"Жас ерекшелік және әлеуметтік психология" пәні бойынша студенттерге арналған лекция жинағы

1 Тақырып№ 1. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы.
2 Тақырып№2. Психикалық даму шарттары
3 Тақырып№3. Нәрестелік шақтағы психикалық дамудың алғы шарттары мен ерекшеліктері
4 Тақырып№4. Мектепке дейінгі балалық шақтағы баланың дамуының психологиялық ерекшеліктері
5 Тақырып№5. Баланың мектептегі өмірінің бастапқы
кезеңінің ерекшеліктері
6 Тақырып№6. Жеткіншек кезеңнің баланың дамуындағы
алатын орны мен маңызы
7 Тақырып№7. Жас өспірімдік . әлеуметтік.психологиялық құбылыс
8 Тақырып № 8. Ерте жастық шақ психологиясы
9 Тақырып№9. Кемелдену жасы, қартаю кезеңі және кәрілік психологиясы
10 Тақырып№10. Әлеуметтік психология пәні
11 Тақырып№11. Әлеуметтік психологиялық зерттеудің негізгі әдістері
12 Тақырып№12. Э.Эриксонның психоәлеуметтік концепциясы
13 Тақырып№13. Адамдар арасындағы қарым.қатынас психологиясы
14 Тақырып№14. Қарым.қатынастың үш жағын бірлікте қарастыру
15 Тақырып№15. Ұжымдық психологияның құрылымы және мазмұны
Жас ерекшелігі психологиясы - психология ғылымының саласы. Оның зерттейтін пәні - адам психикасының жас ерекшелігі динамикасы, даму үстіндегі адамның психикалық процестері мен психологиялық қасиеттерінің онтогенезі.
Педагогикалық психологияның пәні -оқыту мен тәрбиелеудің психологиялық заңдылықтарын зерттеу.
Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясының бір тұтастығы зерттелу объектісі - бала, жеткіншек, жас өспірім - ортақтығымен түсіндіріледі: олар, егер жас ерекшелігіне сай даму динамикасы тұрғысында зерттелсе, жас ерекшелігі психологиясының зерттеу объектілері, ал егер педагогтың мақсатты ықпалдары қарастырылса, педагогикалық психологияның объектілері болып табылады.
Мектепке дейінгі балалар психологиясы, төменгі класс оқушылары психологиясы, жеткіншектер, жас өспірімдер психологиясы- жас ерекшелігі психологиясының бөлімдері.
Психология ғылымының бір саласы бола отырып, педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы ғылыми талдауға ұшырауы мүмкін психологиялық фактіні – бақылау мен экспериментті алудың негізгі екі әдісі пайдаланылады.
Алайда, психологиялық-педагогикалық зерттеу пәнінің ерекшелігі аталған әдістерді пайдалануда айрықша өзгерістер тудырады. Мәселен, жас ерекшелігі психологиясындағы бақылаулар, көбіне, бала психикасының дамуын дәлелдейтін фактілерді жүйелі тіркеуі сипатына күнделік жазу түрінде ие болады.
Соңғы жылдары педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясында психологиялық эксперименттің ролі айтарлықтай өсті. Психологиялық-педагогикалық зерттеуде пайдаланылуының жиілігі жағынан лабораториялық эксперимент баланы зерттеуже жетекші орын алып жүрген табиғи экспериментке ғана жол береді.
Оқу-тәрбие процесі жағдайында жүргізілген табиғи эксперимент оқушылардың танымдық іс-әрекеттерін жеке адамның қалыптасу ерекшеліктері мен жеке адамдар арасындағы қатынастарды тәрбиешінің табиғи жағдайға жақын әлеуметтік ұйымдастырған және арнайы өзгерткен жағдайларында зерттеуге мүмкіндік береді. Педагогикалық психология үшін табиғи эксперименттің ерекше түрі – қалыптастыру (оқыту) эксперимент түрі өте маңызды болып келеді. Бұл жерде сыналушылдардың психикалық іс-әрекетінде болатын өзгерістер зерттеушінің сыналушыға белсенді әсер етуі нәтижесінде бақыланып отырады.
Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы өзіне бақылау мен эксперименттің және олардың өзгертіліп пайдаланылған (әңгімелесу, іс-әрекет нәтижесін талдау, тестер т.б.) барлық түрлерін қамтитын сан алуан нақтылы зерттеу методикалардың молдығы мен сан алуан нақтылы зерттеу методикларын кең қолданылады. Нақтылы психологиялық методикалардың молдығы мен сан алуандылығы қазіргі педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясының күрделі теориялық әрі практикалық мәнді проблемаларын қамтамасыз етеді.
Даму - баланың қоғамдық-тарихи тәжірибені игеру процесі. Адам мен жануарлардың психикасы үздіксіз даму күйінде болады. Алайда жануарлар дүниесі мен адамның даму процестерінің сипаты мен мазмұны сапа жағынан ерекшеленеді. Адам мен жануарлардың психикалық функциялары шығуы жағынан да теңесе алмайды.
Адамның психикалық іс-әрекеті - өте күрделі құрылым. Оның ерекшеліктері алдымен баланың тіршілігі мен тәрбиесімен сабақтас. Адамның психикалық дамуының әлеуметтік табиғатын ескеру бұл процестің күрделілігі мен сан қырлылығын түсінуге мүмкіндік береді, өйткені осылай қарастырғанда ғана даму қайсібір жекеленген функциялардың жетілуі немесе сан жағынан көбеюі түрінде емес, адамның бүтіндей дамуы, яғни жеке адамның дамуы ретінде көрінеді.
Балалардың дамуының оқыту процесіндегі ең басты және анықтаушы жағы білімдерді іс-әрекет әдістерін күрделендіруден тұрады.
Қазіргі кезде көптеген зерттеушілер, ең алдымен психологтар, оқыту мазмұны, яғни балаға берілетін білімдерді және іс-әрекет әдістерін өзгерте отырып, баланың дамуын елеулі өзгертуге болатынын дәлелдеп берді.
Сөздік-логикалық ес, ұғынымды ойлау, заттық қабылдау және адамға тән басқа да жоғары психикалық функциялар биологиялық тұқым қуалаушылық жолмен қалыптасып, берілмейді. Бұл олардың тарихи даму процесінде өзгерістерге ұшырап, жетіле түсінуіне мүмкіндік береді.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
М.Х. ДУЛАТИ атындағы ... ... ... меңгерушісі: пс.ғ.к.,
доцент м.а.
__________ Турдалиева Ш.Т.
/қолы/ /аты-жөні/
«_____» ____________2014 г.
«ЖАС ЕРЕКШЕЛІК ЖӘНЕ ... ... ПӘНІ ... ... ... ... ... және педагогика»
Семестр: 3 2014- 2015 оқу жылы
Пререквизиттер: «Жалпы психология», «Психология ... ... ... ... «Еңбек психологиясы»,
«Психология ... ... ... ... ... ... ... Құралай Әбдімәлікқызы, Минасипова Айзат
Рахматуллақызы
Мекен-жайы: Сүлеймен 7, 1.3.корпус. 412 ауд.
Телефон: 50-05-59
ТАРАЗ 2014
Пәннің ... және ... ... ... | |
|1 |3 |4 |
|1 ... 1. ... және жас ... | |
| ... | |
|2 ... Психикалық даму шарттары | |
|3 ... ... ... ... ... | |
| ... шарттары мен ерекшеліктері | |
|4 ... ... ... ... шақтағы | |
| ... ... ... ... | |
|5 ... ... ... ... ... | |
| ... ... | |
|6 ... ... ... ... дамуындағы | |
| ... орны мен ... | |
|7 ... Жас ... - | |
| ... құбылыс | |
|8 ... № 8. Ерте ... шақ ... | |
|9 ... Кемелдену жасы, қартаю кезеңі және | |
| ... ... | ... |Тақырып№10. Әлеуметтік психология пәні | ... ... ... ... зерттеудің | |
| ... ... | ... ... ... ... | |
| ... | ... ... ... ... ... | |
| ... | ... |Тақырып№14. Қарым-қатынастың үш жағын бірлікте | |
| ... | ... ... ... ... ... және | |
| ... | ... ... және ... ... ... ... ... Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы
Жас ерекшелігі психологиясы - психология ... ... ... пәні - адам ... жас ... ... даму
үстіндегі адамның психикалық процестері мен ... ... ... пәні -оқыту мен ... ... ... және жас ... ... бір тұтастығы
зерттелу объектісі - бала, жеткіншек, жас ... - ... ... егер жас ... сай даму ... ... жас ерекшелігі психологиясының зерттеу объектілері, ал ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Мектепке дейінгі балалар психологиясы, төменгі класс ... ... жас ... ... жас ... ... ... бір саласы бола отырып, педагогикалық және ... ... ... ... ұшырауы мүмкін психологиялық
фактіні – бақылау мен экспериментті алудың негізгі екі ... ... ... зерттеу пәнінің ... ... ... ... ... ... Мәселен, жас
ерекшелігі психологиясындағы бақылаулар, көбіне, бала психикасының дамуын
дәлелдейтін фактілерді жүйелі тіркеуі сипатына ... жазу ... ... ... ... және жас ... психологиясында
психологиялық эксперименттің ролі айтарлықтай өсті. Психологиялық-
педагогикалық зерттеуде ... ... ... ... ... ... жетекші орын алып жүрген табиғи экспериментке
ғана жол ... ... ... ... ... эксперимент
оқушылардың танымдық іс-әрекеттерін жеке адамның ... ... жеке ... ... ... ... ... жағдайға жақын
әлеуметтік ұйымдастырған және арнайы өзгерткен ... ... ... ... психология үшін табиғи эксперименттің
ерекше түрі – ... ... ... түрі өте маңызды болып
келеді. Бұл жерде сыналушылдардың психикалық ... ... ... ... ... әсер етуі ... ... және жас ерекшелігі психологиясы өзіне бақылау мен
эксперименттің және олардың өзгертіліп пайдаланылған (әңгімелесу, ... ... ... т.б.) ... ... ... сан алуан нақтылы
зерттеу методикалардың молдығы мен сан алуан нақтылы зерттеу методикларын
кең қолданылады. ... ... ... ... мен ... ... педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясының
күрделі ... әрі ... ... ... қамтамасыз етеді.
2 лекция. Психикалық даму шарттары
Даму - баланың қоғамдық-тарихи тәжірибені игеру процесі. Адам ... ... ... даму ... ... Алайда жануарлар
дүниесі мен адамның даму процестерінің сипаты мен ... сапа ... Адам мен ... ... ... ... жағынан да
теңесе алмайды.
Адамның психикалық іс-әрекеті - өте ... ... ... ... ... ... мен ... сабақтас. Адамның
психикалық дамуының ... ... ... бұл ... мен сан ... түсінуге мүмкіндік береді, өйткені осылай
қарастырғанда ғана даму қайсібір жекеленген ... ... ... ... көбеюі түрінде емес, адамның бүтіндей дамуы, яғни жеке адамның
дамуы ретінде көрінеді.
Балалардың дамуының оқыту процесіндегі ең ... және ... ... іс-әрекет әдістерін күрделендіруден тұрады.
Қазіргі кезде көптеген зерттеушілер, ең алдымен психологтар, оқыту
мазмұны, яғни балаға берілетін білімдерді және ... ... ... ... ... ... ... болатынын дәлелдеп берді.
Сөздік-логикалық ес, ұғынымды ойлау, заттық қабылдау және адамға тән
басқа да жоғары психикалық функциялар биологиялық ... ... ... берілмейді. Бұл олардың тарихи даму процесінде өзгерістерге
ұшырап, ... ... ... ... өмірде қалыптасатын күрделі психикалық іс-әрекеті ... мен ... ... ... ... ... қозу мен
тежелу процестернінің арақатынасымен ерекшеліктері) ажырата білу керек.
Психикалық ... ... да ... ... қоса ... функцияларды да қамтиды. Мәселен, адамның музыкалық қабілеттері
мен жоғары дыбыс айырғыштығының, математикалық ... мен ... ... синтезі функциялдары арасындағы байланыс белгілі. Әдетте нышандар деп
аталатын қарапайым, баиғи қасиеттер адамның ... ... ... ... ... құрамына кіреді.
Белгілі бір жағдайларда қарапайым функциялар жөнді жетілмеген ... ... ... ... ... ... ... психикалық іс-
әрекетті де айқындай бастайды. Мысалы, ми қабығының желке-самай бөлігіне
зақым келгенде қарапайым ... ... ... да ... өзі ... ... ... қызметінің тұқым қуалай берілетін ерекшеліктердің бірі – жоғары
нерв қызметінің типі деп ... Ол нерв ... ... және ... сипаттайды. Алайда, дамудың психологиялық және
физиологиялық ерекшеліктерінің бұл қатынасы да ... ... ... жеке ... ... мен оның даму процесінің күрделі жүйесіне
еніп және көбінесе солармен анықталып ... ... нерв ... қозғалғыштығы бір жағдайларда тез ойлаудың, іс-әрекет тәсілін қайта
құру мүмкіндігінің ішінара негізі болса, екінші жағдайларда ... ... да ... ... ... тұқым қуалай берілетін функциялар
психикалық даму процесінің кейбір жақтарына әсер етуі ... ... ... ... шешуші болып саналмайды. Даму процесінің негізгі мазмұны
мен механизмдері көптеген жағдайлардың жиынтығымен ... ... ... ... балаларды оқыту мен тәрбиелеу жағдайлары есептеледі.
Психикалық құрылымдардың қалыптасуы мен дамуының жалпы ... бала ... ... бөлініп көрсетілген үш түрінің әрқайсысына ... де ... ... ... жеке ... белсенділігі – психикалық даму шарты. Осындай
жалпы заңдылықтардың бірі мынада: балада жаңа психологиялық ... ... ... түрде баланың өз белсенділігімен байланысты. Жаңа
құрылым, ... ол ... ... ... ... ... сырттан берілсе де
іс-әрекетке енгізілуі, осы іс-әрекетті өзгеріске түсіруімен байланыстырылуы
тиіс.
Белгілі материалды игерудің өзі түрліше жүзеге асады, ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Игеру
процесінде бала бағыттылық, сана және ... ... бар ... ... ... ... дамуының жалпы заңдылығы болып олардың субъекті
іс-әрекеті негізінде қалыптасуы есептеледі. Бұл іс-әрекеттің ересек адамның
көмегі және ... ... ... маңызды болмақ. Жаңалық ... және жас ... ... ... ... сыртқа іс-әрекет түрінде ұйымдастырылады. Біртіндеп сыртқы іс-
әрекеттің ішкі, мұраттық, психикалық іс-әрекетке өзгеруі болып өтеді.
Білімдерді, оларды ... ... және жеке ... ... дамытудың педагогикалық шарттары. Бал педагогикалық және жас
ерекшелігі психологиясыларды оқыту процесінде ... ... ... бала психикасы дамуының әр жағына тән нақтылы ... да ... ... ... ... ... процесінде
оқушылар түрлі оқу пәндерінен блімдер мен іс-әрекет тәсілдерін игереді. Оқу
үстінде ... ... және ... алғанда ғылымның өткен жолын
қайталамайды. Білімдер мен іс-әрекет ... ... ... ... ... ... игеріп отырады.
Сонымен, баланың даму процесін оның қайсібір ... ... ... өйткені бұл күрделі әрі көп жақты процесс. Демек,
психологиялық ... ... ... ... ... ... да сан ... лекция. Нәрестелік шақтағы психикалық дамудың
алғы ... мен ... ... бала ... ... бір-екі айға дейін/ бала көптеген
жануарлардың ... ... ... ... туылады. Оның шартсыз
рефлекстік мінез--құлық формаларының қоры, сыртқы ... ... ... ... ... туған кезеңдегі мидың қалыпты жетілуінің ... ... ... ... ... атқаруы. Егер бала сенсорлық ... ... оның ... /дене/ қимылдарынан гөрі анализаторлар іс-
әрекеттері қарқынды қалыптасады.
Онтогенезде тең уақыт ішінде адам психикасы дамуы жағынан әр ... ... Бала ... ... үш ... болатын
сапалыққайта өзгерістер айтарлықтай қомақты болады.
Ерте сәбилік шақта бала мен ересек адамның ... ... ... ... ... адам ... ... өзіне
алады. Ол өзара түсінісуді ұйымдастырады.
Жаңа туған кезеңдегі мидың қалыпты жетілуінің ... ... ... ... қызмет атқаруы. Егер бала сенсорлық оқшаулану
жағдайына түссе, оның дамуы күрт баяулайды.
Жаңа туған баланың дамуының ... ... сол, оның ... ... гөрі анализаторлар іс-әрекеттері тезірек қалыптасады,
соның ... ... ... есту ... ... ... іс-
әрекеттері қарқынды қалыптасады. Осының негізінде бағдарлау рефлексі дамиды
және сан алуан ... ... ... ... ... ... ... балаларда алғашқы он күн таматану қалпына байланысты шартты рефлекс
пайда болады. Алғашқы екі айда барлық ... ... ... ... ... көру мен есту ... ... бұл ... ырықсыз, шашыранды қимылдар ... ... ... ... күндерінде баланың ұйқысы және сергектік
күйлері әлі ... ... ... ал туған кезеңнің соңына қарай олар
бөлініп, сергектік неғұрлым мазмұнды, белсенді сипат алады.
Пайда болған ... ... ... ... ... ... ... Екі-үш айға қарай балада үлкендерге көңіл аударудың
ерекше түрлері көріне бастайды. ... ... ... ... ... ... ... қажеттерін қанағаттандырудың қайнар көзі
ретінде бөліп қарайды. Біртіндеп ... ... ... ... ... комплексі деп аталатын, арнайы эмоциялы-қимыл реакциясы
қалыптасады. Жадырау комплексі қол мен ... ... ... Бала ... ... ... ... тесіле қарап, оған жымиятын
болады. Жадырау комплексінің пайда болуы жаңа ... ... ... ... басы деп есептелінеді.
Бір жас ішінде бала ... ... және ... мен ... ... ... ... жетістіктерге жетеді.
Ол басын ұстауды, отыруды, еңбектенуді, ақырында, тік тұруды және бірнеше
қадам жасауды ... ... ... кезде жармасу қимылдары дами
бастайды. Бала өзін ... ... ... ... оған қолын
созады, ұстауға тырысады.
Нәрестелік шақта баланың психикалық белсенділігінің сипаты өзгереді.
Әдейі ... ... ... ... ... ... ... дейінгі балалық шақтағы баланың
дамуының психологиялық ерекшеліктері
Мектепке дейінгі балалық ... ... жеті ... ... ... ... ... түседі. Жалпы өсумен қатар ткандар мен мүшелердің
анатомиялық қалыптасуы және ... ... ... жатады. Скелеттің
сүйектеніп, бұлшық еттердің сомдануының, тыныс алу, қан ... ... ... ... бар. Ми ... 1110 ... 1350 ... дейін
өседі. Үлкен ми сыңарлары қабықтарының реттегіш ролі мен оның ми қабығы
астындағы ... ... ... ... ... ... ... дамиды.
Дене дамуы баланың дербестігінің арта түсуі үшін, тәрбие мен оқыту
процесінде ... ... жаңа ... ... үшін ... жасайды.
Мектепке дейінгі жас бала дамуының жаңа әлеуметтік ситуациясының
пайда болуымен сипатталады. ... ... ... ... ... ... алатын орнының ерте сәбилік шақтағы балаға ... ... ... ... ... ... ... пайда
болады.
Мектепке дейінгі шақтың елеулі ерекшелігі болып баланың құрдастарымен
жасайтын арнайы өзара қарым-қатынасының пайда болуы, ... ... ... ... ... ... дейінгі баланың басқан адамдарға
қатысты өзіндік ішкі позициясы өз «менің» және өз ... ... арта ... үлкендердің ішкі дүниесіне, олардың іс-әрекеттері
мен өзара қарым-қатынасына ерекше қызығуымен сипатталады.
Мектеп жасына дейінгі бала ... ... ... ерекшеліктері
оған тән іс-әрекет түрлерінен, алдымен сюжеттік рольдік ойындардан ... ... ... ... талабымен оған деген білім ... ... ... келуі баланың сол өмірді өзінің шамасы
келетін ойын формасында игеруіне алып келеді.
Мектепке дейінгі шақта, ... ... ... ... дамып отырған өзін таныту қажеттігі құрдастар тобындағы барлық
балалар үшін ... ... ... ... ... ... ... табиғи түрі жеке адамның дұрыс дамуының ... ... ... бұл ... ... ... бермейді, өйткені бала
маңызды орынға талаптанудың көбінесе аса бір ... өзі үшін ... ғана ... ... ... шақта бала өмірлік мәселелерді үш түрлі: көрнекі-
әсерлі, көрнекі-бейнелі және ... ... ... ... ... Бала ... жас ... сайын, ол соғұрлым практикалық
байқап көрулерді жиі қолданады, есейген сайын ол ... ... ... ... ... жүгінеді.
Мектепке дейінгі шақ бойында көптеген жаңа мотивтер пайда болады.
Мотивтер ретінде іс-әрекеттің ... мен ... ... ... т.б. ... мүмкін.
5 лекция. Баланың мектептегі өмірінің ... ... ... тәрбие жүйесінде бастауыш мектеп шағы бала ... ... он ... екі ... ... кезеңін қамтиды. Балалар мектепке
алты жастан баратын, ал ... оқу ... ... елдегіден бөлек
елдерде бастауыш мектеп шағының, басқаша хронологиялық ... ... ... ... ... ретінде ол салыстырмалы түрде жуырда ғана
айқындалады. ... бұл ... ... ... ... бала ... Ол бастауыш мектеп білімалуының алғашқы және соңғы сатысындағы
балаларда да болған жоқ. Бастауыш мектеп жасының пайда ... ... ... ... ... бірдей міндетті толық емес және толық орта
білім беру жүйесінің шығуымен байланысты.
Жеті жастан он жасқа дейінгі ... ... тән ... ... бұл ... ... жасына дейінгі бала мектеп оқушысына айналады. Бұл
бала өз бойында мектеп жасына дейінгі ... ... ... оқушының
ерекшеліктерімен ұштастыратын өтпелі кезең. Бұл белгілер оның ... ... ... ал ... ... ... ... қатар
жүреді. Кез келген өтпелі күй сияқты бұл шақ көзі ... ... бай, ... дер кезінде байқап, қолдап отыру маңызды.
Адамның көптеген психикалық қасиеттерінің негіздері тап осы бастауыш ... ... және ... ... сынып оқушыларының анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктері.
Бұл жаста дененің барлық органдары мен ... ... арқа бел ... ... ... ... ... еттері мен сіңірлері жылдам
қатаяды, олардың көлемі ұлғаяды, жалпы бұлшық ет күші ... ... ... ... ... ... ... өседі және ол
қанмен жақсы қамтамасыз етіледі, сондықтан ол салыстырмалы ... ... ... ... ... әрбір кезеңі оның іс-әрекетінің негізгі,
жетекші түрімен сипатталады.
Білім, іскерлік пен дағды ата-аналармен, құрбы-құрдастармен қарым-
қатынаста, ойындар ... ... ... және т.б. ... ... ... бір ... болады. Оның құрамдас
бөліктері мыналар: 1) оқу ... ... ... 2) оқу ... ... 4) бағалау.
Оқу ситуациялары бірқатар ерекшеліктермен сипатталады. Біріншіден,
мұнда оқушылар ұғымдардың қасиеттерін ... ... ... ... міндеттердің кейбір кластарын ... ... ... ... осы ... ... қайта жасау оқу ... ... ... ... ... ... өмірлік мазмұны болады және олардың шешімі соншалықты өмірлік
мәнді нәтижелерге ... ... ... оқып ... жазу,
математикалық тестік есептерге жауап іздеу , ... ... ... ... процесі бірқатар жалпы заңдылықтарға бағынады.
Алдымен оқытушы балаларды оқу ... ... ... ... ... тиісті оқу әрекеттерін, сондай-ақ тексеру мен бағалау
әрекеттерін ... ... ... ... ... да, өз ... ... мәнін түсінуі және барлық ... ... ... ... тиіс. Балаларды оқу ... ... кең ... ... ... ... артық болып көрінуі мүмкін.
Оқу балалардың басқа істермен айналысуына шек ... Осы ... ... ... - ... -өзі ... ету мен ұсақ ... жасау формасында
еңбекке ерекше роль беріледі.
Өзіне-өзі қызмет етуге балалар мектеп жасына ... ... ... ... ... етудің әдеттері мен дағдыларын дамыту
мен бекіту – балалардың үлкендердің еңбегін ... ... ... ролін түсіну сезімдерін тәрбиелеу, ұзақ дене еңбегіне
даяр болу үшін жақсы психологиялық ... ... ... ету ... ... ... біріккен коллективтік жұмысқа тартылатын ... ... мәні аз ... Олар ... ... және ... көмекке
үйренеді, коллективтің жалпы міндеттеріне саналы түрде қарап, жұмыстың дер
кезінде және адал ... үшін ... жеке ... ... ... оқушылары психологиясының дамуы басты жағдайда олар
үшін жетекші оқу іс-әрекетінің негізінде өтеді. Оқу ... ... ... ... оның ... ... ал бұл талаптарды орындау
мектеп жасына дейінгі балаларды жоқ жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа ... оқу қызметінің
қалыптасу шамасына қарай туып, дамиды.
Егер балалар бәрі бірдей мұғалімді тыңдаса және оның ... ғана ... ... ... ұйымдастыру мүмкін болады.
Сондықтан әрбір оқушы осындай сабақтардың талаптарына сәйкес өз ... ... Бала ... ... ... ... терезеге
қарағысы келеді, бірақ есепті шығарудың жаңа әдісін түсіндіруді тыңдау
қажет жай ғана тыңдау ... ... ... ... дұрыс орындау үшін
бұләдістің барлық егжей-тегжейін жақсы есте ... ... ... ... ... берілген үлгі негізінде өз мінез-құлқын басқару
балалардың психикалық процестердің ерекше қасиеті ретіндегі ... ... Ол ... ... ... ... қойып, оларға
жетудің қиындықтары мен бөгеттерін жеңудің құралдарын алдын ала ... таба ... ... ... маңызды талаптарының бірі – ... ... мен ... ... кең көлемде негіздеуде. Мұндай
негіздеудің көптеген тәсілдерін ... ... ... Пайымдау
үлгілерін ажырата білу қажеттігі мен ол үлгілерді жасауға өздігінен ... ... ... ... ... ... ойы мен ... бейне
бір сырттан қарап, бағалау іскерлігін қалыптастыруды көздейді. Бұл іскерлік
рефлекция негізінде маңызды қасиет ретінде жатады, ол өз ... ... ... ... ... және ... шартарына сәйкес келуі
тұрғысынан ақылды да әділетті ... ... ... ... ... ... бастауыш мектеп шағында
жүзеге асырылады. Балалар мектепке қабылдау процестері ... ... ... ... оқу ... қабылдауы формалар мен түстерді тану және атауға
келіп тіреледі. Бірінші ... ... ... ... ... мен ... ... талдау жасай алмайды. Бұл жағдай арнайы
жасалған тәжірибелерден айқын көрінеді.яч
Біріккен оқу ... ... жаңа ... ... Басқа да психикалық процестер ... оқу ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттердің ішкі жоспары және рефлексия – бастауыш
мектеп ... ... ... жаңа ... ... ... сынып оқушысының психикасы орта мектепте одан әрі оқыту ... ... және ... қоса ... жас ... ... өту үшін қажетті даму деңгейіне жетеді.
6 лекция. Жеткіншек кезеңнің ... ... орны мен ... ... ... шамамен балалардың орта мектептің 5-8
кластарында ... ... ... ... де, 11-12 ... 14-15 ... ... қамтиды, бірақ жеткіншек жастың іс жүзінде басталуы 5
класқа көшумен тура келмей, бір жыл ерте не кеш ... ... ... баланың дамуындағы ерекше орны, оның ... ... ... ... ... ... ... Бұл
атаулар осы жастарда болатын өмірдің бір дәуірінен екіншісіне өтумен
байланысты даму ... ... мен ... ... ... ... өту осы ... дене, ақыл-ой,адамгершілік,
әлеуметтік дамудың барлық жақтарының ... ... ... ... ... ... ... бағыттарда сапалық жаңа құрылымдар
қалыптасады, организмнің сана-сезімінің, ... және ... ... ... өзара іс-әрекеттің, мінез-құлыққа, іс-
әрекет пен қарым-қатынасқа арқау болатын моральдық-этикалық ... ... ... ... ... элементтері пайда болады.
Жеткіншектің жеке басы дамуының аса маңызды факторы - оның ... ... ... ол ... бір ... иен ... ... және жолдастарымен, ақырында өзіне ... ... ... ... ... ... біраз уақытқа созылады, көптеген
жағдайларға байланысты болады және осы себепті бүкіл майданда әркелкі болуы
мүмкін. Мұның өзі, бір ... ... ... пен «ересектіктің»
қатар болуымен, ал, екінші ажғынан, сол бір ғана ... ... ... түрлі жақтарының даму дәрежесіндегі елеулі
айырмашылықтардың болуымен ... Бұл ... ... ... ... екі түрлі жай сәттерінің болуымен байланысты, олар:
1) ересектіктің дамуын тежейтін жайлар:балалардың көбінде басқадай ... ... ... ... тек ... ғана шұғылдануы; көптеген ата-
аналардың балалардытұрмыстағы еңбектен, қиыншылықтар мен ... ... ... ... ... 2) ... жайлар:
мазмұны жөнінен сан алуан информацияның орасан зор ... ... ... бос ... аздығы және осының мүмкін салдары ретінде
балалардың дербестікке ерте ... ... ... ... дене күші ... мен жыныстық толысуының акселерациясы.
Осының бәрі ересектіктің дамуын анықтайтын алуан ... ... ... келіп оның белгілібір жақтары дамуының ... ... мен ... ... ... ... ... биологиялық фактор проблемасы баланың
организмінде нақ осы шақта ... ... ... ... ... туындайды: дене күшінің дамуында жаңа кезең
басталып, ... ... ... ... ... ... елеулі өзгерістер ұзақ уақыт бойы осы
кезеңдегі жеткіншектер ерекшеліктері мен дамуының сыналу ... ... ... әр ... теорияларға негіз болды.
Әлеуметтік ересектіктің дамуы дегеніміз баланың ересектер ... ... та кең ... мүшесі болып өмір сүруге деген даярлығының
қалыптасуы. Бұл процесс объективтік қана емес, ... ... ... көздейді, ол іс-әрекетке, ересектердің ... ... ... ... ... меңгеру үшін қажет, өйткені
әлеуметтік ересектіктің өзі осы талаптарды игеру процесінде ... ... ... балалар сырт пішіні жағынан да, мінез-
құлқы жағынан да ересектерге ... олар әлі де көп ... ... ... тентектіктер жасайды, өз дегендерін істеп, байыз
таппайды, қызу да ... әр ... ... ... ... ... ... ден қоюы да, біреуді ... ... ... ... ... ықпалына оңай көнгіш келеді. Алайда балығы қаз-қалпында
болып көрінетін сырт көрініс алдамшы болады да оның ... ... ... ... ... жатады: жеткіншектер көп жағынан әлі
бала болып жүріп, елеусізесейеді. Ересектіктің алғашқы өркендері оның
дамыған ... ... ... ... ... ... ... ересек адамға жағымсыз жаңа сәттерде көрінуі мүмкін.
Жеткіншектік шаққа аяқ басқан баланың жеке басының қалыптасуындағы
түбегейлі ... ... ... ... өзгеріспен
анықталады, осының арқасында бала мен ортаның ... ... ... жеке ... ... және өзіне тән жаңа құрылым оның өзі
туралы енді бала ... ... ... ... ... ... ол ... деп сезіне бастайды, ересек болуға және өзіне жұрттың осылай деп
қарауына ұмтылады. Ересектік сезімі деп ... бұл ... ... белгісі жеткіншек өзін балалар қатарынан шықтым деп ... ... ... ... болғанымдытаныса, деген қажетсіну бар
болғанымен, онда ... ... ... ... әлі ... жаңа праволарға ие болмақ тілегі ең алдымен ересектермен
ынталана орындайтын талаптарға қарсыласа бастайды.
Жеткіншек кезеңнің басында егер ... ... ... әлі бала
деп қарайтын көзқарас сақталатын болса, қарама-қарсылықтар тууы ... ... ... ... беруде әрбір ұйым орасан зор роль ... ... ... күші ... екі ... ... ойдағыдай
шешілуіне көбіне-көп байланысты болады: 1- жеткіншектерге ... ... 2- бір ... ... мен ... ... да ... қарым-қатынастарының құрылуы.
7 лекция. Жас өспірімдік - әлеуметтік-психологиялық
құбылыс
Жас шағы психологиясына жас өспірімдік шақ ... ... ... ... ... даму стадиясы деп
анықталады. Алайда бірінші шегі ... ... ... шек
болып тұрған осы анықтаманың өзі құбылыстың күрделілігі мен ... ... ... ... теориялары бар. Биологиялық теориялар
нақ өсудің биологиялық процестері басқаларының ... ... ... деген
оймен жас өспірімдікті алдымен организм эволюциясының белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... аударады. Психоаналитикалық теориялар жас
өспірімдікті психосексуалдық ... ... бір ... деп ... теориялар жас өспірімдікті алдымен индивид немесе жеке адамның
дамуы ретінде ішкі процесс тұрғысынан қарайды. Бірақ бұл даму әр ... және ... ... әр ... ... ... Жас өспірімдіктің
социологиялық теориялары оны алдымен ... ... бір ... ... ... ... те жауапты іс-әрекетіне көшу деп
қарайды.
Көптеген алғашқы қауымдық қоғамдарда жас шағы ... ... ... ... ... бір ... адамдарды
біріктіретін жас шағы топтары болып табылады, ... ... ... ... ... ғана тән арнайы әлеуметтік функцияларды ғана
атқарады. Феодалдық қоғамда социализация ... не жас ... ... ... ... ... қосу арқылы жүзеге
асырылған. Мектеп оқытудың осы практикалық формаларын толықтыратын ғана
болған. Қазіргі ... ... және ... ... күрделенуіне
байланысты адамжұмыс істемей, негізінен оқитын даярлық ... ... ... алу мен ... ... ... мерзімі неғұрлым ұзақ болса,
шын мәніндегі әлеуметтік кемелділік соғұрлым кеш ... ... ... ... ... ұзарып, жалпы алғанда жас шағы шектері біршама
тиянақсыз болады.
Балаң жастық – ... дене ... ... ... ... ... кезеңге қарағанда баяулайды. Қыздардың бойының толуы орта
есеппен 16 мен 17-нің арасында болады., жігіттерде 17 мен ... ... ... осының өзінде ер балалар қыздардан ... ... ... ... ет күші өте тез өседі: 16 жаста ер бала 12 жастағысынан
бұл тұрғыдан екі есе асып ... Бойы ... ... ... бір ... адам қалыпты ересектік бұлшық ет күшіне жетеді.
Жас өспірімдік шақ бала мен ... ... ... ... ... жағдайы оның ересектерге тәуелділігімен сипатталады, бұлар
оның өмірлік іс-әрекетінің басты мазмұнымен бағытын белгілейді. Баланың
атқаратын ролі ... ... ... ... ... ... және екі
жағы да мұны анық ұғынады.
Жас өспірімдік шақтың аса маңызды ... - ... ... пен ... ... ... ... өз семьясын
құруға әзірлеу. Өзара байланысты бұл ... ... ... ... ... талап етеді және олардың жүзеге асу мерзімдері жас ... ... ... ... ... - жеке ... толысуы мен қалыптасуының аяқталатын
кезеңі. Жыныстық толысуға байланысты өз ... мен сырт ... ... ... ... ... өмірлік іс-әрекеттің
күрделенуі, жеке адамның өз мінез-құлқын үйлестіруге тиісті адамдар тобының
ұлғаюы – осының бәрі қосыла ... жас ... ... ... ... іс-әрекетін күрт арттырады.
8 лекция. Ерте жастық шақ психологиясы
Белгілі бір шақтық кезеңге тән анатомиялық-физиологиялық ... ... ... жас ... деп атайды. Сондықтан
педагогика және психология балалардың жас ерекшеліктеріндегі шираңтықты,
өзгерімпаздықты ... ... және ... ... ... жүйесіне тәуелді болатынын атап көрсетеді. Балалардың өсіп-
жетілуінің бір ... ... ... ... емес. Әр жастағы
кезеңге тән психологиялық ерекшеліктердің үштасуын жиі байқауға ... дене ... ... адамдардық жас ерекшеліктеріне
байланысты. Баланың жасы ... ... ... ... ... ... дамып, білімдері ... ... ... ... есепке алу, Оқыту мен тәрбие жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... ... бар адамды жеке адам деп
түсінеміз. Ал, қалыптасу ...... жеке ... ... ... ... жетілуі, саналы өмір сүруге дайын болуы.
Жас ұрпақты қоғамдық өмірге және еңбекке араласуға дайындау міндетін
іске асыруда, ... жеке ... ... әсер ... ... ... орта және тұқым қуалаушылық. перзент сүю — ата-ананың
бақыты, олардың ... ... ... борышы. Ұрпақ жалғастыру — бүкіл
тіршілік ... ... ... Адам ... тыс өмір ... ... оның ... зақына орай дүниеге ұрпақ әкеледі. Адам өзінің баға
жетпес ұрпағы үшін бар жағдайды ... ... ... жас ... ... ... ... ғылымы ерте кезде-ақ көрсеткен еді. Ал ... ... ... ... беру ... бала ... оның ... ерекшеліктерін еске алып отыруға үндеген болатын.
Қазіргі педагогика және психология ғылымдары балалар мен ... ... ... ... ... ... ... ғылымы
жас ерекшеліктерін анықтауға баланың дамуын үнемі қозғалыс үрдісі ретінде
қарастыра отырып, бұл ... сан ... ... сапа ... ... болатынын алға тартады.
9лекция. Кемелдену жасы,қартаю кезеңі және кәрілік психологиясы
Халықаралық классификация бойынша қарттық кезең 60 жастан ... ...... ... ... ...... цикл жүйесіне ерекше рөл атқаратын кезең ретінде қарастырылады. ... жеке ... ... ... қорытындылау кезеңі және ол ұрпақтармен
уақыт байланысын қамтамасыз етеді. Тек қарттық позиция арқылы ғана ... ... ... өмірді бір бүтін ретінде, оның мәні мен ... ... ... Сонымен қатар, қазіргі таңда қарттық кезеңге, қарттарға
деген түсінбеушілік, өшпенділік арқылы көрініс алатын жағымсыз ... ... тән ... белгі – қартаю процесі. Қартаю ... ... жас ... ... сипатталатын генетикалық
бағдарламанған процесс. Қарт адамдардың әлеуметтік ортадағы рөлдерінің
өзгеруіне ... ... ... ... ... өзгерістерге
ұшырайды. Бұл кезеңде адам терең байланыс жасау ... ... оның ... ... ... ... ... тарылады деген
көзқарас қалыптасқан. Қарт адамдардың қарым-қатынасы бір жағынан жастық
кезеңдегі негізгі қарым-қатынас ... ... ... ... ... жағынан қарым-қатынас қарттық кезеңдегі бейімделу ... ... ... ... ... (Абрамова Г. С).
Бұл кезеңдегі өмірін, ондағы қарым-қатынасын адам ... ... сөну және ... өзгелерге  көңіл толмауына байланысты өшпенділік
қатынас па?  Әлде, керісінше, ... ... ... ... ... өмір сүру ... өз күшіне сәйкес еңбек ету, қарттықты
өмірдің ... ... өз ... мен ... бар ... ... қабылдап, өздерінің жоспарына жақындарына қажетті болуға ұмтылу ма?
Психология ғылымында қарттық шақ ... ... ... ... ғылымда қартаю толық сөну процесі болып ... ... ... Б.Г. ... ... ... геронтология
қарттық кезеңде инволюциялық (кері даму) процестерімен қатар оған ... өзге де ... мен ... ... жайлы қорытындыға келді.
Екіншіден, бұл кезең адам онтогенезіндегі ... ... ... ... оны ... ... психикалық даму концепциясын  құру мүмкін
емес.
Адамдардың қажетті болудағы ең маңызды фактор ретінде қарттардың ... мен өмір ... мол ... ... ... еді. ... ... сол өмір тәжірибесін үйрете отырып, ... ... ... және сол ... ... ... ... болады.
Қарттық кезеңге тән негізгі белгі – қартаю процесі. Қартаю ... ... жас ... ... ... генетикалық
бағдарламанған процесс. Қарт адамдардың әлеуметтік ортадағы ролдерінің
өзгеруіне байланысты ... ... ... ... ... Бұл ... адам терең байланыс жасау қабілетінен біртіндеп
айырылып, оның ... ... ... ... ... тарылады деген
көзқарас қалыптасқан. Қарт адамдардың ... бір ... ... ... ... ... ... болып табылады, ал
екінші жағынан қарым-қатынас қарттық кезеңдегі бейімделу жетістігі, яғни
қазіргі ... ... ... кезеңдегі өмірін, ондағы қарым-қатынасын адам қалай елестетеді?
Құлдырау, сөну және өзіне, өзгелерге  көңіл толмауына байланысты өшпенділік
қатынас ... ... ... ... ... отырып, қызықты
толыққанды өмір сүру мүмкіндігі: өз ... ... ... ету, қарттықты
өмірдің өткен кезеңдеріндей өз қуаныштары мен ... бар ... ... ... ... ... жақындарына қажетті болуға ұмтылу ма?
Қазіргі таңда психология ғылымында қартаю – ... ... ... ... ... өзіндік қайта құрылуы ретінде
қарастырылады. Бұл ... ... ... ... Э. ... ... А.А. ... Ф. Гизе, И.С. Кон, К. Рощак, П. Балтес, Р.
Пек. Қазіргі ... ... ... қарастыру мәселесі туындады,
бірақ  геронтопсихология – даму психологиясының ең жас саласы.
Белгілі ағылшын психологы В. ... қарт ... ... ... ... үш ... бөліп қарастырады.
Бірінші топқа өз жұмыс орнында қала отырып қоғам алдында ... ... ... ... әрі ... болып қала беретін қарттарды
жатқызды.
Екінші топқа қоғамдық ... ... ... жеке өзінің
ісімен (хобби) айналысатын қарттар.
Үшінші топқа әлсіз психикалық қуатқа ие, қолы бос ... тек өзін ... ... ... ... ... шығарады: бос болу процесі қарттыққа
байланысты емес, адамның өмірлік тәжірибесі мен ... ... және бұл ... ... ... ... десе, социолог А.
Качкин қарттардың қызығушылық ... ... ... ... ... ... тип (отбасы игілігін ойлаушы);
- «жалғыздық» типі (өз естеліктері және ... өмір ... тип (өз ... ... ... тип ... де ... пайдалы еңбекпен айналысушы);
- саяси тип (өз өмірін саяси өзгерістермен толықтырушы);
- діни тип;
- сөнуші тип (өмірін жаңа ... ... бар ... ... ... ... тип (көп ... ауру емес, тек өздеріне ауру ойлап тауып
алушылар) (Максимова С. ... ... ... да ... ... ... ... Ермолаева М.В. Н. С. Кон ) еңбектерінде атап өтіледі. Қарттардың
жас кезеңі ретіндегі жаңа категорияға ... ... ... кешулер орын
алуда.  Дегенмен қазіргі таңда өскелең ұрпақтың өз ата-аналарына, ата-
әжелеріне қатынасы түрліше орын алып ... ... ... қарттар үйіне
бару жағдайлары да орын алуда.
Адам өзін қай кезеңнен бастап қартпын деп ... Бұл ... ... ... беру ... емес. Сондықтан да қартаюды бірнеше түрге бөліп
қарастырады: хронологиялық, физиологиялық, психологиялық және ... ... ... – бұл өмір ... ... ... табылады. Ежелгі грек ойшылы Пифагор адам өмірінің 4 ... ... 20 ... тең) 4 жыл ... ... ... олар: қалыптасу
кезеңі – 20 жасқа дейін; жас адам – 20-40 жас; күші кемеліне ... кез ... жас; ... – 60-80 жас.
2)    Физиологиялық (денелік) қартаю – ... ... ... ... ... Оны ... қартаюмен салыстырғанда
классификациялау күрделі болып келеді. ... ... ... көп ... жеке ... ие ... және бір ғана қарттық жаста бір
адамдар дені сау, қарт болмауы мүмкін, екіншілерінің ... ... ... ... Екіншіден, тек бір адамның ғана түрлі мүшелері, ... мүше ... бір ... және ... ... ... ... деп адам өзін қарт ретінде  ұғына бастаған
сәтті айтуға болады. Мұнда екі қиыншылық туындайды – біріншіден бұл ... ... өте кеш ... ... адам өзін психологиялық негізде қарт
сезіну арқылы онда тұлғалық ... ... ... ... – барлық аталған қартаю түрлерінің белгілеріне
негізделген, бірақ ол өткен өмір, басынан өткізген аурулар және эмоциялық
сезімдердің қарапайым ... ғана ... ... ... ... ... – ағзаның бейімделу мүмкіндіктерінің төмендеуіне, жас кезеңдік
патологияның дамуына алып ... ... жүйе ... эндокриндік,
иммундық, қан тамырлар, тыныс алу, ас қорыту және т.б. – ... ... ... ... ... ... ... Соңында молекулярлы, ультрақұрылымды деңгейде жүретін барлық
процестер ағза  құрылысы, жасуша функциясының өзгеруіне өз «үлесін» ... да ... ... ... ... ... ... «қалай» пайда болатындығын ғана емес «неліктен»
болатындығын түсіну мүмкін емес.
Адамдардың есеюіне байланысты олардың ... бет ... ... ... дене құрылымы да  өзгереді. Ең қолайлы орта жағдайларының өзінде
барлық дене мүшелері мен ағза ... ... ... ... мен мүшелер бір уақытта және бірдей жылдамдықпен қартаймайды.
Жалпы теориялық мәлімдемелер қарттық ... ... ... ақпарат
беруге  көзделді.  Ежелгі грекия жеріндегі қарттық шаққа деген көқарастар
мен пікірлер қазіргі заман зерттеуші ... ... ... таба ... өскелең ұрпаққа қарт адамдардың бар болмысын қабылдай
білуге және уақыт өте келе ол ... ... ... басынана
өтетіндігін естен шығармау керектігі сөз болады.
10лекция. Әлеуметтік психология пәні
Қандай да бір ... ... оның ... мен пәні ... ... ... – адамдардың әрекеті мен ... ... ... ... ену ... ... ... психологиялық сипатын зерттейтін психологияның саласы.
Д.Майерс әлеуметтік психологияға мынандай анықтама берді: ... ...... бір-бірі туралы не ойлайды, бір-біріне қалай
әсер етеді, және қалай қарайтынын зерттейтін ғылым».
Көптеген авторлардың ... ... ... ... ... жоқ.
Әлеуметтік психологияда 3 ықпал бар.
Бірінші ықпал шеңберінде әлеумсеттік психология түсінігін әлеуметтік
көзқараас ... және оны ... ... процесстері» туралы
ғылым ретінде қарастырады. Социологтардың пікірінше әлеуметтік психология
пәні – сынып және ... ... ... ... ... мен ... ... қоғамдық психология. Басқа жағынан
қоғамдық психологияның зейін сферасында қоғамдық ... ... және ... ... ... ... психология пәні – жеке адам деп ... ... ... Бұл ... көп ... ... ... мен сапаларына және психологиялық типологиясына бөлген.
Сонымен қатар тұлғаның ықпалдағы әлеуметтік психологияның пәні болып ... ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Үшінші ықпал әлеуметтік психологияны психиканың көптеген процестері
және топтағы тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... пікірі бойынша әлеуметтік психология – кең ауқымды
проблемаларды зерттейтін және тұлғаның әлеуметтік ... ... ... психологиясы, әлеуметтік қатынастар сияқты ғылым
болып ... ... ... ... ... ... идеялардан
тұратын басқа да ықпалдар бар. Олар кеңестік әлеуметтік психологтардың
Б.Д.Парыгина, В.Н.Мясищева, А.К.Улядова, т.б. жұмыстарында анық ... ... ... әлеуметтік психология - әлеукметтік
психиканы зерттейді деп есептеді. Бұл ... ... ... ... ... қалыптасатын қоғамның функционалды, динамиканың
жүйесі деп ... ...... ... және ... қарама-қайшы
құрылым. Он бірлік ретінде жұмыс істейді:
- көпшілік, топтық, топтар арасындағы, тұлғалар ... ... ... көпшілік, топтың және индивидуалды эмоциялар
- стереотиптер және құрылымдар.
Әлеуметтік психиканың жүйе астары деп:
- қоғамдық көңіл-күй
- қоғамдық пікір
- әлеуметтік еркіндік
В.Вичев пікірінше ... ... ... ... ... жүзеге асырады:
1. Әлеуметтік тәжірибені интеграциясы және трансляциясы. Бұл негізде
әлеуметтік топтарда ... ... және ... ... бағытта
қалыптасуы.
2. Әлеуметтік адаптация (бейімделу). Индивидуалды ... ... ... мен ... ... ... ... корреляция (түзету). Тұлғаның ... ... ... ... үйлесімде т.б.
4. Әлеуметтік бақылау. Тұлғаның әрекеті қоғамның формальды емес санкциялар
жүйесімен жүзеге асады.
5. Психологиялық босаңсу (жеңілдену). ... ... ... ... қабылданған нормаларды бұзбай құтылады.
6. Әлеуметтік активтендіру (нақты істі ... ... ... ... ... ... арқасында күшейтіледі.
Әлеуметтік психологияның пәні екі бөлек ...... ... ... ... болып, ХХ ғ. басынан өз бетінше ... ... ... да, бір жағынан, социология ғылымы әлеуметтік психологияны
өзінің бір тармағы деп есептесе, екінші жағынан, ол – ... ... ... деп ... Оның ... ... бар. Негізінде,
қоғамдық өмірдегі ... ... ... екі ғылымның да –
психология мен социология ғылымдарының жетістіктерін пайдаланғанда ... ... ... ... ... ... ... мінез-
құлқы, психологиялық ерекшеліктеріне ... ... ... қарым-қатынасында, іс-әрекетінің барысында ерекше қарым-қатынас
типтері пайда ... ал ... ... ... білімінің жүйесін
білмейінше мүмкін емес екені анық.
Әлеуметтік психологияның екі жақтылығы, бұл пәннің осы екі ... ... мен ... ... ... жеке ... ... психологияның жеке тұлға ... де ... ... де ... ... ... жеке ... зерттейтін
психологтар индивидтердің ішінара жекедаралық механизмдері мен олардың ... ... ... аударса, әлеуметтік психология индивидтерін
тұратын адамдар тобы тұтастай алғанда бір-бірін ... ... ... ... әсер ... ... мәселемен айналысады.
Әлеуметтік психологияның дербес ғылым ретінде пайда болуын 1908 ... ... осы жылы ... психологы В.Мандугалдың (1871-1938)
«Әлеуметтік психологияға кіріспе» еңбегі Европада басылыпр шықса, Америкада
социолог Э.Росстың ... ... ... ... де ... ... де 1897 ж. Дж.Болдуиннің «Әлеуметтік психологиядан зерттеулер»
атты ... де осы ... 1-ші ... ... деп ... Қазірдің өзінде әлеуметтік психологиялық құбылыстарға
америкалық және европалық дәстүрлер сақталынуда.
Өз ... ... ... ... пәнін анықтауда көптеген
қиындықтарға кез болды. Егер де ХХ ... бас ... ... ... ... психологияны зерттеуге көңіл бөлсе ол ғасырдың орта
шеніне таман, негізінен, шағын ... ... ... ... әсер ету ... мен әр ... адам аралық қатынастарға үңіле
бастады. Қазіргі уақытта адамның әлеуметтік мінез-құлқының жалпы ... ... өте ... ... ... ... зерттеуге де,
болжауға да күрделі құбылыс ... әлі де ... ... ... ... психологы Д.Майерстің анықтауынша: «Әлеуметтік психология –
адамдар бір-бірі туралы қалай ойлайды, бір-біріне қалай әсер етеді және бір-
біріне қалай ... ... ... ... ... психологиялық зерттеудің негізгі әдістері
Бақылау дегеніміз – объектінің мақсатқа бағытталған ұйымдасқан мінез-
құлқын ... және ... ... ... ... ... ... психологиялық әдіс болып табылады. Ғылыми империкалық әдіс ... ... ... ХIХ ... ... ... кең ... бастады. Бақылау әдісін әлеуметтік психологиялық зерттеутің
негізгі эмперикалық әдістерінің бірі деп сипаттауға ... Ол ... ... ... ... Жалпы ғылымдық әдістердің
қатарына кіреді. Жай бақылауды және ғылыми әдіс ... ... ... Бақылау ғылыми зерттеудің әдісі ... ... ету және ... ... ... ... мақсаты және зерттеу мақұсатының сәйкестігі. Бақылау
пәні, объективті мәселе анықталады.
2-ден бақылау тәсілдерінің таңдауы және ... ... ... Бақылау тәсілі және мәлімсеттердің тіркелуі таңдалады.
3-ден анықталған жүйе бойынша ... ... ... ... ... ... ... сенімділік және дәлелдік көзқарасынан тексеру.
Нәтижені өңдеу әдісі таңдалады.
5-ден алынған мәліметтің өңделуі және талдау жүргізу.
Әлеуметтік ... ... ... ... мынадай түрлерге
бөлінеді:
Қосылған және қосылмаған; ашық және жабық; тбиғи және лабораториялық.
Қосылған бақылауда экспериментатордың өзі ... бір ... ... ... ... зерттеу объектісі болып тұрған топтың мүшесі болып ... ... – бұл ... ... ... ... бақыланушы
топтың қатарына кірмейді.
Позицияға байланысты байланысты бақылаушының ... ... ашық және ... ... ... табиғи және лабораториялық болып бөлінеді. Табиғи бақылауда
бақылаудың ... ... ... ... ... Лабораториялық
бақылауда эксперименталды ситуация бақыланады.
Құжаттарды оқып-үйрену әдісі. Құжат ретінде кез-келген ақпарат, ... ... ... ... ... ... ... ақпарат
көзі болып жиналыс хаттамалары, жұмыс ... хат, ... ... ... ... шығарма болып табылады. Бұл әдіс
көбінесе ... ... ... ... ерте зерттеу кезеңдерінде
объектпен танысып немесе оның қорытындылау кезеңінде толық және объективті
интерпретация ... үшін ... ... ... ... ... көзі ... ауызша немесе
жазбаша берген пікірі болып табылады.
Іске асатын процедуралардың ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... ... сұрақ, сырттан сұрақ, ауызша сұрақ ... ... ... ... ... ... американ психологы Э.Эриксон өзінің жас ерекшелік этап ... ... ... ... ... ... Ол ... түсінігін ғылыми айналымға енгізді.
Э.Эриксон түсінігінше топтық ... ... ... күнінен
қалыптасады: бала белгілі топқа енгеннен кейін, ол әлемді осы топ ... және ... де ... ... ... балада өзіндік «эгоидентификация» өзінің «менінің»
тұрақтылық және ... ... ... ... қалыптасуы тұлға дамуында бірнеше сатыдан немесе
этаптардан тұрады, әрқайсысы социумнан шығарылған белгілі ... ... ... бұл ... шешу ... ... ... анықталады.
Индивидтің психоәлеуметтік дамуының негізгі сатылары мынадай:
Нәрестелік. Бұл период бала өмірінде басты ... ... ... – анасы баласын тамақтандырады, оған қамқорлық жасайды, мейірім
береді. Нәтижесінде балада әлемге деген базалық сенгім ... ... шақ. (1 ... 3 ... ... Бұл период баланың
автономиясы мен ... ... ... Ол жүре ... ... ... ... баланың өз-өзіне көзін ашатын социум
жағынан мақұлдау мен мақұлдамау актілерімен кездлесіп отырады. ... бірі – ұят ... ... рет қалыптасады.
Мектепке дейінгі балалық шақ. (3 жастан 6 жасқа дейін). Бұл ... ... ... ретінде сезіне бастайды және әлемді айтарлықтай белсенді түрде
меңгереді. Бойында оның ... ... ... ... ынтасы
қалыптасады. Адамдар арасындағы қатынасты тереңірек меңгереді, өзінің
психикалық мүмкіндіктерін, ең ...... ... ... ... ... Бұл ... жанұямен қарым-қатынас бала дамуы үшін
жеткіліксіз, келесі дамуға ... ... ... ең ...
мектеп енеді. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... мәдениеттің имтехнологиялық посты береді.
Осы сатыда ... ... ... ... жүреді, оның
тұлғасының психикалық құрылымы қалыптасады.
Жасөспірімдік шақ (Ресейде: 10 жастан 17 жас; ... ... жасы – ... кейбір мәдениетті мемленкеттерде: 10 жастан-20 жас; ... ... – 21 жас). ... ... ... ... ... өсу, жыныстық даму, ... Өзін ... ... Өмір ... іздеу. Махаббат және көңіл қалу. Жан
абыржуы. Кәсіби өзіндік анықтау.
Жасөсрімдердің негізгі психологиялық мәселелері:
- болашақ
- стресс
- коммуникативті ... ... ... ата-анасымен қарым-қатынас
- махаббат және жақындық
- өзіндік ызаны қабылдауы
- өзінің денесін қабылдауы
- өз ... ... ... ... ... ... ... конфронтация
- эмансипация (азат болу)
Танымдық және эмоционалды функциялардың жетілуі жасөспірімнің ... сын, ... ... ... ... ... үлгілеріне қарсы әрекет түрінде қолдануына ... ... ... ... әсіресе егер жанұяда авторитарлы және шектелген
тәрбие стилі басым болғанда конфликтке әкеледі.
Социализация ... ... тобы ... ... ... ол үшін ... топ болады. Жасөспірім үшін ерекше мәнде сыртқы
бейне және өзі жасаған әсер иемденеді. Бұл да ... ... ... ... ... ... үйінен шегіну мінез-құлықтарын, көзқарастарын
және нұсқаулардың барлық формаларында бейнеленбейді. Дегенмен, көпшілік
жасөспірімдерде ата-ана ... және ... ... ... ... шегінеді. Үлкею периодында жанұя ықпалы азаяды, дегенмен, ол
жасөспірім үшін ... ... топ ... ... ... ... тұрақты болып қалады, жанұядан ажырау
кезінде де көбінесе ол байланыс әсіресе анасымен ... шақ. Бұл ... ... ... іздеу, адамдармен тығыз қарым-
қатынас, ... ... ... ... ... маңызды. Индивид бұл
периодта дара биліктен айыру жағдайында тұрақты.
Ересектік шақ. Ұқсастықтың дамуы бүкіл өмір бойы ... ... ... ... өз ... әсер ... Өзін ... еңбегіне, балаларға
деген қамқорлыққа арнаса, адам психологиялық жағынан өзіне және өз ... ... шақ. ... ... өмір негізіндегі эгоидентификация өзінің
ақырғы түріне иемденеді. Адам бүкіл өмірін ... ... ... ... Психологиялық адекватты адам өзін және өз өмірін қабылдайды, оның
логикалық аяқталуындағы қажеттілігін ... ... ... Өнім ... ... ... ... шегеруі байқалады.
Индивидтің психикасының қалыптасу бағытылығы оның барлық этаптарында
позитивті және негативті болуы ... Бұл ... ... ... институттарына байланысты, әсіресе социализацияның
ерте этаптарында – ... ... ... ... өту – ол ... ... мен ... адамның басқа адамдармен өзара қатынастың өзгеруі.
13 лекция. Адамдар арассындағы қарым-қатынас психологиясы
Психология ғылымындағы негізгі ұғымдардың біреуі - қарым-қатынас.
Қарым-қатынассыз жеке ... ... оның ... ... ... ... ... мен формалары бойынша әр алуан. Тура, жанама,
тікелей, біреу арқылы (тікелей емес). Алғашқысы ... ... ... ... емес ... пайда болады.
Тікелей емес қарым-қатынас - жазбаша түрдегі немесе техникалық
құралды ... ... ... емес ... контакт.
Адамзат тәжірибесін игеруде жазудың, кітаптың, ... әр ... ... пайда болуы тікелей емес қарым-қатынас жасаудың жүйесін
күрделендіреді.
Қарым-қатынас ары қарай жеке ... және ... ... ... ... Жеке ... ... - топтарда, жұптарда
жеке дара ерекшеліктерін білу, қайғы-қуанышына ортақтасу, түсіну, бірігіп
іс-әрекет ету негіздерінде қалыптасатын түрі.
Көпшіліктік қарым-қатынас - ... ... ... емес ... ... мәлімет құралдары арқылы қарым-қатынас жасау, ... ... ... ... ... да жатқызады.
Қарым-қатынаста адамдар өзін көрсетеді, өзі үшін және ... ... ... аша ... ... бірге ол қасиеттері қарым-
қатынаста қалыптасады да. Адамдармен қарым-қатынаста ... ... ... ... мораль, құндылықтар, білім мен іс-әрекет
түрлерін игеруі, жеке адам және дара адам ... ... ... Яғни ... ... ... ... маңызды
факторы. Жалпы алғанда қарым-қатынасты ... ... ... ... ... ... психикалық процестері мен мінез-құлқы қалыптасатын
жан-жақты шындық.
Қарым-қатынастың маңызды 5 ... ... ... болады. Қарым-
қатынас адамдардың ұжымдық іс-әрекетінде байланыстырғыш ролді атқарады. ... ... ... "прагматикалық" функция деп атауға болады. Бұл
шартты ... ... ... ... ... мұнарасы туралы аңызға
әкеліп соғуы мүмкін. ... ... 2- ... ... ... атауға болады. Бұл функция адамның психологиялық бейнесін қалыптастырып
өзгертудің маңызды шарты. Бала дамуының белгілі кезеңдерінде ... және ... ... әлем мен өзіне деген қатынасы үлкендер
арқылы іске асырылады. ... ... ... ... 2 адам ... өзі және ... ... Даму барысында бала мен ересектің ... емес ... ... ішкі ... процесіне және де
баланың дербестік ерікті іс-әрекетіне айналады.
Онтегенездің бастапқы ... ... бала ... ... ... атқарады. орта ғасырда бір испан епископы былай деп жазған
екен: "Жетімханадағы балалар зерігіп, зерікендіктен өледі". 30-жылдары ... ... ... 2 ... ... әрең ... ауру
балалар жатқан. Оның біреуінде балалар туысқандарымен ... ... ... жазылу тиімділігін салыстырғанда: Оның біріншісінде - ... жоқ, ал ... - ... үштен бірі шетінеген.
Бала мен ересектің қарым-қатынасы білім, іскерлік, ... ... ... ... өзара әсерлесу нәтижесінде өзара баю мен өзгерудің
күрделі процесі. Бала өзіне берілетін ... ... ... ... ... өткізіп, өңдеп пайдаланады. Қарым-қатынастың үшінші функциясы
ретінде "бекітетін, ... ... ... ... ... Басқаша
айтқанда, басқа адаммен қарым-қатынаста адам өзін-өзі танып-біліп, өзіне-
өзі сенімге ие ... Адам ... ... үшін ... мақұдауын қажет
етеді. У.Джеймстің айтуынша: "Адам үшін қоғамда өз бетімен ... ... және ... оны ... байқамауы - ең зор жаза". ... ... ... ... ... ... деген ұғым арқылы беріледі, және де "Сенікі жөн ... ... деп ... ... (бұл ... ... ... да бекітудің
белгілі үлгісі бар), бекітілмеу "Сен бұл жерде жоқсың", "Сен тірі ... ... ... ... ... ... - ... коптеген
психологиялық ауру, әсіресе шизофренияның себебі деген қорытындыға келген.
Оның байқаулары ... ... да ... ... эндогенді
психозбен көбінесе ата-аналары тарапынан шеттелінген балалар ауырады екен.
Адам өміріндегі әртүрлі дәстүрлер - амандасу, түрліше ... ... ... ... деп ... ... ... жеке адамаралық қатынастарды ... және ... ... ... ... деген эмоциялық көзқарастар - "сүйкімді -
сүйкімсіз", "ұнайды - ... ... ... ... ... ... адам өміріндегі жалғыз қатынастың түрі емес, бірақ
олар адамның ... ... ... ... ... ... ... ролдік қатынасына да өз әсерін тигізеді. Келесі, бесінші
функциясы "жеке адам ... ... Бұл ... ... ... жасауын (ішкі немесе сыртқы сөйлеу арқылы диалог типінде)
адамның ... ... ... ... ... Осыған байланысты
Л.С.Выготский былай деген екен: "...адам өзімен өзі ... да ... ... сақтайды".
Сонымен біз қарым-қатынастың түрін, формалары мен ... ... ... баса назар аударылатыны жеке адам-
аралық, тікелей қарым-қатынас түрі, ең терең ... де осы ... ... ... ... әлеуметтік топтарға
кіріктірілуіне байланысты, ... ... мен ... ... ... онда, алдымен жеке адам-аралық қарым-
қатынас және адамдардың бір-біріне өзара әсерін ... ... ... ... ... құбылыс. Бұл процестер қалай өтеді, олардың
формалары, құрылымы қандай, адамдар арасындағы қарым-қатынаста алатын ... ... ... жеке ... қарым-қатынастың
табиғаты бөлекше, оның өзіндік ерекшелігі - эмлциялық негізінің болуы.
Адамдар бір-бірімен қарым-қатынасқа ... оның ... ... ... ... негізінде қалыптасады. Психология ғылымы жеке
тұлғаның эмоциялық көріністерінің үш ... ... үш ... ... аффектілер, эмоциялар мен сезімдер. Жеке адам-аралық қарым-
қатынаста осылардың бәрі де көрініс ... ... ... ... ... ... өзін екі топқа бөліп қарастыру қабылданған:
1) конъюктивті - адамдарды ... ... ... ... итермелейтін сезімдер;
2) дизъюнктивті - адамдарды бір-бірінен аластататын, бірлескен іс-
әрекеттен ... ... Жеке ... ... американ психологы Джү Морено (1958) ұсынған социометрия әдісі
кең қолданылады. Социометрия негізінде ... ... ... шағын
топтың қарым-қатынасын (жақтыру, жақтырмау) анықтауға болады. Дегенмен,
топты толық зерттеу үшін тек ... ... ... болып табылады.
Кеңестік психологияда қарым қаатынасты, бір жағынан, іс-әрекеттің бір
түрі, ... ... ... ... ... ұғымда қолдану басым.
Қарым-қатынастың іс-әрекетке кіріктірілуі оған қатысушылардың ... ... ... іске ... ... үйлестірушілік қарым-
қатынастың ерекше әсер етушілік функциясымен байланысты.
Қарым-қатынастың құрылымы күрделі болғандықтан, ... ... ... ... оның ... ... байланысты үш жағын қаратырады:
коммуникативті, интерактивті, перцептивті (1,2 схема)
14 лекция. Қарым-қатынастың осы үш ... ... ... жағы - қарым-қатынасқа түсушілердің өзара әрекеттесуін
ұйымдастыру, яғни ... ... және ... ... (әрекеттестік).
Бірлескен әрекеттің ұйымдастырылуы.
Перцептивті жағы - қарым-қатынасқа түсушілердің бір-бірін ... ... ... ... ... түсіністіктің пайда болып қалыптасуы.
Сонымен қатар, жеке адам-аралық қарым-қатынас: ... және ... ... ... ... ... ... директивті (өктем) түрде қарым-қатынасқа түсушіге жасалынатын
әсер. Бұл жағдайда қарым-қатынас партнері - әсер ... ... ... ... ... іс-әрекетте, мәселен, әскери өмірде, кейбір шытырман, ... ... ... ... қажет. Мұндай қарым-қатынастың
орынсыз, этикаға симайтын кездері де болады: өте жақын адамдар ... т.б. ... - ... ... ... ... ... түрде жүзеге асыру үшін жасалынатын қарым-қатынас түрі. Қарым-
қатынастың бұл ... ... ... ... ... ... ... достық, жолдастық, сүйінспешілік саласында орынсыз. Императивті
және манипулятивті қарым-қатынасты біріктіріп, монологтық қарым-қатынас деп
сипаттауға болады. А.А. ... ... адам өз ... адам ... ... ... деп қабылдайды. Өзіне деген бағдардан
басқа адамға деген ... ... ... түрі - ... ... - тең ... субъективті қарым-қатынас, оның мақсаты:
өзара танып - түсінісу, ... ... өзін ... ... ... қарым-қатынас жасау, ... ... ... ғана ... ... ... ... өзара идеялар, қызығулар, көңіл-күйімен,
сезімдерімен, т.б. бөліседі. Мұның ... ... ... ... болады.
Адамдар арасындағы коммуникативті процестер техникалық қондырғалар
арасындағы ... ... ... оның ... және ... бойынша өзіне
тән ерекше, маңызды ... бар. ... ... - кері ... коммуникативті барьер, коммуникативтік әсер және мәлімет берудің
әртүрлі деңгейі (вербалды-сөз ... ... ... жүзіндегі емес)
сияқты процестермен байланысты. Әрқайсысын бөлек-бөлек талдап ... ... ... ... кері ... Ең ... мәлімет бір
жақты болмайды, екі жақты пікір алмасу түрінде ... ... ... -
коммуникатор, оны қабылдаушы - реципиент деп аталады.
Сондықтан да ... ... ... ... ... беру ғана ... барысында ортақ көзқарас, пікір, ортақ мәнге келу маңызды.
Бұл ... ... ... ... - кері байланыс іске қосылады,
ол реципиенттің коммуникатордың іс-әрекетін қалай қабылдап, бағалауына
байланысты. онымен, кері ... ... - ... ... ... ... ... Кері байланыстың берілуі әртүрлі
жолдармен іске асырылады. Ең алдымен тура және ... Тура кері ... ... ашық ... беріледі. Мысалы: "сенің пікірің маған
ұнамайды", "не айтып тұрғаның маған түсініксіз", т.б. және де ... ... ... ... ... т.с.с. бұл түрде тиімді болады.
Жанама кері байланыс - прсихологиялық мәліметті ... ... ... ... ... не ... ... өзі түсінуі
қажет. Әрине бұлай түсінісу қиынырақ болады.
Коммуникация ... тек ... ... ғана емес, оны
партнерлердің бірдей тура түсінуі ... Яғни ... ... ... ... дұрыс түсіну (интерпретация) проблемасы туындайды.
Біріншіден, мәліметтің формасы мен мазмұны коммуникатордың жеке-даралық
ерекшелегі, реципиент ... ... ол ... ... ... және ... ... жағдайларға байланысты. Екіншеден оның жіберген
мәліметі реципиенттің жеке-дара ... ... ... жағдайға байланысты өзгеріске түседі. Мәселен, ... ... ... ... бір ... екі түрлі психологиялық реакцияға
әкеледі. ... ... ... ... баласыныкіне ашулануы
мүмкін). Мәліметті әртүрлі қабылдау ... ... ... ... ... ... болуы (түсініспеушілікке
әкелетін тосқауыл), ол - коммуникативтік процестің ... ... ... ... - мәдени барьер, қарым-қатынас
барьерлері болуы мүмкін.
Түсініспеушілік барьерінің ... түрі ... 1) ... ... ... ... ... сөйлеу, тілдегі кемістік (немесе дикция),
тілдің грамматикалық құрылымының өзгеруі. Өте тез ... ... ... ... ... ... да осыған себеп болады.
2) Семантикалық барьер сөз мәнінің ерекшеліктері (тезаурус) әртүрлі
жаргондар, слэнгтер. ... ... ... тән ... ... ... тілінің оралымдары, т.с.с. Мұндай барьерлерден аттай
білу мұғалімдер, дәрігерлер, басшылар үшін өте ... ... ... - ... ... ... ... сәйкес
келмегенде немесе реципиенттің психологиялық көңіл-күйіне сәйкес болмағанда
көрінеді.
Мысалы, балаларға берілген мәлімет қызықты түсінікті тілде емес, қиын
ғылыми ... ... ... ... ... Сондықтан коммуникатор
өзінің реципиенттерінің көңіл-күйі, жағдайларын сезіне білу керек, қарым-
қатынас жағдайларының өзгерістерін тез ... ... ... өзгерістер
енгізуі қажет.
4)Логикалық барьер, коммуникатордың ұсынған логикалық тұжырымдары өте
күрделі болғанда туындайды. "Ерлер логикасы", "әйелдер логикасы", "балалар
логикасы", т.б. ... ... ... ... ... - ... ... саяси, діни,
кәсіби ерекшеліктерді жатқызуға болады. Қарым-қатынас ... ... ... екі ... іске асырылады: вербалды, вербалды емес.
Вербалды (сөз арқылы) деңгейінде (негізгі) - тіл пайдаланылады.
Сонымен ... ... емес ... де пайдаланылады: оларға оптикалық -
кинестезиялық және акустикалық жүйелер ... ... ... ... түрі және әсерлі қимыл-қозғалыстары, ым-ишараттары,
мимикасы, отырыс - тұрысы, жүрісі, т.б. жатады. Бұл жүйенің ... ... ... жатады. Адамның сезімдері негізінен осылар арқылы беріледі.
Партнердің сөзіне сенбегенде ... ... ... ... сонымен бірге коммуникатордың дауысының сапасын
(тембірі, биіктігі, қаттылығы), интонация, сөйлеу темпі, дауыс екпіні ... сөз ... ... ... ... ... т.б.
жатқызады.
Және де коммуникативті процестің кеңістікке, уақытта ұйымдастырылуы
да маңызды. ... ... - ... ... ... айқайлау,
керісінше бұрыс контакт болып есептелінеді.
Сонымен бірге тиімді білу техникасы да ... ... және ... еріктік процесс, зейін қойып, өз проблемасын ұмытып, өзгенің
проблемасына тереңдей білу ... бола ... ... екі түрі бар: ... ... ... ... - басын
изеу, мимикалық реакциялар, көз контактысы, ... ... ... ... "Иә" - "иә" ... сөздері айту, немесе соңғы сөздері
қайталау да қолданылады. 2-түрі рефлексивті ... ... ... ... ... ... ... бір ойды басқа сөздермен
жеткізу (парафраз), қорытындылау, аралық қорытындыларды айтып беру.
Қарым-қатынастың интерактивті жағы.
Қарым-қатынастың ... жағы - ... ... бір-бірімен әркеттесуімен байланысты аспектілерін ... ... ... ... ... ... түсү үшін ... алмасып және өзара ... қол ... ... ... ... ... ... жоспарлап, бірлескен
әрекеттердің формалар мен нормаларын қалыптастыру да маңызды.
Қарым-қатынастың осы жағын ... жеке ... ... ... ... мен қарым-қатынасқа түсушілердің әрекеттесудің
қай түрін таңдауға итермелейтін мотивтерін де қарастыру керек.
Жеке адам аралық әрекеттесу ... ... ... ... ... басқа адамдармен ... ... ... ... ... айқындалған
1. Ортақ жетістіктің барынша жоғарылау мотиві (немесе кооперация
мотиві);
2. Өзінің жетістігін барынша ... ... ... ... жетістікті барынша жоғарылату мотиві (конкуренция)
4. Басқаның жетістігін барынша жоғарылату (альтуризм);
5. Басқаның ... ... ... ... ... ... ... (теңдік).
Қарым-қатынастың перцептивті жағы.
Жеке адамаралық қарым-қатынастың пайда болуы және табысты ... егер де ... ... ... түсіністік болғанда ғана
мүмкін. Өзара түсіністіктің болуы, бір жағынан, басқаның мақсат-мүддесін,
мотивтерін, бағдарын түсіну, ... ... ғана ... сол ... ... ... ... түрінде көрінеді.
Осы екі жағдайда да ... ... ... ... ... өте зор, яғни ... ... құрамды бөлігі
перцептивті жағы туралы айтылып отыр.
Әлеуметтік психологияда әлеуметтік перцепция ұғымы кең ... ... ... детерминантасы себептері деп
қолданылады. Бұл терминді 1947 ж алғаш енгізген Дж.Брунер бірақ ... ... ... ... ... тек ... перцепция
онымен шектеліп қоймайды. Қарым-қатынас туралы сөз ... ... ... ... ... ... ... жеке адамаралық перцепция
жеке адамдардың өзара қабылдауы туралы айтылады. Сонымен бірге адамдардың
"қабылдау" деген термин де онша дәл ... бұл ... ... ... түсінуі деген ұғым тұрғысында қарастырылып отыр.
Адамды тану ұғымы сыртқы пішінін ғана қабылдаумен қатар, оның ... ... ... ой, ... ... бағдарлары
тұрғысында озіндік ой елестерінің қалыптасуын қамтиды. Және де ... ... ... эмоциялық қатынастардың пайда болу да
қамтылады.
Сонымен, әлеуметтік перцепция адамның сыртқы ... ... ... ... ... ... мен сәйкестендіру, талдап түсіну
соның негізінде келешектегі іс-әрекеттерін болжау деген ... ... ... төрт функциясы бар: өзін-өзі тануы, қарым-
қатынас партнерін ... ... ... ... ... іс-әрекет
пен эмоциялық қатынастардың іске асырылуы. Әлеуметтік ... екі ... ... ... қажет-қабылданатын адамның
(субъект) психологиялық және ... ... ... ... адамаралық бейнелеу механизмдерінің талдауына.
Бақылаушының психологилық ерекшеліктерін зерттеу әлеуметтік
психологияның ... ... ... ... ... қабылдауы
мен түсінуінде жеке-даралық, жыныстық, жа ... ... ... ... бар ... ... ... балалар
көбіне ересектерге қарағанда сыртқы кейіп пішінге (Киім, шаш ... ... ... т.б.) ... ... ... мен оқытушылар
өз шәкірттерінің білімке ұмтылуы, ... тағы сол ... ... ... ... ал ... ... тіпті басқа
қасиеттеріне көңіл аударатыны байқалған. Сол сияқты басшылардың ... ... мен ... кол астындағылардың ... да екі ... ... ... ... ол ... ... мен бағдарлары маңызды рөл атқарады. Әсіресе, бұл айтылғандар
алғагқы таныстық кезінде байқалады.
Әлеуметтік психологияда қабылданатын ... ... ... де дәстүрлі түрде қалыптасқан. ... ... ... ... және ... ... маңызды, оны тануға
көбірек мәлімет ... ... ... ... ... ... ... қай нәрсеге көбірек көңіл бөледі?
Ондай маңызды қасиеттерге бақыланатын адамның бет-бейнесінің қимылы
(мимика), ... ... ... отырыс-тұрысы, жүрісі жатады.
Киімі, шаш қойысы және дауыс ерекшеліктері мен сөйлеу мәндері де ... ... кең ... ... ... ... белгілі мәдени және ұлттық топтарға тән ым-ишараттар
бар.
Сонымен бірге, қаьылдаудың табыстылығын қамтамасыз етуге ... ... ... де ... ... Оған әлеуметтік
перцепция механизмдері жатады.
Адамды адамның қабылдауы мен түсінуінің ... ... ... ... ... жатқызуға болады.
(2схеманы қараңыз)
Идентификация, қазақша "теңестіру", "ұқсастыру" ұғымдарына жақын, яғни
өзіңді басқа ... ... ... сол ... ... ... басқа адамның құндылықтар нормасы, мінез-құлқы, талғамдары
мен дағдылары игеріледі. Әсіресе, ... ... оның мәні ... ... идентификацияның оған жақын ұғым эмпатиямен ... ... ... ... ... ... оның ... бой ұсына білу
деп анықтауға болады, оның ... жағы ... егер ... ... "ойланылса", эмпатияда "сезілінеді". Екеунде де
басқаның орнына қоя білу ... ... ... өзін ... ... ал ... басқамен теңестіру қажет емес, өз пікірі
болуы мүмкін, дегенмен басқаның проблемасын сезіну іске асырылады.
Эмпатия - ... ... - ... ... ... білу ... жасаудағы эмпатияның болуы психолог, педагог, әлеуметтік
қызметкердің кәсіби маңызды қасиеттерінің ... екі ... да, ... ... іске ... үшінші
жағдайдағы, партнердің "мен" түсінуіне байланысты. Басқаша айтқанда ... ... ... ... күрделенеді. Әлеуметтік психологияда,
рефлексия - қарым-қатынасқа түсушінің басқа адам оны қалай ... Ол ... ... мен ... ғана ... басқа "мені" қалай
түсінетінін білу, ерекше бір-бірін бейнелеу, яғни, "мен" басқаларға қалай
көрінеді.
Рефлексияны әлеуметтік ... ... ... Г.Гибш пен
М.Форберг, негізінен диадалық (екі ... ... ... ... ... ... ... диадалдық
әрекеттесумен қатар, топтың ... ... және ... ... ... ... ... болатын рефлексияларда күрделене түседі.
Гибш пен Форбергтің ұсынға диадалдық ркфлексиясы схема ... ... ... бар: А және Б. ... ... қарым-қатынас бар: А-Б
және Б-А. Онымен бірге А мен Б-ға ... ... ... бар А-A', ... ... туралы түсінігі бар: А-да Б ... Б", Б-да А ... ... процестегі әрекеттесу мына түрде іске асырылады: А, А'
тұрғысынан Б''-ге қарап сөйлейді, Б, Б' ... А"-ға ... ... ... осы ... ... жақын екендігін зерттеу қажет,
себебі А-да, Б-да, объективті шындықпен сәйкес ... А'; Б'; А'', ... ... ... ... аса табысты болуы А-А'-А'' Б-
Б'- Б'' арасындағы алшақтық ... аз ... ... ... ... ... аудиториямен байланысын қарастыруға (А)
болады (Б). Егерде лектор (А) өзі ... ... (Б''), ... ... ... ... ... (А'') дұрыс түсінікте болмаса, онда
лектордың аудиториямен ... ... ... демек өзара
әрекеттесуіде іске асырылмайды. Өзін-өзі дұрыс түріну, басқаны дұрыс ... ... - өте ... ... оған ... бір ... - ... жетілдіретін әлеуметтік - психологиялық тренингтің түрі.
Қабылданатын адамға деген эмоциялық көзқарастардың пайда болуы
механизмдерін ... ... ... ... - ... деп аталады.
Аттракцияның қазақша мағынасы - тартымдылық дегенге жақын. Аттракция, бір
жағынан, қабылдаушы үшін ... ... ... ... процесі,
екіншіден, осы процесс өнімі, яғни көзқарастардың біршама сапасы. Қарым-
қатынастың перцептивті ... ... ... есте ... жөн., ... ... адамдар арасында бір-бірін ұнатушылық, достық сезімдері немесе,
керісінше, жақтырмау ... ... ... бұл ... ... ... деген мәселелер туындайды.
Аттракцияны бір адамның екінші адамға деген әлеуметтік бағдары және
сол жағдайда эмоциялық ... ... деп ... ... ... ... анықталған: ұнатушылық, достық,
сүйіспеншілік. Кеңестік әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... аттракцияны зерттеу қолға
алына бастады.
Әлеуметтік ... ... ... - каузалды атрибуция ... ... ... ... ... Д.Кенноуз, Р.Нисбет,
Л.Стрикленд. Атрибуцияның аудармасы, телу, есептеу дегенге келеді. ... ... "causa" - ... яғни ... ... - ... деп түсінуге болады. Каузалды атрибуция адамдар туралы алынған мәлімет
жеткіліксіз болғанда, оның ... ... мен ... ... сол
объектіге телу жағдайы. Г.Келли атрибуцияның үш түрін ... ... ... ... атрибуция және жағдайлық атрибуция.
Бақылаушы көбіне жеке ... ... ... ... ... ... жасаушыға телінеді), ал қатысушы көбінесе ... ... ... жағдайларға телінеді). Ьұндай жағдайлар,
әсіресе табысқа жету мен сәтсіздік себептерін жағдайлармен байланыстырса,
ал сырттан бақылаушы ... ... ең ... орындаушыдан көреді.
Атрибуция құбылысының маңыздылығы ... ... ... ... психология енгізген Ф.Хайдердің идеясы бойынша, адамдар
негізінде былай ойлайды: " жаман адамға ... ... тән", ... ... қасиеттер", яғни "жаман" адамдарға әрқашан жаман істер телінеді, ал
"жақсыларға" - жақсы істер телінеді.
Сонымен ... ... ... ... ... адамға теріс
істер телінгенімен, қабылдаушы өзін тек оң әрекеттер ... деп ... ... ... ... нәтижелері, адам қабылдауында
маңызды рол атқаратын бағдар (установка) мәселесіне келіп ... оның ... ... емес адам ... алғашқы ой қалыптасуында ерекше
екенімен анықталады.
Майрон Ротбарт мен Памела Биллер (1977) өз экспериментінде ... ... бет ... көрінісіне баға беруді өтінген. Бір топ
адамдарға - суреттегі адам туралы, ... ... ... жан ... медициналық экспериментке кінәлі деп айтқан. Ол
адамдар, суретіне қарап, оны қатыгез адам деп бағалаған. (Бет ... ... бар емес пе?). ... ... ... сол ... адам
туралы-нацистерге қарсы күресетін қозғалыс ... ... ал ... адамды ақ ниетті, мейірімді адам сипаттаған. ... ... ... ... және ол ... тұр емес ... ... құбылыс А.А.Бодалевтің эксперименттерінде (1982) де
анықталған. Бір адамның суреті студенттердің екі ... ... ... ... ол ... ал ... ... сол адам
туралы - көрнекті ғалым деп ... ... ... ... ... ... тереңде орналасқан көздері құпия қаһарын, алға ... иегі ... ... ... ... көрсетеді., т.с.с.
сипаттамалар берген. Екінші топтағылар сол тереңде орналасқан көздер, терең
ойлы адамды, ал алға ... иегі - ... ... ... ... ... ... т.с.с деп бағаланған.
Ьұндай зерттеулер адамаралық қатынаста қандай сипаттамалар ... ... ... ... ... ... ... жауап беруге
тарасады.
Адамаралық қатынастарды адамдардың бір-бірін қабылдауында тағы да
зерттеу саласы болып табылатын түрлі ... де ... алу ... түрлі "эффектілер" көбірек зерттелген: ореол эффектісі (ореол - құрмет,
даңқ), жаңа мен алғашқылық эффектісі және стереотип эффектісі ... ... ... ... ... адам ... бағдар беріледі, белгілі қасиеттер телінеді: ол адам туралы алынған
мәлімет алдын-ала жасалынған бейненің үстіне ... ... ... ... ... ... нақты қасиеттерді көріп, дұрыс қабылдауға
кедергі жасайды.
Бұл эффектімен "жаңа" және "алғашқы" эффектілері ... ... ... де адам ... ... ... ретімен байланысты. Бір
экспериментте стуленттердің төрт ... ... ... емес адамды көрсеткен.
1- топқа бұл адам экстраверт, 2-ге - ... 3- ... ... ... интраверт, 4- топқа керісінше деп айтылған. Барлық төрт
топқа бейтаныс адамды, адын-ала айтылған тұлғалық қасиеттері терминдерімен
сипаттап беру ... ... екі ... ... сипаттаса,
үшінші және төртінші топтағы сипаттамалар тікелей мәлімет ... ... ... ... ... ... деп аталынады. Ал керісінші, таныс
адамды сипаттауда "жаңалық" эффектісі басым, бұл ... ... ... яғни ... ... ... екені анықталған.
Осы эффектілердің бәрін кең мағынадағы ... ... деп ... ... "Әлеуметтік стереотип" терминін алғаш рет
1922 ж. ... ... ... стереотип белгілі әлеуметтік топ
мүшесіне тән бір ... ... ... біршама тұрақты бейнесі.
Әртүрлі әлеуметтік топтар, нақты топтар (ұлт) немесе кәсіби топтар,
өздеріне тән ... ... ... ... ... ... ... түрде түсіндіру.
Адамдарды түсінудегі стереотип екі ... ... ... ... ... ... белгілі түрде жеңілдетеді, бұл жағдайда
адамды ... ... ... ... ... іске ... (штамптарды пайдалану) арқасында ... ... ... ... ... ... наным пайда болуына әкеледі. Егер де бұрынғы
тәжірибеден, ол адам ... ... ... ... оны ... ... осы теріс көзқарас сақталады. Өте кең таралған стереотип - ... ... ... яғни ... ұлт ... ... ... мысалға: жапондардың еңбексүйгіштігі, францкздардың ... ... көп ... ... кең ... ... жаңсақ наным пайда болуының объективті болмысты
қате түсінуге әкелетініне мысал ретінде педагогикалық стереотип - ... ... ... ... ... ... ... Ол -
мұғалімнің жақсы педагог екендігін дәлелдейтін және оның ... ... ... әрекетке даяр, білімге ұмтылатын, тәртіпті оқушы. Осындай
идеалға жақын балаларды, мұғалім, ... ... ғана ... ... ... сүйкімді, адал, парасатты адамдар деп қабылдайды. Оған қарама-
қарсы ... ... ... ... оқушылар, жалпы түрде енжар,
агрессивті жаман адамдар, педагогтардың теріс эмоцияларын тудырушылар ... ... ... шын ... ... нақты
жетістіктерін көрсетпейді. Сонымен бірге осындай күтінулер баланың өзін -
өзі қабылдаун да қалыптастыруы ... ... ... Ристің көрсетуінше
коп балалар мектепке толықтай ашылып дамымайды және өздеріне ... ... ... ... ... ... ... деген атақ тағылған. Яғни мұғаімнен оқушыға
бағытталған кері ... ... ... айтуынша "өзін өзі
актуалдайтын сәуегейлік" формасында іске асырылады.
Мәселен, бір экспериментте бірінші сынып мұғалімдерінің ... мен ... ... оқу ... игеруі туралы пікірлерін анықтаған.
Мұғалімдердің бір тобы, бұл ... ... ... жоқ десе, екінші
тобы ұл балалар қыздарға қарағанда ... ... ... Бір жыл ... соң
жүргізілген өлшеулерден, 1 топтағы мұғалімдер сыныптарында, расында да
ұлдар мен ... ... ... ... ... ал ... ... сыныптарында ұл балалар негізінен қыздардан қалыңқырағаны
байқалғаны көрінген. Бұл сипатталған дерек "күтіну ... ... ... деп ... Ол ... ... бейнесінің немесе
мұғалімнің теориялық педагогикалық ... ... ... ... де ... мүмкін.
Мұғалімге ұнайтын есімді оқушылар, педагогқа ұнамайтын ... ... ... ... ... ... есімі оның оқу үлгерімінің табыстылығына байланысты
мұғалім күтінулеріне де әсер ... ... ... ... нақты әрекетте
көрінетін фактор.Ол мұғалімнің бағдары мен күтінулерінен ғана ... да ... ... ... байланысты.
15 лекция. Ұжымдық психологияның құрылымы және мазмұны
Ұжым дегеніміз – адамдардың мақсаттары мен ... ... ... ... ... ... ... деңгей көтерілген топты айтады.
Өндірістік ұжым – ұйымдасқан әлеуметтік топтың типтік уәкілі. Ол өзінің
құрылымына субъект ... ... екі ... ... ... және ... ... ұжымының басты ерекшелігі болып еңбектің соңғы қорытындысына апдам
факторларының әсер етуі. Ол «бетпе-бет» деген ... ... Бұл ... ұжымының әріптестерінің істерінің жалғасуы, көп
жағдайда немесе барлығында ол жеке ... ... ... ... ... жеке қарым-қатынасы, көңіл-күйді,
ұжымның пікірін, психологиялық климат және дәстүрді жатқызуға болады.
Ұжымның ... ... – оның ... ... сода жеке қарым-қатынас және көңіл-күйі ұжымның дәстүрі ... ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынастың мінез-құлқын біріккен ... және жеке ... ... анықталады. Еңбек ұжымында жеке қарым-қатынастың
ерекше типі қалыптасады, оларға тән:
- ұйымшылдықтың жоғарылығы;
- даму деңгейінің төменгі топтарында комфорттық және ... ... ... анықтаудың білінуі;
- коллективистікғ интеграция;
- жеке таңдаудағы мотивацияның әлеуметтік бағасы мінезі;
- ұжымның ... ... ... ... ... ортақ іс-әрекеттің қорытындысы үшін жауапкершілік жүктеу және
жоғары ... ... ... психологияның біраз заңдылығы пайда болды.
Олар даму деңгейінің төменгі топтарының ... ... ол ... ... ... оның ... ... табыс азаймайды, ортақ
әрекеттің ... ... ... ... ... ... төмендейді;
- топтық және жеке қызығушының арасында бірденнен ... ... ... ... ... және ортақ әрекеттің тиімділігінің
арасында оң байланыс ... ... және ... арнайы жақсы мүмкіндіктер пайда
болды.
Топтың жіктелуі (Классификация толпы)
Басқада бір әлеуметтік құбылыс ... ... да ... ... ... жіктеуге болады. Егерде жіктеу кезінде топтың басқарылу белгісін
алар болсақ, онда оны мынадай топтар түріне ... ... топ. ... бір ... тұлғаның ұйымдасуының ... ... топ. Сол ... ... болып табылатын тұлғаның күшімен,
соның әсер етуі нәтижесінде қалыптасып байқалады.
Ұйымдасқан топ. Мұны топқа және ... ... бір ... ... ... ... Ол ұйымдасқан және ұйымдаспаған ... ... ... ... ... ... шешіммен
кедісу қиын. Егерде бір адамдар қауымдастығы ұйымдасса, онда ... ... ... ... ... Бұл топ емес, ол қалыптасу. Мысалы:
солдаттар бөлімшесі де егер онда командир болса ол топ емес ... ... ... ондағы адамдардың тәртібін алар болсақ, онда олардың
бірнеше түрлері мен ... ... ... ... ... ... оқиғаға қызығу негізінде пайда
болады. (Жол апаты, өрт, төбелес және т.б.).
Конвенционалды топ. Алдын-ала хабарланған ... ... ... ... бір әлеуметтік мәнге ие себепке қызығушылық негізінде туады.
Экспрессивті топ. Онда ... бір ... ... ... ... ... ... т.б.).
Экстатикалық топ. Бұл топ экспрессивті топтың шегін білдіреді. Күшейіп
келе жатқан жағдайдың жалпы үйлесімділігімен сипатталады. ... ... ... ... т.б.).
Әсер етуші топ. Нақты бір объектке байланысты қимылдар нәтижесінде пайда
болады. Әрекет етуші топ төменде көрсетілген түр тармағына ... ... топ. ... бір ... деген жеккөрушілік негізінде біріккен
(қандай да бір діни және саяси ұйымдар құрылымына ... ... ... ... өртеумен және т.б. бірге жүреді.
2.Үрейлі топ. Нақты бір немесе ойдан шығарылған қауіп көзінен құтылушылар.
3. Пайдақұмар топ. ... да бір ... ... Оны ... ... ... ... басқарады немесе шектеу
қояды. (Өндіріс саласындағы сауда да азық-түліктерді басып алу, ... ... ... ... ... білдіру, адам шығыны болған
үлкен апаттар орнында байқалады).
Үлкен әлеуметтік топтағы психология
Кең ... ... даму ... ... түрлі психикалық
өзгешіліктер психикалық процестер және ... күй, ... ... жеке ... ... ... 2-ге бөліп көрсетуге болады:
- элементтердің динамикасындағы бұл эмоциялық ... ... ... ... ... және т.б. ... және сезімнің
көңіл-күйі».
- Күрделірек білім бұл – психикалық қор (склад) бұған әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... мұраны
т.б.
Әлеуметтік психикалық талдауды үлкен топтағы индивидтерді тануға деген
ықылас болып табылады
-қандай да бір топтың ‘’үлкен''деген атты ... ... ... ... ... болады
-қандай да бір үлкен топтарда әдістерді қолдануға болады.
Үлкен топтар жайлы эмперикалық көрініс.
- үлкен топ-бұл кездейсоқ, аз ... өмір ... ... ... ... топ қоғамның даму тарихында құрылған, өзіндік орны ... ... ... ұзақ мерзімде пайда болады.
- Үлкен топ-саны ... емес ... ... ... ... ... әрекеттерге бөлінген (коллектив, ұйым).
Әрбір жоғарыда айтылған топтардың өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... екі жолмен кездесетін ұқсастықтар
болады:
- өзіндік өмірлік тәжірбиесі бар топтың әрбір мүшелерінің ... ... ... ... әртүрлілігі топтың өзіне де әсер етпей
қоймайды
- жалпылаудан әлеуметтік сфераның көп бөлігі айқын ... ... ... ... ... ... егер психология ғылымы
болмаса қоғамда мұндай топтар құрылғанымен, әлеуметтік психологиялық талдау-
бұл индивидтің психикасын анықтаудың ... ал ... ... етіп
жасайтын. бұл психология ғылымы, онсыз әлеуметтік топ толық ашыла алмайды.
Шағын топтаудың классификациясы.
Шағын топтардың классификациясы үшін ... ... бар. ... ... бірінші және екінші.
Біріншілер: бұларда тікелей байланыс бар. ... топ ... ... байланысында емес.
Ең алғаш мұндай топтарды жіктеуді ... ... ... кезде бұл
классификацияның практикалық мәні жоқ. Әлеуметтік психологияда шағын
топтардың басқа ... және ... ... түсіндірулері (трактовка)
бар. Біріншілер – жанұя, құрбы-құрдас компаниясы, жақынаралық көршілер,
т.б.-мен шектеледі. ... ... ... ... ол ... ... тар тұлға аралық қатынастармен мәдениеттенуі қалыптасадв. Екіншілер –
көлемі жағынан үлкен ... ... ... және ... емес(ресми емес)
Ресми,формальді-заңды белгіленген дәреже иеленген, нақты жәен ... ... ... ... ... белгіленген дәрежесі жоқ, достық пен
ұнатудың негізінде өз еркімен бірлескен ... ... ... ... ... формальді емес болып бөлінуін Э.Мэйо ұсынды.
Өзіндік байланыстың тікшілігі бойынша: нақты және шартты.
Нақты-адамдардың көлемі жағынан шектеулі , олар ... ... ...... ... ... ... оқу сыныбы, өндіріс
бригадасы.
Шартты – адамдардың анықталған жалпылығы ... ... ... ... ... ... байланыста болмайды. Бұндай қарым – қатынастағы
адамдар өздеріннің тобындағы мүшелер туралы ешбір мәліметсіз болады. ... ... ... ... біріктіріледі: қызмет ... ... жас ... білім деңгейіне, ұлтына және т.б.
байланысты.
Отандық ... ... ... даму ... ... үшін ... ... алады: ортақ қызмет мазмұнындағы тұлға аралық қарым –
қатынастын жанама түріндегі дәрежесі, ... ... ... және осы
мақсаттар мен құндылықтардың әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық білім және тәрбие бағыттары44 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдерді оқытудың лингвистикалық негіздері57 бет
АҚШ-тың жоғары білім беру жүйесіндегі студенттерге академиялық қолдау көрсетудің ерекшеліктері238 бет
Магистранттың ғылыми-педагогикалық практиканы өту есебі8 бет
Қазақ этнопедагогикасының негізінде студенттерге патриоттық тәрбие беру20 бет
AutoCad (3 лекция)26 бет
«Банк ісі» лекциялық курсы70 бет
«Педагогикалық мамандыққа кіріспе» дәрістер жинағы23 бет
«Қылмыстық атқару-құқығы» пәнінен лекциялар37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь