платонов мінез сапаларының үш ... ... ... олар ... ... басқа қасиеттерімен тығыз байланыста ... тиіс ... әр ... ... ... отыруы қажет.
«Тұлға сипаты» және «мінез сапалары» ұғымдары, көбінекей синонимдер ... ... ... айыра білуіміз керек. Психологиялық ... ... ... бір ғана құраушы бөлігі болып табылатын, ... ... ... ... өзегі - қажеттілікті-мотивациялық
аймақ. Жетекші мотивтер, құндылықтар және ... ... ... ... ... құрамына оның бағыттылығын анықтайтын қасиеттері
енеді. Өзінің басты құндылықтарына қол жеткізу үшін адам түрліше ... ... не ... өзгерте алады. Сондықтан, тұлға мінезге
қарағанда әлдеқайда жоғары инстанция.
Адам ... ... ... ... алу ... ... ... даралық дамудың табиғи алғышарттары да әр
түрлі. Сондықтан, әр адамда тек өзіне ғана тән, ... ... ... ... ... ... Алайда, мінез даралық ерекшелік
көрсеткіші болуымен қоса, басқа адамдармен ортақ қырларымен ... ... бір ... өмір ... адамдар үшін типтік мінез бітістері
тән. Мәселен, ... ... ... ... ... ... тән ... қазірде өзбетті, тәуелсіз, бастамашыл адамдар жиі
кезігеді. Осыған қоса, қоғамның әр мүшесі ... ... бір ... ... ... ол: отбасы, оқу тобы, өндіріс ұжымы, түрліше ресми емес
топтар. Олардың әрқайсы ... ... ... рең ... ... - ... және типтік ерекшеліктердің бірлігінде. кез келген қатынас
мінезқалыптастырушы болмайды, тек ... ... ... ... материалды және рухани қажеттіліктермен
байланыстылары ғана. Ең алдымен бұл қоғамға, басқа ... ... ... қатынасы.
Қоғамға және өзге адамдарға қатынас адамгершілік ... ... ... ...... ... сатысын сипаттайды. Өзімшілдік, қатігездік, жалғандық, керісінше,
мінездегі адамгершіліктің таяздығына көрсеткіш. Басқа адамдармен қатынаста
коммуникативті қатынастар ... орын ... ... елгезектік,
сезімталдық, ашықтық, шыншылдық, сыпайылық. Мұндай мінез сапаларының иегері
түрліше жағдайларда тиімді қарым-қатынаста бола алады: отбасында, ... ... Олар ... ... ... ... бөгеттерді, не қарым-қатынас барысында пайда
болған негативті сезімдерді, ... ... ... оңай ... және ... ... ... мұғалімдердің кәсіби
маңызды қасиеті болып табылады. Мұғалім үшін пәндік білім мен педагогикалық
дағдылары игеру қаншалықты ... ... ... ... ... ... өз
бойында қалыптастыру да саншалықты мәнді. Адамның ... ... ... ... ... ... тұратын еңбек пен оқу әрекеті ерікті мінез сапаларының ... ... ол: ... ... ... өзбеттілік,
шыдамдылық.
Адамның өзіне деген ... ... ... ... когнитивті,
эмоциональді, бағалаушы компоненті ретінде қалыптасады. Ерте балалық ... ... өмір бойы ... ... ... ... бағалап
өтеді. Бұл қатынас адамның өз-өзіне деген ішкі ... ... ... ... ... ... қатынас типінің басымдылығына қатысты
мінезде қарапайымдылық не масаттанушылық, ... ... не ... ... не ... ... бағалау немесе толымсыздық
сезімі пайда болады. Адамның ... ... да аса ... ... басқа адамдардың еңбегімен жасалған заттарды қолданады. Жасы
өскен сайын баланың ... ... ... арта түседі. Заттар
дегеніміз - ойыншықтар, кітаптар, киімдер, ыдыстар, т.б. Бір бала ойыншығын
сындырса, оған ұрысады, ал ... ... ... әпереді. Бір бала
жолдасына өз ойыншығын бермесе, келісі бірі өз ... ... ... біртіндеп балада ұқыптылық, ашықтық не негативті ... ... ... келе, Мiнез нақты адамның шыншыл, адал,
ақкөңiлдiгiне орай ... ... ... ... жағдайларды
көрiнiс беретiн жеке адам қасиеттерi. Адам мiнезiн бiле отырып, оның алдағы
ықтималды əрекеттерi мен ... күнi ... ... ... ... жəне ... ... болады. Мiнездi адамның қандай əрекетке
келетiнiн жаңылмай, дəл айтуға болады.
Алайда, жеке тұлға ерекшелiкке бай келедi, ал ... бəрi де адам ... деу ... ... ... ... барша жағдайлардағы мəндi
сипаты мен тұрақты сақталатын ... ... Егер адам ... ... ... ... ... тұрпайылық пен ұстамсыздық
осы адамның төл ... деу жөн ... ... ... ... ... өзi
кей жағдайда мұңайып, сылбыр халге түсуi мүмкiн. Өмiрге келумен бастауын
алып, ... ... ... өмiр ... ... ... ... Тұрмыс қалпы əр адамның ойлау, сезiм, ниет, əрекет сипатын
бiрлiктi анықтап барады. ... ... ... ... ... қамтыған
қоғамдық шарттар мен əлеуметтiк жағдайлар маңызды ... ... ... ... ... деңгейде дамыған топтарда (отбасы,
достары, сынып, спорт командасы, еңбек ... ... ... ... ... мен оларда ардақталатын адамгершiлiк, қоғамдық құндылықтарға
тəуелдi мүшелерiнiң мiнез ерекшелiктерi орнығады. Мiнез ... ... ... ... ... ... басқа мүшелерiмен арақатынасына
байланысты тұрақталып не, аса ... ... ... ... Жоғары
деңгейлi дамыған топ, ұжым мiнездiң ... де ... ... оң əсер ... ... ... адам ... отырып, ұжым өз
дəреже, деңгейiн арттыра түседi.
Қоғам ... мен ... ... ... ... жеке адамның
өмiрлiк бағытбағдарын құрайды, яғни оның заттай жəне рухани ... ... ... ... ... ... сай жеке адам өз ... өмiрлiк жоспары мен сол
жоспарды iске асыруда қажет белсендiлiк деңгейiн белгiлей алады. Мiнезге
орай ... ... ... өмiр мəнi, ... мақсатмүдделерiнiң,
əрекет қылықтарының себептерi ашылады.
Мiнездi дұрыс түсiнуде адам үшiн ... ... ... ... ... ... арақатынасы шешушi мəнге ие. Əр қоғамның өзiне сай маңызды
да ... ... ... Мiне осы ... iске асыру барысында мiнез
қалыптасады. Кейiн солар тұрғысынан тексерiледi, бағаланады. ... ... ... да адам ... ... өжеттiк т.б.) көрiнiсi ғана
болып қоймастан, қоғамдық мəнi бар iсəрекетке болған бағытбағдар ... ... ... ... ... ... ... негiзiнде нақты бiр қалыпқа келедi. Мiнез қалыптасудағы басты
шарт өмiрлiк мақсат, мұраттың ... ... ... не ... босбелбеулiк, мiнезсiздiктiң белгiсi. Солайда болса, ... ... мен оның ... ... ... ... ақ көңiл
кейiппен келген адамның бiрi iзгi ниеттi де, ал екiншiсi ... ... Жеке адам ... оның ... ...... ... «осылай болсын» деген ниеттен ғана емес, адам қатынастарының бiртұтас
жүйесiне негiзделедi, ал бұл ... ... да ... ... ... адам
мiнезiне белгiлi сипат ендiредi.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Левитов Н.Д. Психология ... М., 1969 (1826, 4254, 5786, ... ... ... С.Л. Основы общей психологии. Т.2. М., 1989 (211235 беттер).
3. Стихов И.В. Психология характера. Саратов 1970, (380 ... ... А.Л. ... ... М., 1988, (1124 ... А.Л. Личность и творчество. Новосибирск, 1989 (733 беттер).
6.Гиппенрейтер Ю.Б. Введение в общую психологию. Курс лекции. М., ... ... А.Е. ... и ... ... у ... 1983 (610 беттер).
7.Буянов М.И. Ребенок из неблогополучной семьи. ... ... ... для ... и ... М., 1988 (190199 ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала мінезін тәрбиелеудің жолдары44 бет
Жылқы мінезінің кейбір қырлары4 бет
Кейіпкер мінезін беруші тілдік тәсілдер және олардың зерттелу жайы48 бет
Мінезі қиын бала20 бет
Мектепте оқушы мінезінің қалыптасу ерекшеліктері28 бет
Оқу – тәрбие үрдісінде бала мінезін тәрбиелеу38 бет
Оқушы мінезін қалыптастырудағы педагогикалық-психологиялық шарттары35 бет
Шерхан Мұртаза әңгімелеріндегі диалогтың кейіпкер мінезін ашу, образ жасаудағы рөлі6 бет
"Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс."3 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь