Психологиялық тренинг технологиясына кіріспе. Оқу-әдістемелік құрал

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8

1.тарау
ЖАЛПЫ МӘСЕЛЕЛЕР
1.1. Әлеуметтік.психологиялық тренинг дегеніміз не? ... ... ... ... ... ... 10
1.2. Топтық динамика және топ жұмысының кезеңдері ... ... ... ... ... ...18
1.3. Жаттықтырушының ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
Белсенді лидердің, жетекшінің ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 27
Талдаушының ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
Түсініктеме берушінің ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
Делдалдың немесе сарапшының ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
1.4. Тренингтегі жұмыс режимі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
1.5. Тренингте ұпайды қалай жинауға болады? ... ... ... ... ... ... ... ... . 34
1.6. Тренингтік топтағы қиын қатысушылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
1.7. Жұмысты қалай бастау керек? ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45

2.тарау
ТРЕНИНГКЕ ДАЙЫНДЫҚ

2.1. Жаттықтырушының дайындығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...51
2.2. Топтың сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .57
2.3. Тренинг қатысушыларының мәртебесіндегі айырмашылық ... ... ... 63
2.4. Топтағы қатысушылар саны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66
2.5. Үй.жайды дайындау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..75
2.6. Үлестірмелі материалдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 78

3.тарау
ЖАЛПЫ РӘСІМДЕР

3.1. Топ жұмысының ережелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 82
3.2. Танысу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...86
Танысу нұсқалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 88
3.3. Тереңдетілген танысу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 92
3.4. Күннің аяқталуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...95


4.тарау
ТРЕНИНГ БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ МАЗМҰНЫ

4.1. Қарым.қатынастың төрт сатысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...99
4.2. Бірінші саты . «Байланыс» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .105
Байланыс орнатуға арналған ойындар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..108
Байланысқа түсудің бес ережесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 111
4.3. Екінші саты . «Бағдарлану» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..116
Белсенді тыңдау техникалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 116
Қарым.қатынастың ауызша емес түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ..127
Ауызша емес мінез.құлыққа арналған ойындар ... ... ... ... ... ... ..131
4.4. Үшінші саты . «Бірлесіп шешім іздеу» ... ... ... ... ... ... ... ... ... 135
Дәлелдеме келтіруге арналған ойындар ... ... ... ... ... ... ... ... ... 136
4.5. Төртінші саты . «Шешім қабылдау» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 141
4.6. Тренингтегі коммуникативтік қақтығыстар ... ... ... ... ... ... ... ...145
Қақтығыстармен жұмыс жасауға арналған ойындар ... ... ... ... ... 148
Қақтығысты жағдайлардағы мінез.құлық тәсілдері ... ... ... ... ... .150
4.7. Қарым.қатынас тренингіне арналған ойындар ... ... ... ... ... ... ... 154
«Апат».ойындар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .154

5.тарау

ЖАТТЫҚТЫРУШЫ ҮШІН ПАЙДАЛЫ МАТЕРИАЛДАР

5.1. Сергіту жаттығулары, немесе психогимнастикалар ... ... ... ... ... .. 161
Тренингте сергіту жаттығулары не үшін қажет? ... ... ... ... ... ... .. 161
Қорқыныштар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...161
Сергіту жаттығуларының нұсқалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 162
«Хайуанаттар паркі шапалақтаулармен» ... ... ... ... ... ... ... 162
Түрін өзгерткен «хайуанаттар паркі» ... ... ... ... ... ... ... ... 163
«Ботаника бағы» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..163
«Хайуанаттар паркі . 2» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 163
«Үйір» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...164
«Хайуанаттар паркі оянады» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...164
«Шым.шытырық» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .165
«Өз жұбыңды тап» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 165
«Өз жұбыңды тап . 2» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 166
«Бойына қарай сапқа тұру» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 166
«Соқыр теке» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 166
«Соқыр теке керісінше» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 166
«Ерекше эстафета» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 166
«Түйін түю» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...167
«Шаршы» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 167
«Орын алмастырыңдар..» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 167
«Киім ауыстыру» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 167
«Шиыршық» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . .168
«Есім» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . .. 168
«Тербету» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .168
«Алыптың басы» ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ...168
«Бұлақ» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 169
«Жартас» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..169
«Қошеметпен амандасу» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 169
«Қошеметпен амандасу . 2» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 170
«Тіл қатпай амандасу» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 170
«Тіл қатпай амандасу . 2» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 170
«Дене шынықтыру жаттығулары» ... ... ... ... ... ... ... ... ... 170
«Сезімді шеңбер бойынша беру» ... ... ... ... ... ... ... . ... .. 171
«Қиялдағы затты шеңбер бойынша жіберу» ... ... ... ... ... .. .172
«Қозғалысты шеңбер бойынша жіберу» ... ... .. ... ... ... ... ..172
«Ұшады . ұшпайды» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...172
«Ергежейлілер мен алыптар» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 172
«Тыйым салынған жеміс» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 172
«Саусақтармен гомеостат (саусақтарды тастау)» ... ... ... ... . 172
«Сап» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 172
«Бүршіктер, түйнектер, жаңғақтар» ... ... ... ... ... ... ... ... .173
«Бос орын» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 173
«Мен ең сұлумын» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 173
«Кішкене диагностика көпірі» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 174
«Күлдіру» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 174
«Күлдіру . 2» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. . 174
«Кім кімнен шапалақтау/жер тебу жағынан озады?» ... ... .. 175
«Әңгіме құрастыру» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 175
«Шеңбер бойынша сурет салу» ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 175
«Баржа» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 175
«Доппен бірге қошемет, тілек, сұрақ» ... ... ... ... ... ... ... .. 176
«Шеңберден шығу» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 176
«Соқыр мен жетектеуші» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 176
«Екеулеп сурет салу» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 177
«Ергежейлілер мен алыптар» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 177
«Самокат.ұшақ» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 177
«3 санына секіріп түсу» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 178
«Құрметті қонақ» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 178
«Өмірлік бөгет» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 178
«Шыбын» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 178
«Пианино» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 179
«Шабадан» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 179
«Есімдер жазылған конверттер» ... ... ... ... ... ... ... ... ... 179
«Атомдар мен молекулалар» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 179
«Дүрбі» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 180

5.2. Әдістемелік тренинг қатысушыларының ең жиі қоятын сұрақтары ... 181

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .194
Авторға бұл кітаптың жарық көруіне ықпал еткен жағдай, көптеген жаңадан тренинг жүргізіп жүрген тренерлердің ұсыныстары болып отыр.
Оқырман қолындағы бұл кітап болашақ тренерлердің жұмысын арттыруға, қандай да бір олқылықтарға тап болмауға, шешім қабылдау мен тренингтегі қолданатын техникаларды дұрыс меңгеруге көмектеседі. Жалпы бұл әдістемелік құрал студентті, ЖОО-ң оқытушыларын, мұғалімдерді, әлеуметтік саладағы қызметкерлерді де қызықтыратыны сөзсіз.
Қазіргі заманда топта әрекет ету қабілеттілігі қажетті кәсіби және жеке қасиеттердің бірі болып табылады. Психологиялық ойындар мен жаттығулар ынтымақтастыққа тәрбиелеуге бағытталған.
Кітапта- жаңадан тренинг жүргізіп жүрген тренерлерге арналған әлеуметтік-психологиялық тренингтердің стандартқа сай бағдарламалары, негізгі жүргізу кезеңдері мен процедуралары, ең үздік сергіту жаттығулары мен рөлдік ойындар және тренинг жүргізуде тренерді мазалайтын негізгі сұрақтарға жауаптар беріледі. Сондай-ақ В.Г..Пузиков бұл еңбегінде өзінің тренинг жүргізудегі тәжірибесімен сіздермен бөліседі. Әдетте тренинг жүргізу оңай да қызық болып көрінгенімен, тренингті жүргізу үшін тренердің үлкен дайындығы мен білімділігін, күшін талап ететіндігін ескергеніміз жөн.
Қазіргі кездегі білім беру жүйесі жаңашылдықты, тәжірибелікті және де оқыту әдістерінің әртүрлілігін талап ететіні баршамызға мәлім. Жалпы білім беретін мектептер практикасында лекция-семинар сабақтары, шығармашылық шеберлік, дискуссиялық клуб сияқты жұмыстардың жаңа формалары белсенді түрде енуде.
Мен өзімнің тәжірибемде тренинг мәселесімен айналысуды алғашқы еңбек жылдарымнан бастағанмен-ақ, психологиялық тренинг жүргізудің үлкен дайындықты, күш-қуатты, жоғары компетенттіліктті талап ететіндігін түсіндім. Сондықтан қазіргі кезде қазақ аудиториясында тренинг жүргізушілердің тапшы екенін ескере отырып осы кітапты аударып шығуды жөн көрдім.
        
        ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТРЕНИНГ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА
КІРІСПЕ
Оқу-әдістемелік құрал
Алматы 2011
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТРЕНИНГ
ТРЕНИНГ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА
КІРІСПЕ
Тренинг жүргізуді жаңадан бастаған
тренерлерге әдістемелік құрал
Пузиков В.Г.
Технология ведения тренинга. – СПб.: Издательство ... 2007. ...... ... ... Орыс тілінен аударып және
құрастырған А.А. Лиясова.- Алматы, 2011-237 бет
Бұл кітап- жаңадан психологиялық тренингтерді жүргізуде тренер болып
жүргендерге және ... ... ... ... Мұнда барлығы
сипатталған: әлеуметтік ... ... ... ... рөлдік ойындар мен сергіту жаттығулары, жаңадан ... ... ... ... ... және ... ... психологтарға, педагогтарға, студенттерге,
оқытушыларға, әлеуметтік қызметкерлерге ... ... ... ғылымының магистрі, әл-Фараби атындағы Қазақ
ұлттық университетінің, жалпы және этникалық психология кафедрасының ... С.М. ...... ... ... ... МӘСЕЛЕЛЕР
1. Әлеуметтік-психологиялық тренинг дегеніміз не?------------------------
10
2. Топтық динамика және топ жұмысының кезеңдері-----------------------18
3. Жаттықтырушының ... ... ... ... ... ... ролі-------------------------------------------------------
-------- 28
Түсініктеме берушінің ролі---------------------------------------------
------- 28
Делдалдың немесе сарапшының ролі---------------------------------------
- ... ... ... режимі-----------------------------------------------
----- 31
5. Тренингте ұпайды қалай жинауға болады?---------------------------------
34
6. ... ... қиын ... ... ... бастау керек?--------------------------------------------
---- -45
2-тарау
ТРЕНИНГКЕ ДАЙЫНДЫҚ
2.1. Жаттықтырушының дайындығы---------------------------------------------
--51
2.2. Топтың сипаттамасы----------------------------------------------------
---------57
2.3. Тренинг қатысушыларының мәртебесіндегі айырмашылық------------63
2.4. Топтағы қатысушылар саны----------------------------------------------
------66
2.5. ... ... ... ... РӘСІМДЕР
3.1. Топ жұмысының ережелері-----------------------------------------------
------ 82
3.2. Танысу----------------------------------------------------------------
---------------86
Танысу нұсқалары-------------------------------------------------------
--------- 88
3.3. ... ... ... ... ... ... ... Қарым-қатынастың төрт сатысы------------------------------------------
-----99
4.2. Бірінші саты – «Байланыс»---------------------------------------------
--------105
Байланыс орнатуға арналған ойындар-------------------------------------
-108
Байланысқа түсудің бес ережесі-----------------------------------------
---- 111
4.3. Екінші саты – ... ... ... ... емес түрлері----------------------------------
127
Ауызша емес мінез-құлыққа арналған ойындар--------------------------
131
4.4. ... саты – ... ... ... ... ... арналған ойындар-----------------------------------
-136
4.5. Төртінші саты – «Шешім қабылдау»--------------------------------------
--141
4.6. Тренингтегі коммуникативтік ... ... ... ... ... жағдайлардағы мінез-құлық тәсілдері---------------------150
4.7. Қарым-қатынас тренингіне арналған ойындар----------------------------
154
«Апат»-ойындар---------------------------------------------------------
--------154
5-тарау
ЖАТТЫҚТЫРУШЫ ҮШІН ПАЙДАЛЫ МАТЕРИАЛДАР
5.1. ... ... ... ... сергіту жаттығулары не үшін қажет?--------------------------
161
Қорқыныштар ---------------------------------------------------------
----------161
Сергіту жаттығуларының нұсқалары---------------------------------------
- 162
«Хайуанаттар паркі ... ... ... ... ... ... ... – 2»------------------------------------------
------ 163
«Үйір»-----------------------------------------------------------
------------164
«Хайуанаттар паркі оянады»---------------------------------------
----164
«Шым-шытырық»----------------------------------------------------
-----165
«Өз жұбыңды тап»-------------------------------------------------
-------165
«Өз жұбыңды тап – ... ... ... сапқа тұру» ---------------------------------------
-----166
«Соқыр теке» ----------------------------------------------------
--------- 166
«Соқыр теке ... ... ... ... ... ... түю» ... --------------------------------------------------------
--------- 167
«Орын алмастырыңдар..» ------------------------------------------
---- 167
«Киім ауыстыру» -------------------------------------------------
------- 167
«Шиыршық» -------------------------------------------------------
------ ... ... -- ... ... ... ... ... --------------------------------------------------------
----------- 169
«Жартас» ----------------------------------------------- ------
------------169
«Қошеметпен амандасу» ------------------------------------------
--- ... ... – 2» ... 170
«Тіл қатпай амандасу» -------------------------------------------
------ 170
«Тіл қатпай амандасу – 2» --------------------------------------
----- 170
«Дене шынықтыру жаттығулары» -----------------------------------
170
«Сезімді шеңбер бойынша беру» ... ... ... ... ... ... ... ----------------------
-172
«Қозғалысты шеңбер бойынша жіберу» ---------- ------------------
172
«Ұшады – ұшпайды» ---------------------------------------------
------172
«Ергежейлілер мен алыптар» --------------------------------------
-- 172
«Тыйым салынған жеміс» ... ... ... ... ... ... ... 172
«Бүршіктер, түйнектер, жаңғақтар» ------------------------------
---173
«Бос орын» ---------------------------------------- -----------
---------- 173
«Мен ең сұлумын» -----------------------------------------------
------ 173
«Кішкене ... ... ... ... ... -- 174
«Күлдіру – 2» ---------------------------------------------------
------- - 174
«Кім ... ... тебу ... ... ... ... ... 175
«Шеңбер бойынша сурет салу» -------------------------------------
- 175
«Баржа» ---------------------------------------------------------
---------- 175
«Доппен бірге қошемет, тілек, ... ... ... ... ... 176
«Соқыр мен жетектеуші» ------------------------------------------
--- 176
«Екеулеп сурет салу» ------------------------------------------
------- 177
«Ергежейлілер мен алыптар» --------------------------------------
-- ... ... ... ... секіріп түсу» -----------------------------------------
------ 178
«Құрметті қонақ» -----------------------------------------------
------- 178
«Өмірлік бөгет» ... ... ... 178
«Пианино» ------------------------------------------------------
-------- 179
«Шабадан» ------------------------------------------------------
-------- 179
«Есімдер жазылған конверттер» -----------------------------------
- ... мен ... ... ... ... ... Әдістемелік тренинг қатысушыларының ең жиі қоятын сұрақтары --- 181
Әдебиеттер тізімі-----------------------------------------------------------
--------------194
Қосымшалар
ТРЕНИНГТЕР ӨТКІЗУГЕ АРНАЛҒАН МАТЕРИАЛДАР
1-қосымша. Айдағы апат------------------------------------------------------
--------195
2-қосымша. Айдағы жол апаты: сараптамалық ... ... Шөл ... апат ... ... Шөл даладағы жол апаты: сараптамалық бағалар -------------- 200
5-қосымша. -----------------------------------------------------------------
------------- 202
6-қосымша. Сұхбат жүргізу техникалары --------------------------------------
-- 203
7-қосымша. Белсенді ... ... ... ... арналған мәтін -------------------------------
207
9-қосымша. Өз көзқарасын, ұстанымын, шешімін дәлелдеуді жүргізу бойынша
ұсынымдар -----------------------------------------------------------------
210
10-қосымша. Қақтығыстың пайда болуына және ... ... ... ... --
----------------------------------------------------------------------------
-- 212
11-қосымша. Байланыс орнату тәсілдері --------------------------------------
---- 214
12-қосымша. Слалом --------------------------------------------------------
--------- 215
13-қосымша. «Ми шабуылы» әдісі ---------------------------------------------
---- 216
14-қосымша. Манипуляциялар -------------------------------------------------
----- ... ... ... ... әдіс-тәсілдері -------------
221
16-қосымша. Тренингтің жұмыс бағдарламаларының үлгілері ------------- 222
КІРІСПЕ
Авторға бұл кітаптың жарық көруіне ... ... ... ... тренинг жүргізіп жүрген тренерлердің ұсыныстары болып отыр.
Оқырман қолындағы бұл ... ... ... ... ... да бір ... тап болмауға, шешім қабылдау мен тренингтегі
қолданатын техникаларды дұрыс меңгеруге ... ... бұл ... студентті, ЖОО-ң оқытушыларын, мұғалімдерді, ... ... де ... ... ... ... әрекет ету қабілеттілігі қажетті кәсіби және жеке
қасиеттердің бірі ... ... ... ... мен жаттығулар
ынтымақтастыққа тәрбиелеуге бағытталған.
Кітапта- жаңадан тренинг жүргізіп жүрген тренерлерге ... ... ... сай бағдарламалары,
негізгі жүргізу кезеңдері мен процедуралары, ең үздік ... ... ... ... және ... ... ... мазалайтын негізгі
сұрақтарға жауаптар беріледі. Сондай-ақ ... бұл ... ... жүргізудегі тәжірибесімен сіздермен бөліседі. Әдетте тренинг
жүргізу оңай да ... ... ... ... ... үшін тренердің
үлкен дайындығы мен білімділігін, күшін талап ететіндігін ескергеніміз жөн.
Қазіргі кездегі білім беру жүйесі ... ... және ... әдістерінің әртүрлілігін талап ететіні баршамызға мәлім. Жалпы білім
беретін мектептер практикасында лекция-семинар сабақтары, ... ... клуб ... ... жаңа ... белсенді
түрде енуде.
Мен өзімнің тәжірибемде тренинг мәселесімен айналысуды алғашқы еңбек
жылдарымнан ... ... ... жүргізудің үлкен
дайындықты, күш-қуатты, жоғары компетенттіліктті ... ... ... ... ... ... аудиториясында тренинг
жүргізушілердің тапшы екенін ескере отырып осы кітапты ... ... ... ӘЛЕУМЕТТІК-ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТРЕНИНГ ДЕГЕНІМІЗ НЕ?
1970-ші жылдары ГДР-да М.Форвергтің жетекшілігімен ол әлеуметтік-
психологиялық тренинг деп ... әдіс ... ... ... елге ... осы ... ... елімізде тренингтер қарым-қатынас тренингінен басталды. Қарым-
қатынас тренингі іс ... кез ... ... ... үшін ... ... табылады. Басқа бағдарламалар (өз-өзіне сенімділік
тренингі, келіссөздер тренингі, сауда-саттық ... топ ... ... ... ... және ... жасап
шығарылғанда, бұл бағдарламалардың негізіне әлеуметтік-психологиялық
тренинг алынды. ... ... ... атауы әлеуметтік-
психологиялық тренинг қағидаттарында ... ... ... белгілеу үшін де жиі пайдаланылады.
Егер Артур Ребер ... ... ... ... жүгінетін болсақ, тренингтің мынадай анықтамасын көреміз: «Жалпы
тренинг дегеніміз – ... ... ... ... ... да бір
белгілі реакцияға ... ... ... да бір ... қажет ететін қызметке қатысуға қабілетті организм түріндегі
ақырғы өнімді алу үшін жасап шығарылған процедуралар ... ... ... оқу бағдарламасы». Бұл кез келген, соның ішінде адамды ғана ... ... өте кең ... Бұл ... ... ойы ... ... мен шеберліктерді жинақтау болып табылатындығында.
Тренингтің тағы бір ... ... ... ...... кез ... күрделі түріне, соның ... ... ... және оны ... ... дамыту әдістерінің
тобы» (1985, 89-бет).
И.В.Вачков тренингтің мынадай ... ... ... ... тану және ... даму ... қалыптастыру
мақсатында қолданылатын белсенді әдістерінің жиынтығы».
«Психологиялық сөздікте» (1990) әлеуметтік-психологиялық тренинг (ары
қарай ӘПТ) «Практикалық психологияның ... ... ... ... психологиялық жұмыстың белсенді әдістерін
пайдалануға бағдарланған саласы» ретінде анықталады.
Бұл анықтама ... ... ... тренингіне әкеліп саяды да,
оның аясын одан әрі тарылтады. Көбінесе «әлеуметтік-психологиялық тренинг»
атауы қарым-қатынас тренингінің, ... ... ... ... ... және т.б. синонимі ... ... ... ... ... ... ... қана жаттықтырушы бола алады деп түсіндіреді, ... де, ... ... едәуір бөлігінің психологиялық білімі жоқ және
олар оны алуға ... да. Мен ... ... ... білімі болуы тиіс, өйткені тренинг механизмдерінің көпшілігі
психологиядан алынған деген пікірді ұстанамын. ... ... ... ... ... ... тренинг нәтижесіздігінің негізгі себебі болып
табылады, ал тренинг ...... ... мен ... ... ең ... технология. Жаттықтырушының қатесі тренингті уақыт пен
ақшаны еш пайдасыз, босқа жұмсауға ... ең ... ...... ... механизмдерін
түсінбеуі: кез келген топта, және әсіресе тренингтік топта бірнеше өзара
байланысты үдерістер болады. Ең ... ...... жаңа ... ... жаңа шеберліктерге үйрену. Бұл үдеріс топтық динамикаға
негізделеді. Топтық динамиканың, қатысушылардың ұйымшылдығының, қауіпсіздік
пен қолдау ... ... ... ... болады. Сондықтан
жаттықтырушының басты міндеті топ динамикасын үнемі ынталандырып отыруда,
басқаша ... ... ... ... ... ... ... бөлуі тиіс.
Өкінішке орай, кейбір жаттықтырушылар топтық динамиканың механизмдерін
түсінбей, оған ... ... ... ... ... ... аз
нәтижеге қол жеткізеді, ал кейде тренингтер ... ... ... ... топ өз міндетін орындай алмағанда,
жаттықтырушы ашуланады. Өз әріптестеріне ол топтың «тым енжар» ... ... ... ... ... қоятындығын
және т.б. айтып шағымданады. Егер, оның ойынша, олар нашар үйренетін болса,
ол оларды барлығын тезірек жасаулары тиіс деп ... ... ... ... неге ... белгісіз, баяу істейді, және тек уақыт мағынасында ғана
емес, ... ... да. ... ойын ... ... ... ... олар тағы да қате жібереді. Бұл ... ... ... ... бұл ... ... мен ... одан әрі тежей түседі.
Мұндай жағдайда жаттықтырушы «не қылған зердесіз едіңдер» деп кейіп,
«ақылдары жоқ ақымақтардың» қателерін ... ... ... үйретуге
тырысады.
Тәжірибе көрсеткендей, екі бірдей топ болмайды. Әр топтың ... және өз ... ... ... айталық, оқу материалы бойынша
бір топта ... алға ... ... ... ... бірақ топ үшін
нәтижесі бойынша бұл бірдей дәрежеде тиімді болуы мүмкін.
Жаттықтырушы топтың өзіне ... ... топ өзі ... ... ... Оның топты барынша ынталандыруға және оның ... ... ... ... ... ... ақыл ... итермелеп те
жібереді. Бірақ бұл жерде ең ...... өзі ... ... ... ... «паровоз» болып табылмайды және топтың алдына
түсіп ... ал тек қана ... ... қажет болған жағдайда алға
итермелейді.
Топ мүшелерінің ұйымшылдығына, олардың топта өздерін қаншалықты ... ... ... ... назар аударылады. Осының ... ... ... жасай бастайды. Көбінесе жұмыс жылдамдығы ... ... да, топ ... ... қол ... Ең ... ... жұмыс істеу ұнауы тиіс. Осының арқасында тренинг әсері ... ... ол ... еске ... өзі ... ... аяқталғаннан
кейін мұндай топтардың қатысушылары осы топтарда ары қарай да жұмыс ... ... ... ... ... ... қандай да бір
«мінездемелер» жазады деп ... ... ... ... үшін өткізіледі деп қорқатыны да болады. Ол кезде олар тренингтен
де, жаттықтырушыдан да қорқады. Олардан басынан бастап жақсы ... ... жоқ. ... әрине, мұндай топты алғашында асықтырудың қажеті жоқ,
әйтпесе өздерінің қорқыныштары бекер емес екен деп ... ... ... ... отырып шығады. Егер жаттықтырушы алғашқы жарты ... ... ... ... ... етуге жұмсаса, көңілді және
рахаттанып отырып оқып-үйренуге болатындығына көздерін жеткізсе, ... ... ... бос ... бастайды. Кейін олар өз
батылдықтарына өздері таң қала ... да, ... ... ... ... ... әрі таныс емес адамдармен олар тіпті екі-үш ... ал ... ... ... ... ... да
қарамастан, өздері ойынға қатысуға ынта білдіріп отырғандығын айтады. ... ... ... ... әсер жақсы болған сайын, оның ... ... ... тағы да бір елеулі қатесі – тренингке адекватты емес
теориялық және ... ... ... ... ... ... түсінуі тиіс. Жаттықтырушының ...... жаңа ... беру ... ал ... дағдылар мен шеберліктерге
үйрету. Жаттықтырушы үнемі жаңа нәрсеге ұмтылып отыруы тиіс емес.
Көптеген жаттықтырушылар қатысушылардың бір ... ... да ... ... ... ... ұқсас бағдарламада болғандығынан қорқады.
Қатысушылар мұның бәрін білетіндіктері туралы айта ... деп ... ... ... ... жиі ... ... фирмалардың көптеген
қызметкерлері төрт-бес тренингте болып көрген. Қайтсе де өз қорқыныштарының
орнын толтыру үшін кейбір жаттықтырушылар тренингтік ... ... бір жаңа ... ... ... тренинг үшін, оның қатысушылары
үшін олар көбінесе жай ғана пайдасыз емес, сонымен ... ... да ... ... ... ... ... емес мінез-құлыққа, дұрыс емес
мақсаттар мен қағидаттарға баулиды.
Мәселен, ... ... ... ... әр ... ... сатып алушылар типологиялары пайда
болды. Ішінара олар қатаң ғылыми теориялардан алынған, ... ... ... да, ... ... алушыларды «кептерлер» мен «бүркіттерге»
және т.б. бөлу ... ... ... ... қатаң ғылыми жіктеудің өзі
зиянды, өйткені сатушы сатып ... ... ... ... ... алмайды.
Оның үстіне, мұндай жіктеулердің авторларының көпшілігі ... ... ... ... ... ... деп айтады. Кез
келген нақты картаның нақты ... ... ... ... ... да ... ... ерекшеленеді. Нәтижесінде сатушы
бірдеңе істеуге, қандай да бір өзінің ... ... ... ... ... сатып алушы әлденеден сезіктенеді.
Шындығында, сатушыларға сатып алушылардың өздерін де, олардың сатып
алушылық қабілеттіліктерін де кез келген бағалауға тыйым салу ... ... ... сатып алушымен жақсы жұмыс істеуге міндетті, жақсы сервистің,
сатушының жақсы жұмысының негізгі мән-мағынасы да осында.
Тренингтік бағдарламаларға енгізілген ... тағы да бір ... ... ... қосу ... ... Нейролингвистикалық
бағдарламалау – өте жақсы психотерапевтік тәсіл, бірақ тренинг үшін, соның
ішінде сауда-саттық тренингі үшін ... ... ... ... ... ... көптеген тәжірибелі психологтар бір қарағаннан адамның
типін – оның ... ... ... «кинестетик» екендігін анықтай
алмайды. Бұл үшін тіпті ... ... де 5 ... 15 ... ... ... болады. Ал сатушының мұндай уақыты, тәжірибесі және НЛБ бүкіл
жүйесін түсінуі жоқ. Ал егер ... ... ... ... ... жыл ... онда оған ... болып жұмыс істеудің қажеті қанша?
Тағы бір мысал: сатушыларды сатып алушыларға әсер ... үшін ... ... ықтимал гипноздық әсер етуінен өздерін қорғаулары үшін
гипноз дағдыларына үйрету. ... ... ... ... үшін көп ... ақша жұмсау қажет. Ал осының бәрі болған күнде, тағы да ... ... ... не мән ... Ал егер нашар үйреткен жағдайда, ал
бұл бір тренингтің аясында әбден мүмкін, өздеріңізді сатушы ... ... ... сатып алушының орнына қойып көріңіздерші...
Тренинг дегеніміз – ... және топ ... ... беру ... Өз ... әрбір жаттығуда өзінің ... ... және ... қандай да бір жаңа тәсілін үйренгісі
келетіндігін мәлімдейтін жүгіргішті елестетіп көріңіздерші. ... ... ... ... ... ... өзі де осы үшін керек.
Тағы бір қате – тренинг пен ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – жаттығу, белгілі бір
дағдылар мен ... ... Ал ... топтардың мақсаты
– топ қатысушыларының жеке проблемаларын шешу.
Тренинг сырттай қарағанда қатысушылар көп күліп-ойнайтын қандай ... ... ... жиынтығы сияқты көрінуі мүмкін, және бұл ... ... ... ... ... кейін, өз тренингіне
терапевтік жаттығуларды қоса бастайды. Нәтиже әрқашан біреу: қатысушылардың
біреуі көз жасына ерік береді, осылайша, ... ... ... аяқталады,
өйткені кәдімгі тренингте бұл жағдайды ары қарай ... ... жоқ, ... ... те жоқ. ... ... осы ... арасындағы
айырмашылықты анық түсініп, оларды ешқашан бір бағдарламада араластырмауы
тиіс. Бұл – әр ... ... ... ... да, терапевтік топтарда да пайдаланылатын
жаттығулар бар. Мысалы, барлық тренингтік жаттығулар терапевтік топтарда ... ... бұл ... ... ... ... ... тренингтік топтарға ауыстырып қолдануға болады дегенді
білдірмейді. Бұл ... ... ... ... туралы
айтуға тағы бір себеп болады. Өйткені психология негіздерін ... ... ... алып ... ... өзі адекватты емес ойынды ойлап табуы немесе
оны әдебиеттен алуы мүмкін. Әдебиетте ... ... ... ... ... ... бола бермейді. Мысалы, әдебиетте сипатталған «Әуе
шарындағы апат» ойыны. Ойынды көбінесе мектеп психологтары қолданады, және
мен олардың ... ... ... ... ... жиі ... Ол
көбінесе тренингтен кейін де жалғасуы мүмкін елеулі жанжалмен ... ... ... ... әуе шарындағы адамдарды құтқару үшін нені
теңізге ... ... ал нені ... ... ... шешім қабылдаулары
тиіс. Бірақ ұсынылған заттардың ішінде тірі ит бар. ... ... ... қаруды тастау керек деп шешсе, енді біреуі итті
тастау керек ... ... ... ойынша, қару олардың ары қарай
тіршілік етуі үшін қажет болады). Ал кейде топта қандай да бір ... ... де ... ... ... қабылдануы мүмкін. Жанжалды
болдырмау үшін, мұндай ойынға, заттармен қатар, жануарды (итті) ... Бұл ... ... басушылықтың әр түрлі деңгейі, және ... ... ... ... ... ... қаяу ... мүмкін,
және бұл тренингтің емес, жаттықтырушының біліксіз жұмысының нәтижесі
болады.
Иә, бір жаттықтырушы терапевтік те, ... те ... алып ... бұл – жиі болатын жағдай, бірақ бұл – әр түрлі қатысушылары, әр
түрлі міндеттері бар әр ... ... бір ... ... ... ... өзін таныту
үшін, өзін топтың есебінен ... үшін ... ... ... ... не істегісі келсе де ерікті
екендіктерін ... ... ... ... жаттықтырушы – «әрі
патша, әрі ... ... әр ... ... ... ... үлестіріп береді. Топтағы бірде-бір адам қандай да бір ойынның
жалпы мақсаттарын ойын ... ... ... ... ... болған күннің өзінде де олар ... ... ... білмейді, оның үстіне, қатысушыларға нұсқаулар көбінесе жеке
беріледі. Және, соған ... ... ... ... қатысушылары ақымақ
болып көрінетін ойынды жасау оңай. Мысалы, бір ... ... ... ... ... «Ал ... ... бір қатарға
тұрыңдар... (кідіріс) төрт тағандап тұрыңдар... (кідіріс) енді тілдеріңді
шығарыңдар». Ары қарай мынадай ... ... ... ... тобы тренингке дайын». Содан соң ... ... ... ... ... ... ... қанша?
Айналадағылардың бәрі ақымақ болып ... ... өзі ... ақылды, әрі тапқыр, әрі талантты болып көрінетіні өзінен-өзі ... бір ... ... ... ... есепті шешуге тапсырма берді
(нұсқауды ары қарай қараңыз). Ол кімде «0» шыққанын сұрады. Бірнеше ... ... ... олардың білімдерінің қандай екендіктерін,
мектепте қалай оқығандықтарын сұрады. Ары қарай ол бұл есептің ... ... ... қуана хабарлады. Содан соң жаттықтырушы кімде «1»
шыққанын ... да, бәрі ... және т.б. ... мынадай түсініктеме
берілді: сендердің барлықтарың жоғары білімді ересек адамдарсыңдар, ал
үшінші ... ... ... шеше ... ... соң ... барлығы өздерін тіпті үшінші сынып деңгейіне де жетпейтін
адамдар ретінде бағалаулары үшін кідіріс ... ... бұл ойын – ... ... ... ... ... есептеуде қателер болуы мүмкін. Бұл ойынның негізгі мағынасы – барлық
адамдардың есеп шарттарын әр түрлі қабылдайтындықтарын көрсету, және ... дәл ... ... Ойыннан шығатын қорытынды есептің ... ... әлі ерте ... Ең ... есеп шарттарынан
хабардар етіп, барлық қатысушылардың осы ... ... ... ету қажет болатын, сонда шешім бірден табылар еді. Бұл ... ... ... ... өту қажет екендігін көрсетеді. Бұдан
басқа, осы ойын мысалында тиімді қарым-қатынас өлшемдері жақсы көрінеді.
Азырақ ... ... ... да ... ... жаттықтырушы
біреудің атына бірнеше бағалау фразаларын тастауы, топ ... ... ... ... ... ... ... тыжырайтуы мүмкін –
және нақты «құрбандық» ... ... ... Ал ... барлық
дерлік ойындар қате қағидатына құрылатындықтан ... ... ... жұмыста оларды қайтып жібермеуге ... үшін ... ... болады), жаттықтырушының мұндай мүмкіндіктері молынан болады.
Қорытындылай ... ... ... ... ... оның жұмысының тиімділігіне өткізілген тренингтер саны мен
тәжірибесінен гөрі әлдеқайда ... әсер ... ... болады.
Жаттықтырушының көптеген жылдар бойы жұмыс істеуі, бірақ осы ... ... ... және бұл ... ... алып ... Тренингтің тиімділігі және пайдалылығы туралы екі пікір ... ... өте ... және ... ... айтса, енді біреулер
тренингті жай ғана алдау және ... ... ... ... ... Шын ... ... жаттықтырушымен жолы болған, енді
біреулерінің жолы болмаған. Тренингтің өзі болса – тамаша ... ... ... ... машина жаман жүретіндігі ... ... ... кері нәтиже береді.
Қалайша осындай қателерді жібермеуге болады? Жауап қарапайым: шындап
оқып-үйрену қажет, және ең ... әдіс ... ... ... ... ... ... бағдарламалар болады.
Бұдан басқа, жұмыс барысында жаттықтырушы үнемі өзін бақылап отыруға
міндетті. Бақылаудың тамаша механизмі – ... ... «мен мұны не ... ... ... қандай?», «мен қандай нәтижеге қол жеткізгім
келеді?» деген ... ... ... Және ... әлденені айтқысы
немесе істегісі келгенде, ол өзінің не істеп отырғандығын және топқа мұның
қажеті қанша екендігін түсінуі ... Егер бұл ... ... ... онда барлығы жақсы. Егер жаттықтырушы әлденені айтқысы немесе
істегісі келсе, ... бұл топ үшін ... ... тым ... пайдасыз
болса, онда оны айтуға не істеуге болмайды. Жаттықтырушының ... ... осы. ... топ үшін ... ... ... ... ДИНАМИКА ЖӘНЕ ТОП ЖҰМЫСЫНЫҢ КЕЗЕҢДЕРІ
Топтық динамика – топ мүшелері арасындағы әрекеттестікпен және ... ... ... ... немесе қозғалысы
(Кратохвил, 1978).
Топтық ... ... ... мен міндеттері, топтың
ұйымшылдығы, топ нормалары, ... ... топ ... ... ... ... ... топтың даму сатылары, жұмыс кезеңдері
жатады. Тренингтік топтағы ең маңызды және ... ... ... ... – қағида бойынша, топ мүшелерінің бір-біріне өзара тартылуы ретінде
түсінілетін топтың ұйымшылдығы. Бұл ... ... ... барлық
тренингтік топтарда байқалады. К.Левин оны өзара тартылудың оң күштері мен
бірін-бірі дарытпаудың теріс ... ... ... ... ... ... жаттықтырушы ерекше назар аударуы тиіс, өйткені
ол топтық мақсаттарға қол ... ... ... ... ... ... ... нығайту үшін жаттықтырушы тренинг
әдістерінің бүкіл жиынтығын пайдаланады. Жаттықтырушы не ... де, ... ... топ ... ... да ... деп айтуға болады.
Ұйымшылдық топта қауіпсіздік ... ... ... ширығудың
төмендетілуіне, қатысушылар арасында ... ... ... алып ... Қатысушылар әлдеқайда ашық және ... ... ... ... мен белсенділігі артады, бұл мақсатқа
бағытталған топтық қызметке септігін тигізеді. Ұйымшылдық ... ... ... міндеттерді шешу кезінде ынтымақтастыққа және топты сақтап
қалуға ұмтылудан да көрінеді.
Іс жүзінде топтық динамикамен қалай жұмыс жасауға болады? ... ... ... ... бұл ... басталғанға дейін болады), ол
топқа жақсы әсер ... ... Өзін ... ... ұстау, абыржымау,
тұнжырамау, топпен сыпайы сөйлесу, ... ... ... ... адам
болу маңызды. Алғашында қалжыңдап қоюға болады, бірақ ... ... ... бәлкім, топтың жылдам әрі жеңіл түрде ұйымшылдыққа
қарай жылжуы үшін осы ... ... Ары ... ... тренинг барысында
жаттықтырушы өзін өте сыпайы, әдепті ұстауы тиіс. Егер қатысушылардың ... ... ... рет ... ... олар ... шеңберде отырып,
өздерін ыңғайсыз сезінулері мүмкін. Бұл ширығу алғашқы ... ... және ... ... – қатысушыларға оны еңсеруге
көмектесу.
Топтың қатты қорқып, барлығының ... ... ... ... үшін оның ... неде ... ... қажет. Мысалы, таныса
салысымен бірден: «өздеріңізді ... ... ... деп сұрауға
болады. Ары қарай, берілген жауаптарға қарай ... ... ... қалжыңға айналдыруға, жұмыс жоспары туралы ... ... ... ... ... ең ... ... орындап болғандықтарын, енді
көңіл көтеретіндіктерін айтуға және ... ... ... ... ... ... ... болады.
Маңызды мезет. Егер алғашында ... адам ... ... ... ... соған ұқсас әлденені сезініп отырғандарын
айтса, көбінесе кешке қарай олар міндетті ... ... ... қалай
өзгергенін (немесе өзгермегенін) айтады. Олар ... ... ал ... бәрі ... адамдардай болып кеткенін, сондай
жақсы адамдар және оларға бәрі сондай ұнағанын байқаулары мүмкін... Бұл ... ... ... ... ... және ... бағалай бастайды.
Кейде өзгерістер бір сағаттан кейін-ақ байқалады, және оған топтың назарын
аудару маңызды. Топтың жай-күйі ... ... сәл ... ... ... таныса салысымен ... ... ... ... ... бір ... ... сұраса да болады.
Топтың жай-күйіне оң ықпал тигізу үшін, тренингтен не ... ... ... ... ... ... ... Қатысушылардан
тренингке қатысу тәжірибесі болған-болмағанын және кезекті тренингтен
олардың нені күтетіндігін сұрауға болады. Бұл не үшін ... ... ... ... мақсаттары мен міндеттеріне ... ... және ... мүлдем басқа бірдеңені күтетіні болады. Мұндай
кезде сіз ондай жаттығулардың болмайтынын, тек ... ... ... ғана ... ... бірден жағдайға
түсініктеме бере аласыз. Адамдар өздерінің қауіптері ... ашық ... ... ... ... уәде ... ... бөлігін бірден сейілтуге болады. Мысалы, тренинг қандай да бір ... ... ... ... ... ... болмайтындығын
айту қажет.
Бірақ басқаша жасауға да болады. Егер сізге тренинг қатысушылары тым
тұйық, ... ... ... ... ... ал сіз ондай
қауіптенулердің бар екендігін болжалдасаңыз, онда жай ғана ... ... айту ... ... ... ... ... өзара
қарым-қатынастарды жақсарту, тиімдірек қарым-қатынас және т.б. екендігін.
Кейде ең басында топта стихиялы түрде қандай да бір ... ... ... ... ... ... оған тағы бірдеңе қосады да, топ
өзінің бір ... ... айта ... Немесе басқа нұсқа: сіз қандай да
бір сұрақ қоясыз, ал адамдар мүлде басқа бірдеңе ... айта ... ... да ... ... ... ... – сәл тыңдап, топта не болып
жатқандығын түсіну қажет. ... ... да бір ... үшін ... ... ... олар осы қауіптенулерін әлі талқыламағаны да
болады. Егер ... ... олар бұл ... тура ... ... ... ... талқылауға әлі дайын емес болулары ... ал ... ... ... ... ... мүмкін. Топтың 20 минут бойы, ... ... ... ... тіпті не туралы екендігі
түсініксіз, ... ... Және ... ... ... ... қатысушылар тренингке тек бұйрық болғандықтан ғана ... ... ... олар ... ... айналысқылары келмейді, өйткені
өзара ұрсысып қалатындықтарынан қауіптенеді.
Тренингтік топтың жұмыс кезеңдерінің көптеген сипаттамалары бар.
Мәселе ... ... ... бір ... ... ... бөлу мүмкін
еместігінде. Әр түрлі авторлар кезеңдерді сипаттау үшін әр ... ... ... ... әр ... нұсқалары
болады. Бұдан басқа, топта бірнеше үдеріс ... ... және бір ... ... ... бір ... белгілесе, екінші автор басқа үдерісті
бөліп көрсетеді. Сондықтан, тағы да қайталаймын, ... ... ... және олар ... ... келмейді.
Кезеңдер бірінен соң бірі келіп, тренинг үдерісіне шартты ... ... ... ... ... ... саты – топтың туылу
сатысы, немесе топтың қалыптасу сатысы, немесе ... ... ... ... ... ... дағдыларды алу сатысы, немесе жұмыс сатысы және
т.с.с. аталуы мүмкін. Үшінші саты – топ ... ... ... ... ... тіпті «топтың өлу сатысы» деген атау да кездеседі.
Әрине, бірінші саты – туылу немесе танысу ... ... оның ... ... ... ... ... бір жағынан, топ шеңберге жағалай отырды
да, туылу ... ... ... ... жағынан, туылу сатысы топтың дамуында
қандай да бір сапалық өзгеріс болғанға дейін, мысалы, бәрі ... ... ... ... ... Ал қайсыбір топта дамудағы
өзгерістер тек ... ... ... ... ... ... барған сайын жақсырақ тани түсетін үдерісті танысу
деп атайтын болсақ, дәл осыны танысу ... да ... ... ... саты ... басынан аяғына дейін созылуы мүмкін. Әрине, басқа
үдерістер де ... ... ... және ... ... мысалы, сондай-ақ
тренингтің аяғына дейін созылуы мүмкін оқып-үйрену сатысы жүреді.
Тренинг сатыларына мұндай ... ... ... ... ... бұл сатыларды білу және түсіну жаттықтырушының жұмысын
жеңілдетпейді. Оларға жаттықтырушының қандай да бір ... ... ... ... ... ... оқытып-үйретуден гөрі танысуға
көбірек көңіл бөледі, бірақ кейбір қатысушылар үшін ... ... ең ... осы ... ... өзі емес, ал танысу
үдерісіне үйрену).
Екінші нұсқа – сатыларды тренинг күндеріне бөлу. Бес ... ... ... күні эмоционалдық күйреу болады – топ шаршайды, белсенділік
төмендейді. Бірақ келесі күні тағы да өрлеу байқалады. Яғни, күндер ... ... ... ... ... мен ... ... дамиды: бірінші және екінші күндері – ұлғаю, үшінші күні,
әсіресе жұмыс аяғында, төмендеу болады, ал ары ...... ... Бұл ... ... және оны бұзудың қажеті жоқ.
1-сурет. Қатысушылардың эмоционалдық жай-күйі мен белсенділігінің
динамикасы
Топ бес өте ... және өте ... ... ... түсінеді. Қатысушылардың осы уақыт ішінде көптеген
таптаурындар мен ... ... ... бас ... ... ... рет ... адамдармен осылай қарқынды және осылай
ашық қарым-қатынас жасауларына тура келеді. Бұл ... ... ... Тренингтің алғашқы күнінің аяғында эмоционалдық ... тыс ... ... қатысушылардың тіпті бастары да ауыруы мүмкін.
Бірақ төртінші күні-ақ екінші тынысы ашылып, қатысушылар қарым-қатынастың
жаңа тәсілін, ... жаңа ... десе де ... ... бастайды. Көп
жаңа қуат пайда болады, тренингтің көптеген ... ... ... ... ... тренингтің аяқталуы өрлеу сатысымен тұспа-тұс
келуіне ... ... ... ... ... ... тренингтен алынатын әсер
де соғұрлым күшті және ұзақ болады. Сондықтан бірінші және ... күні ... ... ... ... ... барынша жеделдетуге тырысады.
Үшінші күні, егер ... ... ... аздап жылдамдықты азайтып,
топты тым қалжыратпай, ... ... ... ала жоспарлау қажет.
Көбірек көңілді қозғалыс жаттығуларын жасаған дұрыс... ... ... ... қажет. Және, сәйкесінше, төртінші күннен бастап, бесінші
күннің соңында өрлеу сатысында болулары үшін, топтың ... ... ... ... күндік тренинг туралы айтатын болсақ, бұл ерекшеліктер сондай ... ... ... олар тіпті байқалмайды да. Бұл жерде топтың
қуатының барлық үш күнге жетуін және тағы да ... ... ... Екі
күндік тренингпен жағдай одан да екіұшты бола түседі: мұнда жекелік қағидат
көбірек жұмыс істейді, яғни, бір қатысушылар ... екі ... де ... болады да, оларға аз болып қалады, ал енді біреулері бірінші күннің
соңында-ақ шаршап қалады. Бірақ ... ... не ... ... отыруға және олардың кейбіреулеріне кішкене демалып алуға
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... мәні бар, бірақ әр
сатының дұрыс диагностикасын жасау ... ... қала ... ... ... сатылардың сипаттамасын авторлар ... ... ... және ол тренингтік топтағы үдерістерді дәл
сипаттамайды.
Сондай-ақ төрт ... ... жете ... ... ... және ... бөліп көрсетілетін тәсіл қызықты болып табылады. Бұл ... және ... блок ... ... ... ... барысына
жақсы үйлеседі. Дайындық кезеңінде жаттықтырушы топ ойынға дайын болуы ... бір ... құра ... ... ... ... ... топты
қандай да бір тақырыпқа алып ... ... ... ... ... қызығушылық танытуынан, онда әр түрлі көзқарастар туындап,
қатысушылардың көпшілігінде осы ... ... ... ... ... көрінеді. Жаттықтырушы ойынды ой елегінен өткізіп, рөлдерді
бөледі, нұсқаулар береді. Ойын ... ... ... да ... заңдылықтар мен ережелерді жете түсінушілік пайда болады. Одан әрі
өз тәжірибесін, мінез-құлықтың ... ... ... ... ... ... ... бұл жаңа әрекеттерге, жаңа алгоритмдерге ... ... алып ... Әрине, берілген сатыларды бүкіл тренинг
бойында қайсыбір жиынтық үдеріс ретінде байқауға болады, және оның ... ... ... ... де топ ... ... ... нәтижесі
ретінде жалғасады.
Бұдан басқа, әдетте екінші сатыны лабилизация сатысы деп атайтын тәсіл
де бар. ... ... бұл ... ... ... деп ... мәні ең басында, кейде бірден таныса салысымен, жаппай ойын өткізіліп,
онда қатысушылардың ... ... ... ... кезінде
жаттықтырушы барлығының үйренетін нәрсенің әлі көп екендігін түсінулері
үшін бұл қателерді одан сайын баса ... ... ... ... қалыптасады деп есептеледі. Бірақ іс жүзінде көбінесе кері үдеріс
болады: кейбір қатысушылар үшін, мүмкін, ... ... ... үшін ... ... бола түсетіндігі соншалық, олар тек өздерінің қанша көп
қате жібергендіктері туралы ғана ойлайды. ... бір ... ... ... мұны тіпті байқамайды немесе, одан да жаманы, қорғанып,
бүкіл тренинг бойы кез ... ... ... де ... ... ... бастайды. Ал нәтижесінде ... де ... ... ... жаңа ... жаттықтырушыларға
тренингтен мүлде алып тастаған дұрыс – олардың бүкіл жағдайды қадағалайтын
тәжірибелері жоқ және дауласушылармен өзін ... ... де жоқ. ... ... ... ... өте ... нәрсеге
үйренгендіктерін түсінулері тек тренингтің ең соңында ғана болуы мүмкін.
Сайып келгенде, мен түрткіні қызықты ... ... ... ... ... есебінен жасаған дұрыс деп ойлаймын.
Тренинг сатыларына деген мұндай – менің ... ...... ... сатыларын тренингке ауыстырып қолдануды білдіреді.
Мәселен, психодинамикалық бағыттағы терапевтік топтарда жауығушылық ... оны ... ... ... сатысы деп те атайды.
Терапевтік топтарда жаттықтырушы ... ... ... жоғары
ұйымшылдықтың негізінде нәтижелі жұмыс ... үшін ... ... ... итермелейді. Мұндай жауығушылықты тудырудың ең қарапайым
нұсқасы – жаттықтырушының тым ... ... ... күн ... шеңберге отырып, бір сөз қатпай, қатысушылардың сұрақтарына
жауап бермей отыруы мүмкін. Бұл өте ... ... ... бастайды, ал
жаттықтырушының бір сағат, екі сағат немесе тіпті жарты күн ... ... соң топ ... білдіре бастайды, қатысушылар өзара
күңкілдесіп, сыбырласады және біраз уақыттан кейін жаттықтырушыға ... ... өте ... ... ... мен ... ... мүмкін. Содан кейін топ жаттықтырушының мұны әдейі істегенін түсіне
бастайды да, оны да ... ... ... оған ... бүкіл наразылығына
шыдауына тура келеді.
Терапевтік ... ... ... әбден орынды, өйткені топ
тиімдірек ... ... ... ... ... онда ... жұмыс үшін
пайдалануға болатын белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... бойына топ қатысушыларымен жұмыс жасау үшін
материал болуы мүмкін екендігі де маңызды.
Бірақ тренингтік топта бұл ... және бұл қуат ... ... ... топ үшін ... ... да қажет емес, оның үстіне,
қатысушылар үшін ол тіпті зиянды да. ... ... ... ... үшін де бұл ... жағымды сынақ емес, тіпті зиянды ... ... ... мұндай топтан кейін терапевтік көмек жаттықтырушының
өзіне қажет болып шығуы ғажап емес.
Қажетсіз сатыларды, атап айтқанда, жауығушылық сатысын алып ... ... ... топ ... ... барлық сатыларынан өте
бермейді. Жүргізуші алдымен топты ұйымдастырып, ... ... ... ... көмектесетін, ал содан соң барып біртіндеп
байқаушы тұрғысына ауысатын жол да ықтимал. Бұл ... ... ... белгілі бір процедуралық бөлім ретінде енгізілетін ... да ... ... ... ... ... жауығушылық сатысын алып
тастау айтарлықтай жеңілірек.
1.3. ЖАТТЫҚТЫРУШЫНЫҢ РОЛІ
Станислав Кратохвилдің «Невроздардың ... ... ... жаттықтырушының абсолюттік диктаттан толық енжарлыққа дейінгі
топта алатын барлық позициялары жақсы ... Бұл ... ... қатысты да қарастыруға болады.
БЕЛСЕНДІ ЛИДЕРДІҢ, ЖЕТЕКШІНІҢ РОЛІ
«Жетекші адамдардың ... ... ... ... түсіндіреді, ұғындырады, жетекшілік етеді, басқарады,
қалғандарын үйретеді. Бұл роль туралы ... ... ... және ... ролі ... ... ... Жетекші өзінің
билігін ашық көрсетеді. Ол оны топ мүшелеріне үнемі ықпал етіп ... ... ... ... итермелейді, қорғайды, қолдайды, сынайды және
еліктіреді. Осының бәрі топтың өз жетекшісінен күтетін және тым ... ... оны ... ... рөлдері. Осылайша басқарылатын топта
пациенттер ... ... ... қолдау және кеңес алу үшін жүгінеді,
олар оның пікірін білгісі келеді және оған өте тәуелді болады».
Тренингтік топтарда ... ... тек ... ең бастапқы кезінде,
оның өзінде ең жұмсақ түрінде кездесуі мүмкін. Әйтпеген ... топ ... ... ... алу үшін жаттықтырушыға жүгініп, үнемі одан «дұрыс»
мінез-құлықты ... ... ... ... және ... ... ... жоғалтады. Мұндай позиция жаттықтырушының өзі үшін
де қауіпті – ... ... ... ... жөн ... ... басқаратын «гуруға» айналып кетуі мүмкін.
ТАЛДАУШЫНЫҢ РОЛІ
«Психоаналитикалық бағыттағы психотерапияның әр түрлі нұсқаларында,
мысалы, аналитикалық топтық психотерапияда, ... ... және ... әке мен ... ... инфантильді, оң болсын, теріс болсын,
сезімдерді тасымалдауды жүзеге асыру үшін үнемі ... ... ... ол пациенттер үшін кіршіксіз таза ақ қағаздай болуға міндетті. Ол
өзін әбден бойкүйез ұстайды, ... ... ... өзін еш жағынан
көрсетпейді, ештеңеге кеңес бермейді, ештеңені ... ... мен ... еш ... ... ... үшін ... тұлға, жұмбақ, қиял, мызғымас және ... жан ... ... ... оның ... отбасылық қатынастардың әр алуан түрлерін көрсетуі,
оларды көрсету үшін ... ... ... ... ... пайдалануы мүмкін болса да, оның өзі ештеңеге араласпайды, оның
жеке тұлғасы оларға мүлде ... ... ... ... ... топ өздігінен жұмыс істеуге
қабілетті болғанда ғана мүмкін ... ... бас ... ... ... тек топтың наразылығын тудырады.
ТҮСІНІКТЕМЕ БЕРУШІНІҢ РОЛІ
«Түсініктеме беруші де, талдаушы сияқты, топты өз еркіне жібереді, оны
басқармайды және оның іс-әрекетін тым белсенді ... ... де, ... ... ... ... ол ... жинап, осы уақыт аралығында
болғанның барлығын жинақтап қорытып, түсініктеме ... Ол ... ... ... ұстайды және топқа өзіндік бір айна ... Егер ... ... ... ... болып тұратын болса, олар
кідірістер кезінде 15-20 минут ішінде жүзеге асады. Олар: а) ... өз ... ... ал топ қызметінің түйінделген сипаттамасы түрінде, ... мен ... ... ... ұсынатын бақылаулары; б)
тізімдеу және ... ... ... ... ... ... в)
топта ненің және не себептен болуы мүмкін екендігі жорамалданатын ғылыми
болжамдар сипатында болуы мүмкін».
Көбінесе ... ... ... ... ... ... ... да бір ойынды топтық талқылауды жинақтауына көмектесе
отырып, орындайды. Бірақ, сонымен бір уақытта, кейде ... ... ... өз ... ... ... ... өткізіп
алған мезеттеріне олардың назарын аударуына болады.
ДЕЛДАЛДЫҢ НЕМЕСЕ САРАПШЫНЫҢ РОЛІ
«Делдал топта болып жатқан оқиғалар үшін ... ... ... ол ... ... араласады және, ол
белгіленген мақсатқа тиімдірек жылжитындай етіп, оны бағыттайды. ... аса ... ... өз ... бөліспейді, бірақ кейде не істеу
керектігі туралы ақыл-кеңес береді, қандай да бір іс-шараның мазмұнын айтып
береді не ... ... ... психодрамалық көрініс қоюды немесе өз
сезімдерін үнсіз білдіруді ұсына отырып, қандай да бір ... ... Ол ... ... ... және талқылауды
үйлестіреді; егер ол әлдекімнің өзін еш ... ... ... ... жай ... ... ала алмай жатқанын көрсе, ол топты осы ... өз ... ... ... мәжбүрлейді. Топ оны көптеген мәселелерді ... және ... ... әлденені түсіндіре алатын сарапшы ... Ол ... ... белгілі бір шешімдерді зорлап міндеттемейді,
тіпті, қағида ... ... топ ... шешімдерді байқамағандай кейіп
танытып, қабылдамайды; өз ескертулерімен ол қандай да бір мәселеге немесе
затқа әр ... ... ... ... роль – ... топ үшін ең ... тұрарлық роль:
жаттықтырушы топқа тек қажет болған жағдайда ғана көмектеседі. Егер ... ... ... және тереңірек түсінуге алып келетін болса,
жаттықтырушы топтың сұрақтарына жауап беруден бас ... шын ... ... және ... ... әр ... бар әр түрлі топтар екендігін түсіну қажет. Берілген нақты
топтағы ... ... және топ үшін ең ... ... ... роль
таңдаудың оңтайлы нұсқасы болып табылады. Роль таңдаудың топтың ... ... ... ... топ ... ... алға
жылжыса, соғұрлым жаттықтырушы енжар роль ала алады; топ неғұрлым көбірек
өз жаңалықтарын ашатын болса, қорытындылары мен ... ... ... жақсырақ болады. Егер осының бәрін жаттықтырушы ұсынатын
болса, топтың онымен дауласқысы келіп кетеді, бар болғаны ... ... ... бас ... мұндай енжар позицияны ұстануға
болмайтындығы түсінікті, өйткені бұл ширығудың үдей ... алып ... ... топ ... ... ... ... Тренингте мұндай
бірігу мүлдем тиімсіз.
Жаттықтырушының негізгі мақсаты – кедергі жасамау, «көрпені өзіне
қарай тартпау», ал тек қана ... ... ... ... ... қосалқы роль екендігін түсіну қажет. Топта жұмыс жасайтын ол ... ... ... ... жасайды. Жаттықтырушы, кез келген жақсы жетекші сияқты,
топты тек оған қажет болған ... ғана ... ... жақсы
жетекші демалысқа кеткен кезде, оның ұйымы ол жоқта тамаша жұмыс жасайды,
өйткені барлық ... ... ... ... да сол ... ... ... бір жарым-екі сағаттық үлкен тапсырма
беріп, өзі кетіп қалатын, ал топ өздігінен жұмысын ... ... өте жиі ... ... ... ... болмауы оған
көмектеспейді де, кедергі де жасамайды. Жаттықтырушы қайтып келгенде, олар
әлі ... ... өз ... жазып, отырады. Әбден қалыпты жағдай.
Осылайша, жаттықтырушының топтағы оңтайлы ролі топтың өздігінен жұмыс
жасауға үдей түскен ... және ... осы ... ... ... оның осы ... кедергі жасамауға
дайындығына сүйенетіндігі туралы ... ... ... ... ... жұмыс жасауға қаншалықты дайын екендіктеріне ... ... ... ... қажет болған жағдайда, әрқашан топқа
көмекгесуте дайын болады. Басқаша айтқанда, ол қандай да бір ... ... ал топ ... ... ... ТРЕНИНГТЕГІ ЖҰМЫС РЕЖИМІ
Тренингтегі жұмыс режимінің белгілі бір ... ... ... тренингтердің көпшілігі екі-үш күнге созылады. Шамасы, бұл
стандарттар дұрыс мән мен өмірлік жағдайлардың ... ... ... бір ... ... жұмыстан тұтас бір аптаға ... жоқ, ... ... бір ... ... ештеңеге үйрене де
алмайсың.
Бұрын тренингтер бес күнге созылатын болған – ... бұл ... ... ... және ... ... ... болғандықтан болар. Қазіргі уақытта бағдарламалардың ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаны
циклдарға, 1-3 күннен екі-үш циклға бөліп тастаған.
Сондықтан, бес күннен артық уақытқа созылатын ... ... ... – жаңа ... пен жаңа ... өте үлкен көлемі. Бұдан басқа,
тренинг – қатысушылар үшін ... ауыр ... ... ... тыс
күш түсетіндігі соншалық, оларға демалу үшін бірнеше күн керек болады. Екі-
үш ... ... ... жағы – ... ... іле-шала, эмоционалдық
өрлеу жағдайында, қатысушылар бүкіл жұмыс аптасында жақсы жұмыс істеуге
қабілетті болады. ... ... ... ...... және
жексенбіде өткізілетіні болады, ал дүйсенбі күні ... ... ... ... демалыс күндеріне дейін жұмыс жасап шыға алатындай жағдайда
болулары керек.
Кейде төрт ... ... екі ... ... ... екі ... Нәтижесінде қатысушылар үш апта демалыссыз жұмыс істейтін болып
шығады, яғни, олар ... ... бес күн ... ... ... ... күн ... келесі аптада бес күн жұмыста және екі күн тренингте
болады. Және дүйсенбіден бастап олар тағы да бес күн ... ... ... ... ал бұл – өте ... жүктеме.
Екінші жағынан, егер тренингті екі күн өткізіп, ... соң екі ... ... кейін тағы да екі күн өткізсе, бұл да онша ... ... ... ... ... байланыс жоғалады. Бірақ, әрине, ... де ... ... алу ... сондықтан әр түрлі нұсқалардың болуы
ықтимал. Аптасына бір күннен үш рет өткізгеннен гөрі үш күн ... ... ... ... ... дұрыс. Бірақ, сонымен бір
уақытта, тренингтен соң ... ... ... ... ... ... шаршағандықтарын айтпау үшін, топты тым қатты қалжыратуға да
болмайды.
Тренингтің ең аз ұзақтығы – бір күндік тренинг, ... он ... ... ... ... бір ... ... өте күрделі, бірақ кейде
тапсырыс берушінің шарттары осындай болады – тек қана бір күн. Бір ... ... ... да, ... да бір нәтижеге қол жеткізуге болады. Бір
күннен аз болса – ол тренинг емес, ал бар болғаны тренинг ... ... ... Онда ол мүлде үш-төрт сағат қана болуы мүмкін. Әлденені ... ойын ... ... Көбінесе бұл – жарнамалық немесе
демонстрациялық деп аталатын ... ... оның ... ... ... тудыру және сонымен бір уақытта сол пайда үшін тренингтің өзіне
келулері үшін әлі көп пайдалы нәрсеге үйренуге болатындығын ... бір ...... ... 2-4 ... ... бір ... екі
рет өткізіледі. Осылайша, тапсырыс берушінің тілегі ... ... ... ... ... одан ... ... келмейтін бірнеше күн бойы
өткізілуі мүмкін. Әрине, бұл екі ... үш күн ... ... ... ... Алайда, егер тапсырыс беруші тек осындай нұсқамен
келісетін болса, онда келісуге тура ... ... ... әлдеқайда жаман
жұмыс істейтіндігін түсіну қажет. Өйткені әрбір сабақта жарты сағат немесе
тіпті бір ... ... ... ... ... қажет, және жұмыс істеуге
бар болғаны бір-бір жарым сағат қана уақыт қалады. Келесі жолы дәл ... ... егер ... ... басталатын болса, барлығының дерлік
ұйқылары келіп тұрады, ал егер ... ... ... ... ... ... ... тіпті осындай жағдайда да жақсы нәтижелерге қол жеткізуге
болады, және осындай тәртіпте қайсыбір уақыт жұмыс ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, аптасына бір рет
бір күннен үш кезең немесе тіпті екі аптада бір рет. Бұл ... ... бір ... ... екі демалыс қатарынан болуы мүмкін.
«Марафон» деп аталатын тағы бір ... бар. ... ... ... ... үзілістерімен бір тәулікке немесе тіпті екі тәулікке
созылады. Егер әлдекім ұйықтап қалатын ... онда сол ... ... ... ... ... де ... аяқталғанша кетпейді. Мұндай
нұсқаның тек ... өсу ... ... терапевттік топтар үшін ғана мәні
болады. Шеберліктер тренингі үшін бұл асыра сілтеушілік ... ... ... қалыптастыру тобына жарамды болуы мүмкін. Әрине, мұндай ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Мұндай жағдайда, бәлкім, тек жұппен, мүмкін, бір-екі ... де ... ... ... бұл ... ... жағдайлардағыдай, дұрыс мәнге сүйенген
абзал – егер жақсы тренингті ... ... ... ... онда ... де, ... ... да қиындықтар туғызудың қажеті
жоқ.
Бір күн ішіндегі ... ең көп ... ... 8-10 ... ... ... 12 сағатты құрайды. Кейде көшпелі топтарда
сабақтар кешкі тамақтан кейін де ... ... ... ... әр
түрлі болуы мүмкін. Мысалы, топтың жақсырақ танысып, ... ... ... ... өзі, ... ... ... дейін аяқталады
да, ал кешкі тамақтан кейін топ жиналып, ... ... ... ... ... ... ойнайды немесе қандай да бір ... ... ... ... (егер хауыз болса). Тағы бір
мақсат қатысушылардың тренингтен кейін ішімдік ішулерінен қауіптенетін, ал
бұл ... ... ... ... ... Және ... мұндай
мүмкіндіктері болмауы үшін, оларды кешкі тамақтан кейін де ... ... топ үшін өте ... және ... ... ... ... ҰПАЙДЫ ҚАЛАЙ ЖИНАУҒА БОЛАДЫ?
Топқа жаттықтырушы ұнаса, тренингтің өзі де көбірек ұнайтындығы және
оның әсері ұзағырақ созылатындығы тренингтегі маңызды мезет ... ... ... ... ... ... ұнауға тырысуы тиіс. Мен мұны
«ұпай жинау» деп ... идея – ... ... әсер ету, яғни, жаттықтырушы саналы түрде
топ міндетті түрде байқайтын және оң ... ... ... ... көп ... жасай алатындығын, көп білетіндігін және ... ... ... ... ... ұпайды топта бір-бірін танымайтын адамдар жиналғанда, танысу
кезінде-ақ ... ... ... ... 5-10 ... ... ... есте сақтап қалуы, содан соң, бүкіл тренинг
бойы, олармен тек аттарын атай ... ... ... Ол ... ... ... әдейі, бірақ өте мұқият ... Және ... ... ... ... ... ... есте сақтау қабілетін
қалай жаттықтыруға болатынын және дәл ... ... ... ... жеткізулеріне болатындығын сұрайды. Мүмкін, олар бұны топта талқылаған
да болар, және оларда ... ... ... ... ... ... пікір
қалыптасқан шығар. Әрине, мұндай жаттықтырушымен топ ... ... ... ... есте сақтап үйренуге болатындығын мен кейінірек,
танысу процедурасының өзі туралы әңгіме болғанда айтып беремін.
Екінші ... да ... ... ... жинауға болады. Әдетте
тренингтің басында барлығы кезекпен өз аты-жөндерін және өзі туралы ... ... ... өз ... ... мақсаты, немесе қарым-
қатынас жасау кезінде оларға көмектесетін немесе ... ... ... тағы басқалары туралы. Жаттықтырушы аты-жөндерін қатесіз
есте ... ... ... ... айтқандарынан тағы
бірдеңелерді есте сақтай алады. Мысалы, топтағы ... ... ... ... ... Маған қарым-қатынас жасау кезінде менің ұялшақтығым
кедергі жасайды, мен жауапты жағдайларда абыржып қаламын». Жаттықтырушы тек
осы айтылғанды есте ... ... Бір ... екі күн ... ... да бір ойын ... ... өзін жақсы жағынан көрсеткенде,
жаттықтырушы ойынды талқылау кезінде былай айтуы ... ... ... ... ... ... ... туралы айтқаны сіздердің
естеріңізде бар ма, ал енді оның осы ойында өзін ... ... ... ... ... жаттықтырушы Светаның жетістігін де атап
көрсетеді, ал бұл тек оның өзі үшін ғана ... ... ... топ үшін ... ... өйткені топ өздерінің барған сайын жиірек қол жеткізе бастаған
табыстарын байқай бастайды. Әрине, топтағы бірнеше ... ... де, ... ... еді, біз оны ... ... ал ... оны ұмытпапты», -
деп атап өтеді.
Жаттықтырушы көбірек есте сақтауға үйренгенде, бұнысын топқа көрсету
мүмкіндіктері де ... ... ... ... ... топта болып
жатқанның бәрін, - кімнің не айтқанын және тіпті кімнің және қалай ... есте ... ... Жақсы жаттықтырушы барлығын дерлік есте
сақтайды, бәрін көреді және байқайды. Бұл жаттықтырушыда оқиғаларды ... ... ... ... ... пайда болатындықтан да маңызды: көптеген
жағдайларда жаттықтырушы ары ... не ... ... ... Адам ... ... айтайын десе, оның не айтуы мүмкін екендігі түсінікті болады.
Топ әлденені бірнеше рет ... ... ... және ... ... үдерістен шығып қалатын шеңберді айналып ... ... ... ... ... үшін рольдік ойындарға қатысушыларды таңдай білу ... ... ... ... ... ... да,
есте сақтап қалады, және бір немесе екі сағат жұмыстан кейін ... ... ... ... да бір ... ... қалай
ұстайтындықтарын айта алады. Ары қарай бәрі оңай: тіпті сіз ... ... ... ... ... сізде үш ерікті болса да, сіз
олардың арасында рольдерді қалай бөлу керектігін білесіз. Бұл өте ... егер сіз ... ... ... ойын өте ... өтеді,
барлық маңызды мезеттерді көрсетеді, және ол кезде ... ... ... ... да, ... тек қана ... шығарады. Ал егер
рольдер дұрыс бөлінбесе, ойын да ... ... ... кезінде де айтатын
ештеңе болмайды. Ал енді мынау былай ойнағанда, ал анау былай ... ... едік деп айту – бұл ... ... ... тағы бір ... Енді ғана ... даулар мен
егестерді тоқтатып, бұл қуатты оң арнаға ... ... ... ... ... ... қатысушылардың ашулары қоза бастап,
біреуі тіпті дөрекі немесе қатты сөз айтуға дайын ... ... ... ... ... ... былай дейді: «Бұл жағдайдың
шешімін жеңілдету үшін ... оны ... ... ... ... дұрыс. Маған
үш қатысушы керек». Эмоционалдық тұрғыдан үдеріске ... ... ... адам ... ... ... ... рольдерді бөліп береді,
және жаңағы қатысушы ойында қалай да өз эмоцияларын шығарады. Егер ол ... ... өте ... ... ... ... жаттықтырушы осыны атап
көрсетіп, егер ол өз ... ... ... ... ... не ... еді деп
айта алады. Егер керісінше жағдай орын алса, талдау ... бұны оның ... ... ... да ... Осылайша, топ қандай да бір маңызды
механизмдерді және ... ... ... ... ... түсінуде ілгері жылжиды, ал қатысушының өзі болса, өзі үшін жаңа
мінез-құлыққа ... ... ... жазбаларды пайдаланбауымен: ақпаратты
конспектіден оқымауымен, топ жұмысы барысында ... ... ... ... ұпай ... болады. Бұған қол жеткізу оңай. Негізгі материалды жаттап
алу қажет, ал үзіліс кезінде өз жазбаларыңнан ... ... ... ... ... алуға әрқашан болады. Күннің соңында кез келген
жазбаларды жазып алып, келесі ... ... ... – бұл ... өте ... ... топтарда бірдей ақпаратты беру мүмкін емес. Бір топта бір
нәрсеге баса назар аударылса, екіншісінде басқаларына екпін ... ... ...... ... ерекшелігіне де, жаңа ғана
ойнап көрсетілген ... ... да, ... ... ... ... ... мүмкін. Осының бәрі және көптеген басқа да ... ... ... ... Тәжірибе жинақтай келе,
жаттықтырушы көп ... ... және ол кез ... ... қай ... ... жүргізе алады. Әрбір нақты ... ... дәл осы ... үшін ең ... ақпаратты таңдайды.
Жаттықтырушы үшін барлық топтардың әр түрлі болғандығы жақсы – соның
ішінде ақпарат бойынша да. Оны ... ... ... көптеген
топтарды қатарынан өткізіп, және кез келген топпен жұмыс ... ... ... болады.
Келесі ұпайды сіздің тобыңыз айналысатын қызметтің ерекшелігімен
сабақтастықта жинауға болады. Мысалы, сіз тренингті жұмыс ... ... ... ... ... Олар ... да бір ... тауарды
немесе ерекшеліктері бар, және көптеген адамдар олар туралы білмейтін,
немесе кәсіби «құпияларға» ... ... бар ... сатады делік.
Директормен немесе тренингке тапсырыс берушілердің бірімен ... сіз, ... ... терезе жасайтындықтарын білдіңіз. Сіз «шыны
пакеті» деген сөзді есте ... ... ... ... ... ... ... тағы басқа бірдеңелерді есте
сақтадыңыз. Және тренингте топқа тапсырма берген ... «Сіз ... ... терезелерді сатып алуын ұсынасыз және клиентке шыны пакетінің
барлық күшті жақтарын сипаттап ... ... - деп айта ... ... ... естіген кезде, ойынның өздерінің жұмыстарының
мысалында құрылғанын түсінеді. Бұдан басқа, олар ... ... ... ... ... бірден жаттықтырушы өздерінің тауарын
түсінеді деген әсер ... ... ... ... ... тауарды
білудің еш қажеті жоқ. Жалпы алғанда, не ... да, бәрі бір, ... ... қағидаттары болады. Бірақ топтың алған әсері не оң жағына,
не теріс жағына қалыптасады. Әрине, тәжірибе ... ... ... ... ... ... алатын және тіпті кейбір тауарлар ... ... де ... білетін болады, бірақ басында осы тәсілді
қолдануға болады.
Кезекті ұпайды ... ... ... ... ... болады.
Бірінші нұсқа. Мысалы, жаттықтырушы, талдау жүргізе отырып, соңғы топтардың
бірінде де ... ... ... өте күлкілі ... ... ұзақ ... ... ... алмағанын айтады. Ал біреуі
олардың жұмысында бәрі дәл осылай екендігін айтқан кезде, барлығы өте ... ... ... біз де бұл туралы сіздердің жұмыстарыңызға ... ... ... ... ... көңілділігін
сындарлы арнаға бағыттайды және жол-жөнекей топқа ... ... ... ... ... ... ... бір топтың тәжірибесіне сүйене алады,
яғни, тренинг өткізілген ұйымды атайды. Бұл мысал ... ... ... ... ақпаратты таратпайтын жағдайда мүмкін болады. Егер осы
фирма атауының да қатысушылар үшін қандай да бір ... ... бұл да ... ... Мысалы, жаттықтырушы былай дейді: «Ал ... ... ... ... ... біз ... құрамды уәждеу
проблемаларын және, атап айтқанда, қызметші құрамды ерекше нұсқалар арқылы
уәждеуді ... ... ... шекпейтіндерге арналған арнайы бөлме
жасауды және оны ... алу ... деп ... ... ... ... ... және одан әрі тағы да көп қызықты ... ... ... ... өзі тренинг өткізген барлық ұйымдар туралы айтудың қажеті
жоқ. Бұл табиғи болып ... ... ... ... ... бір рет айтудың өзі
жеткілікті. Ең бастысы, бұл жаттықтырушы жарты сағат бойы өз ... ... ... ... ... бүкіл тренинг бойында топтың жекелеген қатысушыларының
арандатушылығына бой ... ... және өз ... ... тағы бір ұпай ... ... Кез ... жағдайларда жаттықтырушы
сабырлы және орнықты болып қалады, ал егер әлдекім ... ... ол жай ... «Иә, бұл да дұрыс. Әр түрлі ... ... ... өте ... - деп ... Егер ... ... онымен келісе алмайтын әлденені ... ол: «Мен ... ... бұл – ... ... ал ... пікірің басқа болуы
мүмкін», - дей ... Ең ... ... ... ... ... Ол ... сырттан бақылайды және топтық үдеріске тек
қажет болған жағдайда және өте жұмсақ ... ... ... ... жаттықтырушы туралы дау-жанжалға жоқ адам ретінде пікір
қалыптасуы мүмкін, ал бұл ... ... да ... ... біз тренингте
адамдарды осыған үйретеміз ғой.
Қосымша ұпайды өте оңай ... ...... жай ғана ... ... ... адам болуы тиіс. Жаттықтырушы өзін басқалармен
тең ұстап, топқа қысым көрсетуге тырыспай, өз пікірін ... ... ... ... да бір ... ... шығаруына мүмкіндік
беретін болса, топ мұны өте бағалайды.
Жоғарыда айтылғанның бәрін қорытындылаудан бұрын ... атап ... осы ... ... ... ... Сонымен, манипуляция
дегеніміз – басқаларға зиян келтіретін немесе тек өзінің ғана ... ... ... ... ... барлығы топтың пайдасына
жұмыс жасайды, және ... ... ... ... ... ... нәтижесін күшейте түседі. Және осының бәрі топ үшін пайдалы болатын
болса, неліктен көңілді, жеңіл, жылдам оқып-үйренбеске?!
1.6. ТРЕНИНГТІК ... ҚИЫН ... ... ... ... ... тренингті өзін танытудың өте
қолайлы тәсілі деп ... ... ... ... ... ... құрып отырады, барлығы жақсы көрінеді және өзін де көрсетуге болады.
Қиын ... ... ... ... ... жиі ... келе ... оған белсенді түрде
кедергі жасайтын қатысушылар. Осылайша, жаттықтырушы топқа ... ... қиын ... ... барлығы бұлай емес, және ... ... еш ... жоқ деп ... ... бұның еш жақсылыққа
апармайтынын айтуы мүмкін.
Әрине, мұның себебі бұл қатысушының жай ғана қорқатынында, және ... ... оған ... ... ... ... болуы мүмкін. Бірақ егер тренинг қатысушыларының бір бөлігі де
қорқатын болса, олар да оны ... ... ... ... ... топтың қауіптенулерін
жоққа шығаруға бағытталуы тиіс. Жаттықтырушы басынан ... ... ... ... ... тырысады. Тренингтің бас кезінде жүретін
ойындар топ үшін қорқынышты болмаулары тиіс, олар жаппай сипат алулары ... ... және ... ... ... ойындардың арасында
көңілді қозғалыс жаттығуларын, мысалы, «Хайуанаттар паркі шапалақтаулармен»
ойынын (ойынның сипаттамасын ары қарай қараңыздар) ... өте ... ... ... ... көпшілігі көптеген ойындарға өз
еріктерімен сұранады, және ешқандай қарсылық көрсетпейді.
Екінші нұсқа, ... ... ойын ... ... емес,
ал топтың оны батыл, тапқыр адам ретінде бағалауы үшін ... Ол ... ... келеді.
Мұндай жағдайда жаттықтырушы бұл қатысушының кез ... ... және ... келіседі және былай дейді: иә, мен
сізбен келісемін, сіз ... ... ... ... да біз барлық
жағдайларды бөліктерге бөліп – бір ... бір ... ... ... ойнайтын боламыз. Ал нәтижесінде біз барлық жағдайларды талқылап,
ойнайтын боламыз. Егер ескертулер онша ... ... кез ... ... бұл ескертудің маңызды емес екендігімен барлығы келісулері үшін топта
талқылау қажет. Мысалы, қиын ... ... ... клиенттер мүлде
болмайды деп айтады. Сіз топтан бұның осылай ма ... ... ... бірнеше адам өздерінде мұндай ғана емес, сонымен қатар, әлдеқайда
жаманырақ та клиенттер болғанын ... ... ... бір ... ... ... қиын ... мүлде сындарлы емес позицияны ұстанатындығы
және тек қана жай ... үшін ... ... ... жағдайда оған кез
келген мәселе бойынша пікірін білдіруге ... ... ... өз ... ... ... ұсыну жеткілікті болады. Жаттықтырушы оған жаңа өзі
айтқандарының бәрін ойында көрсетіп беруді ұсына ... ... ... көп
қателіктер жіберілетін осындай рольді бере алады. Ал кейінірек ... ... оған айту мен ... әр ... нәрселер екендігін жұмсақ
түрде көрсетуге болады. Мұндай қиын ... ... ... ... ұстану қажет – алдымен жұмсақ, ал егер оған әсер ... ... ... ... ... қою ... Жұмсағырақ болғаны жақсырақ, бірақ
кейде адамның бүкіл тренингті бүлдіргенінен ... оны ... ... алған дұрыс.
Топта жаттықтырушыға қарсы белсенді түрде ... ... ... нені ... дұрыс? Мұндай қатысушымен дауға кірісуге болмайды.
Жаттықтырушы беріліп кетіп, ... ... ... ... Топ біреуінің
жағына шығады. Егер ол жаттықтырушының жағына шықса, адамды психологиялық
тұрғыдан талап тастаулары мүмкін. Бірақ топтық ...... ... өте
күшті механизмі, және оған тек аса қажет болған жағдайда ғана иек ... Ал егер топ ... ... ... оны ... ... шығуы»
мүмкін.
Қиын қатысушылардың тағы бір категориясы – жаттықтырушыға қосылып,
өзіне бедел жинап алғысы ... ... ... ... ... түсінік беріп, үнемі былай дейді: иә, мен білемін, бұл өте
пайдалы, мен ... өте ... ... ... ... ... және ... Немесе: «Мен білемін, ... ... ... ... ... ... деп ... айтады. Мен бұндай
нәрселерді түсінемін, жаттықтырушыны тыңдаңдар» - және ... ... ... ... түрде тыныштандыруға әрекеттеніп көруге ... ... ... ұстап, тәжірибелі адам ретінде, ойындағы ең қиын
рольді беру ... ... бұл ... болады, және ары қарай бұл ... ... ... ... Әрі ... ... топтың шоқып
тастамауын қадағалау қажет. Оны ең ... ... ... ... топ
мұны айтарлықтай дөрекі жасауы мүмкін.
Енжар қатысушыларды да қиын ... деп ... ... Олар ... өте тыныш ұстайды және еріктілер қажет болатын ешқандай ойындарға
қатыспауға тырысады. Бұдан басқа, олар ... ... ... өте ... сөз орамдарымен шектеледі. Бұл қатысушылар қорқатын және
осылайша өз қорқыныштары мен ... ... ... керек.
Жаттықтырушының мінез-құлқы бұл жерде ең ... ... ... ... ... барлық қатысушыларына бұл жерде мүлдем қауіпсіз
екендігін айтып қана қоймай, сонымен қатар, көрсету де ... Бұл үшін ... ... ... ... түсіндіреді, тренингте қандай
да бір күрделі және қауіпті жағдайлар болмайтындығын ... Өте ...... бас ... ... ... қауіптенулері мен
үміттері қандай екендіктерін сұрау, және егер қатысушыларда қандай да бір
қауіптенулер болатын болса, осы ... ... ... үшін әрбір сөз
бойынша түсінік беру қажет. Бұдан басқа, жаттықтырушы басынан бастап өзін
өте сыпайы ... ... ... ... босаңсытуға тырысады.
Бірақ, әрине, топтағы ең қауіптілер бәрі бір өздерін айтарлықтай енжар
ұстаулары мүмкін. ... ... ... Бұл үшін ... әр ... ... тек еріктілік қағидатында қосуға тырысу қажет. Егер топта
әлдекім өзін ... ... ... ... ... ... үйренісіп алуға
мүмкіндік беріп, оған тренингте түскі үзіліске дейін, ал кейде ... күн бойы ... ... ... қажет. Жалпы, бірінші күнге
барлығы қатысатын көп ойын ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеулеріне тура келеді. Бұдан басқа,
барлығы үш, төрт, бес, алты адамнан шағын ... ... ... ... топтардың құрамын үнемі ауыстырып отыру керек.
Басынан бастап ... ... ... ... ... ... кездейсоқ ренжітіп алмауы үшін, оларды сақтау қажет. Олардың аздап
бойлары үйренісе бастағаны байқалса, кейде ... ... да бір ... ... ... ... ... жаттықтырушы қалыптастыратын
жақсы және тілектестік ахуалда, екінші күннің ... ... ... ... ... Оның үстіне, көбінесе ойындарға қатысуға еріктілердің
саны рольдерден гөрі көбірек болып кетеді де, қайсыбір ... ... ... ... тағы бір ...... дейін де бәрін
білгендіктерін, өздерінің жаңа ештеңе үйренбегендіктерін, немесе тағы
осыған ұқсас ... ... ... ... ... ... ... мүлде көңіл аударудың қажеті жоқ. Біріншіден, тренинг дегеніміз –
жаңа ақпаратты беру емес, ал жаттығу. ... ... ... да бір жаңа
ақпарат болады, ал барлық осыған ұқсас сөздер – өзін ... ... түк те ... Және ... ... ... ... қарсылық білдіруге
және ашулануға болмайды. Иә, тамаша, ... тек ... ... жағдайларды сіздердің түсінулеріңіз ғана жаңа болуы мүмкін,
біздің айналысатынымыз да осы деп айтуға болады.
Тренингке ... ... ... үшін ... ... ... ... болады, әсіресе тренингке басшылар ... ... ... ... ... ... ... кәсіподақ
жиналысын ұйымдастыруға тырысады. Оларға бізде жиналыс емес және тренинг
жоспарына кірмейтін ... ... ... жоқ ... ... ... ... түрде тоқтату қажет. Барлық талқылаулар
мен жиналыстарыңызды тренинг аяқталғаннан кейін өткізе беріңіздер.
Егер олар қандай да бір ... ... ... ... ... ... бізде «қазір және осында» деген ереже бар, әрқашан осы
ережеге сүйенген орынды. Егер адам өте тынышсыз және ... ... ... ... ... оған ұзақ сөйлеуге тыйым салуға болады – тек бір
сөйлемнен және ойын үстінде бір ... көп ... ... тағы бір типі – ... емші деп ... т.б. Олар ... ... да бір жағдайларға түсінік беретіндіктерімен,
арнайы терминологияны пайдаланатындықтарымен кедергі жасайды. Көбінесе олар
мүлде зиянсыз, олардың бар ... ... ... ... ... мен құрметтеушілерін тапқылары келеді, бірақ топта
мұны айтарлықтай теріс ... ... ... ... ... ... ... – сенің аураңның түсі өзгерді, бірақ сен қобалжыма, жай ... ... тұр, мен ... ... - деп ... мүмкін. Жағдайды
шиеленістірмеу үшін, оларға үзіліс кезінде көп адамдардың мұның қаншалықты
маңызды екендігін түсінбейтіндіктерін, ... ... ... қараулары
мүмкін екендіктерін, және топта енді мұндай ... ... ... ... ... ғана ... ... Әдетте олармен проблема болмайды,
мүмкін, олардың қалағаны да осы ... бұл ... ... ...
болды.
Қорытындылай келе, шын мәнінде «қиын» қатысушылармен болатын барлық
осы жағдайлардың жаттықтырушыға ерекше қиындықтар ... ... ... ... қарау және топқа кедергі келтіруі мүмкін болғанда
жөнге салу қажет. Және, ең бастысы, жаттықтырушы барлығына өте ... ... ... ... ... ... ... топтың үнемі
жаттықтырушыға қарайтынын, үнемі оны ... және ... – оның ... оның ... үлгісінде ұстауға
үйренетіндіктерін есте сақтау қажет – оның үстіне, тренингте әдетте осындай
мақсаттар мен мінез-құлық меңгеріледі.
1.7. ... Ы ... ... КЕРЕК?
Алғашқы топтар – кез келген жаңадан бастаған ... үшін ... ... ... өте ... ... ұнамай қалса ше, біреу
осындай бағдарламада болып, барлығы әлдеқашан белгілі ... ... ... ... ... ... ... қандай тәжірибесі бар
екендігін, қанша топпен және кіммен нақты тренинг өткізгенін сұрай бастаса
ше, және ... ... ... ... ... ... көп қателіктер жіберіп алатындай немесе тіпті тренингті әбден
бүлдіріп ... ... ... ... топтарда қатысушылардан соншалықты қатты теріс баға
алуға болады, мұндай жағдайда жаттықтырушы ... енді ... ... ... немесе өткізе де алмайды.
Сондықтан алғашқы үш-төрт топ өте маңызды. Жұмыстың қалыпты тәртібіне
оңайырақ ену және жақсы бейімделу үшін ... ... ... ... қажет. Бұл үшін әр түрлі нұсқаларды пайдалануға болады.
Тәжірибелі жаттықтырушымен бір жұпта ... ... ... бір ... ... істеу тренингте кім ретінде
қатысатындығыңызға қарай белгілі бір ... ... ... ... ... болады, яғни, сіз шеңберде отырасыз және ... ... ал тек қана ... ... бір ойындарды түсіресіз;
барлық қалған уақытта сіз топ пен ... ... ... сіз ... ... ... ... қатысасыз және видеоға
қандай да бір ойындарды ... ... ... ... ... мүше етіп ... ... сіз –
топ қатысушысыз, ал кейбір ойындарда ... ...... ... немесе ашулы бастықты, немесе қол астындағы қырсық қызметкерді
және т.б. ойнайсыз. Топ ... ... ... күрделі рольді ойнай
алмайтындықтан, ұялатындықтан, өз ... ... және т.б., ... жаттықтырушылар өз әріптестері
мен таныстарын осындай рольдерге алады. Мүмкін, ... ... ... ... кетер – оған ешкімді іздеудің қажеті болмайды және,
бұдан басқа, тренингті ... ... адам қиын ... ... ... ... ... бір жұпта екінші жаттықтырушы болу –
өте жақсы нұсқа. Сіз ... ... ... ... да бір ... ... тек ... ширату жаттығуларын өткізесіз, сізде жүз
пайыздық сақтандырумен жұмыс істеудің ... ... ... ... басқа, сіз үнемі білікті кері байланысты алатын боласыз. Әрине,
мұндай бастау ең тиімді болып ... ... ... ... ... нұсқа барлығына дерлік қолжетімді.
Жаңа бастаған жаттықтырушымен бір жұпта жұмыс істеу. Сіз өзіңіз оқыған
әдістемелік тобыңыздан біреуді жұп ретінде ... және ... ... ... ... Екі адам ... ... істеген әлдеқайда жеңілірек:
сізде үнемі сізді сақтандырып отыратын, әрқашан ... ... ... болады. Егер сіз абдырап қалсаңыз, ол сөз кезегін өзі алып, ... ... ... ... әрі топ үшін бұл ... ... ала
осылай жоспарланғандай болып көрінеді. Ең бастысы – ... ... ... ... қарсы келмеуге, екеуіңіздің
тең құқылы әріптес екендіктеріңізге және, егер топ ... ... адам деп ... де, ... бәрі бір, ... ... көп жұмыс
істегендігімен санаспай, тиісінше, бірдей ақы ... ... ... не айтатынын және істейтінін бөліп ала аласыздар, бірақ
екінші адам бірдеңені қосуы, мүмкін, топ бұл ... ... ... ... ... ... ... түзетуі мүмкін. Яғни,
сіздер біреуіңіз бір нәрсені дұрыс жасамасаңыздар, екіншілеріңіз араласып,
оны түзетуге келісесіздер. Мысалы, сіз ... ... ... ал ... ... рольдерді ауыстырып алғаныңызды байқайды. Ол араласып:
«Тоқта, мен ойлап ... – біз ... ойын ... - ... де, ... ... ... ол жаңа кіріспе түскенін айтады да, ... Сіз ... ... ... ... қажет болғандығын
түсінуіңіз керек, және сіз өзіңізді бұл әуел бастан осылай ойластырылғандай
ұстайсыз. Ал топпен жұмыстан кейін ... ... ... ... қандай да бір қателердің болғандығын және сіздердің ... ... ... да қалады.
Жұп болып жұмыс істеу әлдеқайда жеңілірек және, ең бастысы, тиімдірек,
себебі, қателерге жол бермеуге болады, өйткені ... ... ... ... сіз ... ... және ... азырақ жібересіз.
Мысалы, менің таныстарымда мынадай бір ... ... ... ... жұмыс жасаған, олардың біреуі «Электричка» ойынын (нұсқауларын
ары қарай ... ... ... ... болмай, ойын күтпеген жерден
дұрыс жүрмей ... ... ... ... ... ... ... орындықта жатқан пакетті адамның макеті деп ойлап, көрші орындықта
отырған адаммен емес, осы пакетпен ... ... деп ... түсінікті
болған. Олар пакетпен қалай сөйлесу керек ... ... де, ... ... Бұл ... ... жатқан жаттықтырушы сасқалақтап,
ойынның қалай бүлінгендігі ... ғана ... және ары ... ... ... ... Ішкі логика бұзылған. Бірақ ойынды тастауға
болмайды, ал ары қарай ойнауға да ... ... топ бұл ... не ... және ... ... шығаруға болатындығын түсінбес еді.
Жағдайды екінші жаттықтырушы құтқарған, ол бұның қазір ... ... ... ... болғандығын айтып, «Электричка» ойынын қайтадан
ойнатқан. Нұсқауларды анық берген де, ең басында ... ойын ... ... ... ... ... ... де сезбеген, олар бәрінің
дәл осылай ойластырылғанына сенімді болған. Нәтижесінде ойын, мүмкін, ... ... те ... басқа, сіздер бір-бірлеріңізге кері байланыс бере ... ... ... ... немесе даулы мезеттер болғандығы, ненің
көмектесіп, ненің кедергі жасағаны туралы әрқашан пікір ... ... ... ... ... ... құрап, ол мазмұнмен толығады,
және сіз тренингтің заңдылықтарын ... ... ... ... ... ... үйрену әлдеқайда жеңілірек, өйткені сізге топ беретін кері
байланыс, қанша дегенмен, тым жалпы. Сізбен ... ... ... ... сізге өз кері байланысын береді – ... бұны ... нені ... ... Бұл даму үшін өте пайдалы.
Жалпы, үнемі жұп болып жұмыс істеу мүмкіндігі болса, бұл өте ... ... ... жұп ... ... жыл ... жасадық. Және тіпті өте
маңызды тапсырыстар болған кезде де, біз оның ... ... сол ... деп бір-бірімізге қоңырау шалатынбыз. Біз ... ... ... ... келісіп те алмайтынбыз. Ойын барысында ... Ол ... ... мен бірдеңе айтамын. Мен бір нәрсе істеймін,
ол ... бір ... ... Ол ... да бір ақпараттық блокты қояды,
мен ... ... ... ... ... болып шығатын, себебі, қандай
да бір үйден дайындалып әкелінген әзірленімдер ... да, ... ... топқа бағдарланатын.
Басында жұмыс істеу жеңілірек болу үшін, тегін ... ... ... сіз мектепке келесіз де, ата-аналармен және мұғалімдермен
келісе отырып, жоғары сынып оқушыларынан топ қалыптастырасыз және ... ... ... Бұл – өте ... аудитория, оларға бәрі қызық,
олар белсенді жұмыс ... ... ... барлық ойындарды, барлық
нұсқауларды, әр түрлі ... ... ... болады. Белгілі бір
тәжірибе жинақтап алған соң, сіз басқа топтарға шығуға ... ... ... ... ... ... тәжірибеңізге сенімді түрде
сүйене аласыз. Кейінірек сіз мектеп оқушылары ... да ... да ... ала аласыз. Мысалы, сіз екі-үш топпен тегін жұмыс жасадыңыз, ал содан
соң ... ... үшін ақы ... ұсынасыз. Ақы шартты түрде болуы да
мүмкін, мысалы, адам басынан 50-100 сом, ... ... өзі ... ... ... ... ... егер сіз, мәселен, осы мектепте жұмыс
істейтін болсаңыз, сондықтан ... ... ... ... ... болса, сіз
дәл осындай жаттықтырушыны басқа мектептен іздеп, ... үшін ... да, ... емес ... оқушыларымен ақшаға жұмыс істейсіздер.
Осылайша, сіз тәжірибе жинақтайсыз және қандай да бір ақша табасыз.
Жаттықтырушы болып жұмыс ... ... тағы бір ...... ... әсіресе кейіннен сізді өз жұмысында жарнамалай
алатын немесе ... ... бола ... адамдардан топ іріктеп алу. Өз
таныстарыңызбен жұмыс жасау жеңілірек, олар әуел бастан сізге жақсы ... ... ... басында сіз сауық кештерінде, сіздерге қонақтар келгенде,
серуендерде және т.б. ... да бір ... ... ... ... Сіз
нұсқауларды дұрыс беріп, ойынды басқарып үйренесіз, сонда сізге шын топта
қорқынышты ... ... ... ... айтқан кезде өзіңізді жайлы
сезініп, көптеген қателерге жол бермейтін боласыз. Үйде ... ... ... ... ... тұрған ештеңе жоқ екендігін айтқым
келеді. Одан да ... – оның ... ... айтпайтындығын бәрі бір
уайымдайтындығы. Және ол күтпеген жерден ... ... ... ... ... ... бүкіл жағдайды біржолата бүлдіріп
тынады.
Қалай ... да, ... сіз ... ... ... да, іле-шала:
мен айнып қалдым, басқаша жасайық, - деп айту ... ... ... ... ... және сол ... ... мүмкін еместігін түсінетініңіз де ... Жай ... мен жаңа ойын ... ... - деп ... да, ... бастысы, сізде тәжірибе пайда болады, топты сезіну пайда болады,
сіз қандай да бір ... ... ... ... ... ... боласыз.
2-тарау
ТРЕНИНГКЕ ДАЙЫНДЫҚ
2.1. ЖАТТЫҚТЫРУШЫНЫҢ ДАЙЫНДЫҒЫ
Жаттықтырушының топпен жұмысқа ... ең ... ... мақсат. Дұрыс мақсат тренингтің өте тиімді процедура
екендігінде, ... топ ... және ... істеуінің табиғи
механизмдеріне негізделіп құрылғандығында. Топ ... ... да ... ... ... ... ең ... – топқа кедергі
жасамау. Жаттықтырушының міндеті – өзі ... ... ... ... қарай
тарту» емес, топтың жұмыс істеуіне көмектесу. Тренинг қатысушыларға әрқашан
ұнайды және топта жұмыс істеуден ләззат ... ... ... ... үшін бәрі ... тыс болды:
ересек адамдарды шеңбер жағалата отырғызып, әр түрлі ойыншықтармен ... ... Топ ... ... ... ... туралы қауіптенулер,
уайымдаулар және қобалжулар болғандықтан, жаттықтырушылар қажет болғаннан
гөрі әлдеқайда көбірек ... ... ... соң, олар енді ... ... бастағанда: тренинг өткізу өте күрделі және қиын, ... ... ... ... - деп жиі ... ... мұны шындық
ретінде қабылдайды. Және олар енді: міне, мен шаршайтын ... ... өте ... және ... - деп, ... үшін шек ... бұл ... олай емес. Тренинг, әрине, өте күрделі және қиын
жұмыс, бірақ, сонымен бірге, өте игілікті жұмыс. ... ... ... күш ... соншалықты салмақты және маңызды, бұл
барлық шығындардың орнын толтырады. Сондықтан тренингке, қиын ... да, ... ... ... қарау қажет. Сіз топты қаншалықты жеңіл алып ... өзі үшін де ... ... болады. Егер жаттықтырушы ширығып
тұрса, бұл ... ... да ... ... ... қазір біз
мынадай көңілді ойынды ойнаймыз..., - дейді. Топқа қарап, өзі: ал егер олар
бас тартса ше? – деп ... ... Олар да: жоқ, ойын жай ғана ... ... - деп ... түседі.
Тренингте өте көп энергия болады. Өте қарқынды түрде ... ... ... ... ... қандай да бір шамада энергия жұмсайды. Осы
шаманы адамдардың санына көбейтіңіз – шамамен ... ... ... ... ... ... бір ... стандарт бар. Ол
жаттықтырушының айына бір ... ... ... тиіс ... ... екі апта ... оған ... тұрғыдан дайындалу,
бағдарлама жазып, әдебиет оқу керек, содан соң топтағы ... және ... ... екі ... демалыс. Бұл жаттықтырушы жұмысының қалыпты
тәртібі болып саналады. ... ... ... ... ... Қалайша адам
жұмысқа бармайды немесе барып ... ... ... ... көпшілігі жеке-дара тәртіпте жұмыс істейді және өз
жүктемелерін өздері ... ... да, сіз ... ... ... ... ... үшін әуел
бастан шешіп алуыңыз ... ... ... ... ... ... ... келесі топпен жұмыс істегіңіз келетіндей өз қалпыңызға
келуіңіз үшін сізге қанша ... ... ... ... ... ... көп топты бірге алып жүрсеңіз, әбден жалығып кетуге ... ... да ағза үшін өте ... ... Мен ... ... бес ... дейін салмақ жоғалтатын жаттықтырушыларды
білемін. Жағдай, негізі, ... ... ...... ... ... бәлкім, сіздің құтылғыңыз келетін килограмдар ғана емес, сонымен
бірге, өмірлік стратегиялық қорыңыз да ... Сіз ... ... ... бір тренингте шаршайтын боласыз, бірақ сіздің қалжырауыңыз сіздің
өміріңіздің әлі алда екендігімен, және оның ... бір ... ... жоқ екендігімен өлшемдес болуы тиіс.
Жұмыстың басында топқа дейінгі және одан кейінгі салмағыңызды өлшеп,
қадағалап отырған жақсы ... еді. Өз ... ... ... ... ... болып, содан кейін үш күн орнынан
тұрмай, ешкіммен ... ... ... ... және т.б. жататыны
болады. Бұл – тым үлкен шығындар.
Мұнымен не істеуге болады? Мұндай ... ... ... ... ... көп энергия жұмсайтындай не болады? Міндетті түрде сіз үшін ең ... ... шығу ... Одан әрі, себеп түсінікті болғанда, бұған
азырақ шығын жұмсай ... ... ... ... ... Егер себептерді
анықтаудың сәті түспесе немесе оларды жоюға болмайтын болса, көмек сұрау
қажет. Немесе ... ... табу ... ... ... ... істей отырып,
сіз осы проблемаларды шешерсіз. Не тәжірибелі жаттықтырушымен оның топта
сізбен ... ... ... ... ... ... осындай
проблемаларды өзі қалай шешетіндігін көрсетіп, айтып беруі жайлы келісу
керек. Бәлкім, бір емес, ... және ... ... ... ... тура ... бірақ бұл денсаулығыңды жоғалтқаннан немесе (болуы
әбден мүмкін) тренингтерді жүргізуден ... бас ... ... біз өте көп ... ... бірақ біз оны аламыз да. Егер
жаттықтырушы шаршап, ... ... ... ... ... ... киноға немесе
қонаққа және т.б. бара алатын болса, ал келесі күні ұйқысынан оянып, ... ... ... ... ... қалыпты адам күйіне түсе алатын
болса, бұл жақсы нұсқа. Мұндай ... жету ... ... ойымша, қарапайым
тәсіл бар: тренингке деген көзқарасыңды өзгерту қажет. Тренингтен ләззат
алуға, мүмкін, ... ... да бір ... күш ... ... ... Мысалы,
мен, міне, жеті-сегіз жыл бойы аптасына бес-жеті күн, кейде бірнеше ай бойы
демалыссыз жұмыс істеймін, маған әр жаңа ... ... ... ... ... ... ләззат аламын.
Өте маңызды мезет – тренингке бағдарлама мен материалдарды ... ... ... ... ... ... егжей-тегжейлі
жұмыс бағдарламасын, топта айту қажет болатын ... ... ... ақпараттық мәлімдемелерді, топқа қоюды жоспарлайтын ... жазу ... ... ... ... ... ... оны
сабақ барысында өңдей, қандай да бір бөліктерін қысқарта, ал тағы бір ... ... айта ... егер ... сұрақтар туындайтын болса,
оларға жеңіл жауап бере алатындай болу үшін осының бәрін жаттап алу ... ... ... әлденені еске түсіруге немесе ... ... ... ... сіз үнемі топта болып жатқан
үдерістерді қадағалап отыруыңыз қажет.
Бұған сонша мән берудің қажеті қанша? ... ... ... ... сіз барлығын ұмытып қаласыз. Отырасыз да, не
істеуге болатындығын ойлайсыз. ... да ... жоқ ... сіз ... ... ал адамдар сізге қарап отыр. Бұл ... ... сіз ... мынадай ойын ойнаймыз деп айтасыз... Оларға нұсқау
бересіз, олар ойнай бастайды, ал сіз сол ... ... ... түсіре
бастайсыз. Сіздің үш, төрт рет әр ... ... ... еске
түседі. Содан соң бірдеңе қылып, бұл тығырықтан ... ... ... ... ... ... көп іздер болуы тиіс. Олар аз болғанша,
көбірек болсын.
Тренингке дайындалу ... ... ... ... барлық күрделі
сұрақтар мен сөздерді және ... ... ... ... ... ... Ең күрделі сұрақтар – өзіңіз қорқатын ... ... ... ... ... ... Жаттықтырушыға неғұрлым
тән қорқыныш – топ ішінен әлдебіреуінің ойнаудан бас тартуы. Бұл ... ... ... ... да бір ойындарды ақымақтың,
баланың ойыны, қызық емес деп санайтындығына негізделеді. Бұл ... шығу оңай – бұл ... ... ... әсер ... ... оларды өзің жақсылап ойнап көруің қажет. Бұл әбден қалыпты ... ... ... ... ... ... көруі тиіс. Егер жаттықтырушы
өзінің тренингте өткізетін осы ойындарының пайдалы екендігіне ... ... ... қиынға түспейді, ал тәжірибе жинақтай келе ... ... ... ... ... ... ... оны
тренингтегілердің барлығы да сезіне бастайды, демек, олардың да ойынның
пайдалы екендігіне еш ... ... ... ... оның өзінен (жаттықтырушыдан)
әлденені істеп, айтып, қалай жасау керектігін көрсетіп және т.б. ... ... ... «Ал сіз өзіңіз (жаттықтырушы) мұны қалай
жасар едіңіз? Көрсетіп беріңізші! Бізге өз қызметіңізді ... ... ... өтінім және оған әбден стандартты жауап бар: топта
жаттықтырушы емес, ал оның ... ... Оның ... ... ... ... пайда болып, ол шынында да жақсырақ көрсете
алатын болғанда да, мұны ... ... жоқ. ... топта
қатысушылар жұмыс жасайды, жаттықтырушы көрпені өзіне қарай тартпауы тиіс.
Тағы бір қорқыныш – ... ... ... болмауы. Бірақ
тренинг қызықты болса, ықылас білдірушілер қажет болғаннан да ... ... ... ... ... ... қадағалау
қажеттігі туындайды.
Қатысушылардың біреуі мен бұл ойынды басқаша өткізер едім деп айтатын
жағдай болады. Барлығын басқаша ... ... ... ... бірақ
содан соң, ал бізде осылай деп қосып айту керек.
Жаңадан бастаған жаттықтырушылар ... ... ... ал ... ше, көп ... ба?) ... ... әр түрлі жауап беруге болады,
бірақ менің өз басыма мынадай жауап өте ұнайды: құтқарушы ... ... ... болу үшін өзі суға ... тиіс ... ... ... жай ғана өзінің қазір жүргізіп отырған тренингті сатқанын айта
алады.
Тәжірибесіз жаттықтырушыға, қатысушылар ... бұны ... ... ... ... қорқынышты болады. Әдетте осыған ұқсас
барлық мәлімдеулер тек қана қатысушылардың қандай да бір ойынды естерінде
сақтағанын, ... бұл ... не үшін ... ... бола қояр ... ... олардың әлі үйренулері тиіс екендігін ... ... да, ... ... ... ... тұрса да, ойынды өткізу қажет.
Біз дәл осыған ұқсас немесе дәл ... ... ... бірақ тағы кейбір
қосымша аспектілерін қарастырамыз және т.б. деп айту қажет. Оның үстіне,
екі рет ... – бір рет ... гөрі ... ... ... ... ең қарапайым нұсқа. Көптеген
үлкен ұйымдарда көбінесе адам бір қызметтен екіншісіне ауысады да, ... ... ... Сіз ... ... ... ал ол мұның
бәрі болғанын айтады. Сіз, негізі, жаңа ... ... да ... емес ... ... Сауда-саттықтың жаңа тәсілі жоқ. Ол ... ... ... мың жыл ... ... ... ... болып қалды. Егер мен
қандай да бір ... жаңа ... ... ... ... ... ... ал Антарктидада итбалықтарға қар сатып, қызық дәурен сүрер едім.
Менен оны ... ... мен ... ең бай адам ... едім.
Сондықтан мұндай жағдайда сіз жай ғана ... ... ... ... ... өздеріңізді байқап көруге ... жаңа ... Егер сіз бұны ... ... – одан да ... ... ... – жай ғана үйренесіз. Ал егер сіз шынымен де бәрін білсеңіз, ... ... ... көріңіз – басқа қатысушы үшін қиын сатып алушыны
ойнаңыз, бұл оның ... ... ... кейде сатушылар: «Мен өзімнің
алғашқы қиын сатып алушымды, бес жыл болды, ұмытқан ... оның ... ... - ... Осы ... ма? Ал егер ол осындай тренингтен өтсе,
оны мұндай жағдайларға «үйретіп ... ... Иә, ... – ойын ... ... бәрі ойын ... да, мұны бастан кешіру және ... ... ... ... ... ... ... алушы» келгенде,
оған қарайсың да, иә, мұндай да болады деп ойлайсың. Тіпті оған ... оның ... ... ... ... де ... Ол
кетеді – болды, жағдай аяқталып, ешқандай жағымсыз әсер де қалмайды. Бұған
тренингте үйренуге болады.
Жаттықтырушының топтық динамиканың ... ... үшін ... ... ... ... Ойын ... қояды, өйткені топ оған
дайын емес. Мысалы, тренингтің ең басында көздерін жұмып алып, бой ұзындығы
бойынша сапқа тұруды ... ... ... ... ... ... да, сапқа тұрмайды, ал енді біреулері жүреді, бірақ қорқатын ... бұл ... не үшін ... ... түсініксіз. Мен мынадай
келеңсіз мысалды білемін. Тренингке басшылар жиналған. ... ... ... біз танысатын боламыз. Бірақ танысу қызықты әрі ерекше
болуы ... ... ... ... ... да бір гүл деп елестетіңіз,
өзіңіздің сыртқы түріңізді сипаттаңыз және ... гүл ... ... ... ... және т.б. ... - ... Тренингте
мұндай ойын бар, бірақ оны ең алдымен емес, топ оған ... ... ... Нәтижесінде қатысушылар бес минут отырып, содан соң бәрі ... ... ... ... ... бірінші күні ғана емес, сонымен бірге, екінші және үшінші
күні де, топ дамуының деңгейін есепке ала ... ... ... ... ... ТОПТЫҢ СИПАТТАМАСЫ
Топтың сипаттамаларына қатысушылардың ... ... ... және т.б. ... ... ... ... Тренингтер бойынша әдебиетте топ қатысушыларының
жасы туралы көптеген пікірлерді кездестіруге ... ... ... бұған әр
түрлі жағынан келеді. Мысалы, топтың жастық сипаттамасы тренинг үшін ... және ... ... ... бір ... ... болуы қажет
деп жазады. Мен бұл мүлде олай емес деп есептеймін. Жай ғана ... ... және топ үшін ... ... болады. Жаттықтырушы топқа
жақсырақ болуы үшін, топқа қызықтырақ болуы үшін жұмыс істейді, ал оған ... ... ... ... ... ... әр ... жастағы
адамдар бір тренингтік ... ... ... ... ... ... де кеңірек, оң әсерлер де көбірек. Бірақ ... ... ... ... ... бір ... ... отыру
қажет.
Жас айырмашылықтары топтық динамикаға оң ықпалын тигізеді. Бір жас
тобындағы адамдар өздері үшін ... жас ... ... ... ... ... – бұл ... оң жаңалық болуына қол жеткізу.
Егер қатысушылардың жас айырмашылықтары 20 жастан артық болатын болса,
бұл – әр ... буын ... және ... ... ... да әр ... Әрине, бір қатысушылардың екіншілерін ренжітіп алатындай әлдене
айтып ... ... ... ... Мәселен, 40-тан асқан адамдар
олардың көздерінше 30-35 жастағы адамдарды кәрі десе немесе одан да ... ... ауыр ... ... Және ... аға ... бірі ... эмоционалдық қызумен қазір барлық жастар
нашақорлар, көргенсіздер және т.б. деп айта бастаса. ... ... ... ... бас кезінде болмауы үшін де топта ... ... ... ... ... бір-бірімен әлдеқайда әдепті және
сыпайы болуға үйренеді. Әрине, бұл ... ... ... ... ... әр
түрлі жастағы адамдармен қарым-қатынас жасауға тура келеді.
Ең кішісі 16 жаста, ал ең үлкені 68 жаста болатын топтар да ... ... ... ... іске қатысса, көп нәрсені тындыруға болады.
Балалар топтарында жас ... ... ... бар. Егер олар ... ... болса, ересек деуге болады, бірақ, сонда да ... ... ... олар 10-12 жаста болса, бұл мүлде басқа тренинг.
Егер адам жұмыс істейтін болса, ол кем ... 16-18 ... ... ... ... одан ... адамдардыкімен бірдей. Оның өмірлік
тәжірибесінің азырақ болуы бір жағынан ғана кемшілік болып саналады, ... ... да ... ал бұл анық ... Сондықтан топтағы жас
айырмашылығымен жағдай, менің ойымша, былай: бұл айырмашылық көбірек болған
сайын, топ та қызықтырақ және ... ... ... болады.
Топтың келесі сипаттамасы – топтың жыныс бойынша құрамы. Топтар ерлер
топтары, әйелдер топтары және ... ... ... бөлінеді. Әрине, оңтайлы
нұсқа – 50 де 50. Екі жақ та қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... ... табиғат өз дегенін істейді. Тіпті барлығы
20 жастағы әйелдер тобында, мәселен, 66 жастағы бір ғана ер адам ... ... топ ... бәрі бір ... ... ... Және ... белгілі бір жыныс тобына жататын болса да, бұл ... ... ... ... ... ол – ... Егер сіз ер адам болып, әйелдер
тобымен жұмыс жасасаңыз, әрине, бұл жаттықтырушы әйел адам ... ... ... ... бұл ер ... ... проблемасын шеше алмайды.
Топқа тым болмаса бір ер адамды қолға ... ... ... бір ... ... нашар жұмыс істейді. Бұл жерде өзара қатынастардың мүлде басқа
психологиясы жатыр.
Таза әйелдер тобы – бұның несі ... Екі ... ... ... ... Бірінші нұсқа – бұл әйелдердің сондай псевдоұйымшылдығы:
барлығы – құрбылар, бірақ ешкім жұмыс ... ... ... ... нені болса да, сағаттап талқылаулары мүмкін. Топ үнемі жаттықтырушыға
сұрақтар қойып, оны ... ... ... Сіз ... ... осындай
ойын болады деп айтасыз, әйелдер қарсылық білдірмейді, олар жай ғана қайта-
қайта осы ойын ... ... қоя ... ... олардың мақсаты – бұл
ойынды ойнамау. Топ барлығын өте епті ... ... ... ... ... масаттанып, тренингтің басым бөлігінде өзі
сөйлеп шығуы да ықтимал.
Екінші нұсқа: ... ... ... «ине ... ... кейін
псевдотілектес түсініктемелер бере бастайды. Барлығы мүлде зиянсыз сияқты
көрінуі мүмкін, бірақ сіз қандай да бір ... ... ... ... ... да, ... қарағанда, қайталаймын, барлығы
да әдепті болып көрінген соң, ... топ ... ... аса ... ... мүмкін.
Ең болмағанда бір ер адамның болуы ... ... ... ... жақсырақ, өйткені бұл енді әйелдер тобы емес, бір ер адамы бар
топ. Топта ер адам болуының енді бір оң ...... роль ... ... ер адам ... ... ойындарды ойнай аласыздар. Өйткені ер
адамсыз ойналмайтын ойындар бар ғой, ... ... ... тобы ... жаман? Оның кейбір қатысушылары кешке ғана
емес, сонымен бірге, үзілістерде де ішімдік ішулері мүмкін. Және егер ... ... ... ... ... ... кешке қарай ішіп, ал таңертең,
тіпті ештеңе байқалмайтындай, жұмысқа қабілетті болатындар да ... ... олар ... ... ... ... күндіз сондай жақсы ойнап,
көңіл-күй көтеріңкі болады да, нәтижесінде сәл ... ішіп ... ... бітеді. Келесі күні мұндайлар жұмыс істей алмайды, және бұл ... ... ... ... ... ... тағы бір жаман жері: олардың қатысушылары саналы
түрде немесе ... ... ...... сөздерге көшуге
әрекеттенеді және жаттықтырушының реакциясын күтеді. Егер топ боқтыққа
көшетін ... бұл ... ... ... ... жаңылыс айтқан болып, топ
ішінен біреу байқап көруі мүмкін. Егер жаттықтырушы көңіл ... ... рет ... ... ал одан соң ары ... кете ... Саналы
түрде болса да, ойланбастан болса да, бұл топты ... емес ... үшін ... ... ... ... ... тренингтен
қорқады, әсіресе бастықтар. Өйткені келесі ойында не болатыны белгісіз ғой.
Оған дейін ойын сондай қарапайым ... ал ол ... ... жерін
түсінеді. Егер топ «бытырап» кететін ... ... ... ... енді ешқашан жұмыс істемейтіндігіңіз түсінікті болады. Тіпті егер
директор мұнда сіздің кінәңыздың жоқ ... және ... ... қатты әрекет жасағаныңызды, бірақ қолыңыздан келмегенін түсінсе
де, бәрі бір бұл ... мүлт ... ... бір ... ... бір ... ұйымның аудандық
құрылымдарының директорлары, барлығы 60 адам қатысты. Олар үш ... ... Бір топ – ... ... ...... ... шешу
бағдарламасы бойынша, ал ... топ ... ... ... ... ... жұмыс істеді. Мен құрамында үш ер адам,
қалғандары ... ... ... топты алып жүрдім. Ер адамдар басынан
бастап сабақтарды қалай қысқарту туралы әңгіме жүргізуге ... ... ... ... көптен бері жинамаған, және бұл шараны атап өту қажет
болды. Үлкен әйелдер ұжымы ... ... ... оңай ... ... ғана ер ... ... ұсынысын топтың талқылауына шығардым. Іспен
айналысу, барлық үш күнде де, тиісінше ... ... ... ал ... соңында болады, өйткені банкет жоспарланып қойылған деп шешілді.
Әрі әйелдер еркектермен үзілісте де ... ... ... ... осылайша, жағдайды қадағалаған. Сонымен, топта менің ешқандай
қосымша ықпалымның енді қажеті болған жоқ.
Екінші ... ... ... ... бұл ... ... олар ... күннің кешінде, екінші күні түсте ішімдік ... ... да ... Үшінші күні түске дейін жұмыс істеген, болды – адамдардың
бір бөлігі түстен кейін келе ... ... ... алтыға дейін жұмыс істедік, ал содан соң бірден бас
директор келді де, қорытынды жиналыс өткізді. Жиналыстың ... үш ... ... ... Директор 10 минут сөз сөйледі, ал олар оның
сөздеріне дауыстап түсініктеме беріп тұрды. ... ... ... берушілерді» есіктен итеріп шығарды, бірақ олар ол жақтан да
әлдене айтуға ... ... ... олардың өздері де сондай адам
екендіктерін түсінді. Бірақ бұл ұйымда бұдан кейін ... ... ... егер ... таза ... тобы болатындығы белгілі болса, оған
тым болмаса бір әйел адамды енгізіп көріңіз. Бізде барлық бөлім ... ... ... топ ... Біз директорды тренингке өз хатшысын жіберуге
көндірдік. Бәрі сондай тамаша болды. Ешкім ... ... ... көшуге
тырысқан да жоқ. Ал біреуі тезірек аяқтасақ деп немесе осыған ұқсас бірдеңе
айтқанда, жай ғана ... ... өзі ... ... ол ... не, ... не! Бұл ... қой, бәрі тиісінше болады!» - деп
айтады.
Егер топ ... ... ... ... не істеуге болады? Көшпелі
тренингтерде бұл ... ... ... ... бермеу керек. Егер
қандай да бір әрекеттенулер болса, сөйлесу керек: біз жұмыс ... ... ... ... үшін күні бойы біз ... ... ал егер кешке
ішетін болсақ, онда адам өзін бақылай алатындай, ұйқысы ... ... ... ... ... ғана ... Бұл ... бірнеше рет
ескертуге болады, бұнда тұрған ештеңе жоқ.
Егер банкетке тапсырыс беріліп қойылған болса, ал бұл жиі ... ол ... ... ... ... ... ... көптеген тапсырыс
берушілер: «Біздің қызметкерлеріміз, біз банкет жасамасақ, дұрыс түсінбей
қалады. Бірақ үшінші күні ... әр ... ... ... ... ... күні ... - дейді. Мен мұндайдан үзілді-кесілді бас
тартамын. Сағат бесте ... ... әр ... уақытта кететін болса да,
банкетке де уақыттары қалатындай есеп жасасын, - деп ... ... да ... ... ... ол ... те іше алады, бірақ
азғантай мөлшерде ғана.
Топтың сипаттамалары туралы айтқанда, тағы нені ... алу ... ... алу ... ... тренингке бүкіл топтың жұмысын зая кетіруі
мүмкін психикалық тұрғыдан ауру ... ... үшін ... Бұл ... ... ... ... жақсылап көріп алған дұрыс, және егер онда,
сіздің ойыңызша, психикалық тұрғыдан ауру адамдар бар ... кез ... ... ... топқа алмау қажет. Тым болмаса, мұндай адамдар
үшін тренингтің тым үлкен жүктеме екендігінен, олардың ... ... ... ... ... ... бұл топ ... кедергі жасайтын
болғандықтан.
Топқа, басшылық жағдайды тренинг кезінде түзетуге үміттенетін, ... ... ... ашық қақтығыстағы адамды да алмаған
дұрыс. Егер мұндай адам ... ... оны ... ... ... ... оған ... жұмыс ойлап табуын өтінуге, немесе іссапарға
жіберуге, немесе қандай да бір шұғыл есепті талап етуге болады. ... ... ... ... дұрыс.
Топқа адамдарды парасаттылық деңгейі бойынша ... ... ... жай ғана ... ... ... ... өлшемдеріне
байланысты белгілі бір қиындық бар. Бұл мүмкін ... ... егер ... сенімді және шағын ғана құралыңыз, мысалы, 10-15 минуттық ... ... ... бар және сіз ... ... сынамадан өткізесіз
десек те, келесі қадам өте жаман болып ... ... ... алмау себебін қалайша түсіндіресіз? Тренинг алдында көбінесе
қатысушылардың психодиагностикасын және оның ... ... ... бірақ әдетте осылайша сағат санын арттырады. Топ қатысушыларын
диагностикалаудың ешқандай маңызды қажеттілігі жоқ.
Екіншіден, бәрі бір «қалыпты» ... ... ... Бұл жерде тағы
да жаттықтырушының міндеті – әр ... ... ... ... ... ... ҚАТЫСУШЫЛАРЫНЫҢ
МӘРТЕБЕСІНДЕГІ АЙЫРМАШЫЛЫҚ
Тренинг қатысушыларының мәртебесіндегі айырмашылық топ ... ... ... мүмкін. Бұл қызық әрекеттестік – жағдайларға кеңірек, әр
түрлі жағынан қарау мүмкіндігі, ... мен ... ... ... ... мүмкіндігі. Бұл тығызырақ қарым-қатынас орнатуға және
жалпы алғанда ұйымдағы ахуалды жақсартуға ... ... ... ... мен бас директорды бір топқа алудың еш мағынасы жоқ ... ... ... де жоқ. ... ... бабымен түйісетін жерлері
болмайды. Адамдар өздерінің тікелей ... ... ... ... ... ... алады. Мысалы, шағын газеттің ... ... ... ... ... ... бір ... олардың арасында
мәртебе жағынан да, міндеттемелер жағынан да ... ... жоқ. ... ... де, ол ... ... ол ... септігін тигізбейді, және
бұған тренингте ... ... ... ... да топтарды жұмыста түйісу қағидаты бойынша
қалыптастыруға болады. Нәтижесінде вертикалды ... ... ... ... бұл ... құрылымына және топ алдында тұрған ... ... ... үлкен айырмашылық бар топтарда
сабақтарда бір-бірлеріңізбен атын атап және «сен» деп ... ... ... алып ... ... ... сіз мұның тек осында,
тренингте ғана, тек ... ... ... ғана ... ... ... Егер ... басқаша қарым-қатынас қабылданған ... және ... ... сол ... ... Біз қолданыстағы
және әлденемен дәлелденуі мүмкін құрылымды бұзбаймыз. Егер тренингте қандай
да бір ... ... ... ... бұл тек қандай да бір ойындық
мезеттерге орай ... ... ... бұл рольдік жағдай болғанда: біреуі –
директордың, ал екіншісі қоластындағы адамның ролін орындайды, және ойын
бойынша қоластындағы адам ... ... ... сіз ... ... және неге ... ... мүмкін екендігін тренингтегі жағдай ... ... ...... адамның, ал қоластындағы адам
директордың ролін орындайтын болса, сіз олардың лауазымдарын емес, ... ... Ойын үшін ... ... ... ... лауазымды қабылдайды.
Жеке қарастырылуы тиіс тағы бір мезет – ... ... ... ... директоры топ жұмысына қатыспақшы болса, жаттықтырушы бұның ... ... ... ма ... анықтауы тиіс. Егер директор қатты адам
болса, және ... ол ... ... ... ... ... бөлетіндей немесе әр ойыннан кейін қатаң ... және т.б. ... ... ... директорды топқа алмаған дұрыс.
Оны тренингте ыңғайсыз жағдайға оңай түсіп қалуға ... ... да ... ойындарға қатысуға тура келетінін, бұлай өз беделіңнен де айырылып
қалуға болатынын және т.б. айтып қорқытып, ойынан айнытуға ... ... ... ... ... қатысудан өзі де бас тартады. Және,
әрине, ешбір ... оны ... ... алудың қажеті жоқ.
Егер, сіздің ойыңызша, директор топта жақсы жұмыс істейтін болса, ... және ... ... ... ... ... ... тиімділігі
артады. Бұл жалпы алғанда ұйым үшін пайдалы. Бірақ бұл сізге екі есе ... ... ... ... ... сіз жарты күш-жігеріңізді топқа,
жартысын директорға жұмсайсыз. Топта директор болса, неліктен сонша көп күш-
жігер жұмсау қажет? ... сіз оның анық ... ... және ... ... ... ... жағдайлардың алдын алуыңыз қажет болады. Бұл
жалпы алғанда ұйымға нұқсан келтіреді, ал ... ...... ... ... ... қателік қағидатына құрылғандығын
есепке алсақ, сіздің міндетіңіз – ... ол анық ... ... ... ... ... ... алатын рольдерді беру.
Алдымен директорға ыңғайсыз жағдайға кездейсоқ түсіп ... үшін ... ... ... туралы айтып түсіндіру керек. Оған өзінің жай ғана
топ қатысушысы екендігін және ... ... ... ... ... оның ... қажет болғанда, сіз өзіңіз ескертетініңізді
түсіндіруіңіз керек. ... сіз оған қиын ... ... ... ... ... шыға алатындарын. Әрбір ойында дерлік ойынның табыстылығын
қамтамасыз ететін рольдер болады. ... сіз ... қиын ... ... бұл роль көпшілік қатысушылар үшін қиын болып табылады,
бірақ директордың әбден шамасы ... роль ... ... ... Және ... бұл рольді өте жақсы ойнап шықса, бұл қалған қатысушыларға ... ... ... ... береді. Әрине, бәрі көп қателер
жібереді, ойынның талдауында ... ... ... және оның ... біреу директордың өз ролін қалай жақсы ойнап шыққанын ... ... ... оның ... ... ... ... ал, мүмкін,
тіпті артады да. Директорды сондай-ақ сарапшы қажет ... ... ол ... ... ... ... да ... болады.
Директордың қатысуы сіздің жаттықтырушы ретінде осы ұйымда тағы да ... ... үшін де өте ... ... ... туралы, әбден
көңілі толған адамдардан болса да, өз қызметкерлерінің ... бір ... да, ... ... ... разы болғаны мүлде басқа.
Бәлкім, оның өзі сізден қызметші құраммен тағы бірнеше тренинг өткізуіңізді
өтінетін болар. Бірақ, ... егер ол ... ... ... бұл ... ... ... да, оны тағы да бір тренинг өткізуге көндіру мүмкін
емес деуге болады. ... бір ірі ... ... біз тренинг
өткізуге уағдаластық және бағдарламаны банк ... ... ... ал ... ... ол: «Иә, ... біз ... ол тиірмен тасынан өткенбіз», - деді. Ары қарай бәрі
түсінікті ... ... ... ... болған жоқ.
Егер топта топ-менеджерлер болатын болса, бұл әдеттегі жағдай. Олардың
көрпені тым өздеріне тартпауларын ғана қадағалау қажет, ал қалған ... ... ... ... ... ... ... санын анықтауда бірнеше тәсілдер бар. Әр түрлі
дереккөздер бойынша, кем ... ... адам ... ... ... ... адам ... да топ нашар жұмыс істейді. Неліктен? Өйткені,
кішкентай топта пікірлер айырмашылығы да аздау. ... ... ... үш адам бір ... ... үш адам ... ... ойнайды, ал үшінші
ойынға еріктілер жоқ, олар жаңа ... ... ... бұрын ойнаған, олардың
отырып, демалулары керек.
Кішкентай топта «топ динамикасы» ... топ ... ... ... Адамдардың қандай да бір қоғамдастық ... ... олар тым аз. ... ... топ ... ең аз саны ... және
ойындардың өздері бойынша шектеу бар. Мысалы, «Конференция» деген ойын ... ... ... өте ... оны әр ... бағдарламаларда
пайдалануға болады. Бұл ойынға ең кемі тоғыз адам керек. Үш адам ... ... ... үш жұп ... Ал ... үш ... ... керек.
Тек үштік қана толық топ құрайды, сонда бұл 12 адам болады. ... ... аз саны ... үшін ... ... ... ... да бір ойындар өткізе алмайсың.
Саны жөнінен шектеудің тағы бір мезеті – жұп-тақ ... Он екі ... сан. ... топта 11 немесе 13 адам болатыны болады. Бұл онша
маңызды емес, өйткені ... ... ... ... ретінде
өзі де жұпта жұмыс істей алады (біреуде жұп болмағанда). ... ... ... қиындықтар жоқ.
Егер адамдар азырақ болса, не істеуге болады? Мәселен, ұйымда ... ... алты адам ... ... газеттің жарнамалық
бөлімі), және олар сауда-саттық тренингін өткізгілері ... ... не ... ... ұқсас бірдеңемен айналысатын немесе осы
жұмыспен байланысты шектес бөлімдердің адамдарын қосады, не жай ғана ... ... ... ... шақырады.
Бірақ оларда енді адамдар жоқ болуы да ... ... ... ... ... ... ұйымдар бар. Оларға өз әріптестерімен
келісуді ұсынуға ... олар да ... алты ... ... ... ... ... да жартылай немесе қандай да бір үйлесімділікте бөліп алуларына
болады. Мысалы, негізгі тапсырыс беруші 70 ... ал ... ... ... ... 30 ... ... әрі топ та тиімдірек жұмыс
істейді, өйткені жақсы тренинг үшін қанша адам ... ... ... ... оған ... ... да тәжірибе алмасады.
Басқаша жасауға да болады: жаттықтырушы топқа өз адамдарын қосады. Ол
өзінің ассистентімен немесе екінші жаттықтырушымен ... Және бұл ... да бір ... ... ... ... сондай-ақ бейнекамераға
түсіретін және, сонымен қатар, ол қатысушы ретінде қажет болатын ... ... ... ... алатын операторды да ала алады.
Бірақ сіздің шақырылған ... сіз ... ... ... ... ... болып кетуіне болмайды. Егер, ... ... адам ... және сіз ... үш ... ... бұл қалыпты
жағдай, бірақ одан көп адамды шақыру қауіпті, тапсырыс берушінің өкілдері
тренингтің сіздің ... үшін ... ... ... ... ... адамдармен жұмыс істеу әлдеқайда күрделірек. Бірақ тіпті бір
адаммен өткізілетін тренингтер де ... ... ... ... ... ... өткім келеді, бірақ ешкіммен бір ... ... ... өзім ... - ... Егер ол жеткілікті дәрежеде төлейтін болса,
сіз әр түрлі рольдерді орындайтын өзіңіздің үш-төрт досыңызды ... ... ... ... және бір ... ... ... аласыз. Әрине,
бұл нағыз тренинг болмайды, бұл жай ғана қандай да бір ... ... ... алу, ... көпшілік алдында сөз сөйлеулерді
жаттықтыру және т.б. болады. ... ... да ... бұл ... Кейде
сайлау кезінде осылай болады. Ең ... адам ... өз ... ... ... Сол ... оның жалғыз өзін жаттықтырады. Неліктен
жаттықтырмасқа?!
Қатысушылар санының ең жоғарғы шегі де, әр ... ... ... отырады, айталық, 12, 14, 16, кейде 18 адам. Ең оңтайлысы, әйтсе
де, он екі адам – ... ... ... алтыға жақсы бөлінеді. Менің ойымша,
15 адам – жоғарғы шек, одан кейінгі әрбір адам ... ... ... Айталық, топ 15 адамнан тұратын болса, сіз оған ... ... ... ... жұмсайсыз, олар 16 адам болса, сіз екі есе көп күш-
жігер жұмсайсыз, 17 ... – төрт есе, 18 ...... есе және ... ... ... ... Сізге үдерісті қадағалап,
топты көбірек ынталандырып отыру қажет болады, әлдеқайда көбірек ақпаратты
есте сақтау ... және т.б. Оның ... бұл ... ... де жаман әсер
етеді, өйткені үлкен топ ... ... ... ... бұл аса жақсы
емес: кейде олардың арасында тайталас туындайды.
13-14 адамнан тұратын топта оңай ... ... ... ... топта тежеле түседі. Қандай да бір мәселені ... ... ... ... ... кем дегенде 30 секундтан
сөйлейді – біріншісінен оныншысына дейін тыңдайды, ... ... ... 13-14-шіні жартылай тыңдайды, жартылай шыдайды, 15-16-шыда шыдай
алмайды. Өйткені, алдыңғы оны, негізінен, барлық пікірлерді айтып ... ... адам ... бірдеңені қайталайды. Және тіпті егер 14-ші
немесе 15-ші адам соны ... ... да, ол ... ... дәл ... ... өйткені адамдар сол бір нәрсені тыңдауға ... ... ... жағдайларда адамдар, оларға көңіл азырақ бөліне бастағанын
сезіп, неге ... ... ... сөйлей бастайды, және үдеріс те одан
әрі созыла түседі.
Сондықтан да адамдардың сіз қанша жоспарласаңыз, сонша ... ... ... ... ... жасап, тренингтің қарсаңында осы адамдардың
барлығы келетінін және олардың сіздер келіскеннен гөрі көбірек ... ... ... соң ... ала сақтанып, топты көріп алыңыз. Сіз алдын ... ... ал ... ... ... бастайтыны болады. Жинап-
жинап, жарты цех ... жүз ... ... ... Ал бастық өздерінің
адамдар неғұрлым көбірек ... ... ... болады деп ойлағанын
айтады. Алты топпен өткізіп қайтеміз, біз бір топты бірге өткізуге шештік,
- ... ... олар ... ... ... ... ... келген
болар, - ондай да болады. Сіз 12 адамнан ... ... ... ... ... ... жай ғана ... болып кететіндігін анық түсіндіресіз.
Тренинг мұнда әрбір ... ... ... ... тиіс ... ... Ал белсенділік қағидаты 12 адамды ұйғарады, одан көп болуға
болмайды.
Адамдардың стихиялы түрде жиналып ... ... ... Сіз
келдіңіз, ал олар 50 адам болып қалған. Және бас ... ... да ... сіз басқа қалаға келдіңіз, не адамдарды хаттар арқылы ... ... ... ... және 16 ... ... 60 адам ... Кейбіреулері екі мың
шақырым жерден ... ... де, ... де, ... ... да ... кері ... деуге, әрине, болады, бірақ сізбен бұдан кейін олар
істес болмайды.
Егер адамдар қажет болғаннан гөрі көбірек болса, сәл басқалау ... ... ... ... 20-23 адамнан тұратын топты бір шеңберге
отырғызуға әлі болады. Бірақ бұл өте ... ... ... да,
қандай да бір ұсақ-түйектерді де, тағы ... есте ... ... ... ... ... топты асықтырып, қудалап, барлық талқылауларды
түбірінде тоқтатып отыруға тура келеді, ... көбі әлі ... ал сіз одан әрі де ... ... ... ... ... шыдамай кетуі мүмкін екендігін көріп тұрасыз. Амал жоқ, осылай жұмыс
істеуге де тура келетіні болады.
Мұндай жағдайда не ... ... Отыз ... екі ... бөліп, оларды
бір үлкен үй-жайда қатар жүргізуге болады, бірақ жаттықтырушыға түсетін
жүктеме бірнеше есе ... ... ... ... ... да ... ... береді, ал өзі екінші топта танысуды жүргізеді, содан соң
екінші топқа тапсырма береді де, өзі ... ... ... онда ... талдауын жүргізеді және т.б.
Екінші нұсқа – «аквариум», ... ... ... орналасқан екі
шеңбер. Ішкі шеңбердің адамдары белсенді түрде жұмыс істейді, сыртқы шеңбер
– бақылаушылар. 15 адам шеңбердің ортасына ... және ... ... да 15 адам ... ... осылай отыруға мүмкіндік беруі тиіс
екендігі ... ... ... үш ... де осылай жалғасуы мүмкін,
яғни, 15 адам жай ғана үнемі жұмыс істейді де, ал ... 15-і ... ... ... ... ... ... гөрі, тиімділігі
азырақ және жаттықтырушы үшін ауырырақ. Неге? Бақылап отырғандар бәрі бір
зерігеді, өйткені олар тек ... қана ... ... ... спектакльде
2-3 сағат отыруға болады, бірақ тіпті өте қызық спектакльдің өзінде ... ...... шыдау оңай емес, адамдар үдерістен шығып қалады.
Екінші жағынан, ішкі топ үшін де өте ... ... – олар ... ... ... де, ... ... гөрі, әлдеқайда нашар жұмыс
істейді. Топтағы барлық ... ... ... ... қалыпты саны кезінде болуы мүмкін болатын нәтижеден бірнеше
есе жамандау болады.
Шеңберлердің орындарын ауыстыруға ... ... ... да ... ... ... күн бір топ ... істейді, күннің екінші жартысында
екінші топ ішке отырады. Немесе топ бір ... ... ... ... ... төрт күн болатын болса. Бәлкім, ең жақсы нұсқа – жарты күннен ... ... ... күні бойы ... ... ... беру ... мен, егер адамдар нормадан асып кетсе, «аквариум» ... ... ойын ... ... істеймін. Және, әрине, ешқашан ешкімге
шеңбердің сыртында отыруға рұқсат бермеймін. Мынадай бір оқиға болған: ... ... ... ... ... және осы ... ... менің бір досым шеңбердің сыртында бар болғаны бір сағат отыра
тұруға рұқсат сұрады, ал одан соң ... ... бар ... және ... айтты. Топ келісті, және бір ... соң ол ... ... ... бермейтін болса да, бәрі ... ... алды ... арқаларымен оның көзқарасын сезіп отырғандарын және оның өздерін
бағалап отырғандығы туралы ғана ... ... бір ... Бір ... қатысушылар топта болып жатқанның бәрін
түсіріп алу үшін бейнекамераны ... ... ... ... ... бұл ... үшін қажет, және олар осы материалдың бір бөлігін
өздерінің ұйымдары ... ... ... ... ... күні бойы ... істеп тұрды да, бір уақытта істемей қалды. ... ... ... ... түсіне салысымен, мүлде басқаша жұмыс істей бастады
және, бұл өздерінің идеялары болса да, оларға ... ... ... және ... бұны тек ол ... қалғанда ғана түсінгендігін
айтты.
Сонымен, 30 адам болғанда, «аквариумды» қолдануға болады, тіпті 35, ... да – әлі ... ... әрекеттеніп көруге болады. Бірақ егер
олардың саны 40 ... ... 15 ... шеңбер сыртына 25 адамды
отырғызуға болмайды: олар ... ... ... ... ... ... ... басқа тәртіпте – іскерлік ойын тәртібінде жүреді. Рас,
бұл онда тренинг ... ... ... жағалай отырады: әдетте
дәрісханада үш қатар үстелдер тұрады, әрбір қатарға 15-20 адамнан отырады.
Олар қатар ... ... ... де, ... ойын ... ... Сіз ... қандай да бір үлкен тапсырма бересіз де, олар оны өз
топтарында қандай да бір жоба ... ... ... орындайды. Содан соң
оны жалпы талқылауға шығарады. Сізге дәрісхана, адамдардың ... ... саны ... ... ... 10 ... алты ... да бөлуге
болады.
Егер сіз қандай үлкен ойынды ... ... ... былай
істеуге болады: алдымен әрбір топтың олар үшін ұйым ретінде немесе жай ғана
осы мамандықтың өкілдері ретінде ең маңызды бес ... ... ... Бұл үшін оларға берілетін уақыт – жарты сағат. Олар ... ... ... ... ... ... немесе үстелдерді жағалай
отырады да, талқылай бастайды, қатарлардың арасында жүреді.
Мұндай ... ... аты кім ... ... ... ... өз аты жазылған табличканы іліп алғаны дұрыс. Сондықтан
басынан бастап барлығы бір-бірінің атын ... ... деп ... және
әрқайсысының өз аты жазылған табличкасы болатындығы ... ... ... ... ... қадағалап, қарап жүресіз. «Ал сіздердің
шеңберлеріңізде ... не ... ... - деп ... болады. Тым қатты
айқайлап жатса, сол жерге барып: ... не ... ... жатырсыздар?» -
деп сұрайсыз. Мәселен, біреуі ... ең ... ... ... десе,
екіншісі ең басты проблема мынау деп жатқандығы анықталады.
– Екеуі де басты проблема болуы мүмкін ... ... ... ... ... бірінші орында, екіншісі екінші
орында болуы мүмкін.
Қайсысы басты ... ... ... ... де ... ... ... беріңіздер. Сіздер дауласуға 10 минут уақыт жұмсадыңыздар, ал
көршілес топ бұл уақытта көп жұмыс жасады. Бұл ... ... ... ... ... сіз ... да бір мәселелерді шешуде қалай ілгері жылжыған дұрыс
екендігін айтасыз.
Осылайша, сіз аудиториямен жұмыс істейсіз, ... ... ... ... арасында жүріп, уақытты қадағалайсыз. Олардың берілген
уақытта үлгеретіндері де, ... ... да ... Егер ... ... сіз ... уақыт бересіз. Нәтижесінде, оларда бәрі дайын
болғанда, әрбір топтың өкілі шығып, бес проблеманы атайды да, неге дәл ... ... ... ... ... 15 проблема шығады, олардың ішінде, айталық, төртеуі бір-
бірімен жанасады, үшеуі ... ... ... олар 15 емес, жетеу
болып шығады. Оларға барлығы үшін ең ... ... ... ... ... Сіз ... жеке ... алуыңызға болады, біреуді тақтаға
жазуға қоюға болады. Нәтижесінде барлығын қызықтыратын ең ... ... ... ... ... ... оны ... ретінде бересіз де: сіздер –
осы проблеманы шешу үшін жиналған шығармашылық топсыздар, - дейсіз. Оны
қалай ... ... Олар бұл ... ... ... ... не бар
екендігін талдап, одан әрі бұнымен не істеуге болатындығына, ... және ... ... ... тиіс ... Және нәтижесінде
проблеманы шешудің бағдарламасын, өз ұйымдарының ары ... ... және т.б. ... ... үш топ сол бір ... не әр ... проблемаларды шеше
алады. Сіз біріншісін – бірінші топқа, ...... ... бере аласыз. Бұған бір сағат, ... ... екі ... ... Олар ... ... Содан соң әрбір топтан бір немесе екі
адам тақтаға шығып, проблема ... және ... оны ... ... ... әңгімелейді. Екінші топ – дәл сол проблема және
өздерінің шешімі ... ... топ – дәл сол ... және ... ... Содан кейін қандай да бір ортақ қорытындыға келіп, қандай да
бір жоспар құру қажет. Бұған бір күн, болмаса тіпті екі күн ... ... ... 3 ... ойын ... ... ... ең көбі 2-3 проблемадан
өтіп үлгересіздер. Бірақ нәтиже болады. Әрбір қатысушының ... ... ... не істеулері, кімге жүгінулері, проблеманы қалай шешулері керек
екендігі ... ... ... ... бәрі ... ... ... – оны былай және былай шешетін боламыз. Бұған кім қатысады? Егер ... ... ... ... мұны да есепке алып, онымен кездесуге
дайындалу қажет. ... ... ... ... ... істейсіздер, былай және
былай істеу керек, - деп айтуға болмайды. ... ... ... ... біз ... және ... ... керек деп шештік, - деп айту керек.
Және т.с.с.
Әрине, адамдар тренинг ... ... бұл ... ... ... олар ... жұмыс істегендіктеріне разы болады, оған қосымша,
оларда өздері ... алып ... ... ... ... ... ... олармен тағы да тренингте, ... енді ... адам ... мүмкіндік пайда болады.
Бізде мынадай бір оқиға болды. Хатшы қатысушылардың санын ... ... ... 60 деп ... қойған. Осының бәрі жан-жаққа ... 60 адам ... де, бұл ... ... ... ... адамдарды кері қайтармау үшін, барлығымен бірдеңе істеуді өтінді.
Сосын олар өте үлкен жоба жазды да, оны әзірледі, әрі бір мәселені ... ... бойы ... ... бәрі ... ... ... Директорға бес
адамнан тұратын делегация барып, үш күн бойы өздерінде не болғанын, не
шешкендіктерін ... ... Әрі ... ... ... ... ... енгізуге жоспарлап та қойған еді. Нәтижесінде бәрі өте разы
болды.
Кейде мұндай заттар, тренингтің белгілі бір ... ... ... ... нақты проблемасын шешуге арналғанда, тренингте де жасалады. Мұны үлкен
іскерлік ойын ретінде өткізуге болады. Сосын адамдар ... ... ... ... барады.
Тағы бір маңызды мезет топтағы адамдар санымен ... ал ... ... ... ... адамдардың құрамы
өзгергенде (тіпті объективті себептер бойынша ... да), бұл ... ... етеді. Топтың жабықтығы қағидаты топтағы адамдардың ... ... ... сол бір ... ... ... ... Неліктен?
Өйткені жаңадан келген адам әлденені көрмеген, ол топтан қалып қояды. Және
оны топқа ... үшін өте көп ... ... қажет.
Студенттік топтарда көбінесе кейбіреулерінің екінші күні немесе үшінші
күні келетіні де болған. ... ... бес ... ... де бұл ... ... жете алмайтын. Топ ары қарай кете беретін де, ал жаңағы адам барлығына
жай да ... ... қоя ... Бұл топты ашуландыратын. Олар
бір рет жауап беретін де, екіншісінде қолын сілтей салатын, оларға ... көшу ... ал адам ... ... тұр. Оның ... ол ... әлденеден қорқады. Топта бұл байқалып тұрады. Менде кешігіп келген
адамды менің алғым келмеген, бірақ ... топ ... үшін ... ... ... болған. Және әр түрлі жағдайларда адамның «қуып
жете алмайтындығы» көрініп тұрды. Еріктілер керек ... ол сәл ... ... бірдеңені дұрыс айтпайды. Қатысушының өзіне де, осының бәрін
байқап отырған ... да ... ... мұны топ ... ... ... бұл артық уақыт, артық жұмсалған күш-қуат. Сондықтан ұйымдарда
да, құрама тренингтерде де ... ... – егер ... ... күні ... ... ол алынбайды (болмау себебінің қандай ... ... ... ... ... ... онда шеңбер ішінде 14-18 адам
еркін орналаса алуы тиіс. ... ... ... ... үстелдердің
бұрыштары, қандай да бір жабдық кедергі ... ... ... тегіс
шеңбердің қажеті қанша?
Бірінші себеп – топтың ... ... көп ... ... бұл ... ... сағаттарынан-ақ сезіледі, ал тегіс шеңберде
энергия ... ... бұл ... жұмысқа қабілеттілігіне де,
қатысушылардың көңіл-күйлеріне де әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... ... ... де, хал-жағдайлары да
жақсаратындығы және, егер ... ... ... адам ... ... ... ол жазылып кететіндігі жиі байқалған. Шеңбер сыртына ... ... ... ... ... шағым білдірулері
мүмкін, өйткені олар қандай да бір уақытқа топтық энергияның ағынынан шығып
қалады да, содан соң ... оған ... ... ... жаттықтырушы
мұндай қатысушыларға шеңбер ішіне отырып, орындығын бұрылтып ... ...... тегіс шеңберде барлығы бірін-бірі көріп
отырады, бұл байланысты жақсартады және сондай-ақ топ динамикасына ... ... ... нені білдіреді? Тренингтің басында топ жайылып
отырулары мүмкін, өйткені олар тығыздалып отыруға әлі ... ... ... барысында, олар жақынырақ отырады, және бұл барлығына байқалады. Бұл
– топ ... тағы бір ... және бұл ... үдерісті
жақсырақ қадағалауға мүмкіндік береді.
Егер үй-жай шағын болып, барлығы ... тым ... ... бұл
қосымша ширығуды туғызады, бар болғаны сол ... және ... де ... істеуіне тура келеді.
Екінші жағынан, тым үлкен үй-жай болғаны да жақсы емес, өйткені ... онда ... ... ... да топтың жұмысқа қабілеттілігіне әсерін
тигізуі мүмкін. Менің ойымша, топ жұмысы үшін мүмкін болатын ең ... ...... тым ... ... 14-18 ... арналған шеңбер және
шеңбердің сыртында бейнеаппаратураны, тақтаны, флипчартты, мүмкін, шай мен
кофеге арналған ... ... ... тағы да 50 % ... жер. ... ... ... бөлек бөлмеде ішкен жақсы деп айтады, бірақ көбінесе мұндай үй-
жай болмайды да, ондай ... бір ... ... әбден болады.
Көлемдерден басқа, бөлмеде бір жарым-екі сағат қарқынды жұмыс жасау
үшін жетуі тиіс таза ... ... ... өте ... ... ... болады және желдетіп отыру қажет те (бұл үшін ... ... ... Егер ... ауа жетіспесе және қапырық болса,
бүкіл тренингтің бүлінуі мүмкін. Жаттықтырушының осыған көңіл ... ... да өте ... ... жұмыс істеу жайлы болуы үшін,
бөлмеде қалыпты температура болуы тиіс. Егер ... тым ... ... ... ... ... ... тиімділігі азаюы мүмкін.
Үй-жайда жуық арада жөндеу жұмыстары жүргізілген болса, ... ... тағы ... да бір ... иісі өте ... ... екендігіне көңіл аудару маңызды. Дәл соны еденнің жабындысына
қатысты да айтуға ... ... ... ... ... жиі ... және
егер ол жаңа болса, ол да қатты иіс шығаруы мүмкін, ал ... ... ... ... ... алуы мүмкін. Ең құптарлық ...... ... ... ... ... ... оның ішінде 30-40 ... көру ... ... ... ... ... барғаныңызда, барлық
келіссөздерді: жұмыс уақытын, шай мен түскі тамаққа ... ... ... мен жай-күйлерін және т.б. келісуді дәл
сол жерде өткізген дұрыс. Келіссөздер ... сіз ... оңай ... арналған орындықтар тым қатты да емес, тым жұмсақ та емес –
ең қарапайым болулары тиіс: қатты орындықтарда күні бойы отыра ... ... ... ... ... ... ... тартады. Орындықтардың
дөңгелектері болған жаман, - шеңбердің тұрақтылығы жоғалады, бұдан басқа,
бұл ... ... ... орын ... ... ... ... жаттығулар үшін қолайсыз. Отырғыштан аяқтары ... ... ... сол үшін ... ... ... қоя алмайсың, ал
кейбір жаттығуларда бір-біріне жақын отыру қажет болады. Тренинг ... мен ... ... мүлде жарамайды – топ ... ... да, ... ... ... тақтаның, қағаздың және басқа да жабдықтың болуы
туралы мәселе жұмыс тәртібінде шешіледі: не ... бәрі ... ... не оны ... ... алып келу қажет. Уақыт өте ... өз ... ... ... ... тексерілген үй-жайы
болады.
2.6. ҮЛЕСТІРМЕЛІ МАТЕРИАЛДАР
Барлық дерлік тренингтерде әдістемелік (үлестірмелі) ... ... ... деген көзқарас екіұшты. Біріншіден,
тренингтің басында жұмыс дәптерін алған қатысушылар барлық материалдарды
бірден ... ... ... ... ... ... тұра тұруларын
өтіну – бекершілік, бәрі бір ... ... ... ... жаңалық
әсері жоғалады.
Екіншіден, дәптерге жиналған материалдар бағдарламаны қатаңырақ, әрі
бірыңғай етеді. Жаттықтырушының бұл топта нені беру ... ал неге ... бас ... дұрыс екендігін тренинг барысында шешкені дұрыс.
Үшіншіден, қашан да дәптерде материалдар өте көп болуы мүмкін, және
тренингте сіз ... ... ... ... Ал ... оларға
әлдене айтылмай қалғандай, оларды әлденеден, мүмкін, нақ сол ... ... әсер ... болады. Нәтижесінде тренинг аяқталған
соң олар ... ... ... ... да бір ... ... және ... соң бұл туралы өз басшылықтарына айтып берулері
мүмкін. Сондықтан кейіннен ақталуға тура келетін ... ... ... ... ... бір ... – оның ... тауар сияқты
көрінетіндігі және осылайша тренингті сату оңайырақ ... ... ... ... ... барлық беттерінде өз телефондарыңызды, мекен-
жайларыңызды және т.б. көрсетуге болады.
Тренинг барысында қатысушыларға берілетін, ... ... ... ... ... жөн. Олардың артықшылықтары
көбірек. Кемшілік тек қана біреу – ... ... ... ... ... ... емес сияқты дәрісханада шашылып қалады. Бірақ бұл проблема
былайша шешіледі. Сіз тренинг үшін ... ... ... ... ... ... тескішпен алдын ала тесіледі. Және бірінші парақпен
бірге ... ... ... ... ... ... ... мысалы, тренингтің атауы жазылған беттік парақ, тренингтің
бағдарламасы, таза ... ... ... сызықтар сызылған парақтар және
т.б. болуы мүмкін. Және ары қарай ... ... сіз ... ... ... парақтарды олар осы папкаға түйреп отырады.
Осылайша, тренингтің аяғында толыққанды жұмыс дәптері ... ... ... да ... Ең бастысы, әдістемелік
материалдардың негізгі ... ... ... ... беретін
материалыңызды қабылдауларын оңайлату болып табылатындығын түсіну керек.
Және, ... ... бұл ... өз ... ... Және біреулері оны өзіне
алады, ал енді біреулері алмайды. Осы ... ... ... ... ... ... болады деп үміттенбеңіздер. Көпшілігі оларды енді
қайтып ешқашан қолдарына ... Дәл осы ... де осы ... дәл осы ... ... ... жақсы меңгеруіне бұдан да
көбірек күш-жігер жұмсау қажет екендігі маңызды.
Жекелеген парақтар түрінде берілетін әдістемелік материалдардың ... ... жағы – ... ... ... гөрі ... көбірек
дайындауға және осы топтың жұмысы барысында неғұрлым өзекті болып шығатынын
пайдалануға болады. Ал ... бір топ үшін ... ... материалдарды
пайдалануға болады. Осылайша, тренинг нақты топқа көбірек бағдарланады.
Бұдан басқа, қандай да бір ... ... ... ... парақтарды
өзгерту, қайта өңдеу, жақсарту оңайырақ.
Тренингте ешқандай үлестірмелі ... ... ... ... ... жаңадан бастаған жаттықтырушыларға мен ... ... ... ... ... Олар ... өзін ... сезінуге
мүмкіндік береді, себебі, оның қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... кетемін деп аса қорықпауға болады.
Көбінесе пайдаланатын үлестірмелі материалдар қосымшада жинақталды.
Олардың бәрі ... ... ... ... та ... Сіздерге
солардың негізінде немесе солардың нұсқасымен және ... ... ... ... ... ... ... қарау ұсынылады.
3-тарау
ЖАЛПЫ РӘСІМДЕР
3.1. ТОП ЖҰМЫСЫНЫҢ ЕРЕЖЕЛЕРІ
Барлығы танысып болғаннан кейін топ ... ... ... ... ... мәні – қатысушыларға топта олар
қауіпсіздікте болатындығын көрсету. Бұдан басқа, ережелер ... ... ... келтіруге көмектеседі. Кейде жаттықтырушы өз өмірін
жеңілдететін, бірақ топқа оң ықпалын тигізбейтін ... ... ... ... ойымша, зиянды болып табылатын ережелерді енгізетіні
де болады. Сондықтан алдымен үш ... ... ... – кері ... ... Оң кері ... ... деп
айтқан дұрыс болады. Бұл барлық қатысушылардың бір-біріне рольдік ойында
кім өзін қалай ұстағандығы, нені ... ... және нені ... ... туралы айта алатындығын білдіреді. Ереже өте күрделі,
және жаттықтырушы оның сақталуын қадағалауы ... ... ... сындарлы
түрде ескерту жасау – бұл өте пайдалы дағды. Бұл ... ... ... алып тастайды, себебі, біз: бір-бірімізді сынамайтын
боламыз, өйткені бұның пайдасы жоқ, - деп ... ... ... ... болса (мысалы, қайсыбіреу өзін сынауын
өтінуі мүмкін, өйткені ол осыған үйренген), сіз ... ... ... ... ... біз адамдарды, олар қандай ... сол ... ... біз ... ... етеміз. Егер біз оларға, олар
қандай болулары тиіс, сондай ... ... ... біз ... ... болу қолдарынан келетіндей болуларына көмектесеміз».
Тренингте кері байланыс ережесі қабылданғанда, артықшылықтарды да,
кемшіліктерді де айтуға болатындығы ... Он екі адам бір ... ... ... ... ... ... да мүмкін. Ал осыдан кейін,
келесі ойын басталып, жаттықтырушы еріктілер ... ... ... ... төмен түсіретіндіктері болады. Теріс кері байланыс
– бұл сындарлы емес. Адамға тек оның жамандығын ғана айтатын ... ол ... ойға ... ... Ол ... оның нені ... істегенін және нені жақсырақ істеуге
болатынын айтса, бұл оған қай ... ... ... ... Әрі, он
екі адам былай істеуге болар еді, не ... ... ... ... еді ... адамда нұсқалар пайда болады. Таңдау еркіндігі пайда болады. Тренинг
мінез-құлықтың бір дұрыс алгоритміне үйретпейді, ондай нұсқалар көп, ... ... өзі үшін ... ... ... ереже – «қазір және осында» ... ... және ... біз ... тек ... орын алып ... жағдайларды ғана
талқылаймыз және қарастырамыз дегенді білдіреді. «Ал егер бұл ... ... ... - деп айтуға болмайды. Бұл ... оның кез ... ол ... кете ... тоқтатуға мүмкіндік беретіндігімен
маңызды. Біз тек шеңбер ішінде болып жатқан нәрсені ғана талқылаймыз. ... ... ... мүмкін, және бір ойын туралы үш сағат бойы айтуға
болады: «Ал бізде ... бір ... ... ... директорлары
сондай, егер біз оған баратын болсақ...» және т.б. Және бәріне қызық та
сияқты. Әрі ... ... бәрі ... ... оған алдануға болмайды.
Бұлай уақыттың жартысын жоғалтып алуға болады.
Жалпы, топтағы кез келген пікірталас тым ... бір адам ... жүре ... Егер сіз ... әлі ... ... өз идеясын
түсіндіріп жатқанын, ал енді біреуіне аса қызық болмай қалғанын және ... ... ... ... демек, бұны тоқтату керек. Егер екі-үш
адам әлі ... ... ... ... ... ал бес адам үдерістен
шығып қалса, онда ... ... ... ... ... ... және осында» ережесі өте пайдалы.
Үшінші ереже – «топтың жабықтығы ... ... ... ... ... жай ғана ... ережесі». Оның бірнеше
нұсқасы бар. Кейде тренинг туралы ешкімге ештеңе айтуға болмайды дейді. ... ... ... де ... ... ... ... Орындала
алмайтын ережені енгізудің қажеті қанша? Егер біз ... ... ... ол ... істеуі тиіс. Біз кімге болса да және нені болса да айтуға
болады, ... ... ... айтуға болмайды деп айтамыз.
Ұйымдар үшін бұл – өте маңызды ереже.
Бұдан басқа, бұл ереже қатысушылардың ойындарды және ... ... ... тиіс ... білдіреді, өйткені бұл материал
топ үшін ... ... ... тек ... ... ғана ... ... – бірлескен тәжірибе және бірлескен табыс.
Топтың жабықтығы ... ... ... құраммен жұмыс істейтінін,
яғни, топтан тренинг аяқталғанға дейін ... кете ... ... ... кейін топқа ешкімнің қабылданбайтынын да білдіреді.
Осы ережелерден басқа тағы ... ... ... де бар, бірақ олар,
менің ойымша, зиянды. Мысалы, шыншылдық ережесі – бәрі тек шындықты айтады,
ешкім де өтірік айтпайды. Бұл ереже ... ... ала ... ... ... себебі, топта кілең өтірікшілер жиналғандығын ұйғарады. Менің
ойымша, егер оларға ... айту ... ... қандай да бір күрделі жағдай
болмаса, әдетте адамдар үнемі шындықты айтады. Оның ... ... ... адам бәрі бір ... ... және ... ... бұдан шектемейді.
Онда тренинг қатысушыларын әуел ... ... ... ... «тоқта» ережесі. Оның мәні топтың кез келген қатысушысының
топтағы кез келген ... егер ол оның ... ... ... тоқтата
алатындығында. Яғни, барлығы қандай да бір ойынды ойнап отырады, және егер
кенеттен біреу ... өзін ... ... да бір ішкі ... ... ол: «Мен «тоқта» ережесін енгіземін, біз бұны енді
ойнамаймыз, бұл туралы енді ... - деп айта ... Мен ... ... ... ... менде бірден мынадай сұрақ туындар еді:
«Адамның шамына соншалықты тиетіндей тренингте біз қандай ойын ... ... ... ... ... болмайды да. Бірақ адамдар солай
жаратылған, оларға сондай ереже бар деп ... ... ... ... ... ... ... шығар, - деп ойлайды. Бір күн өтеді – ... ... күн ...... жоқ. Бірақ міндетті түрде біреуі кез келген, тіпті
қарапайым ойынның ... ... ... ... осы ... табуға
тырысады да, «тоқта» дейді. Өйткені ережені ... ... қой. ... ... ... үшін үш күн бойы бұл ... болар екен деп күтіп
отырады. Бұл ... ... мәні жоқ, және оны ... да еш ... ... – бас ... ... Оның мәні кез келген адамның ... ... тек қана бір рет ... да бір ... ... бас ... Мысалы, ойынды өткізіп жатып, жаттықтырушы үш адам
керектігін айтады да, ... ... оң ... ... ... үш ... Және ... біреуі: «Мен өзімнің бас тарту құқығымды аламын,
мен бүгін ойнамаймын (немесе қазір ... - деп ... ... – өйткені, егер адамдарға қызықты болса, олар онсыз да ойнағылары
келеді, және ешкім де бас тартпайды. Ал бұл ... ... ... үшін әдейі бас тартулары мүмкін. Маған еріктілер көп болуы үшін
қызықтырып жұмыс істеген дұрыс сияқты – бұл ... өзі үшін ... және ... бір ...... ... Негізі, көпшілік адамдар бір-бірінің
сөзін әдейі ешқашан да бөлмейді – тек қана ... ... ... Әуел ... олардың бәрін тәрбиесіз және бір-біріне ілтипатсыз етіп
көрсетудің қажеті қанша? Ал ... ... мұны ... ... ... ... ... жоқ, өйткені үдерісте, эмоциялармен, ... өзі де ... ... бүкіл топтың сөзін бөлетіні болады.
Тағы да көптеген ережелер бар. ... ... ... да, ... ... ... ... жай ғана оқып шығып, бұл ереженің
арғы жағында не тұрғанын, оның қандай кері әрекеті ... ... ... ... Егер бұл ... ... ... болса, онда бәрі жақсы,
оны жұмыста ... ... ал егер ... ... жай ғана ... ... тренингтер сол бір сценариймен жүргізіледі. Ең ... ... ... соң топ ... істейтін ережелер қабылданады. Керісінше
істеуге де ...... ... содан кейін танысу. Бұл сондай
маңызды емес, жаттықтырушы ... ... ... ... ... ... ... өткізілуі мүмкін, содан соң қандай да бір мазмұндық
бөлім және күннің немесе бүкіл тренингтің аяқталуы ... ... ... ... ... ... жағалай отырады.
Жаттықтырушы өзін таныстырып, өзі туралы әңгімелеп береді. Жаттықтырушының
өзін таныстыруы неғұрлым қысқа болса, соғұрлым ... ... ... ... жаттықтырушы екендігін және қанша көп топтармен жұмыс
істегенін тәптіштеп айта бастайтын жағдай ... ... ... ... ... ... ... бағдарлама мен мақсаттар туралы бірнеше
сөз айтудың өзі жеткілікті, ... ... 3-5 ... ... соң ... ... ... нұсқалары өте көп, оларды
түрлендіруге ... ... бір ... ... ... ... ... негізгі мақсаты топ үшін – бір-бірімен танысу, жаттықтырушы
үшін – қатысушылардың барлығының аттарын есте сақтап ... ... ... ... ... ... қатысушылар үшін ерекше, қызықты
болатындай және қатысушыларға ... ... ... ... мүмкіндік
беретіндей етіп өткізуі тиіс. Топты ұйымдастыру үдерісі ... ... ... ... шеңбер ішінде бір-бірімен қалай сөйлесетіндігі ... алу ... ... «Біз ... үш күн ... істейміз және
бізге бір-бірімізбен сөйлесу қажет болады. Қалай ойлайсыздар, «сен» деген
дұрыс па, әлде «сіз» деген дұрыс па? Атын ... ... па, әлде аты ... атын қоса ... дұрыс па?», - деп айтуы мүмкін.
Топтың өзінің, тіпті ұзақ пікірталас ... ... да, атын ... ... деп ... ... ... жақсы болады, сондықтан бұл
мәселені топтың талқылауына шығарған дұрыс.
Неге? Алғашқы топтық үдеріс басталады. Сіз топқа ... ... ... бастайды. Сіз топта кімнің не айтатынын және ... ... ... ... ... ... ... Сіз ақырындап
топты қажетті бағытқа бағыттай аласыз. Топ атын атаудың, аты мен ... қоса ... ... дегеннің не екенін және оның қажет пе
екендігін, өздерінің не үшін ... және т.б. ... Аты ... атын қоса айту ... ... 20-30 минут алатыны да
болады. Топ осы 30 минут ... ... үшін ... барлық мәселелерді
айтып шығады. Аты мен әкесінің атына жабыса отырып, олар өздерінің ... ... ... ... және нені ... не
ойлайтындықтары туралы айтып береді. Және, тиісінше, ... ... ... алады.
Бұл өте жақсы. Менде топ аты мен әкесінің атын қоса айту ... ... ... ... ... нәтижесінде бұл мәселені келісіп, бірлесе
жұмыс істеудің алғашқы оң тәжірибесін жинақтаған ... ... ... ... болған бір тренинг әлі есімде. Бізде құрама топ болды,
яғни, өзара мүлде таныс емес ... ... бір ... ... ... және ... ... өткен. Және өмірінде алғаш рет
шеңберге отырған адамдар да болды. Тренингтің басында біз ... ... ... осы уақыттың ішінде біз ... ... ... бұл жерде жақсы ... ... ... жасамайтындығымызға және т.б. келісіп алдық. Яғни, біз ... ... ... ... ... ... ... өттік. Топ
алғашқы 40 минуттың ішінде ұйымдасып үлгерді. Бізде осы ... ... ... пайда болды, және топта жұмыс істеу бірден оңай және жанға
жайлы болып шықты. Топ бірден: атын ... ... деп ... - ... процедурасына бірден көшуге болады.
Егер сіз топ қарсылық білдіретінін болжалдасаңыз, бізде осындай ереже:
атын атау және «сен» деп сөйлесу, - деп ... ... Тек ... ... Иә, бұл ... жағдай, бірақ біз бұл ... ... ... ғой. Біз ... ... ... жоқпыз деп айтып,
өз дегеніңде ереже ретінде тұруға болады. Сонда ... ... ... топ, ... да ... ... аты мен ... атын қосып
сөйлесетін болып шешсе, онда бейдждер жасаған дұрыс, өйткені бәрін бірден
есте сақтай алмайсың. Алайда ... ... бұл ең ... нұсқа емес.
Менің ойымша, мұндай топтар өте көп ... Топ ... ... ... кеудесіндегі жазуын оқитын болып шығады. Бір
адам екіншісіне ... ... ... ... атын оқиды да: «Светлана,
ал сен қалай ойлайсың? Ал Артур ше?..», - дейді.
Жаттықтырушы бұл мәселені пікірталасқа шығарғаннан кейін, ... ... ... деп сөйлесу» нұсқасын қалай ұсына алады? Жаттықтырушы топқа
сұрақ қояды, бірнеше адам ... деп ... ... ... ... ... «сен» деуге де болатындығын айтады. Жаттықтырушы жай ... ... жаңа ... деп ... ... ... - деп ... баса көрсете алады. Содан соң Артурға: «Саған неліктен ... ... - деп ... қояды. Ол түсіндіріп береді. Ары қарай
жаттықтырушы: «Ал ... ... ... «сіз», «сен» деген нені
білдіреді?», - деп ... ... ол ... ... бір ... және осылайша кез келген топ атын атап, «сен» деп сөйлескен
жақсы деген қорытындыға келеді.
Осылайша, ... екі ... ... ... қандай да бір
кедергілер алынып тасталады. Екншіден, бұл – топтық ... ... ... ... ... ... біз танысатын боламыз, бірақ кәдімгі
тәсілмен емес. Біреу, өз қалауымен, бірінші ... өз атын және ... ...... оған ... бір ... ... жасайтын бір қасиетін. Сағат тілі бойынша шеңберде оның ... ... адам ... айтқанының бәрін, яғни, оның аты мен екі
қасиетін қайталайды, содан соң өзі ... ... ... адам ... адамдардың сөздерін қайталайды, содан соң өзі ... ... ... барлығы тек алдындағы екі ... ... ... ... ... ... бұл ... көп артықшылықтары бар. Солардың бірі ... ... ... ... ... ... ... мұндай танысуда адамдар ерікті-еріксіз аздап ашылады, яғни,
алға қарай кішкене қадам жасайды. Қанша дегенмен, олар өздері ... ... ... бұл – кәдімгі жағдайларда аса бола бермейтін ... ... ... да, ... ... да бір қасиеттерін атайды.
Осылайша, адамдарда қандай да бір кедергілер алынып тасталады.
Жаттықтырушы да, барлығы сияқты, ... ... ... ... ... ... алдыңғы екі қатысушының сөздерін қайталайды да, өзі туралы
айтады. ... ... ... мен ... ұмытпауы тиіс
болғандықтан, жаңадан бастаған жаттықтырушыға өзі ... ары ... ... есте сақтағаны дұрыс. Бірақ мұндай ... ... сәл ... ... ... кім ... ... сұрамай,
өзіңнен бастау керек. Рас, онда жаттықтырушы ... ... ... болып шығады да, топ бұл кезеңде жұмыс істемейді. Ал негізгі ... кез ... ... ... ... ... істеуіне
мүмкіндік беруі тиіс екендігінде. Топ ... ... ... ... ... ол ... ... нәтижеге қол жеткізеді, және бұл
жаттықтырушының емес, ... ... ... ... жанында отырған адамға бірінші болып өзін
таныстыруды ұсынып, ал өзіңізге алдыңыздағы бір ... ғана ... ... ... және ары ... ... топтың аттарын есте сақтауға
болады.
Ең күрделі, бірақ ең тиімді де нұсқа – жаттықтырушы танысу ... ... да, кім ... ... кім ең ... болса және т.б., соған
бастауды ұсынады. Сол кезде жаттықтырушы ... ... ... ... кім ... бұрын түсініп қоятындығын көреді. Бұл
адамды соңынан ескеруге болады, ол ойындарда белгілі бір ... ... ... ... бұл ... тренингтегі кез келген жаттығу сияқты
талқылауға болады. Мысалы, өзің ... айту ма ... ... ... – ненің қиынырақ болғандығын сұрау. Біреулер өзі туралы айтудың ... ...... ... ... де ... басты қасиеттерін
табуға тырысқан. Енді біреулері адамды өзінің түсінік беруімен өкпелетіп
алмау ... үшін ... ... айту ... ... ... ... бір мезгілде өзің туралы ойлау керек болғандықтан,
басқаларды есте сақтау ... ... ... аударады. Пікірталастан
кейін адамдардың өз ойларына айналып, ... ... ... ... ... ... Ары ... тренинг мақсаттарының бірі –
тыңдай білуге және ... ... ... ... ... ... ... болады.
Танысудың екінші бір нұсқасы – ... өз атын ... ... осы үш күніне, бір жылға, бес жылға, бүкіл өміріне және т.б. ... ... ... бір ... бір ... ... кейін барлығы кезекпен өз ұранын
айтады және екі сөз орамын жалғастырады: «Мен ... үшін өмір сүремін» және
«Мен ... үшін ... ... Бұл ... жаттықтырушының қалауына
қарай, талқылауға да, талқыламауға да болады.
Барлығының ... ... ... бала ... нені
армандағандықтарын айтуларына болады. Өте эмоционалды танысу болып шығады,
себебі, бәрінің өз бала ... ... айту ... ... ... олар ұқсас болуы мүмкін.
Егер сіз танысу барысында бірнеше адамның өздерін жақсырақ, еркінірек,
жайлырақ ... ... ... және егер, сіздің ойыңызша,
олар бұл туралы шеңбер ішінде айта ... ... ... мен ... қатысушылардан олардың өздерін қалай ... ... Олар ... ... ... және әлі ... сезініп
отырған қатысушылар, басқаларының да басында ширығып, ал енді ... ... ... өздері де босаңси бастайды. ... ... кез ... оң ... ... ... сонысымен
үдерісті одан әрі жылдамдатып, үнемі топтық динамиканы қадағалап отырады.
Танысудан кейін сондай-ақ, егер ... бар ... оны алып ... ... ... ... өз сезімдерін, эмоцияларын, үміттері мен
қауіптенулерін жете түсінулерінің есебінен топты одан әрі ұйымдастыра ... ... мен ... ... ... болады. Қандай да бір
нақты қауіптенулерге түсінік бере ... ... ... ... ... минут, ал кейде, егер тақырып топты толғандыратын
болса, тіпті бір сағат жұмсауға болады. Біреудің ... ... ... ... ... ... ... және енді адамның өзі ол ... ... ... ... ... ... қауіптенулері
болатын жағдайлар жиі болады. Сондықтан, егер тақырып топта қызығушылық
тудырса, пікірталасты қолдау қажет, ... ... да бір ... бой ... ... бұл ... ... ештеңе
болмайтындығына уәде беруге болады.
3.3. ТЕРЕҢДЕТІЛГЕН ТАНЫСУ
Топта өткізуге болатын келесі процедура ... ... ... Бәрі ... ... ... ... туралы әңгімелеп береді.
Мұндағы мақсат – соңынан шеңберде бір-бірін таныстыру үшін бір-бірі туралы
мүмкіндігінше көбірек білу. Ойын, онда 14 ... ... емес адам ... өте ... ... ... топ зерігіп кетуі мүмкін.
Егер тренинг қатысушылары өзара жақсы таныс болса, мұндай процедураның
қажеті болмайды, ал егер өзара жақсы таныс емес ... ... емес ... болса, тереңдетілген танысуды жүргізген дұрыс. Ол топ динамикасына
жақсы әсер етеді: алғашында адамдар өздері туралы шеңбер ішінде ... ... ... әлі дайын болмайды, бірақ жұп ішінде айтып ... біз, өзі ... жұп ... ... ... өте ... бере отырып, адамдардың ашылуына көмектесеміз. Әрбір адамның жұп
ішінде өзі туралы әңгімелеп беруіне берілетін ...... ... ... 15 ... дейін. Бұл жерде, менің ойымша, жастық ... адам ... ... ... оның өзі ... ... беруіне де
соғұрлым азырақ уақыт қажет болады.
Содан соң барлығы шеңбер жағалай отырады да, бір-бірін ... ... ... ... үшін ... ... адам өз ... қандай да бір фактілерді әңгімелей бастайды, және ... ... да дәл сол ... ... болып шығады. Менде бір күлкілі оқиға
болған: бір үйде тұратын екі көрші тренингте кездескен; олар сегіз жыл ... үйде ... және ... ... ... Бір ... екі студенті
кездескен жағдай да болған. Олар он жыл бұрын әр түрлі топтарда ... ... ... ... ... түсіре алмаған. «Біртектес
жандардың» табылатыны – әдеттегі жағдай: біреулер жануарларды ... ... ... гүлдерді өсіреді. Осының бәрі топтың жақындасуына өте ... ... ... бәрі жұптарға бөлінеді. Өзіңіз ең аз білетін адамды
жұп ретінде таңдаңыз. ... ... ... тақ саны ... болса,
жаттықтырушы да тапсырманың орындалуына ... Бәрі ... ... ... ... ... ыңғайлы болса, солай
отырады. Ары қарай жұптағы бірінші адам өзі туралы ... ... ... өз ... ... өз ... туралы – нені
қажет деп тапсаңыз, сол ... ... ... болады. Екінші адамның
міндеті – әріптесі ... ... ... ... Бұл үшін ... ... ... сақтап отыру қажет, сұрақтар қоюға болады. Бұған 15 минут беріледі.
Уақыт аяқталғанда, мен ... деп ... ... жұп ішінде
рольдеріңізбен алмасасыздар, және сіздерде тағы да 15 ... ... ... ... ... ... сіздердің мақсаттарыңыз – шеңбер ... ... ... таныстыру, яғни, біз сіздің
әріптесіңіз туралы көбірек білетіндей етіп ... ... ... сіздің
ойыңызша, әріптесіңіз сізге тым жеке бірдеңесін әңгімелеп берсе, не бұл
туралы шеңберде ... ... ... одан ... ... не жай ғана
бұл ақпаратты топқа хабарламайсыз. Ал қазір бәріміз ... ... ... ... ... ... солай отырамыз да, жұмыс істей бастаймыз».
Жаттықтырушы уақытты қадағалап ... да, ... ... ... және ... ... аяқталуы туралы нұсқау береді.
Бәрі бір-бірін таныстырып болғаннан кейін, осы ... ... аз ... ... ... ... әсерлері, эмоциялары туралы
сұрауға немесе жай ғана үзіліс жариялап, бұл жаттығуды талқыламауға ... жай ғана ... енді ... ... ... ... ... істеудің оңайырақ болатындығын айта алады.
Фактілерді емес, ал өте жақсы адам, ... адам және т.б. деп, ... айта ... ойын ... ... қызықты болып өтеді. Сондықтан
нұсқаулықта қатысушылардың адам ... ... ... ... ал ... ... бөлісулері тиіс екендіктерін баса көрсету қажет.
Осындай жағдайда өте ... және ... ... ... ... КҮННІҢ АЯҚТАЛУЫ
Тренингтің әрбір күні күнді талқылаумен, қорытындылар шығарумен
аяқталады. Күннің немесе бүкіл ... ... ... ... бекітуге, қатысушылардың жетістіктерін тағы да олардың ... ... ... бөлісулеріне, өз бағаларын келісулеріне
мүмкіндік береді. Бұл – өте ... ... ... осы ... қатысушылардың тренинг туралы пікірлері қалыптасады. Қатысушылардың
барлық сөздері, эмоциялары мен ... ... ... ... ... ... шығару кезінде айтқандарын олардан тренинг
туралы сұрағанда да ... ... ... шығару талқылауда
айтатындарының, кейінгі уақытта айтатындарының дайындығы деп ... ... ... ... ... бұл талқылануын өз ... ... ... бірі барлық қатысушылардың бойұсынғыштықтары
(конформизмі) болып табылады. Егер алғашқы ... ... ... «тренинг
орташа өтті, және көп нәрсені әлі де жақсырақ істеуге ... ... - ... ол ... ... ... риза емес ... білдірмейді, оның жай
ғана: міне, мен өзімнің қандай ақылды екендігімді көрсететін қолайлы мезгіл
туды, - деп шешуі ... ... ... осындай сөзден кейін бүкіл топ осы
арнада сөйлеп шығуы мүмкін, және ... ... күн сын ... ... ... ... төмендейді, және осындай
тренингтен кейін қатысушыларда қалатын пікір аса ... ... ... бағалаулары жақсы және тіпті сүйінішті
болулары үшін, жаттықтырушының сұрақты ... ... ... ... ... не нәрсеге үйрендіңіздер?» деп сұрау (әсіресе егер күні бойы
топта осы туралы сөздер айтылған болса). ... ... ... де артық
не ұнады?», немесе «Топтағы барлық адамдардың ... ... бола ... байқадыңыздар ма?» және т.с.с. деп сұрауға
болады. «Сіздерге бүгін не ұнады, не ұнаған жоқ?» деп сұрауға ... ... ... ... өз сөзімен оң екпін беруі үшін, өте риза болып отырған
адамға сөз берген дұрыс.
Егер топта барлығына ... ... ... көрсету үшін
жаттықтырушымен дауласа ... ... ... ... ... адам ... ол
үшін бұл ерекшеленудің қолайлы сәті болады. ... өте риза ... ... ... сөз ... және шеңбер бойынша «даукеске» дейін
топтың басым ... ... ... ... ... ол топ ... мәжбүр болады. Ал егер ол ұқпай, ... емес ... ... ... ... сөздердің аясында бұл өте қатты байқалады және оған
жақсы сабақ болады.
Кімнің өте риза ... ... ... ... ... Әдетте мұндай
адам өте жақсы көрініп тұрады: ол жаттықтырушыға жиі күлімсірейді, басын
изейді, өзінің ықыласын ... ... күні ... ... да, ... тренингтің қорытындысын
да шығаруға болады. Әсіресе бірінші және соңғы күн маңызды. ... ... ... ... осы ... ... ... және
уәждемені қалыптастырады. Соңғы күн – қатысушылардың басқа адамдарға айтып
жеткізетін ортақ әсері. Бұл әсер ... ... ... ... де ... ... болады, - себебі, ол туралы ұзақ уақыт бойы
еске алып жүреді. Сондықтан осы ... ... ... ... болып табылады.
Бұдан басқа, алғашқы күн мен соңғы күн – бұл ... ... ... және ... оңды болуы тиіс. Бірінші күні екі
мезетті: ... – өте ... және ... ... екіншіден – топтың
келесі күні міндетті түрде келгісі келетіндей, әлдебір жаңа және ... ... ... өте ... ... күні бірнеше адамның келмегені
өте жаман. Топпен жұмыс ... ... деп ... болады. Тренингтің
ортасында, қандай да бір эмоционалдық шаршау бар болатындықтан (тым ... ал ... ... әлі ... ... топты асықтырудың
қажеті жоқ. Топтың жай-күйіне бағдарлана отырып, қалыпты ... ... тұру ... ... соң өрлеу басталады да, топты ... ... ... егер ... жексенбі күні аяқталып, ал дүйсенбі
күні бәрі риза қалпында, бірақ сығылған лимондай ... ... ... ... ... болмаулары, топтың жұмыс істеуге де күштері қалулары үшін
асыра сілтемеу ... ... ... аяқталып, ал топтың әлі де
жалғастырғылары келетін, олардың әлі күштері бар болатын ... ... ... апта бойы ... ... ... алатын болса, - нәтиженің жақсы болғаны.
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------
4-тарау
ТРЕНИНГ БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ МАЗМҰНЫ
4.1. ... ТӨРТ ... ... ... әдіс ... ... – қарым-
қатынас төрт сатыға бөлінеді: байланыс, бағдарлану, ... ... ... ... ... Бірақ алдымен жаттықтырушы топқа сұрақ қояды: «Қарым-
қатынас тиімділігінің қандай өлшемдерін білесіздер?»; ... ... ... деп ... ... ... өз ... білдіреді. Нәтижесінде топтың өзі
қандай да бір ... ... ... ... ... ... топтық
талқылаудың нәтижелерін жинақтап қорытып, өлшемдерді атай алады. Олар екеу:
қарым-қатынас немесе әңгімелесу (1) адамдар онымен ... және ... бәрі ... ... ... және қабылданған жағдайда тиімді
немесе табысты болады. Осы өлшемдердің расталуы үшін ойын ... ... ... ... ... 1-ші ... Шаруа базарға барып, бір мыңға жылқы сатып
алады. ... ... ... кездестіреді. Ол шаруаны жылқыны өзіне ... Және ... ... ... екі ... сатады. Содан соң, қайсыбір
уақыт өткеннен кейін, қайтадан базарға ... дәл сол ... үш ... ... ... ... ... көпеске оны төрт мыңға сатады. Сұрақ: оның
әрекеттерінен пайда болды ма және, егер ... ... ... ... ... және парақтарда өз аты мен жауабын жазады. Есепті жазбаша
немесе ауызша шешуге болады.
2-ші нұсқа. Шаруа бір мыңға жылқы сатып ... Үйге ... ... ... екі ... ... ... соң, қайсыбір уақыт өткеннен кейін, базарға
келеді, бірақ бір мыңға да, екі ... да ... ... Сондықтан ол бір
мыңды қарызға алып, үш ... ... ... ... Ал оны төрт ... ... ... нұсқадағыдай: пайда болды ма және, егер болса, қандай?
3-ші нұсқа. Алты ... ... ... жеті ... ... ... ... алып, тоғыз мыңға сатады.
Барлық үш нұсқаны да ... ... ... бір мыңнан бастаған
жеңілірек, себебі, шешімді саусақтармен оңай көрсетуге болады.
Жауаптар әдетте нөлден төрт мыңға дейін болады. Бірінші ... ... де және ... де адамдар қателеседі. Кейбіреулері былай
ойлайды: егер қарызға алсаң, қайтарып беру ... ... ... ... ... ... ал өзіңдікін бересің, сондықтан пайда – бір мың. Ал
енді біреу, егер шаруа үнемі сол бір ... ... ... болса, онда мүлде
түсініксіз – жылқылар үнемі қымбаттай береді, ендеше, пайда ... жоқ, ... ... ... ... ... топта біреу шаруа жылқысыз ... ... ол ... ... ... енді пайызбен қайтару керек болғаннан
соң, пайданың жоқ екендігін немесе жай ғана есептің болмайтынын, міндетті
түрде бір ... ... ... және т.б. ... ... есеп ... таптаурындарына арналған. Балалар әдетте бұл есепті
жылдам әрі дұрыс шешеді, өйткені ересек өмірдің кейбір тұстарын білмейді
және ... ... ... ... ... шарттарды әбден
ойластырып, өз өмірлік тәжірибелерінен әлденені енгізеді және ... ... ... ... әр ... ... шығады.
Ойын процедурасы. Қатысушыларға қағаз парақтары таратылады, олар онда
өз аттары мен жауаптарын жазады. ... ... ... пайызын
көрсетуге тапсырма беруге болады, ... 50%, 80% ... ... ... ... ең ... ... ішінен бес-алты
адамды – не жауаптары әр түрлі, не жауабына сенімділік пайызы басқаларына
қарағанда жоғарырақ адамдарды таңдап ... Бұл бес адам ... ... да, оларға бірыңғай жауапқа тоқтау тапсырмасы беріледі.
Жауаптың өзі тренинг үшін маңызды емес, ал ... ... ... ... көп ... ... ... келген-
келмегендігіне, осы шешімге бәрінің разы-разы еместігіне, түсіндіру мен
сендірудің ... ... ... ... маңызды. Бірақ
жаттықтырушы, әрине, дұрыс жауапты түсіндіруі тиіс, әйтпесе топ әлі ұзақ
уақыт осы есепке қайтып ... ... ... ... тәсілмен шешуге болады. Біріншісі: бір ... ... екі ... ... ... ... әрекеттегі пайда бір мың. Үш мыңға
сатып алды, төрт мыңға сатты, пайда тағы да бір мың. Жиынтығында екі ... оның ... ... ... немесе үнемі сол бір жылқыны ... ... ... Сол ... ... ... алты мыңға сатып алып,
жеті мыңға сатқаны да маңызды емес, – ... бәрі бір ... ... ... ... ең ... онда бір мың ... соңында төрт мыңға ... ... ... бір ... және ең ... ... бір ... алып
тастайсың. Екі мың қалады.
Үшіншісі: жылқыларды бір және үш мыңға сатып алды, ал екі және ... ... ... ... ... ... ... алты болып шығады.
Алтыдан төртті алсаң, екі мыңға тең – ... «Бір ... ... бір ... ... бір ... ... табады.
Сұрақ: екі тауық үш күнде қанша жұмыртқа табады?» Ойын біріншісіне ... ... бұл есеп ... ... ... себебі, тауықтарды да, уақытты да,
жұмыртқаларды да ... ... ... бір ... бір күн, ... ... Ал екі тауық үш күнде алты жұмыртқа табады. Дұрыс жауабы –
төрт. Өйткені, уақыт өзгермейді және бір ... бір ... ... бір ... ... ... ... екі тауық сол бір жарым күнде екі жұмыртқа
табады, ал бір жарым күнге бір ... ... ... үш күн ... яғни,
уақыт екі есеге артады және жұмыртқалардың саны да екі ... ... ... ... түсіндіргеннен кейін көбіне түсініксіз немесе көбі келіспейтін
болса, онда ... бала ... ... жер ... ... ... ... мысалында топтың көзін жеткізуге тырысып көруге ... ... ... екі ... екі ... қазады, демек, бір жер қазушы бір шұңқырды
сол екі ... ... Ал егер бір ... бір шұңқыр деп есептесек, онда екі
жер қазушы екі күнде төрт шұңқыр қазатын ... ... ал шарт ... тек екеу ... ... ... түсірген өте жақсы. Ойынның талқылануы мен
талдануын «Не тиімді болды, ал нені ... ... ... ... ... ... сіздердің қарым-қатынастарыңыз тиімді болды ма? Болды
ма немесе жоқ па, және неліктен?» деген сұрақпен бастауға болады. Ары ... ... ... ... ... ... ... егер тек бір ғана өлшем қанағаттандырылатын болса, онда ... ... ... ... қорытынды шығара алады. Мысалы, нәтиже
жоқ, топ бірыңғай шешімге келмеді ... ... ... ... ... жаттықтырушы мына теорияны ұсына алады: тиімді
шешімге келу әбден ... ... үшін ... ... ... төрт
сатыдан: байланыс сатысынан, бағдарлану сатысынан, шешім іздеу сатысынан
және ... ... ... өту ... ... ... салып, суретке түсініктеме беруге болады.
Бірінші саты «Байланыс» деп аталады. Ол өте маңызды, ... дәл осы ... ... түсінілуіне, ал содан соң ... ... ... ... ... ... ... орнатылады.
Байланыс сатысы бірнеше секундтан бірнеше сағаттарға дейін созылуы
мүмкін. ... ... ... ... іске ... байланыс
сатысы өте қысқа. Бірақ кейде адамдар алдымен ұзақ ... ... ... тек ... ... ғана іске көшеді – ондай жағдайда байланыс сатысы
бүкіл қалған қарым-қатынастан гөрі ... ... ... ... сонымен қатар, оның бүкіл ... ... және ... байланыстан шығумен
тоқтатылатындығында да. Біздің ... ... ... ... қажет болғаннан гөрі азырақ уақыт жұмсалады: ең алдымен іс, ал
адамдар сондай маңызды ... ... ... ... осы ... ... ... екінші сатысы «Бағдарлану» деп аталады. Бұл сатыда
әңгімелесушіңе, оның ... ... және ... ... ... ... түсінетіндігіңе бағдарлау қажет.
Екінші саты өте маңызды, бірақ адамдар ... ... оны ... ... бәрі дәл мен ... ... және егер мен ... қалай
түсінетін болсам, басқалары да оны дәл солай түсінеді ... ... ... ... ... ... өз ... ұсынады
да, ол неге дәл бұлай, ал басқаша емес екендігін түсінбейді. Және сол кезде
қарым-қатынастың екінші сатысына қайтып оралып, оған ... ... ... ... дәл осы ... қарым-қатынас үдерісі созылып кетеді, ал
кейде әңгімелесушімен келісу мүмкін болмай қалады, өйткені ол бұл жағдайды
қысым көрсету ... ... ... саты – ... ... ... ... негізгі екпін шешімнің
ортақтығына жасалады, яғни, екі әңгімелесуші де ... ... ... ... ... ... бұл сатыны дәлелдеме сатысы деп атайды,
себебі, мұнда әріптестің дәлелдемелері ... өз ... саты – ... ...... шешімнің маңыздылығын
баса көрсету үшін қажет. Адамдар сөйлесіп, ... ... ... әсер ... ... ... ... және кімнің жауапты
екендігі түсініксіз болатыны да ... ... бұл ... ең ...
қабылданған шешімді анық айтып, оның бірдей түсінілгендігіне көз жеткізу.
Сондай-ақ бұл ... ... ... немесе қоштасу рәсімі маңызды.
Көбінесе шешім қабылданғаннан кейін әңгімелесушілердің бірі рахмет ... ... ... ... да мүмкін. Және екінші адамда оны ... оның өз ... ... енді ... емес ... қалғандығы
туралы пікір қалыптасуы мүмкін. Сондықтан ... ... ... ... ... ол үшін жағымды әлдене айтқан, оның лауазымы
ғана емес, өзінің де маңызды ... ... ... ... ... ... бағдарлама бойынша жүреді, және әрбір саты
рөлдік ойындарда және басқа да тапсырмаларда жүзеге асырылады.
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
---------------------------
4.2. БІРІНШІ САТЫ – «БАЙЛАНЫС»
Топтың бұл кезеңдегі жұмысын ... ... ... ... үшін ... ... ... «Әріптесіңмен сенімді байланысты қалайша ұстап тұруға
болады?» ... ... ... ... ... ... ... ойынын өткізуге болады.
«Электричка»
Ойын үшін асылында төрт ер адам керек, топта тым болмаса бір ер адам
болса да ... ... таза ... ... бұл ойынды ойнай алмайсың.
Нұсқаулық. Ойынға бес адам қатысады: бір ... ... ... ... ... ... оның жанындағы басқа орындықта сөмке жатады, оның
жанында әйел адам ... (нақ әйел ... Үш ... ер адам болғаны
жақсы (бірақ әйел адам болса да болады), есіктің сыртына ... ... ... ... Ер ... «Сіз осы ... сіздің жаныңыздағы орында – сіздің сөмкеңіз. Сіз бұл орынды
шамамен бес минуттан кейін ... ... ... ... ... ... қойдыңыз. Сіз екі сағат жол жүресіз, және ... ... ... ... Сіз ... екі ... те сатып алып қойдыңыз».
Әйел адамға: «Сіз ұзақ жүрмейсіз, 20-30 минут, және сіз тұрып-ақ бара
аласыз. ... ... ... ... ... сіз отырар да едіңіз, бірақ сіз
жанжалдасқанды ұнатпайсыз және сіз үшін ең ...... ... ... ... ... ... Сіз жанжал болса, оған араласпайсыз, ал
қалған ... ... ... ... ... емес адамдармен қалай
ұстасаңыз, солай ұстайсыз».
Есік сыртындағы қатысушыларға арналған нұсқаулық: «Сіздер платформада
тұрсыздар, электричка келеді; сіздер ... ... де, ... ... көресіздер, ал жанындағы, көршілес орында сөмкесі жатады, оның
жанында әйел адам тұрады. Басқа бос ... жоқ. ... де, нені ... ... соны жасаңыздар».
Ойын барысының ықтимал нұсқасы.
Ойынның үш қатысушысы кезекпен ... де, ... ... ... ... және ... ... бәрі өткізіп жібереді де, үшінші
сатыдан – шешім іздеуден бастайды. ... ... ... ... ... Ер ... ... алып тастаңыз!
– Адамдар, қараңыздар, аяқ-қолы балғадай болып алып, отырғанын!
– Ер адам, әйелге орын беріңіз! Және т.с.с.
Кейде бұл ойын мына ... ... ... ... бірі ... жай ғана, ешкіммен сөйлеспей тұрады. 30 секундтай күтіп, одан: «Бірдеңе
істейсің бе, жоқ па?» - деп ... ... Егер ... ... ... ... тоқтатылады да, екінші қатысушы шақырылады. Екінші қатысушы бірден ер
адамға әйелге орын беруді ... да, бас ... ... не күрескер
ролінен шегінеді, не айналасындағылардың көңілін ... ... ... ... «Адамдар, қараңыздар, электричкада қандай көргенсіздер
жүретінін!» Үшінші ... күш ... ... ... ... ... ... қашып кетуі немесе бір қолымен сөмкені ... ... ... ... ... ... ... Кейде осының бәрі бір
сөз айтпастан жүзеге асырылады. Жалпы, нұсқалар көп.
Бірақ бұл ... ер ... ... орнатып, тек соның ғана көңілін
өзіне аударған дұрыс болар еді. Бұл үшін ... ... ... ... көз ... ... ... Сосын бағдарлану сатысында бұл
сөмкенің кімдікі екенін анықтап, содан кейін барып бұл жағдайда не ... шешу ... бұл ... ... бағдарланып алмайынша, шешім қабылдауға
болмайды? Келесі нұсқалар ықтимал: ... мен ... ... ... да, ... ... ... Әйел адам: «Мен оның жанына отырмаймын!» -
деп айтады. Немесе бұл – әйелдің сөмкесі де, ... ол ... ... отыра алмайды. Немесе сөмкенің астындағы орын былғаныш та, ... ... үшін ... ... және ... ... Жаттықтырушы алдымен сөзді бақылаушыларға әрбір
жағдай бойынша жеке-жеке береді: әрбір қатысушы өзін қалай ... ... ма, жоқ па, ... ер адам мен ... ... әйел адам ... ... Кейбір мезеттерді айқындау үшін жаттықтырушы сұрақтар қоя
алады. Осылайша, топтың көңілін ең маңызды ...... ... ... ... қарай есіктің сыртынан келген қатысушылар өз пікірлерін айтады.
Жаттықтырушы олардан өздерінің не ... не ... ... жасалып, ненің жасалмағандығы туралы айтып ... ... ... ... бастаған кезіндегі мақсаттарын көрсету
маңызды. Олардан есік ... ... не ... ... ... ... ... есіктің сыртында тұрғанда-ақ ер адамды –
оңбаған, тәрбиесіз адам деп, оны орнынан міндетті ... ... ... ... ... ... түрде отырғызу керек деп шешкендіктерін айтады.
Осы ойынның мысалында байланыс сатысы мен бағдарлану сатысының қалай
түсіп ... ... ... болады. Кейбір қатысушылар үшін, әсіресе
өз ниеттерін іске асыруға әбден тырысқан қатысушылар үшін, әйелдің отырғысы
келмейтіні тіпті жаңалық болады.
Жаттықтырушы ... ... ... қоя ... «Қалай
ойлайсың, әйелдің отырғысы келді ме, одан бұл туралы ... алу ... ... ... ... ... ер адам мүгедек те, түрегеп тұра алмайтын шығар?»,
«Мүмкін, бұл күйеуі мен әйелі шығар?»
Көбінесе ... «Сен бұл ... ... ... білесің
бе?» - деген сұрағына мынадай жауапты естуге болады:
– Иә, бұл сөмке ер адамдыкі.
– Ал сен ... ... Ал ол, мен оны ... ... оны ... тартып алуға әрекеттенді.
Берілген ойынның талдауынан кейін «бұрыш ережесін» айтып берудің мәні
бар: кез келген ... ... ... ... қуып ... болатын
«бұрыш» бар, бірақ «бұрыштан» шығатын лайықты жол жоқ.
Тек екі лайықсыз жол бар. Біріншісі – агрессия арқылы ... ... ... бәрі бір ... ...... жол беру және содан
соң жағымсыз эмоцияларды сезіну, яғни, бірден жеңілу.
3-сурет. Бұрыш ережесі
Ойынымызға қайтып оралайық. Кез ... ... ... да бір нұсқада
отырған ер адамға «тиісе» немесе оны ... адам ... ... ол оны ... ... қуып ... ... шығады. Жағдай бірден
қақтығыстық болып шығады да, шешім табылмайды. ... ... ... тым ... олардың біреуі жағымсыз эмоцияларды
сезінетін болады.
Сондықтан бірінші «бұрыш ... ... ... ... ... қуып ... Егер ... бұрышқа қуып тықсаңыз, онымен ары қарай
қалыпты қарым-қатынас жасау мүмкін болмайды. Екінші «бұрыш ережесі»: ... ... ... бұрышқа кірмеңіз, яғни, ренжімеңіз. Осы
ережелерді қалай іске асыруға болатындығы қақтығыстар ... ... ... ... ... адамдарды ренжітудің қажеті жоқ, жәбірлемейтін ... ... айту ... ... өте ... ... ... Адамды
ренжіте салысымен, байланыс бұзылады, және онымен сындарлы түрде келісу ... ... ... мүмкін емес болады.
БАЙЛАНЫС ОРНАТУҒА АРНАЛҒАН ОЙЫНДАР
Ары қарай байланысқа арналған, дұрысы, байланыс міндетті түрде болуы
керек келесі ойынды ... ... ... адамдар таныс емес болғанда,
және байланыс орнатуда қандай да бір басқа қосымша қиындықтар бар ... ең ... және ... да бір ... ... нұсқасы –
қызбен көшеде танысу.
Ойынға екі адам қатысады. Нұсқауды оларға жеке-жеке берген дұрыс,
себебі, ... ... ... екінші қатысушысы ... ... мен ... бар. ... егер сіз ... екі адамды
бірге қалдырып, ер адамға қазір мына қызбен ... ... деп, ал ... осы ... ... ... қажеті жоқ десеңіз, қызбен ... ... ... ... ... ... ... бір ойыншы есіктің сыртына шығады, және ол үшін нұсқаулық
мынадай болады: ана ... қыз тұр, сен оны ... де, ... ... ... ... керек деп шештің. Қызға: оның өзін қалай ұстайтындығына қара.
Егер «жуас» болса, онда сен ... ... егер тым ... ... ... ал егер ... ұнаса – таныс, - деп ... ... ... ойын ... өтуі ... ... онда шытырман оқиға пайда
болады.
Күрделірек нұсқа – өзіңе таныс емес адамнан жүз теңге сұрау. Мәселен,
жүз теңгені жай ғана ... ... ... ... күрделендіруге де
болады: «Сен поездан қалып қойдың, жедел поезбен өз ... қуып жету ... 100 ... ... Сен түнгі сағат 12-де перронда тек бір адамды ... Ол – сені ... ... ... адам, өйткені бес минуттан кейін
сенің поезыңды қуып жететін жедел ... ... Сен ... да, ... ... ... рөлдік ойындағы сияқты, үш дубль жасауға болады, яғни, сол
бір ... ... үш ... ... Ал одан ақша ... ... тек ... біреуіне ғана бересің. Бұны үш қатысушының бәрімен
сөйлесіп болғаннан кейін шешесің», - деп ... ... ... ... ... ... ... бірақ
идея бәрі бір сол күйінде қалады: бұл, ең алдымен, жақсы, сенімді байланыс
қажет болатын ... Бұл ... ... ... сатысы да,
дәлелдеме сатысы да, шешім қабылдау сатысы да бар, ... ... ... байланыс сатысына жасалады.
Іскерлік тақырыбындағы байланысқа арналған ойынның нұсқасы: хатшыны
қабылдамайтын уақытта ... ... ... ... екі немесе үш қатысушы (сіздің қалауыңызға қарай) есіктің сыртына
шығады. Хатшыны ойнайтын қатысушы ... ... ... ... ... нұсқаулық: «Қабылдау жүргізілмейтін
уақыт, сіздің міндетіңіз – хатшыны өзіңізді директорға тап ... ... ... ... ... бастап өз есебіңізден жеті күнге ... ... ... қол қойдыру керек, себебі, достарыңыз аяқ астынан
бір орын босағандықтан, ... ... ... ... ... ... ... арналған нұсқаулық: «Қабылдау жүргізілмейтін ... ... ... үш адам ... де, ... кіруге әрекеттенеді. Сіз
үшеуінің біреуін ғана, бәрінен де көбірек ұнағанын өткізе аласыз».
Ойыннан кейін талдау ... ... ... ма, ... ... ...... Талдау кезінде ойыншылардың
байланыс сатысындағы мінез-құлқын ерекше атап көрсету қажет.
БАЙЛАНЫСҚА ТҮСУДІҢ БЕС ЕРЕЖЕСІ
Ойын мен ... ... ... ... бес ... ... бірінші ережесі – сәлемдесу. Сәлемдесуге үш құрауыш енеді.
Бірінші құрауыш – адамның атын атау немесе аты мен әкесінің атын қосып ... ... ... ... тиіс болса). Кез келген адам үшін оның аты
өте маңызды, сондықтан атты есте сақтап қалу қажет те, ... ... ... атын атап ... ... Егер сіз таныса салысымен
адамның атын ұмытып қалатын болсаңыз, оны жазып алған ... ол үшін ... ... пен қалам болуы тиіс.
Атын шатастырып алсаңыз, сіз адамды ренжітіп алуыңыз, яғни, ... қуып ... ... Кейбір әңгімелесушілер, атын ұмытып қалса,
иесіздендіріп сөйлеуге тырысады, бұл жаман, себебі, ... ... ... ... ... ... үшін өзін жауапты деп
санамайтын болады. Егер ... ... аты ... ол ... ... 10 % ... береді деп есептеледі.
Екінші құрауыш – сәлемдесу кезінде күлімсіреу, тілектестігін ... ... ... ... күлімсіреуіңізді дұрыс түсінбеуі, сіз оған
күліп тұр деп немесе сізді ... адам деп ... да ... ... ... ... ... іскерлік әңгімелесуде сіздің әңгімелесушіңіз қанша
күлімсірейтін болса, шамамен сонша күлімсіреу қажет.
Үшінші ... – қол ... ... ол ... ... ... жай ғана ... Қол алысу кезіндегі дене байланысы байланысты ... ... ... жасы үлкен немесе жолы ... ... ... ... есте ... ... Сіз ... қол алысу үшін қолыңызды созатындай
етіп, иығыңызды сәл алға ұмсындырып, адамды ... ... ... ... ... адамның сіздің қозғалысыңызға ойланбастан жауап беруі үшін,
бұны өте ... ... ... Бұл үшін үйде ... ... ... жаттығуға
болады, бұл әзер байқалатын қозғалыс болуы тиіс.
Бұдан басқа, біздің мәдениетімізде қол ... үшін әйел ... ... есте ... ... Егер әйел ... өзі ... қолын созса,
бұл – оның құқығы, ерекше ықыласының белгісі. Қол алысу үшін созылған ... ... ... ... ... ... сәл ... тұстан
беріледі. Сүю үшін қол шамамен диафрагма тұсынан, ... ... ... ... ... сүю, ... егер ол қол алысу үшін
созылған болса, орынсыз. Ер адамдардың қол ... ... ... ... ... ... жұмсалатын күш шамамен бірдей болуы тиіс, шамадан
тыс күш жұмсаудың қажеті жоқ. Солғын және ... қол ... да ... ... ... ... мүмкін. Әйел адамның қолын ешбір жағдайда қатты қысуға
болмайды, бұл жай ғана ... ... ... ... білдіретін қол алысу.
Екінші ереже – көз байланысы. Көз байланысын ... ... ... 10-15 %-да ... тұру ... ... ... содан соң басқа жаққа немесе оның қолдарына, отырған отырысына,
қимылдарына қараймыз, содан соң қайтадан ... және ... ... көз түйістіруден қашқақтайтын болса, бұл ұялшақтық, ... ... ... ... ... ... де қабылданады.
Үшінші ереже – әлеуметтік арақашықтықты қысқарту. Әлеуметтік және дене
арақашықтығы неғұрлым қысқарақ болса, байланыс та соғұрлым ... ... ... ... ... кірген кезде есіктен сөйлей бастаудың
қажеті жоқ, үстелге жақынырақ келген дұрыс. Рұқсатсыз отырмау ... ... ... не ... рұқсат сұрау қажет. Егер ... ... оны ... және ... қырындап отыру үшін бұрып қойған ... ең ... ... ... тізе ... ... болады да, қажет
болған жағдайда, ... ... сәл ... ... ... ... ... ауыр болса, қай жерге ұсынса, сол жерге отыруға тура
келеді, креслоны жылжытудың қажеті жоқ. ... ... ... мен
қандай да бір басқа заттарды қозғамау керек. Егер кабинеттің ... ... бір ... ... ... өз ... оның ... қоюға болмайды, қолына берген дұрыс.
Егер бұл сіздің кабинетіңіз болса, үстел басынан шығып, қол ... ... ... ... ... дұрыс. Қаласаңыз, үстелге емес, жеке
тұрған кішкене үстелге отыруға ... ... ... ... ... немесе 45 градустық бұрыш жасап отырған нұсқа – ең ыңғайлы
нұсқа. Егер ... ... ... ... ... ... және ... әңгімелесу барысында, үстелге қандай да бір папкаларды, ... да, мезі ... ... ... ... ...... оның маңыздылығы туралы айту. Адамның өзіңіз
үшін маңызды тұлға екендігін оған ... ... ... – бұл, ... ... үшін ... кеш бойы дайындалғаныңызды, оның пікірін өте
бағалайтындығыңызды, оның офисі сізге ұнағандығын және т.б. ... ...... ... жағатын бір нәрсе айту, бірақ бұл жарамсақтық немесе
жай ғана манипуляция болып көрінбеуі тиіс.
Бесінші ереже – келіссөздерді жүрдім-бардым: дәлізде, ... ... ... адаммен кездейсоқ кездесіп қалған жерде жүргізуге ... ... ... ... адаммен істер туралы қайда болса, сонда,
тіпті оны дәретханаға кетіп бара жатқан жерінен ұстап алып та сөйлесе беру
«қалыпты ... ... да, есте ... ... ... ... және ... лайықты құрмет көрсетпейді; бұл мұндай
әңгімелесу туралы жағымсыз әсер ... алып ... ... қалған кезде істеуге болатын жалғыз нәрсе – ... ... мен орны ... келісу.
Тренингтегі барлық ережелер сияқты, бұл ережелер де ұсыныстық сипатқа
ие, олар әрқашан дерлік «жақсы жағына» жұмыс ... ... ... да бір
жағдайда, мүмкін, «жаман жаққа» да істеп кетуі мүмкін. Қалай ... ... ... ... ... ... байланысты орнатуға
мүмкіндіктерді арттырады. Бірақ оған кепілдік бермейді.
Қандай да бір ... тағы да ... ... ... ... сыйымды
шектерде. Сатылар бойынша теория теңдестірілген болуы тиіс – ... және ... ... теорияны шамадан тыс көп қолданбаған дұрыс.
«Конференция»
12 (ең кемі 9) қатысушы қажет. Егер ... одан көп ... бір ... бақылаушы етуге болады.
Үш адам есіктің сыртына шығады, ... ... ... ... ... ... Егер ... көп болса, төрт-төрттен бөлінулеріне де
болады.
Нұсқаулық. Топтардағы адамдарға арналған ... ... ... ... ... ... ... да бір тақырыпқа
әңгімелесіп тұрсыздар. Есік сыртындағы үш адам – буфетке немесе ... ... ... ... таныстарыңыз. Қазір олар қайтып келеді, және
олардың міндеті ... кез ... ... ... ... түсу, әңгімеге кірісу болады. Олар бір мезгілде кіреді, және
олардың әрқайсысында байланысқа түсу үшін екі ... ... ... ... екі ... ... жаттықтырушының айтуымен олар сағат тілі бойынша
келесі топқа, ... соң екі ... ... ... ... көшеді, нәтижесінде
әрқайсысы барлық үш топта болып шығады. Сіздерге қатаң тапсырма: сіздерге
кім ... ... ... қабылдамайсыздар – сіздер оған жаман
қарайсыздар, екіншісіне бейтарап қатынаста боласыздар, үшіншісіне ... ... мұны ... ... ... ... қатысушыларға арналған нұсқаулық: «Сіздер үзіліске
шықтыңыздар және қазір бөлмеге ... ... онда ... ... ... ... ... Сіздердің
міндеттеріңіз: кез келген топты таңдап, олармен ... ... ... Мұны ... ... жасау қажет, өйткені сіздерде барлығы екі-ақ
минут уақыт бар. ... соң, ... ... ... сағат тілі
бойынша екінші топқа көшесіздер, онда да сол ... ... соң ... ... топқа көшесіздер».
Ойын аяқталған соң барлығы шеңбер жағалай отырады да, ойынның ... Бұл – ... кері ... ... ... ... ... есік сыртына шыққан және ойындағы басты рольдерді орындаған адамдар,
содан соң үш ... ... өз ... айтады. Егер бақылаушылар болса,
олар соңғы ... өз ... ... ... барысында топтардың
тапсырманы қалай түсінгендіктеріне көңіл аудару қажет: жаман, бейтарап және
жақсы ... ... не? ... шығару кезінде жаттықтырушы
мынадай қорытынды шығарады: егер сіздерге деген қатынас ... ... ... кез ... ... ... ... шығуы мүмкін. Топтың
бірден ол адамға оның ... ... ... ... ... ... айтқаны және оның басқа уақытта келуін өтінгені дұрыс, ... ... үшін өте ... және ... ... ауыр ... ... егер сіздерді қабылдаса, ол бірден ... ... түсу де өте ... Үшінші қорытынды бейтарап қатынастың
болмайтындығын білдіреді. Қатынас не тек «жақсы» ... ... ... бұл ... ... де, және, демек, бірден адамға ... ... ... оған ол ... айту қажет.
Ойынды видеоға түсіруге ... және ... ... ... ... ... ойын ... бет-әлпеттерінің қалай
өзгергендіктерін көрсетуге болады.
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------
4.3. ЕКІНШІ САТЫ – «БАҒДАРЛАНУ»
Екінші саты туралы әңгіменің ... ... ... ... қалай ... ... және ... осы ... ... ... бағдарлануыңыз үшін
осы сатыда не істей білу керек?» деген сұрақ қойған орынды. ... ... ... ... бойынша емес, қалауы бойынша), өз пікірлерін
мазмұндайды. Пікірлер әр алуан болуы мүмкін. Мысалы: ... ... ... ... ... ... керек», «шыншыл және адал болу керек» және т.б.
Жаттықтырушы, барлық ... ... сөз бере ... ... және адамдардың бір-бірінің ... ... ... үшін ... ... ... тек бір ғана дұрыс пікір
болуы мүмкін дегенге сенсе де, әрқашан бір ғана пікір емес, барлық ... ... деп ... мүмкін.
Топтық пікірталастан кейін жаттықтырушы қорытынды ... да, ... ... ... ... білу ... тыңдай білу керек және монолог
кезінде де, сондай-ақ тыңдау кезінде де адамның ауызша емес көріністеріне
көңіл ... білу ... ... ... әңгіме жүргізу техникаларының 3 типі ... ... ... тигізбейтін, аралық және түсінуге ... ... ... ішінде атын атамай-ақ, әрбір техниканы оқып
шығып, қатысушылардың әрқайсысының оны – 3-тен + 3-ке ... ... ... ... ... ... кестеге жазып отыруға болады. Шеткі
ұпайларды қойған қатысушылардан олардың неге ондай ұпай ... ... ... ... беру топтың әр түрлі техникаларды әр түрлі
адамдардың жағдайға және көзқарасқа байланысты әр түрлі ... ... үшін ... ... тиімді техника жоқ, бірақ белсенді
тыңдау техникасы шебер пайдаланылған кезде көбінесе ... ... ... ... ... ... жүргізудің барлық тәсілдерін
атауларымен бірге оқып шығып, әрқайсысы бойынша қысқаша түсінік беріп кете
алады.
Теріс баға, елемеушілік және ... ...... ... үш ... ... түсінуіне септігін тигізбейтін болып есептеледі
және, бәлкім, тренинг қатысушыларының ... бұл ... ... бағалаулары мүмкін, бірақ, қандай да бір жағдайларда бұл тәсілдер
оң нәтиже әкелуі ықтимал.
Әңгіме барысы туралы ... ...... ... ... ... ... Олардың көмегімен әңгімелесушіге «мен сені тыңдап
отырмын» ... ... ... ... шын ... ... ... әңгімелесуші әріптесін мұқият тыңдап, үнемі басын
изеп, мақұлдап отырады да, бір ... ... ... ... ... бір
мәселесі туралы ойланып кетіп, дәл солай аңдамастан басын изеуді жалғастыра
беруі мүмкін.
Соңғы болып ... ... ... ... техникалар –
белсенді тыңдау тәсілдері келеді. Бұл нұсқада вербализацияның үш сатысы
берілген, және ... топ ... ... ... ... неше ... біреуін, екеуін немесе үшеуін жаттықтыру
керек екендігін өзі ... А ... ... ... ... ... ... қайталайды, бұл орайда ол: «Менің сізді түсінуімше...»; «Сіздің
ойыңызша...»; «Басқаша айтқанда, сен ... деп ... және т.б. ... ... ... алады.
Вербализация, Б сатысы: сөз орамын түрлендіріп айту. Әңгімелесуші
әріптесінің ... ... және ... ... ... оның сөздеріндегі ең маңыздысын қысқаша тұжырымдайды: ... ... ... ... ... ... ... «Сонымен...».
Вербализация, В сатысы: идеяны дамыту. Әңгімелесуші әріптесінің
айтқанынан қисынды ... ... ... ... ... ... болып шығады»; «Сіз осылай есептейсіз, өйткені ... сияқты».
Вербализацияның үш сатысы ақпаратты қайта өңдеу дәрежесімен ... ... ... әңгімелесуші берілген ... қай ... ... ... ... қандай да бір
басқа тәсілді пайдалану керектігін өзі анықтайды.
Вербализация ... ... үшін ... ... ... ... ... барлық үш сатысына түсініктеме
беріледі. Келтірілген мысалдарда вербализацияның ... ... және ... ... ... ... Вербализацияда оның
әріптесті тыңдауға мәжбүр ететіндігі басты болып табылады. Егер адам өз
алдына әріптесінің ... ... ... ... ол оны ... және
естуі тиіс. Егер енжар нұсқада тыңдаса, әдетте мынадай ... ... адам үш ... ... ... біз оны екі ... ... да,
оның не айтқысы келіп отырғанын түсіндік деп ойлаймыз. Содан кейін біз оны
тыңдамаймыз, жай ғана ... айту ... оның ... ... күтеміз.
Бірақ дәл сол соңғы минутта адам, мүмкін, ең маңызды ... ... Дәл соны ... ... де жасауы мүмкін, және нәтижесінде ... ... ... ... ... отырғанымызды байқаймыз. Мұндай жағдай кез
келген адамда өмірінде бір рет болса да, болған шығар. Осы ... ... ... ... деп ... – ол әңгімелесушіні белсенді
тыңдауға, яғни, осыған күш салуға ... ... ... функцияларын қарастыруға болады.
1. Вербализация ақпарат жинауға мүмкіндік ... Біз ... ... ... белсенді ... ... ... көбірек ақпарат ... ... ... вербализация әңгімелесушіге көбірек сөйлеуге және
сол арқылы бізге көбірек ақпарат ... ... ... ... ең ... ... көрсетуге көмектеседі. Нақ осы
маңызды ақпаратты ауызшаландыруымыздың және, тиісінше, әңгімелесушіні ... оның ... ... ... бұл ... бола түседі және екі жақпен де бірдей түсініледі.
3. Вербализация әріптестің сөздері дұрыс ... ... Бұл ... ... ... ... ... өзінде
әріптестің сөздерін түсінудің дұрыстығын нақтылау болады, егер әлдене дұрыс
болмаса, әріптестің даулы ... ... ... ... ... ... жақсырақ есте сақтауға ... ... ... ... есте ... түсінікті.
5. Вербализация ақпаратты ұғынуға көмектеседі. Әріптестің ... ... ... тағы да бір рет ... ... және ... болады. Күрделі жағдайларда бұл өте маңызды болуы мүмкін.
6. Вербализация қорытынды шығаруға көмектеседі. Вербализацияның әрбір
үдерісі – қандай да бір ... ... «Біз ... ... ... өзенінде жүзбейміз, ал бір қалқыма белгіден екіншісіне ... ... ... ... ... ... ... оралып, жолды
жалғастыруға болады.
7. Вербализация проблеманың арнасында ұсталып тұруға көмектеседі.
Вербализацияның бұл ... ... ... ... ... Тақтаға
тізбектің суретін салып, әріптестің вербализацияның көмегімен қалайша
әріптесінің айтқан ... ... ... ... екіншісінің өз
кезегінде дәл солай жасайтынын, және біздің тізбегіміздің қалай болса да
иілетінін, бірақ үзілмейтінін, оның ... ... ... ... ... ... ... әріптеске бағдарлану құралы болып ... ... ... ... ... табылатындықтан, әріптес үнемі
біздің назарымызда болады.
9. Вербализация әріптеске өз ... ... ... ... өзі, ... оның өз сөздерін
қайталағанын тыңдап болғаннан кейін, өзінің жаңа ғана не ... ... ... өте ... ... ... бұл күлкілі болып
көрінуі мүмкін, бірақ күрделі келіссөздер жағдайында өте ... ... ... ... ... ... ... «тиянақсыз» адамдармен, яғни, әңгіме барысында ... ... рет ... мүмкін адамдармен келісуге мүмкіндік
береді. Әңгіменің жекелеген үзінділерін ауызшаландыра және ... ... ... ... ... кейіннен қол жеткізілген
уағдаластықтарда әлденені өзгертуге әрекет ... ... ... ... ... ... ... алуға уақыт береді. Бұл ... ... оңай ... ... ... және не жауап берерін
білмеген студент сұрақты қайталауы және осы уақытта жауапты есіне ... ... Егер жай ғана ... ... ... ... болса, кідіріс созылып кетіп, жағдай ширығып кетуі ... ... ... ... ... кез ... ... сұрақты қайталап, азғантай
уақыт ұтуға болады.
12. ... ... ... ... ең маңызды
функцияларының бірін көрсетуге болады – ... ... ... ... ... Мысалы, сізге күрделі сұрақ қояды. Сіз
сұрақты қайталап, кідіріс жасайсыз. Және ... ... ... ... ... – ол тағы да ... айтуы тиіс.
Бұл өмірде қалай көрініс таба алады? Жаттықтырушы топтан: «Кім келесі
ойында ерікті болғысы ... - деп ... ... ... ... ... ... кідіріс жасалады. Егер еріктілер болмаса, бәрі үнсіз
қалады, бастарын төмен түсіреді. Ары ... ... үдей ... ... ... ... «Сен барсаңшы!» - деуі мүмкін. Егер ол бас ... одан әрі үдей ... де, ... ... ... ... ... Ал егер
топтағы біреу жаттықтырушының сұрағын қайталап, кідіріс ... ... ... ... ... және оны ... айтуға, мысалы: «Иә,
бізге ерікті керек», - деуге немесе қазір ... ойын ... деп ... ... ... ... ... бойынша әріптесіңе
сөзін қайтаруға мүмкіндік береді, және ол адам ... ... ... ... тыңдау техникаларын меңгеру үшін «Құрғақ жүзу» және «Жартылай
құрғақ жүзу» жаттығулары пайдаланылады.
Құрғақ және жартылай құрғақ жүзу үшін ... ... ... ... ... ... ... бәрі бір ... ... «Мен ... ертең есеп беруді тапсыру керек
екендігін түсінемін, бірақ, сіздер ... ... осы ... ... оғаш, және мен олардың маған менің жұмысымда қалай
көмектесетіндігін ... оның ... ... ... ... ... менің жеке қасиеттеріме, менің қабілеттіліктеріме, менің жай-күйіме
қатысты. (Кідіріс – ... ... ... ... адам ... ... ауызшалайды, содан соң мәтінді үшінші адамға оқиды, ... ... және т.б. ... ... ... бірақ бәрі
вербализация үдерісі қалай өтетіндігін көре және ести ... Егер ... ... ... түзете алады. Жаттығуды 4-5 адам ... ... соң ... ... ... ... болады.
«Жартылай құрғақ жүзуде» адамдар жұппен жұмыс істейді. Жұптарға мәтін
жазылған парақ беріледі де, олар ... ... ... жұптар
бір мезгілде жұмыс істейді де, ... осы ... ... ... ... ол жай ғана әр ... кезекпен
жақындайды, бірақ барлық қатысушыларда жаттығуға мүмкіндік ... ... ... ... ... және олар ... 15 минут шұғылданады.
Бұл жаттығуларда адамды ары қарай ... ... ... ... маңызды. Осылайша, вербализациялар ... ... және ... ... ... ... ... де білуге мүмкіндік
береді. Бұл техника клиент өз проблемасы ... ... ал ... сол ... ... ол өзінің проблемасын түсініп, шешімін
тапқанша сөйлеуге итермелейтін гуманистік психотерапияда ... ... ... ... ... ... үшін әр түрлі
ойындар өткізіледі, мысалы, топ қатысушыларына ... ... ... ... Ал ... ... ... үшін көбінесе жасырын
түрткіге арналған ойынды өткізеді.
Жасырын түрткіге арналған ойындар
Ойынның қатысушысында ... ... ... және ... ... ... бар. Алайда проблеманы сол түрткі ашылған ... ... ... ... ... ... адам келеді де, көптеген
себептерді: жолдың алыстығын, жақсырақ ... ... және т.б. ... ... ... келетіндігін айтады. Ал нағыз түрткі – шебермен
болған ... бұл ... ол ... ... ... ... ... егер бастық түсініп, проблеманы шешсе, қоластындағы адам, әрине,
жұмыста қалады. Яғни, қалғысы ... ... ... да ... Бұл ... ол ... ойлайды: егер мен директорға маған ... ... ... оған ... ... туралы айтуға тура
келеді, ал егер ... ... ... мен ... ... ... мені қалуға көндіріп көретін шығар. Қарап тұрсаң, не
қақтығысқа шығармыз, не ол ... ... ... ... ұсынар (менің
тікелей бастығыммен емес). Бастыққа, қалай болғанда да, адамды ұстап қалуға
тапсырма беруге болады.
Бұл ... ... ... ... ... Алдымен өз пікірлерін
бақылаушылар айтады. Әрі, олар да қызметкердің жасырын түрткісін ... да ... ... ... ... ме, оған ... проблемасын шешудің сәті түсті ме және ... ... ... өз ... ... мүмкін. Содан соң директор өз пікірін
айтады: берілген жағдайды өзінің қалай түсінетіндігін және ... оған ... ... проблема, оның ойынша, қандай ... соң ... ... ... алған әсерімен бөлісе отырып, өз
пікірін айтады және ... ... ... ... ... ... әңгімелесу барысында осы жасырын түрткіге шықпаса, бірақ, мүмкін,
жағдайды түсінуге өте жақын болса, бұл әсіресе көрнекті болады.
Бұл ойын әр ... өтуі ... бәрі ... ... ... ... ... болады. Бірақ тіпті ол
жасырын түрткіні анықтай ... да, ... ... ... ... ... топқа директордың мұндай мүмкіндігі болғанын, және талай рет
болғанын оңай көрсетуге болады. Ол жай ғана ... ... ... ... ... соны ... тырысқан, ал жасырын түрткіге дейін
жетпеген. Және ... ... ... ... адамның өзі: «Міне,
қараңыздар, мен оған осы ... ... ... басты себеп емес екендігін,
басқа да себептер бар екендігін айттым, ал ол бұған көңіл аудармады», - ... ... егер ... жасырын түрткіге шыққан жағдайда, мұны да: қай
мезетте болғанын және бұл ... оған ... ... ... оңай ... болады.
Жасырын түрткіге арналған ойынның тағы бір мысалы. ... адам ... де, ол да ... шығатыны туралы айтады, бірақ
жасырын түрткісі басқаша, айталық, қандай да бір махаббатпен байланысты
ізге түсу ... ... ... тым ... көңіл бөлінуі. Қоластындағы адам
мұндай қатынастарға түскісі келмейді, бірақ, сонымен бір ... ... ... ... ... сыйақыдан немесе соған ұқсас бірдеңеден
айырылуы мүмкін екендігін түсінеді. Сондықтан ол ... ... ... ... ... ... өзінен-өзі түсінікті болатынына
үміттене отырып, жұмыстан шығуды ойлайтынын айтады. Бұл ойын бірінші ... ... ... ... ... басқа бір нұсқасы – ұйым
қызметкерлерінің сынақтамадан ... ... ... ... ... ... ... бас тартады, ал жасырын түрткі қызметкердің
психологқа сенбейтіндігінде. Себебі, өткен жолы ... ... ... ... қызметкерді сыйақыдан айырған болатын. Бұл
жолы психолог ... ... ... ... Қызметкер бұл туралы тура айтпаса
да, салдарынан қорқатындықтан, сынақтамадан бас тартады.
Ал жалпы, жаттықтырушының ұйымдағы жағдайды ... және ... ... ... ... ... арнайы бергені жақсы.
Жұппен жұмыс істелетін жасырын түрткіге арналған ойын
Нұсқаулық. Топ қаққа бөлінеді, бір ... ... ... ... ... арналған нұсқаулық: «Сіз қазір бастық болып жұмыс
істейтін өз танысыңызға қонаққа барасыз. Сіздің міндетіңіз – ... ... өз ... ... ... алып ... Ал проблема алдыңғы жұмыстан
сізді жаман ... ... және ... себепсіз бармай қалғаныңыз үшін
шығарып жіберіп, сіздің оған бұл ... ... ... екінші жартысына арналған нұсқаулық мынадай: «Сіз – ... ... ... ... ... өз үйіңізде отырсыз, және сізге қонаққа
сіздің танысыңыз келеді. Сіздің міндетіңіз – жай ғана ... ... ... техникалары туралы ұмытпаңыз, өйткені оның жай ... ... тағы бір ... ... ... ... жай ... адамға қонаққа бір әйел келеді және балалар туралы: ... ... ... ... ... болады және т.б. туралы сұрастыра
бастайды. Ал ... ... ... ол ... жеке ... оқып қойды.
Бала оны көріп қалды да, анасымен екі апта ... жүр. Бір ... ... келеді, екінші жағынан, жасаған қылығын мойындауға ұялады.
Бұдан басқа, жасырын түрткісіз кез келген ... ... ... ... ... ... тыс ... берілген өтінішке қол қоюға
көндіру, немесе жалақыны арттыру, немесе аудандық әкімшілікте қағазға ... және т.б.), ... бұл ... ... ... ... орналасу»
Жақсы ойын, мұнда бірден екі әңгімелесуші де ... ... Бұл ... үш кезеңмен ойнауға болады. Біріншісі – ... ...... ...... беруші), содан соң талқылау мен
талдау. Екінші ...... ... ... да, ... ... ... кезең – бір директорға үш үміткер келеді де, ол біреуін
таңдап алады.
Нұсқаулық. Есік ... ... ... ... сіздің
мамандығыңыздың қызметкері керек екендігі туралы сіз ... ... ... ...... ... ... осы
қызметке алуына қол жеткізу. Сұхбаттасу ... ... ... ... беру, бірақ сондай-ақ жұмыс туралы барынша көп ... ... ... ... ... ... жағдайлары, жалақы туралы келісуге
тырысу қажет болады. Басшыдан қосымша ... алу үшін ... ... ... сіз ... өзі ... сөйлейтіндей жасай
алатын шығарсыз».
Іште қалғандарға арналған ... «Сіз – ірі ... ... үміткер ұсынатын мамандықтағы ... ... Сіз ... бердіңіз, және қазір бір адам сұхбаттасуға келеді. Сіздің
міндетіңіз – осы адаммен сөйлесіп, оның ... ... ... ... ... ... алу, нақтырақ білу үшін,
вербализацияларды ... ... ... Бірінші кезең. Есік сыртына шыққан қатысушылар бөлмеге
кіріп, әрқайсысы өзіне жұп таңдайды. Ойын бес-жеті минут жалғасады. Уақыт
аяқталғанда, ... ... кері ... екі минут береді.
Жұптағы қатысушылар ойынды талқылап, бір-біріне нені пайдалы деп ... ... ... соң ... ... шеңберге отырады да: үміткерді жұмысқа
алды ма, жоқ па, және ... және олар ... ... ... ... нені маңызды деп санаса, соны кезекпен әңгімелей бастайды.
Екінші кезең. Екінші нөмірлер есік ... ... да, дәл ... ... Олар үй-жайға кірердің алдында оларға ... әр ... ... ... ... жұмыс істеуге отырулары
керек екендіктерін айтқан дұрыс. Ойын сондай-ақ ... ... ... ... – жұптағы кері байланысқа екі минут және ... ... ... ... ... нені ең ... ... ретінде
белгілегені, олардың қандай ұсынымдарды тұжырымдаулары мүмкін екендіктері
туралы әңгімелесуге де болады.
Үшінші кезең. Жаттықтырушы үш ықылас білдірушіге ... ... ... ... болатын келесі ойында өздерін байқап көруге
ұсыныс жасайды. Үш қатысушы есік сыртына шығады. Оларға арналған ... ... ... ... ... ... (бұл жерде нақты
ұйымды атауға болады). Сіздер газеттегі хабарландыруды ... ... да, ... осы уақытты белгіледі. Сіздердің міндеттеріңіз –
осы конкурста ... ... ... ... ... ең жақсы әсер қалдыра
алатындықтарыңызды ойлаңыздар, біздің алдыңғы ойында үйренгеніміздің бәрін
пайдаланыңыздар».
Топтағы қалған қатысушылардан ... ... ... ... ... Ықылас білдірген адам үстел басына отырады, беделін
күшейту үшін оның үстеліне телефон, қандай да бір ... ... ... ... болады. Оған арналған нұсқаулық: «Сіз – ұйым директорысыз
(ұйымның бейіні мен ... ... ... ... ... бір қызметке
маман қажет. Сізге үш үміткер қоңырау шалды және сіз ... ... ... сіз ... кезекпен әңгімелесесіз, содан соң кімді
алатыныңызды, кімді ... ... ... және ... ... ... ... да, талқылау соңында бізге мәлімдеңіз».
Бұл ойын видеоға түсіріледі. Бейнежазбаны көру кезінде жаттықтырушы
топтың ... ... ... ... және мұның
қаншалықты сәтті болғандығына ... ... ... пайдаланылатын тағы бір ойын, ... ... ... өте ... өтеді. Ойынға екі адам (ер адам мен әйел
адам болғаны жақсы) ... Олар есік ... ... Есік сыртындағыларға арналған нұсқаулық: «Әйел адам ... ... Ол ... өзінің жаңа фильмінің таныстырылымына
келді және баспасөз мәслихатында сөз сөйлейді. ... ... ... ... ... ... беру, содан соң журналистердің сұрақтарына
жауап беру. Екінші қатысушы – ер адам – ол аудармашы. ... ... ... ... оның ... ... жауаптарын аудару және
оған қойылған журналистердің сұрақтарын аудару. ... ... ... орыс ... ... ... ал аудармашы оны аударады (бұл ағылшын
тілінде айтылғандай етіп). Ол сондай-ақ ... ... ... және оның ... берген жауаптарын аударады».
Қалған қатысушыларға арналған нұсқаулық: «Сіздер – журналистсіздер, өз
газеттеріңізге ат ойлап ... ... ... ... отырыңыздар.
Қазір осында американдық киножұлдыз келеді де, оның жаңа ... ... ... ... ... ... ... туралы
әңгімені тыңдайсыздар да, өз сұрақтарыңызды қоя аласыздар. Аудармашы ... және ... ... жауаптарды, олар сіздерге түсініксіз болып
отырғандай, аударады».
Ойын ... өте ... ... ... аудармашы сұрақтар мен
жауаптарды күлкілі етіп аударғанда. Ол журналистер дұрыс емес ... ... ... тым ... ... деп санап, мүлдем басқа
сұрақтарды аударуы мүмкін. Кейде, ... оның ... ... тым қатты
сұрақтар қойылып жатса, оны қорғай бастайды. Сонымен бір ... ... ... әріптесінің сөздерін кейде сөзбе-сөз, ал кейде өзі ... ... ... ... ... АУЫЗША ЕМЕС ТҮРЛЕРІ
Бағдарлану сатысындағы келесі маңызды мезет – қарым-қатынастың ауызша
емес түрлері. Неліктен бұған көңіл ... ... ... ... ... 10 % ғана ... білдіреді, ал қалған сенім ... емес ... ... ... ... емес ... дәстүрлі түрде бірнеше параметр
жатқызылады.
1. Сөйлеу сипаттамалары: сөйлеу ... ... ... ... және т.б. Мұнда топтың назарын кейде тіпті айтылған бір сөздің
дауыс ырғағы ... ... ... әсер етуі ... ... ... Иттердің өз иесін қалай тыңдайтындығын мысалға ... Ит ... ... бірақ дауыс ырғағына өте сезімтал ... ... ... иесі ... «Келе ғой, менің қымбаттым», - деп, өзіне
шақырса, бірақ бұл кезде оның дауыс ... ... ... ... ит бірден
құлағын тігіп, өте баяу жүріп келеді. Ал егер дауыс ырғағы басқа болса, ит
жүгіріп ... ... ... ... да ... ... өте сезімтал келеді, және бұған арнайы көңіл аудару қажет.
Мысалы, сізге құрбыңыз қоңырау шалып, «Сәлем» деген бір сөзді ... ... ... ... ... оның бұл сөзді қалай айтқаны бойынша, оның ары
қарай не ... ... ...... ... арақашықтық және дене қалпы.
Әріптестердің өзара орналасуы әңгімелесу кезінде маңызды роль атқара ... 90 ... ... ... ... орналасу ең жақсы нұсқа болып
есептеледі – бұл бір ... өте ... ... ... ... мүмкіндік береді, сонымен бір уақытта, әрқашан көз түйістіріп,
қажет болған жағдайда, әңгімелесушіңе жанасуға ... Ал ... ... ... отырғанда, «қарама-қарсы» сөзі дәл сол қатынастардың
ықтимал дамуын көрсетеді.
Әңгімелесушілердің арасындағы ... ... 0-ден 50 ... ... жеке (сырластық) арақашықтық немесе дербес психологиялық
кеңістік деп аталады. Бұл аймаққа тек ең жақын адамдар ғана ... ... кіру ... ... ... ... см-ден 1 м-ге дейін – достық арақашықтық. Оған ... ... ... ... ... керек. Егер бұл адаммен бірінші әңгімелесу болса, онда
бірден достық арақашықтыққа енудің қажеті жоқ, бұны ... ... ... ... өйткені сіздер әлі дос емессіздер ғой.
150 см-ден 4 м-ге ...... ... Осы ... ... мен ... жүргізіледі. Төрт метрден астам – ... ... ... ... дәріс оқу ... ... ... жасай отырып, адам болып жатқан оқиға ... ... ... ...... тыңдауға да,
тыңдамауға да болады.
Дене қалпы әдебиетте кейде тым үзілді-кесілді түсіндіріледі, бірақ біз
үшін осы түсіндірулердің ... ... ... ... ... ... «екі крест» дене қалпы – аяқты аяқтың ... қою және ... ... ... жабық дене қалпы ретінде түсіндіріледі, әйтсе де,
мұндай дене қалпы адамның асқазаны ауырып тұрғандығын да ... ... ... көпшілігі бұл дене қалпын жабық ретінде қабылдайды, және
бұл маңызды. Дене ... ... да ... ... – оның қарым-қатынас
барысында өзгертілуі. Егер дене қалпы әңгімелесу кезінде ... ... ... ... ... ... немесе әңгімеге,
оның мазмұнына деген қатынастың өзгергенін білдіреді.
3. Қозғалыстар мен қимылдар. Қозғалыстар мен қимылдар да психологиялық
әдебиетте егжей-тегжейлі сипатталған. Дене ... ... ... ... түсіндіріледі, бірақ, негізінен, бұл авторлардың
сенімділігін ... ... ... мен ... ... ... мен ... екі типі – бейнелегіш және күшейткіш
типтер көрсетілетін тәсілге көңіл аудару жеткілікті. Не ... ... өз ... ... ... не әңгімелесушінің әңгіменің
тақырыбы болып отырған нәрсеге қатынасының көрсеткіші болуы мүмкін қандай
да бір көріністі бейнелейді. Егер ... ... ... ... ... ... ... аудару керек, себебі, бұл маңызды болуы мүмкін.
4. Ым-ишара. Ым-ишара да қарым-қатынастағы маңызды ... ... Бала ... ерте ... ... анасының бет-әлпетіне қарап, оның
өзіне де, өзінің іс-әрекеттеріне де қалай қарайтынын түсініп ... біз ... ... ... ... ... ... әңгімелесушіміз де біздің бет-әлпетімізге көңіл аударады. Сондықтан
әңгімелесушінің ым-ишарасын қадағалап отыру және ым-ишараның қандай да ... не ... ... және ... нені білдіруі мүмкін екендігін
түсіну маңызды. Және, әрине, өз ... де ... ... сазарып, бедірейіп отырудың қажеті жоқ, бірақ, бет-ауызды тым көп
тыжырайтудың да әңгімелесушіге теріс ықпал етуі ... ... ... Көз ... ... ... атап ... көз байланысы ауызша
емес қарым-қатынаста маңызды мезет ... ... және бұл ... ... ... тағы да ... сала кетуге болады.
Ауызша емес мінез-құлыққа назар аудару өз мінез-құлқыңды бақылауға да,
сондай-ақ басқалардың ауызша емес мінез-құлқын ... да ... ... ... саналы түрде конгруэнттілікке ұмтылу қажет –
бұл адамның сол бір нәрсені айтуы да, көрсетуі де тиіс екендігін ... ... ... ... ... Психологтың
қабылдауындағы клиенттің өз отбасын өте жақсы көретіндігін айтып, сонымен
бір мезгілде тізесін ... ... ұрып ... конгруэнтті
еместіктің мысалы бола алады. Әрине, мұндай анық ... ... ... және ... өзі мен оның ... деген сенімге ықпалын
тигізе алады.
«Мафия» ойынын еске түсіруге болады (нұсқаулығы ары ... ... ... ал енді ... ... тастайды», өйткені бір адам өзінің
ауызша емес мінез-құлқына сенетіндей етіп жасады, ал екіншісіне сенген ... бұл ... ... ... адал емессің десе, ол (мұның әділ
еместігінен) қызара бастайды. Қатысушылар мұны дәлел ретінде қабылдайды ... ... ... мен ... болса, бүкіл тренинг бойында ауызша емес
мінез-құлыққа және ... ... ... ... ... ... емес
мінез-құлық туралы ақпараттан кейін келетін барлық ... ... ... дене ... ... және т.б. да ... ... қалам, қағаз бар болатын «кабинеттегі» ойындар кезінде бұл әсіресе
жақсы байқалады. Адамдар үстел үстінде ... ... ... ... ... ... Кейде үстел үстінде нағыз футбол матчы
ойналады!
Бейнежазбаны көру кезінде бір ... дене ... ... ... ... әсер ететіндігі өте жақсы байқалады. ... ... алға ... ... ... екіншісін сөзбе-сөз
мағынасында артқа шалқаюға мәжбүрлейтінін байқауға ... ... ... ... орын ... оның орындығын жылжытуына тура келеді.
Және бірінің екіншісіне ... ... ... тіпті сөз айтпай-ақ
түсінікті. Тағы бір ... екі ... бір ... ... ... арқасына шалқайып отырады. Әңгімелесуге деген
қызығушылықтың жоғалғаны бірден түсінікті.
Ауызша емес ... ... ... ... ... ... және ... үшін ойындар өткізу қажет.
АУЫЗША ЕМЕС МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚҚА АРНАЛҒАН ОЙЫНДАР
«Айна»
Топ бір-біріне қарама-қарсы екі сапқа тұрады (егер қатысушылардың саны
тақ болса, ... да ... ... ... ... ... ... мен қимылдарды жасайды, ым-ишарасы мен дене қалпын
өзгертеді, ал екінші саптағы қатысушылар, айна ... өз ... ... ... емес ... ... Ойын 2-3 ... созылады,
содан соң топтар рольдерімен алмасады.
«Қисық айна»
Бірінші сап кез келген қозғалыстарды жасайды, бірақ ... ... ... ... ... ... ... Айна (екінші сап)
бір қозғалысқа қалыс қалып, қозғалыстарды қайталай бастайды. Мысалы, адам
қолын көтереді, бір секунд ... ... ... соң ... ... көтереді,
айна алдыңғы қозғалысты жасайды, яғни, бір қадамға қалыс ... ... ... ... ... ... ... арқылы» беру
Барлығы дәл солай бір-біріне қарама-қарсы ... ... ... жұп ... ... Бір адам өзінің әріптесіне, өзі вагонда, ал ол
перронда тұрғандай, әлденені сөз ... ... ... ... ... ... Әріптесі, хабарламаға қарап, өзінің айтылғаннан нені
ұққанын айтады. Содан соң екінші жұп көрсетіп, шешімін табады. Және ... ... ... ... жасап шығады. Бұл ойындар ауызша емес
мінез-құлықтың теориясынан кейін бірден, бір ... ... ... ... бола ... ... соң бірі ... ойынды, егер сізге ахуалды аздап бәсеңсіту қажет ... ... ... да, ... ... емес ... туралы болып отырғанда
да ойнауға болады.
Нұсқаулық. Топ екі бөлікке бөлінеді. Әрбір шағын топ бейнелеп ... ... ... ... ... Содан соң екінші шағын топтың өкілін
шақырады да, оның құлағына осы сөзді ... ол оны өз ... ... ... ... ... ... сөздің мағынасын бейнелеп көрсету
керек. Бәрі белсенді түрде ... қоя ... ... ... жұмыс
істейді.
Ойынды уақыттан шектеуге болады, мысалы, көрсетуге екі минут беріледі.
Сондай-ақ топтар арасында есеп жүргізуге болады. Әдетте осы ... ... ... Бұл ... ... арттыра алады, және
бүкіл ойын анағұрлым көңілдірек өтеді. Кейбір ... ... ... ... ... айтпастан-ақ өздері
есеп жүргізеді.
Егер уақыт болса, әрқайсысының көрсетуші ролінде болып көргені дұрыс.
Өте күлкілі ... ... Бір ... ... ... көрсеткені есімде.
Өте күлкілі болды, топ осы мезетті ұзақ ... бойы ... алып ... ... ... ... ... болады. Бірақ мәтелдермен
жаманырақ, өйткені егер олар аса белгілі болмаса, шеше алмайсың, ал ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді және үштіктегі әрбір адамға роль ...... және ... екіншісі – «сал және керең», үшіншісі –
«керең және мылқау». Барлық ... ... ... ... ... ... нұсқасы ұсынылғаннан кейін олар бәрін қалай орындайтындықтарын
келісіп, содан кейін бұны ... ... ... тиіс. Содан соң әрбір
топқа жеке-жеке жағдай ұсынылады. Бірінші топқа – сіздер ... ... ... ... ... күнге қыздырынатындықтарыңызды,
шомылатындықтарыңызды және т.б. келісулеріңіз қажет. Екінші топқа – ... ... ... ... Үшінші топқа – орманға саңырауқұлақ
теруге немесе туған күнге және т.б. ... ... ... ... ... танытады, салдар қолдарын қозғамайды. Содан соң, келісіп
алғаннан кейін, әрбір топ осыны барлығына бет-әлпеттерімен көрсетеді.
Ойын өте көңілді ... ... ең ... оның ... ақпараттың
кейбір арналары бұзылған кезде не ... ... ... ... ... ауыр ... олардың үштікте бір-бірін
қаншалықты толықтырғандықтарын талқылауға болады.
«Мағынасыз сөз»
Ойынға екі адам ... – ер адам мен әйел ... ... ... ... ... ... де, екі күннен ... ... ...... ашуланған әйелімен татуласу. Әйелінің міндеті – оған өзінің
ол туралы не ойлайтындығының барлығын айту. Бірақ олар ... ... ал тек қана ... ... ... және т.б. ... мағынасыз
сөздерді ғана айта алады. Бұл жерде тек ауызша емес қарым-қатынас қана
болады. ... ... ... олар рольдерімен алмаса алады, күйеуі –
әйелі, ал әйелі ... ... да, олар дәл сол ... тағы да ... Ойын әдетте өте көңілді өтеді және оны сергіту жаттығуы ретінде
өткізуге болады. Егер қажет болса, ауызша емес ... ролі ... ... оны талқылауға да болады.
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------
4.4. ҮШІНШІ САТЫ – «БІРЛЕСІП ШЕШІМ ... ... ... ... ... ... сатысы деп атайды,
себебі, мұнда өз көзқарасыңды дәлелдеу және ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас үдерісінде бір-бірін
ести және дәлелдемелерін түсіне білмейді және тырыспайды да, ал бұл ... үшін ең ... ғой. Және егер ... ... ... өре» ... ... осының негізінде
өзіңіздің дәлелдемеңізді құратын болсаңыз, әңгімелесушіңіз сізбен тезірек
келіседі. Немесе сіздердің екеулеріңізге де бірлескен шешімге келу ... ... ... жаңа ... ... өткен дәлелдемелермен не істеу қажет? Олардың
қайсыбіреулеріне ... ... ... енді бір ... әр ... ... қарастыру қажет, бірақ әңгімелесушіңіздің
дәлелдемелерін елемеуге болмайды.
Әңгімеде неге көңіл аударған дұрыс? Әңгіме неғұрлым ұзаққа ... ... де ... көбірек болуы тиіс. Егер сізде дәлелдемелер
көп болса, сәйкесінше, қарым-қатынастың уақыты туралы алаңдамасаңыз ... ... егер ... аз ... ... уақытын шектеу қажет.
Дәлелдеме келтірудің екі негізгі стратегиясы бар – жоғары ... ... ... Егер ... әңгімелесушіңіз психологиялық тұрғыдан
әлсіздеу болса, егер ол өз ... ... ... ең ... ... ... Әріптес бірден келіседі, ары қарай жай ... ... өз ... ... ... үшін, әлсіздеу
дәлелдемелер келеді.
Егер ... ... ... ... өз ... болса, яғни, ол өз ұстанымында нық тұрса, әлсіз дәлелдемелерден
бастап, әріптесіңіз ... ... ... келісе бастауы үшін біртіндеп
олардың күшін ұлғайтып отыру қажет. Және, сонымен бір ... сіз оны ... ең ... ... ... алмайсыз, ол жай ғана дәлелдемеден
дәлелдемеге қарай өз көзқарасының дұрыстығына көзі жете береді.
Ары қарай 9-қосымшаны қарауға ... ... ... ОЙЫНДАР
«Бау өткізу»
Топ қаққа бөлінеді де, барлығы бір-біріне ... екі ... ... ... ... ... бір жағы – «жақтаушылар»,
екінші жағы – ... Ары ... ... кезекпен жақтайтын және қарсы
болатын өз дәлелдемелерін келтіреді. Кез келген тақырып болуы ... ... ... беру ... пе, жоқ па, жоғары білім алу керек
пе, жоқ па және ... ... ... ... ... өз ... ... (мысалы,
некеге не үшін отыру қажет). Екінші шағын топтың қатысушысы, бірінші
қатысушының ... ... ... оның ... ... береді және
өз дәлелдемесін келтіреді (некеге отырудың неліктен ... жоқ). Ары ... адам осы ... ... береді де, өз дәлелдемесін ... ... екі ... ... ... ... дәлелдемеге жауап
бере отырып, өз дәлелдемелерін айтады.
Бұл ойын сергіту жаттығуы ретінде де, осы тақырып бойынша демонстрация
ретінде де қолданыла ... ... ... осы ... ... ... ... Топтан қай дәлелдемелердің көбірек ұнағандығын сұрауға
болады. Олар үшін ... да бір ... ... ... ... ма? ... талқылау тақырыбын өте жақсы білген күнде де, бәрі бір ... ... ... ... ... өз ... ... пайдалы болатындығы туралы қорытынды шығаруға болады.
«Ертегі кейіпкерлері»
Бұл ойын жұптарда өткізіле алады, мысалы, бауырсақ пен ... ... ... және т.б. ... ... ... ... әңгімелесуші өз ұстанымын
қорғайтын дәлелдемелер келтіреді. Мысалы, түлкі: «Бауырсақ, мен сені
жеймін, ... сен өте ... - ... ... ... мені ... ішің ... қалады», - деп жауап береді және т.б. Осылайша, бірнеше
минуттың ішінде ... ... өз ... ... ... жауап береді. Ойыннан кейін берілген
жаттығуды талқылап, ... ... ... ... әңгімелеп беруге
болады.
«Портье»
Ойынға бес адам қажет. Біреуі бөлмеде қалады – бұл қонақүйдегі портье,
төртеуі есік сыртына шығады.
Портьеге ... ... «Сен ... ... ... ... бар: бір орын бір орындық нөмірде, бір орын екі орындық нөмірде, бір
орын ... он ... ... ... ... және баспалдақ
астындағы жиналмалы кереует. Сенің міндетің: іссапарға жіберілген ... ... ... соң ... ... ... ... осы
орындарды олардың арасында бөліп беру. Әрбір адамды тыңдап болғаннан кейін,
сен: «Орындар 15 минуттан кейін болады. Күте ... - ... ... төрт жағдайдан кейін сен кімді қайда орналастыру қажет екендігін
шешесің. Өз ... ... ... ... ... ... сен бізге
нәтижелерді айтып бересің де, неліктен үміткерлерді осылайша бөлгендігіңді
түсіндіресің».
Есік сыртындағыларға арналған нұсқаулық: «Сендер бұл ... екі ... ... және сендердің міндеттерің – ең жақсы орынды алу (ең
жақсы орын – бір орындық нөмір). Әрқайсыңа бір ... ... нақ ... өз ... ... ... Портье барлығыңды кезекпен
тыңдап шығады да, содан соң кімге бір орындық нөмірді беретіндігін айтады».
Бұл ойын шытырман оқиғалы – ... ... ... ... ... және бір ... нөмірді алу үшін өз дәлелдемелерін дайындайды.
Баспалдақ астындағы ... ... үшін ... ... ... ... нәтижесі олар үшін тосын болып шығады.
Мысалы, ... ... тым ... ... да оған міндетті түрде
бір ... ... ... екендігін айтады. Бірақ мұндай ... ... да, ... ... да ... ... себебі,
біріншісінде ол ешкімге кедергі ... ал ... ... да ... ... талдауы шытырмандылықты сақтау үшін мынадай бірізділікте
жүргізіледі: ... ... ... ... нені ... және ... оларға бір орындық нөмірді береді ме, жоқ ... ... ... ... соң бақылаушылар сөйлейді. Олар,
барлық орындар туралы біле отырып, кімді қайда орналастыратындығына қатысты
өз болжамдарын мазмұндай ... ... ... ... ... ... ... неліктен орналастырмақшы болып шешкенін айтады.
«Эрмитаж»
Бұл ойынға үш немесе төрт адам ... Бір адам ... ... есік ... ... ... ... арналған нұсқаулық: «Сен – Эрмитаждағы билет
тексерушісің. ... ... 18-ге ... жұмыс істейді. Қазір сағат 17, және
адамдарды мұражайға кіргізбейді, бірақ ықылас білдірушілер бар. ...... ... ... адамдарды тыңдап, бұл адамды кіргізу
керек пе, жоқ па екендігін шешу. Сенде ... жоқ: сен ... де ... не тек ... ... кіре ... ... ғана кіргізе аласың,
немесе ешкімді де кіргізбеуіңе болады».
Есік сыртындағы қатысушыларға арналған нұсқаулық: «Сендер Эрмитажға ол
жабылардан бір ... ... ... ... енді ... және ... Кіре берісте билет тексеруші әлі тұр. Сендердің міндеттерің ... ... ... ... ... Не болса да, бәрін
ойлап табуға болады, бірақ бұл ... ... ... болуы тиіс. Сендер
жақындап келіп, оны көндіруге тырысасыңдар. Сендерде шамамен екі-үш минут
уақыт бар».
Бұл ... ... ... жоқ, оның ... жай ... ойлап тапқан дәлелдемелер мен стратегияны көруге болады.
«Мұра»
Ойын «Жылқы» немесе «Тауық» туралы есептерге ұқсас өткізіледі.
Күйеуі жүкті әйеліне мұра қалдырып кетеді: егер ұл бала ... ... ...... екі ... балаға, үштен бір бөлігі әйеліне; егер
қыз болса, онда тең бөлінеді. Егіз бала ... – ұл және қыз. ... ... ... есеп ... ... оның математикалық шешімі жоқ, өйткені
мұнда үш белгісіз және, соған сәйкес, ... ... ... жоқ.
Алдымен бәрі тең бөлінеді де, содан соң әрбір үлес аманат хатқа сәйкес
бөлінеді деген заңгерлердің ... ... ... ... егіз бала ... ... ... бөлу керектігін де талдап жазған дұрыс болар еді.
Бұл ойынның процедурасы мен ... ... және ... ... ұқсас. Тек оны ... ... ... ... ... дәлелдемелерге көбірек көңіл аудару қажет.
Талдауда бұл есептің, біз ... ... ... ... бір ... дұрыс шешімі жоқ екендігін айтуға болады. Бірлесіп ... ... өзі, ... нәтижеге қалай келетіндігіміз, өз
көзқарасымызды қорғау үшін қандай ... ... ... сәтті екендіктері өте маңызды. «Жылқы» және «Тауық»
есептерін де дәлелдеме сатысында пайдалануға болады.
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------
-----------------------------
4.5. ТӨРТІНШІ САТЫ – ... ... саты – ... ... және байланыстан шығу сатысы. Бұл
сатының ... және ... ... қарым-қатынастың қаншалықты
тиімді болғандығына, яғни, оның екі тиімділік ... де ... ... ... па ... байланысты болады. Бұл төртінші саты үшін өте маңызды.
Мұнда бірыңғай ... ... және ... ... ... бірдей түсінгендіктеріне көңіл аудару маңызды. Екінші маңызды мезет
– қарым-қатынастың ... ... ... ... де, оның ... де, ... ... қарым-қатынасқа да разы болуы. Мұндай
жағдайда байланыстан шығу ... ... іске ... ... ... сөздер айтуы оңай. ... ... ... жұмыс істегеніме
қуаныштымын...», «Ынтымақтастығыңыз үшін көп рахмет...» және ... ... ... үшін ... ойынын өткізуге болады. Егер
бірінші күні «Шөл ... ... ... ... ... «Айдағы апат»
немесе «Орал тауларындағы апат» ойынын өткізуге ... ... ... бүкіл топ қатысады.
Нұсқаулық. «Сендер бәрің Орал тауларының үстінен ұшып өтетін ... ... ... ... боранға ұшырап, бір сағат бойы
белгісіз бағытта ұшады да, содан соң құлайды.
Ұшқыш қаза болды, ұшақ ... ... ... ... ... аман
қалдыңдар. Бәрің кәдімгі қыстық киімдесіңдер; теңіз деңгейінен шамамен 1000
метр жоғары жердегі тегіс ... ... ... ...... ... тұр, ... боран. 100 метр төмен жердегі жазық ... ... ... алып шығып үлгергендерің:
1) алты жүннен жасалған көрпе;
2) бір мылтық және сегіз оқ;
3) бір шаңғы;
4) ... ... бір ... ... ... ... ... 20 пакет, әр пакетте екі бутербродтан;
7) 4 х 6 метр полиэтиленнен жасалған пленка;
8) электр ... ... ... ... төрт ... ... алты ... қорғайтын көзілдірік;
13) төрт қорап сіріңке.
Сендердің ары қарайғы іс-әрекеттерің қандай болады? Мұндай жағдайда не
істейтіндіктеріңді ... ... ... ... ... топтық пікірталас жүреді. Көбінесе талқылау үдерісін
басқаратын бір немесе бірнеше лидер бөлініп шығады. Егер топ ... ... ... ... жаттықтырушы жақындап келіп, ең бастысы келісу,
барлығының пікірін есепке алу ... ... ... ... ... екі ... бар: не ... құрып, қашан құтқаратындығын
күтіп отыру, не жүру, бірақ бір адам ғана жүре ... ... ... ... ғана. Бірақ жалғыз жүруге болмайды, өйткені қаза табуға болады. Жоқ,
әрине, ол, ... ... ... те қалар. Бірақ тіпті кез келген тәжірибелі
спортшы да кездейсоқ құлап қалып, аяғын ... алуы ... Және ... ол ... жете ... оны ... ... жас ерекшеліктері
психологиясы қояды.
Теңіз деңгейінен мың метр ... – бұл аса биік ... және ... ... алуға болады. Бірақ, сонымен бір уақытта, бұл, қанша ... ... ... емес ... 30 ... жер ... ... тұратын
дала емес), қиюласқан жер. Бұның өзі қозғалудың қиынырақтығын білдіреді.
Жүз метр төмен жердегі ... ... ... бар. Көз жетерлік жер жүз метр,
сондықтан боранның онша ... ... ... ... – 4оС.
Дұрыс шешім – сол орында отырып, ... ... ... ... алыс емес ... ... ... аяқталған соң, талқылауды тоқтатып, ... ... ... сұрау керек. Олардың шешімдерін тыңдап болып, оларға дұрыс
жауапты айтып беруге болады. Содан соң ... ... ... ... ... жүргізілгенін талдауға кірісу қажет. Және бұл жерде ең
бастысы – тек екі адам ғана ... ... олар ... ... және разы ... баса ... Үш адам ...
біреуі келіспеуі мүмкін. Дауыс беруге шешім қабылданғанда, бұл тиімді ... ... ... бар. ... ... да, ... қатысып,
барлығының пікірі есепке алынуы үшін, ... топ ... ... Тиімді қарым-қатынас – шешімді көпшілік дауыспен қабылдау емес,
барлығы келісетін, барлығы разы ... ... ... бұл ... екі өлшем
бірден іске асырылады.
Бұл ойында топтың қарым-қатынастың ... ...... шешім қабылдауға дейін қалай өткендігін көрсетуге болады.
«Апат» ойынының орнына «Жақсы маманның 5 басты қасиеті» деген ... ... ... ... жақсы маманның бес қасиетінен тұратын
тізімді әзірлейді, содан соң оны ... ... дәл сол – ... ... ... ... ... қабылдау сатысында адамдар анық келісетін, бірыңғай шешімге
келетін ойынды өткізу маңызды. ... ... ... ... ... шешімге тез келдіңдер, барлық қатысушылардың пікірлерін
есепке алдыңдар», - деп айта ... және т.б. Бұл – ... ... ... ... ... және мұнда қандай да бір қиындықтар, қателіктер,
тайталастар болмауы тиіс. Ойын ... ... ... ... ТРЕНИНГТЕГІ КОММУНИКАТИВТІК ҚАҚТЫҒЫСТАР
Қақтығыстар – қарым-қатынас тренингіне енгізуге болатын ... ... жеке ... ... ... де ... Егер ол қарым-қатынас
тренингінің бағдарламасына енгізілген болса, қарым-қатынас ... ... қай ... ... көрсетуге болады.
Бұл тақырыпты тренингке аяқталуға жақын қалғанда, қарым-қатынастың
үшінші сатысынан өткеннен кейін енгізген дұрыс. Сол ... ... ... ... ... ... оның да ... сияқты дәл сол
сатылардан: байланыс, содан соң проблемада бағдарлану (қақтығыстың барлық
қатысушыларының оны бірдей ... ... соң ... ... ... түсінікті болады, және бұл ... ... ... ... ... қақтығыстарда қақтығыстан шығудың екі негізгі
стратегиясын: сындарлы және ... ... ... ... аударуға болады. Бірінші жағдайда проблема шешіледі, екіншіде
кімнің дұрыс, кімнің кінәлі екендігі анықталады.
Жаттықтырушы қақтығыстық жағдайларды ... ... ... ... туралы әңгімелеп бере алады. Қақтығыстар теориясының алдында
топтан қақтығыстық жағдайларда нені істеуге болмайды, осы ... ... ... ... ... ... өз пікірлерін айтады.
Ары қарай қақтығыстық ықпалдастыққа арналған ойынды ... ... ... ... ... ... ... ойыннан кейін 9-қосымшамен жұмыс істеуге болады. Жаттықтырушы
қақтығыстың пайда болуына және ... ... ... он бір факторды
оқып шығады да, өз ... ... ... бөлу. Көпшілік жағдайларда эмоционалдық тұрғыдан
ширыққан жағдайда әңгімелесушінің сөзін бөлу ашулану мен ширығудың ... ... бұл ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл жердегі
ұсынымдар қарапайым: оған қаншалықты жауап бергің келіп ... ... ... ... күту қажет.
Әріптесті кемсіту. Түсініктеме беруді қажет етпейтін тармақ, себебі,
тіпті ең салмақты адамның өзі ... ... ... өзін ... ... мүмкін.
Әріптеске, оның сөздеріне, қылықтарына теріс баға беру. ... дау ... біз ... оның пікірі ештеңеге
тұрмайтынын, бұл салада біз ғана маман ... және т.б. өте ... ... бұл тек ... май құю» ... мен ... ... айырмашылықты баса көрсету. Күрделі
жағдайларда сондай-ақ жиі кездесетін тағы бір фактор, бұл ... ... екі ... де ... «мен бұл істе ... «сен ... жаяу ... жүргенде, мен осы жерде жұмыс істегенмін» және осыған
ұқсас бірдеңелерді айтады. ... ... ... ... іске ... ... үлесін кемітіп, өз үлесін арттырып
көрсету. Өзін басқа біреуден азырақ істеді деп кінәласа, немесе ... ... дәл сол ... біреу жасады десе, ешкімге де ұнамайды.
Ұсақ-түйек тиісулер. Проблеманы егжей-тегжейлі талдаудың ... бірі ... ... ұсақ қателерде кінәлап, сол
арқылы жауапкершіліктен кеткісі келетіні сирек емес.
Проблеманы шешу үшін ... ... ... ... Бұл тармақ әдетте
әріптестердің бірі проблеманы шешкісі келмегенде көрініс ... және ... ... үшін ... ойлап табады. Мысалы: «Менде тек бес минут
қана уақыт бар».
Әңгіме қарқынын шұғыл жылдамдату. ... ... ... аяқтауға
тағы да бір әрекеттену.
Әріптесін толығымен түсінбеу немесе түсінгісі келмеу. Әдетте, бізді
естіп, түсінгісі келмеген жағдайда, ... ... ... ... ... мүмкіндігі айтарлықтай төмендейді.
Әріптеспен эмоционалдық байланыстың болмауы немесе оны ... ... ең ... ... – бала ата-анасының эмоционалдық
сөздерін елемей, сол арқылы ахуалды одан сайын ширықтыра түседі.
Әріптеспен кеңістіктік жақындықтан және көз ... ... да ... жиі ... әңгімелесушілердің бірі көзін аударып әкетеді
де, бұл екіншісін ашуландырады, себебі, ... ... ... ... ... ... Дәл осы ... арақашықтықты арттыруға
да қатысты – бұл әңгімені жалғастыруды қаламау ретінде қабылданады.
Парақтың осы бөлігін талдап болғаннан соң, ... ... ... ойынды өткізуге және «Ширыққан қақтығысты жағдайдағы мінез-құлық» деп
аталатын парақтың екінші бөлігін қарастыруға болады. ... екі ... ... ... – әріптестің талаптарына қалай дұрыс қарауға
болатындығы, адамның ашынып тұрғанын және дәл осы ... өзін ... ... оған ... ренжімеу керектігі туралы ұсынымдар. Бұны
қақтығыстан шығудың бірінші ... ... ... ... ... біз ... өз ойын айтып, аздап ... ... ... Ары ... біз ... ... ... әріптестер
екендігімізді, оған көмектесуге дайын екендігімізді және көмектескіміз
келетіндігін көрсетуге тырысамыз. Егер біздің кінәмыз ... ... ... ... ... және ... ... жолды ұсынуымыз керек. Егер
біздің кінәмыз болмаса, біз ... да ... ... ... бұл ... «кешіріңіз» деп айтқанда, бұл кінәны мойындау ... жай ... ... ... кейін өзіміздің қатысымыз жоқ ... да, өз ... ... ... мен ... ... толық көлемде орындау міндетті
емес, нақты жағдайға бағдарлану қажет.
ҚАҚТЫҒЫСТАРМЕН ЖҰМЫС
ЖАСАУҒА АРНАЛҒАН ОЙЫНДАР
Сіз ойнап шығу үшін беретін қақтығысқа арналған ... ... ... ренжіп, ойын барысында бір-біріне жаман сөздер айтып ... өте ... және ... үшін ... емес болулары тиіс екендігін
есте сақтау маңызды. Әйтпесе содан соң олар ... ... де ... ... ренжіп жүрулері мүмкін. Осы мақсаттарда, жағдай олар үшін ... ... ... барлық қатысушыларға бірден беріледі.
«Конспект»
Ойынға екі адам қатысады.
Бірінші қатысушыға арналған ... ... ... ... ... оқыдыңдар, және бір адам конспект ... ал ... жоқ. ... ... ... ... ... Сен емтиханды бүгін
тапсырасың, сондықтан, жолдасың емтиханды ... ... ... одан ... ... Сен ... беске тапсырып, қатты қуандың
да, дәрісханадан кетіп бара жатып, конспектіні ... ... ... ... ... ... оралғанда, дәрісханада ешкім болған жоқ, ... ... ... да ... ... «Сендер дәлізде кездесесіңдер
және әдетте өмірде қалай жасасаңдар, өздеріңді солай ... ... ... ... ... ... алдымен бақылаушылар,
содан соң қатысушылар өз пікірлерін айтады. Талқылау соңында жаттықтырушы
өзара әрекеттестіктен кейінгі ойын қатысушыларының ... ... үшін ... ... ... жолы ... ... сен оған барасың
ба, жоқ па?»; «Ал сен келесі жолы, ол сұраса, оған ... ... ... па?» Талдау кезінде, егер қатысушылардың біреуі екіншісіне «соқтығуға»
әрекеттенетін болса, екіншісі ренжіп, оның өзі ... ... ... ... ... ... мүмкін екендігін көрсету маңызды. Бірақ ... ... ... ... алу ... Және ең ... егер жағдай жақсы
шешілсе, жәбірленуші жауапкерден кінә сезімін, егер ол бар ... ... ... ... ... адам ... нұсқаулықты олар да бірге алады.
Екеуі жұмыс туралы бірлескен есеп беруді жазады. Біреуі ... ... ... ... есеп беруді алып кетеді де, бұл біреуінің
есеп беруі деп шешеді, енді екіншісіне: Петров өз есеп ... ... ... есеп ... алып кел, - деп ... Адам ... бірден не жауап
берерін білмей қалады.
Қатысушыларға арналған нұсқаулық: «Сендер ... ... ... ... ... адам ... нұсқаулық екеуіне де оқып беріледі.
Сендер мақаланы бірге жаздыңдар. Біреуің мақаланы басып ... ... да, ... ... ... ... ... кеттіңдер. Бастық
кіріп, мақаланың ... ... ... ... оны
қызметінде жоғарылатуы мүмкін екендігін айтады да, ол адам екінші фамилияны
алып ... ... ... ... ... ... журнал шығады да, бір
фамилия ғана көрсетіліп тұрады.
Қатысушыларға арналған ... ... ... ... ... қандай болады?».
«Журнал»
Қатысушыға арналған нұсқаулық: «Сен кеше жұмысқа бір ... ... ... ... алып ... ол оны Америкадан алып келген болатын.
Бұл журналды сенен екінші қатысушы сұрап алды да, оны кешке қарай ... ... ... оған ... ... қайтарып беруді өтінді, ал сен,
оның жоғалып қалғанын білмей, уәде беріп ... ... ... де, ... ... ... екеу ... түрде әйел адамдар).
Нұсқаулық: «Саған кеше сенің сүйіктің өзі ... алып ... ... ... ... ... өте әдемі, сондай ерекше. Құрбың сенен
осы мойын орауышты бір сауық кешіне барып ... ... алды да, ... ... орауыш балауыз шамға тиіп кетіп, күйіп қалды. Сен, ... ... ... ... оны ... ... ... уәде бердің.
Сендер құрбың ... ... ... ... ... ... ... туралы әңгімеде Томастың «Қақтығысты жағдайлардағы мінез-
құлықтың бес тәсілі» деп аталатын пікіртерімі бойынша теория беруге ... ... ... деп ... Адам ... ... кез ... жағдайда ештеңе болмағандай кейіп танытуға
тырысады; ... адам өзін ... жоқ адам деп ... ... ... дерлік болмайтынын жиі айтады.
5-сурет. Қақтығысты жағдайлардағы мінез-құлық тәсілдері
Бірақ, шын мәнінде, егер бұл тәсілді ... ... ... ... ... көрініс шығады. Қақтығыстан кетудің
нәтижесінде оның қатысушыларында ... ... ... мүмкін екен.
Екі адамның бір уақытта бір телевизордан екі түрлі ... ... ... ... ... ... ... футбол көргісі келетінін, екіншісі сүйікті фильмін көргісі
келетіндігін айтады. Осыдан ... олар ... ... Егер екі адам ... ... ... ұстанатын болса, олардың мұндай жағдайда не
істеулері тиіс екендіктері түсінікті – ... ... ... қарап отырулары тиіс. Әрине, өмірде бұл азырақ дәрежеде драмалық
болып көрінуі мүмкін. Мәселен, олар өз ... ... ... ... да бір үшінші бағдарламаны қосулары және т.б. ... ... ... ... ... қалады: біреуі де қалағандарын алмайды.
Және, әрине, бір-бірі туралы: «егер ол болмағанда, мен ... қана ... ... ... ... - деп ойлайды. Егер бұл жағдай бірнеше ... бір ... ... ... ... емес ... ал ... көргісі келетіндігін айтса, біріншісі оның да, бірақ басқа
бағдарламаны көргісі келетінін айтуы мүмкін. ... ... ... ... жағдайлардағы мінез-құлықтың екінші тәсілі «егес» деп
аталады. Бұл тәсілді қолдану бір ... ... ... ... ... келеді, яғни, біреуі 100 % ұтысты алады да, ... ... ... ... адам ... кінә ... де, ал жеңіліс тапқан адам
ренішке ие ... ... Мұны ... телевизор туралы мысалымызда
қарастырайық. Біреуі пультты алады да: «Мен ... ... ... ... проблемаларың қызықтырмайды», - дейді. Ол қазір жеңді, бірақ
бүкіл өмір бойына ... жоқ. Ал егер ... оның ... ... қалса да, ертең ол бұған дайын болады да, ... ... Егер ... екіншісінен анық күштірек деп ойласақ та, бәрі бір
екіншісі қарсылық ... ... ... келесі жолы телевизордың пультын
тығып тастайды немесе әлденені сындырып тастайды және т.б. Осылайша, мінез-
құлықтың бұл ... ұзақ ... ... тек ... ... ие
болып шығады.
Келесі тәсіл «мәжбүрлі жол беру» деп аталады – бұл ... ... ... Ол біреуінің, бір рет жеңіліс тапқаннан кейін, ... ... ... ... Бұл – ... ... өмір.
Телевизормен мысалда бұл былайша көрінеді: күйеуі пультты тартып алады да,
әйелі сасқалақтап, көне салады, бірақ келесі жолы ол ... ... ... да, ... ... қоя ... Сол кезде күйеуі жеңіледі, бірақ
келесі айқасқа дайындалады.
Төртінші тәсіл «ымыра» деген атауға ие ... Бұл – ... ... болатын жағдай. Бірақ телевизормен мысалда телевизорды ... ... ... Егер ... ... бұл да – ... жол ... себебі, бағдарламаның бірінші немесе екінші ... ... жоқ, ... та ала алмайсың, екеуінің де өз кемшіліктері
бар.
Әдетте адам ... ... ... ... ... көңіл аударады.
Бұдан басқа, ымырада бір ... бар: ... бөле ... ... ... де, ... ... дейін жетіп жатады. Мысалы, жиһазды
бөліп болады да, соңғы орындықты қаққа бөліп, кесіп жатады. Әрине, әлдене
оңай ... ... де ... бөлісуге келісетін болса, бұл тығырықтан
шығатын жол болуы мүмкін.
Бесінші нұсқа «ынтымақтастық» деп ... Бұл ... ... ... ... ... жүз елу ... да ұтуға болатындығымен ... ... ... ... екіншісіне, оған жақсы қарайтындықтан және оны өзінің
алдында міндетті деп санамайтындықтан, жол ... ... ... қалады және тіпті оларды жақсартады да. Және жақсы адамға жақсылық
жасау ... ... ... бір ... ... де телевизордың алдына отырады
да, бір уақытта екі түрлі арнаны көре алмайтындықтарын түсінеді. ... ... ... немесе кафеге барайық», - деп ұсынады. Және бұл
жерде ұтыс ... ... бұл ... ... ал идея ... ... пайда болды. Адамдар телевизор көргеннен де жақсырақ
әлденені алды және өз ... ... ... күрделірек
жағдайлардан шығатын жолды табу оңай емес, ... бұл – ... ... ... ... «талап қоюсыз талап қою» туралы да айтып беріп, жаттығуға
болады. Бұл үшін, әңгімелесушіні ренжітіп алмайтындай етіп, ... ... ... ... ... ... күйеуі үйіне келеді, ал үйде ... ... Егер ол ... ... ... ерекше көзқараспен «қарауы» немесе оған
көп ... ... ... ... ... ... оның кез келген
«мәлімдеуінде» үш блокты бөліп ... ... ... блок – ... ... «Мен үйге ... ... тағы да жоқ...» Екінші блок – өзінің
тамақ ішкісі ... ... ... «Мен ... ... деп ... ... – әйелін жаман үй иесі ретінде бағалау: «Сен үнемі ... ... ... ... ... Бұл ... қоюда күйеуі оның екінші блокқа
көңіл аударғанын қалайды, ал әйелі үшіншісіне көңіл аударып, ренжиді және,
соған сәйкес, енді ... ... ... мүмкін емес. Талап
қоюсыз талап қоюды жеткізу үшін, үшінші блоктағы мәлімдеуді өзгерту қажет,
мысалы, жағдайды ... «Мен үйге ... ал ... ас жоқ». Екінші блок:
«Маған мұндай жағдайлар ұнамайды». Үшінші блокты ... ... ... ... ... ... мені ... және т.б.».
Мұндай сөздерді естігенде, әйеліне бұл жақсы ықпал ететіндігі ... ... ... да, өз ... ... ... қоюсыз талап қоюға
түрлендіре отырып, біз адамды ренжітпейміз және қарым-қатынасты бұзбаймыз.
Дәл осылай, ... ... ... ... біз ... ... ... болады. Өзіміз талап қоюды ойша ... ... адам ... ... да, ... ренжітейін деп емес, біз естісін
деп айқайлап ... ... ... Бұл – ... ... ... ... болмайды, және оған ренжудің орнына, оған көмектесу қажет. Ол
жай ғана талап қоюды қалай дұрыс жеткізу ... ... ... ... ... ... ТРЕНИНГІНЕ АРНАЛҒАН ОЙЫНДАР
«АПАТ»-ОЙЫНДАРЫ
Екі нұсқаны қарастырайық: «Шөл даладағы апат», «Айдағы апат». «Орал
тауларындағы апат» ... ... ... ... ... мен «Айды» бланктерде беруге болады (1-, ... ... ... ... «Шөл даланы» өткізеді; топ әдетте
орындап шыға ... және ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтіндігі туралы қорытынды шығарылады. «Айдағы апатты»
соңғы күні ... ... ... ... ... бұдан басқа,
тренингтің үш күнінен кейін топ жақсырақ жұмыс істейді және ... ... ... ... ... ... ... өте елеулі болуы
мүмкін. Бұл – тренинг пен топ жұмысы тиімділігінің ... ... ... ... ... жеке ... ... бағанасын толтырады, содан
соң топ бірге дәл сол тапсырманы шешеді де, «Топ» бағанасын ... ... ... ... баға беріледі де, «Мен –
Сарапшылар» және «Топ – ... ... ... ... есептеледі.
Бағанаға жиынтық сома есептеп жазылады.
«Шөл даладағы апаттың» сараптамалық ... ... ... ... өйткені, бірден белгі беруге болады. Драп пальто екінші
орында, өйткені, күн ... ... ... жылу ... ... ...
су, неге екендігі түсінікті. Төртінші – шам. Шам ... ... ... ... әрі бұл ... ... әрі ... да бір жануарларды аулау тәсілі.
Бесінші – парашют, белгі беру құралы ретінде, әрі оның ... ... ... ... Алтыншы – синтетикалық плащ, оның көмегімен су алуға
болады. Жетінші – бәкі пышақ, егер қандай да бір ... ... ... ... болады. Сегізінші – тапанша, негізінен оны ... ... ... ... және ... үшін қолдануға болады, бірақ шөл далада ... жоқ. ...... ... ... олар аса
қажет болмайды. Оныншы – ... ... ... ... ... ... ... – компас, пайдасы жоқ зат, ... ... және ... орында бағдарланып, оның қай жер екендігін анықтауға болмайды.
Сондықтан карта 12-ші орында. 13-ші ... – «Шөл ... ... ... ... Ол ... ... емес, себебі, қолға түскеннің бәрін
жеуге болады. Жеуге жарамайтын тек шаянның піскегі мен ... ... Арақ 14-ші ... ... оны ішуге болмайды, себебі, бұл ағзаның
ылғал шығаруын арттырады. Тұз 15-ші ... ... оны ... қатты
шөлдеуге алып келеді.
Ешқайда баруға болмайды, лагерь құрып, көмек күту қажет.
«Айдағы апат»
Ойынды өткізу тәртібі алдыңғысына ... Бұл ... «Шөл ... не сол ... қалуға, немесе ай базасына баруға болады. Әрине,
жүрген дұрыс, себебі, бұл Ай, және ешкім де ... ұшып ... ... бұл базаның қайда екендігі түсінікті. 320 шақырым – бұл ... ... ... ... алты есе ... ... жүру
оңайырақ. Және бірнеше күн ішінде жетуге ... ... ... ... ... барлық заттар жіктеледі. Бірінші, түсінікті жағдай, оттек
қажет, өйткені, тыныс алу керек. Екінші орында су – ... ... ... ... ... Әрі, ... скафандрлар су іше алатындай етіп жасалған.
Үшінші орында жұлдызды карта – бұл ... ... жоқ, ... ... тұрады, жұлдызды карта бойынша бағдарлануға, базаның ... ... ... да бір ... ... жай ғана сол
бағытта жүруге болады. Және тіпті қандай да бір шың ... ... ... ... тура ... де, бағдар – жұлдыз сол ... ... ... ... ... ... Скафандрлар арнайы
құрылғымен жабдықталған және жолда жеуге болады деп шамаланады. ... ... ... ол ... ... ... ... базаға дейінгі
арақашықтық – 320 шақырым, ал УКВ тек көзге көрінетін аймақта ғана жұмыс
істейді. Яғни, ... тік ... ... ... Ал Айдың қисықтығы
көбірек болғандықтан (ол ... ... ... ... УКВ-қабылдағыш
Айда шамамен 60 шақырым радиуста жұмыс істей ... ... ... ести ... үшін, жақынырақ келу қажет. Алтыншы орында ... Ай ... ... ... ... жықпылдар бірнеше шақырымдық
тереңдікке жетулері мүмкін. Және егер адам онда құласа, ол, мүмкін, тіпті
мертіге қоймас, ... ол ... ... ... күн кетеді. Сондықтан
арқан, альпинистерде сияқты, байлану үшін қажет. Біреу құлап кетсе, оны ... кері ... ... Айда ... ... 20 ... ... орында – дәрі салатын қобдиша. Біріншіден, дәрі салатын
қобдишада, кенеттен ... ... ... ... ... дәрі бар.
Сондай-ақ дәрі салатын қобдишада скафандрға арналған жамаулар мен бұласыр
(пластырь) болуы әбден ықтимал. Егер скафандр ... ... оны ... ... Сегізінші орында – парашюттің ... ... Оны ... ... әр ... нұсқалары бар: зембіл жасап, әлдекімді тасу
үшін, егер қажет болса, жылу өткізбеу үшін. Скафандрдың ... ... ... ... ... ... ... орында –
көмірқышқыл газымен ... ... ... Шын ... сал ... ... шығу үшін ғана қажет. Өйткені, егер жай ғана ұйықтауға жатса, бір
жағынан Күн қыздырады да, ал ... ... ... ... ... ... ... – сигналдық зымырандар. Жалпы, негізінен, олар сәл ғана жанады.
Бірақ атмосфера болмағандықтан, жану да ... ... 11-ші ... ... ... пайдасы жоқ зат. База жаққа ату қауіпті, оны бір ... ... ... Бір ... ... сүт – 12-ші орында. Сүтті сумен
араластыра да алмайсың, ... да жей ... 13-ші ... – жылжымалы
күн пеші. Пісіретін ештеңе жоқ, жылынудың да ... жоқ. 14-ші ... ... ... Ол мүлде ештеңені көрсетпейді, себебі, Айда ... жоқ. 15-ші ... ... ... ... Олар Айда жанбайды,
тұтататын да ештеңе жоқ.
Заттардың жіктелімі бар бланктер «Ай» және «Шөл ... үшін ... ... ... ... қай ... ... жүргізіледі. Егер біз бұл ойынды ... ... ... ... дәлелдемелерді талдаймыз. Егер бағдарлану сатысында
берсек, бізді қатысушылардың ... ... ... ... ... ... бар.
1-ші нұсқа. 12-16 адамнан тұратын топ. ... ... ... ... ... ... ... кесіледі (жеребе
үшін). Екі-үш парақшада «М» әрпі жазылады (бұл ... ... ...... ... ... ... дайындап (жазулар
көрінбеуі үшін, оларды бүктейді), топқа үлестіріп береді. ... ... ... ... да, ... ... ... жаттықтырушыға
қайтарады.
«Мафияның» міндеті – барлық «адал адамдарды» өлтіру, ал ... ...... мафияда екендігін анықтап, ... ... ... бір адамнан өлтіреді. «Адал адамдар» күндіз және олар да бір
адамнан өлтіреді. «Мафиози» күндіз ... адал ... ... ... ... адал ... арандатуға тырысады. Ойын жаттықтырушының «Түн»
деп айтуынан басталады да, барлығы көздерін ... ... ... ... қарауға болмайды, кім байқамай көзін ашып қойса, сол «жүрегі
жарылып өлген» ... ... ... жаттықтырушы: «Мафия оянады», - деп ... ... ... да, құрбандықты таңдап, оны сөз айтпастан, дыбыс шығармастан
жаттықтырушыға көрсетеді. Содан соң жаттықтырушы: «Бәрі ... - ... Ал ... кейін бүгін түнде осындай адамды өлтіргендігін (бұдан
кейін ол ойынға қатыспайды, тек қана бақылайды) және бір күн ... (ал ... ... ... кім екендігін анықтау қажет екендігін жариялайды.
Барлығы жағдайды ... ... Бәрі ... не келсе, соны айтады.
«Мафия», өз кезегінде, ... ... ... ... ... уақыт аяқталысымен, дауыс беру қажет, және егер ... көбі ... үшін ... ... ... ол өлтірілген болып
саналады (және ол да енді ойынға қатыспайды). Жаттықтырушы іле-шала: ... деп ... да, ... ... «мафия» ма, «адал адам» ба, кім
болғандығын жариялайды. Ары ... ... ... және т.б. Ойын бір жақтың
жеңісіне дейін жүреді.
2-ші нұсқа. Ойынның бұл ... ... ... мен қала ... Бәрі дәл ... бірақ бір қағазда «К» әрпі жазылады – бұл ... ... ... ... мен ... ... алдыңғы нұсқадағыдай.
«Түн» – бәрі ұйықтайды. Жүргізуші: ... ... - деп ... ... ашып, біреуді өлтіреді. Жүргізуші: «Мафия ұйықтайды да,
Каттани оянады», - дейді. Ол тек ... ... егер ол ... көрсетсе, таңертең жүргізуші «мафияның» осындай адамды өлтіргенін,
ал ... ... ... енді оның ... ... ... ... ешқандай өкілеттіктері жоқ, бірақ егер оны мафиози ... ... ... ... ол ... Әкім екендігін айта алады.
Бірақ мафиози да, егер бәрі оған ... ... ... дәл ... ... ... егер бәрі оны ... болып шешсе, өзінің Каттани екендігін, ал
оған ... ... ... да ... Каттани екендігін айта алады; бұдан
кейін оны мафияның түнде өлтіруі әбден ... ... ол ... сөзінде
өзінің кімді тексергенін және кімнің анық адал адам екендігін айта ... ... Бұл – өте ... ойын, ол үшін көздерге тағатын
таңғыш, әрбір қатысушы үшін балауыз шамдар және карталар керек. Бұл ... ... ... ... ... ... ... дұрыс.
Әрқайсысының алдына тұтатылған балауыз шам және карта қойылады.
Мысалы: барлық қызыл түстілер – адал ... ...... тұз – ... тұз – мафияның бастығы, қара король – оның ... қара ... ... өз ... ... да, ... өз ... айтады. Мысалы:
«Мен нан пісіруші Пьеромын, осы қалада өмір бойы ... ... ... Бәрі ... таныстырып болғаннан кейін, жаттықтырушы: «Мұнда мафиози
бар екендігі туралы мәліметтер бар, және қазір біз дәл осы ... ... бе, жоқ па, соны ... ... (бұл ойын ... емес, күннен
басталады)», - дейді. Бәрі кезекпен өз пікірлерін айтып шыға ... ... ... беру ... Бұл кезеңде қандай да бір ... ... ... мафиозиді табуға әрекеттену қажет деп шешілсе, ... бәрі өз ... ... ... ... ... «Мен бұл
Пьеро деп ойлаймын», - дейді. Екіншісі бұның ... ... ... ... ... кандидатура аталғаннан кейін құрылымданған талқылау ... ... адам ... қарсы дәлелдемелер келтіреді. Содан соң
Пьероға өзін ақтау үшін 30 ... ... және ... ... ... ... ... Егер дауыстар жеткіліксіз болса, ... ... және ... ... дауыстардың жартысынан көбі
жиналғанша осылай жалғасады. Жаттықтырушы осы адамға ... ... ... шамды өшіріп, бәріне оның картасын көрсетеді.
Содан соң «түн» ... бәрі ... ... ... ... ... айтады және кезекпен ... ... ... бастығы», - дейді де, бастық ... және т.б. ... соң ... бастығы» құрбандықты таңдайды.
Жаттықтырушы жақындап келіп, балауыз ... ... де, ... ... ... соң «мафия» ұйықтайды, бірақ комиссар Каттани оянады; ол да
құрбандығын таңдайды. Егер ол ... ... ... ... ... ... де, ... аударып қояды, егер «адал адамға»
тигізсе, жаттықтырушы Каттаниға осы адамның картасын көрсетеді де, ол ... ... ... болады және бәрі де сценарий бойынша жалғасады.
Ойынның бұл түрі анағұрлым құрылымданған және көбірек уақыт ... бұл ... ... топтарда және топтың кешкі астан кейінгі кешкі
уақытын өткізу үшін ойнайды.
Ойынның кез ... ... ... ... неліктен барлығын өзінің
адал адам екендігіне сендіре алғандығын, ал ... ... ... ... ал енді ... сенбегенін, және неліктен
біреуді тыңдап, енді біреуді тыңдамағанын талқылауға ... да бір ... ... ... ... ... ЖАТТЫҒУЛАРЫ,
НЕМЕСЕ ПСИХОГИМНАСТИКАЛАР
ТРЕНИНГТЕ СЕРГІТУ ЖАТТЫҒУЛАРЫ НЕ ҮШІН ҚАЖЕТ?
Сергіту жаттығулары бірнеше функция атқарады. Ең ... ... ... ... ... топ ... ықпал ететіндіктері, ширығуды
алып тастайтындығы, қатысушылардың ... ... ... ... бір ... екіншісіне ауысуға, шаршамауға және күні бойы
жақсы жұмыс күйін ... ... ... зеріктіретін шаруа емес,
көңілді іс етуге мүмкіндік беретіндігі.
Тренингтегі сергіту жаттығулары әдетте әрбір бір-бір жарым сағат ... ... ... ойындардың арасында өткізілуі тиіс. Рөлдік
ойынның ішінде сергіту жаттығуын өткізбейді. Яғни, ... ... ... ... ... ... содан соң ойынның өзін ойнауға, одан кейін
қайтадан сергіту жаттығуын жасап, ... ... ... ... жасауға
болады. Үзілістен кейін – қайтадан сергіту жаттығуы, ойын және тағы ... ... Егер ... ... ... үзілістің алдында сергіту
жаттығуын өткізбеуге болады, бірақ одан кейін ... ... ... ... жаттықтырушылар көбінесе топтағы біреудің ойнаудан
бас тартатындығынан ... Мен ... ... да бір ... ... ынталандыруға болатындығын айтқан болатынмын. Ал ... одан да ... ... егер ... түрегеп тұрып жасау
қажет болатын сергіту жаттығуын жасасаңыздар, сіз алдымен: «Ал ... ... - ... ... соң ... да, ... сіздің соңыңыздан тұрады,
және тұрып қойғаннан кейін, біреудің ойыннан бас тартуы екіталай. Ал ... ... ал сіз ... ... біз ... ... осылай және осылай
ойнаймыз деп әңгімелеп берсеңіз, ... соң: ... ... ... ... бас ... да мүмкін. «Ой, біздің ойнағымыз келмейді!
Ой, не үшін?» - деп айтулары мүмкін. Яғни, ... бас ... ... ... Мұндай нәрселер өте оңай шешіледі.
Сергіту жаттығуларының әр түрлі ... бар, ... ... ... үшін осы ... ... ... үдерістерді
жылдамдатқаны маңызды. Сондықтан сергіту жаттығуының ... ... ... ... адамдардың қарқынды түрде жақындасқаны
керек. Барлығының сөзбе-сөз мағынасында ... тура ... ... ... ... ... ... Мұндай сергіту жаттығуларына жұмылған
көздермен жүргізілетін сергіту жаттығулары жатады, мысалы, көзіңді ашпастан
және ... сөз ... өз ... табу ... ... ... Сергіту
жаттығулары туралы қазіргі уақытта әдебиет көп. Мен бұл ... тек ... да ... ... ғана ... ... ... НҰСҚАЛАРЫ
«Хайуанаттар паркі шапалақтаулармен»
Барлығы шеңбер жағалай ... ... ... «Хайуанаттар
паркі» ойыны болады және әрқайсыңа кім болатынын, қандай жануар, құс ... ... ... ... - ... ... қатысушылар кезекпен кім
болатындықтарын айтады. Содан соң оларға нұсқаулық беріледі.
«Біз алақандарымызбен шапалақтаймыз. Екі рет ... және екі ... ... бір ... ... ... жүргізетін бір адам ғана
сөйлейді (басында бұл әдетте жаттықтырушы болады). Ауада ... ... бір ... екі рет өзімізді, яғни, ... ... ... Тіземізге шапалақтай отырып, екі рет біздің хайуанаттар паркінде
бар кез келген жануарды атаймыз. ... ... енді ... ... сол ... ... екі рет шапалақтай отырып, өзін атайды, және екі ... ... ... ... паркінен біреуді атайды.
Қателесуге: ырғақтан жаңылуға, жоқ жануарларды атауға, бір рет ... ... ... ... ... жануардың атауы – дыбысқа,
дыбыс – қолмен қозғалысқа, ... ... ... ... өзгерткен «хайуанаттар паркі»
Ойынның нұсқаулығы сол қалпында қалады, бірақ жаза өзгертіледі. Дыбыс
пен ... ... ... ал ... ... Яғни, үш
рет қателескен адамның, оны атаған кезде, дыбыспен бірге тағы да ... ... ... ... тура ... ... шеңбер жағалай отырады. Жаттықтырушы: «Қазір «Ботаника бағы»
ойыны болады және әрқайсыңа кім болатынын, ... ... (гүл, ... ... т.б.) ... таңдау қажет», - дейді. Барлық қатысушылар ... ... ... Содан соң оларға нұсқаулық беріледі.
«Бұл ойында бір бос ... және ... ... ... барлығына өздерінің оң жақтарындағы орындықты бақылап отыру
қажет. Ол босаған кезде, тез сол ... екі рет ... ... ... екі рет ... ботаника бағынан кез келген өсімдікті атау қажет,
бірақ өзін ... ... ... сол өз ... ... жаңа ұрған
орындыққа отыруы тиіс. Жүргізуші жаңа ғана босаған орындыққа, оны ... атап ... ... ... тиіс. Егер оны ұрып, өсімдікті атап
қойса, орын бос емес деп саналады да, ол ары ... ... ... адам ... Ұрып ... ... үлгермеу, бір рет ұру немесе
бір рет айту қате ... ... ... – 2»
Отырып та, тұрып та ойнауға болады. Әрқайсысы қандай жануар ... да, осы ... ... және ... бейнелейді.
Шеңбердегі барлық адамдар кім болатындықтарын көрсеткеннен кейін, ойын
басталады: біреуі бірінші болып өзін және ... ... ... ... өз кезегінде, өзін және тағы біреуді көрсетеді және т.с.с. Бұл ... ... ... егер оны тренингтің екінші және одан кейінгі
күндері өткізсе, ол өте көңілді өтеді.
«Үйір»
Барлығы ... ... ... да, ... шеңбер бойынша
әрқайсысының құлағына оның қандай жануар болатындығын айтады. Бір ... ... ... ... тек құстарды немесе тек ... және т.б. ... саны ... ... ... Бір ... үш-төрт адам болған жақсы, тиісінше, егер топта тоғыз
адам болса, үш үйір және ... үш түрі ... ал егер 11-12 ... үйір және т.б. Ары ... ... ... ... ... ... ... барлығы ауызша емес түрде (яғни, қимылдардың
көмегімен) өздерін, яғни, жаттықтырушы атаған жануарды ... ... бір ... өз ... ... ... ... жаттықтырушы шеңбер
жағалап жүреді де, қатысушылардың құлағына: «Сен үйрексің, сен тауықсың,
сен ... ал сен ... - деп ... шығады. Ал содан кейін басында
– үйрек, тауық, бүркіт, қарға – және осылай шеңбердің аяғына дейін. ... ... ... ... ... ... ... бар
болғандықтан, басында бір үйірге жиналады. Содан соң ... бір ... ... ... ... Бәрі ... кейін, кімнің
кім екендігін сұрауға болады, және бүркіт ... ... ... осыған
ұқсас бірдеңе болғанда күлкілі болады.
«Хайуанаттар паркі оянады»
Барлығы шеңберге тұрады. Біреуі шеңбердің ортасына шығады да, қандай
да бір ... ... ... ... ... ... ... керек.
Ал қалғандары оның соңынан қайталайды. Шеңбердің ортасына барлығы кезекпен
шығады. Бұл сергіту жаттығуын екінші немесе одан кейінгі ... ... ... тұрады. Жаттықтырушы: «Көздеріңді жұмыңдар», - деген
тапсырма береді. Барлығының көздерін ... ... де, ... ... 45 ... ... жасап, жоғары көтеріңдер және бір-бірлеріңе
қарсы шеңбердің ортасына қарай ... - ... ... соң: ... ... адамдардың қолдарын ... ... - ... қатысушылардың тапсырманы орындағанын күтеді, кейде оларға
қолдарды табуға ... ... ... көп ... ... ... соң ... бұйрық келеді: «Қолдарыңды ажыратпай, көздеріңді ашпай және
бірде-бір сөз айтпай, тарқатылуларың, ... ... ... тегіс
шеңберге тұруларың қажет».
Бұл сергіту жаттығуын бірінші күні де ... ... ... тап»
Барлығы шеңберге тұрады. Жаттықтырушы: «Қазір ... ... Мен үшке ... ... ... ... дегенде, бастарыңды
көтеріп, көзбен өздеріңе жұп табуларың керек, ал «үш» ... бір ... ... ... ... - ... тапсырма береді.
Егер топта ойыншылардың тақ саны болатын болса, жаттықтырушы ойнайды.
Егер жұптар үйлеспесе, тағы да қайталауға болады.
Егер барлық жұптар үйлессе, ... ... үш рет ... ... ... өз ... табуларын өтінуге болады.
«Өз жұбыңды тап – 2»
Ойын үшін көзге тағатын таңғыштар қажет болады. Екі-үш ... ... ... қатысушылар шеңберге тұрып, қолдарын ұстасады. Ойнайтын
жұптардың көздері ... да, ... ... ... ... және ... айналасында айналдырылады. Олардың міндеті – ... ... өз ... ... Ол үшін олар өз ... атын ғана атай ... шақыра алады.
«Бойына қарай сапқа тұру»
Барлығы шеңберге тұрады, көздерін жұмады, содан соң ... өз ... үш рет ... ... Содан соң жаттықтырушы:
«Көздеріңді ашпастан, сөйлеместен, дыбыс шығармастан бойларыңа қарай сапқа
тұруларың қажет», - дейді.
Тапсырманы күрделендіруге болады – екі ... ... ... ... ... ... қатысушының (жүргізушінің) көзі таңылады. Адамды ұстап алғаннан
кейін, жүргізуші оның кім екендігін атап, оның ... ... ... ... теке ... адамнан басқасының бәрінің көздері таңылады. Барлығы тұрады да,
содан соң таңғышы жоқ адамды ұстайды. Ұстаған адам өз ... оған ... ойын ... эстафета»
Қатысушылар екі командаға ... ... ... мына ... ... ... үшбұрыш жасап жүгіру! Бірақ үшбұрыш ... ... ал нақ ... ... Үшбұрыштар қалай жүгіреді?
o енді, басқа жаққа, үзік сызық болып жүгіру;
o шаршы болып жүгіру;
o қисық ... ... ... қатар түзіп жүгіру;
o аралас және т.б.
Жан-жағына қараудың қажеті жоқ – мұнда жалғыз дұрыс шешім болмайды.
Әркім қалай жүгіру ... өзі ... ... ойын үшін ... 2-3 м жіп ... ... ... тұрады да,
жіптің бойымен біркелкі бөлініп орналаса отырып, оны екі ... ...... тура ортасында түйін түю, бірақ бұл кезде ... ... ... ... ... ... ... болмайды.
«Шаршы»
Ойын үшін ұзындығы 3-4 м, шеңбер жасап байланған жіп қажет. Барлығы
шеңберге ... да, ... ... ... бөлініп орналаса отырып, оны
екі қолдарымен ұстайды. Жаттықтырушы көздерін жұмып, шаршы, ... ... етіп ... ... ... ... жасау кезінде сөйлесуге
болады, бірақ көздерін ашуға болмайды.
«Орын алмастырыңдар...»
Барлығы шеңберде ... ... ... бір ... ... бұл ... жаттықтырушы болады). Артық орындық алынып тасталады
да, шеңбердің ортасында тұрған адам: «Ал ... ... ... ... ... - ... де, отырғандардың көпшілігіне қатысты
шартты айтады. Мысалы: бүгін кофе ішкен, метромен жүрген, қара аяқ ... т.б. Осы ... ... ... ... қатысушылар орындарынан тез
тұрып, басқа босаған орынға отырулары тиіс. Егер бұл сізге қатысты болса,
сол ... ... ... ... оң ... ... сол ... да отыруға болмайды. Жүргізуші бірінші босаған ... ... ... адам ... ... да, келесі шартты атайды және т.б.
«Киім ауыстыру»
Бір қатысушы есік сыртына шығады. Топтың ... ... бір ... ... ... адам ... ... өз киімі
еместігін анықтап, затты иесіне қайтаруы тиіс.
Ойынның нұсқасы: бір қатысушы ... есік ... ... ... да бір ... ... екі жартыға бөлінеді. Кірген адам
сол бойынша бөліну жүзеге ... ... ... ... екі ... ... ... командаға бөлменің көршілес
бұрыштарына сапқа тұруға, қолдарынан ұстасып, тығыз шиыршыққа оралып, содан
соң қиғаш сызық ... ... ... өтуге және кері ... ... ... жылдамырақ орындайтындығы тексеріледі.
Тапсырмалар ... ... ... ... ... қойылған атпен атау қажет. Әркім кезекпен
шеңбердің ортасына шығады да, өзін еркелетіп ... ... ... бәрі осы аттарды олардың соңынан қайталайды. ... ... ... жаңа ... ... жақсы.
«Тербету»
Бұл ойынның ережелерін алдымен айтып беру керек, ал оған ойыншылар өз
қалаулары бойынша қатысады. Қатысушылар өте ... ... ... ... ... ... шеңбердің ортасына тұрады да, көзін жұмып, ... алға ... ... ... ... қолдарына құлайды. Топ оны
шеңбер бойынша бір жақтан екінші жаққа ... ... ... адам ... ... ... тізелерінде бүкпей тұруы
тиіс. Содан соң ортаға басқа ықылас білдіруші тұрады және т.б.
«Алыптың басы»
Жүргізуші таңдалады, қалған қатысушылар ... ... ... ... ... былайша бөлу керек: біреуі – сол ... ...... ...... ... құлақтың және т.б. ролін ойнайды.
Содан соң «алыптың басын» еске ... ... ... үшін сондай
мизансценаны құрастыру қажет. Егер қатысушылар көп болса, тағы ... және оң ... ... де ... ... «Бастың» алдында жүргізуші
тұрады да, ең қарапайым манипуляцияларды жасайды. Мысалы, ол көзін ... соң ... ... ... ... және т.б. мүмкін. «Алыптың басы»
барлық осы қарапайым әрекеттерді дәлме-дәл қайталауы тиіс. Жаттығуды сәл
баяулатылған ... ... ... тақ саны ... сондықтан қажет болған жағдайда
жаттықтырушы да ... ... ... бір-бірінің артынан тізіліп
тұрады, қолдарынан ұстасады және ... ... ... көтереді. Өткел
пайда болады. Жүргізуші өткелден жұмулы көздерімен ... де, ... ... ... алып ... ... дейін жетіп, олар жұп құрайды да,
өткелдің аяқ жағына барлығының соңынан барып тұрады. Жұпсыз қалған қатысушы
жүргізуші болады.
«Жартас»
Барлық ... ... ... ... бір-бірлерінен
ұстанып, бір сызықтың бойына өте тығыз тұрады. Табандары – «жартастағы»
дөңестер сияқты. Әрқайсысы ... ... ... ... ... де, сызықтың аяқ жағына барып тұрады. Шыңыраудың ... ... ... ... өту қажет, сондықтан да қатысушыларда басқалардан
ұстану қажеттігі пайда болады.
«Қошеметпен амандасу»
Тренингтің екінші күнін бастау үшін ... ... ... ... ... ... ... да, бір-бірлеріңмен амандасасыңдар.
Әрқайсың ... ... ... ... жай ғана ... ... ... Ерекше қошеметпен амандасқан дұрыс. ... ... тек ... ... ... адам үшін ғана ойлап
табасыңдар. Ары қарай сендер өздеріңе айтылатын қошеметтерді тыңдайсыңдар
да, ... ... ... ... ... ... оған осы
қошеметті айтасыңдар. Содан соң тағы да ... ... ... да, ... оны келесі адамға айтасыңдар. Және осылай топтағы
әр адаммен амандасып болғанша жалғасады. Осылайша, сендерге ... ... ... ... ... әйелдерге арналған қошемет және керісінше айтылғанда, өте
күлкілі болады.
«Қошеметпен амандасу – 2»
Бұл ойынды тренингтің соңғы күні ... ... ... ... ... ... немесе тілек айта
отырып, бір-бірлерімен амандасулары керек. Бірақ әр ... үшін ... мен ... ... табу ... ... егер, мысалы, топта 12
адам ... ... 12 ... немесе тілек ойлап табулары тиіс болады.
«Тіл қатпай амандасу»
Әрқайсысы әрқайсысымен амандасуы тиіс болады, бірақ ... ... ал ... қол ... ... да бір ... немесе ерекше
сәлемдесу қимылдарының арқасында.
«Тіл қатпай амандасу – 2»
Нұсқаулық сол күйінде қалады, бірақ денеге қол ... ... ... ... ... ... ... да бір қозғалысты көрсетеді, ал қалғандарының бәрі
оны төрт рет қайталайды. Және ... ... ... қозғалыс
көрсетеді де, барлығы тағы да қайталайды. Бұл жаттығуды ... ... ... ... ... шеңбер бойынша беру»
Барлығы шеңберге тұрады да, көздерін жұмады. Бірінші болып ... ... ... да, ... емес ... жанасудың көмегімен екінші
адамға қандай да бір сезімін білдіреді. Содан соң көзін ... ... адам ... ... да, ... өзінің не сезінгендігін
жеткізіп, ... соң ... ... ...... және т.б. ... бәрі кері ... өздерінің қандай сезімді білдіргендіктерін айтып
шығады.
«Қиялдағы затты шеңбер бойынша жіберу»
Барлығы шеңберде ... ... адам зат ... ... да, оны
қолдарымен көрсетеді (атамайды), ... ... ... емес әлдене
істейді де, көршісіне табыс етеді. Ол оны алып, осы затпен әлдене істеуі,
содан соң ары ... ... ... ... ... ... адамға табыс
еткенше, бәрі ... ... ... соң кері тәртіпте барлығы ... және нені ... ... айтады. Қозғалыстарды
қайталауға болмайды.
«Қозғалысты шеңбер бойынша жіберу»
Барлық ... ... ... ... бір уақытта,
жаттықтырушының командасы ... ... да бір ... ... ... ... ... Оны төрт рет жасап, сол ... ... да төрт рет ... ... ... сол жақтағы көрші де басқа
адамның қозғалысын жасап жатады. Сондықтан, бір қозғалысты қайталап болып,
төрт ... ... ... ... ... қажет болады. Осылайша
әрқайсысына оның өзінің қозғалысы қайтып келгенше жалғасады. ... ...... ... тұрады. Жаттықтырушы нұсқаулық береді: «Мен әр түрлі
заттарды не ... ... Егер мен ... ... ... ... ... атасам, сендер қолдарыңды көтерулерің, ал егер ... ... ... ... да бір ... өткеннен кейін,
қателескендерді ойыннан шығарып, жеңімпазға дейін ойнауға болады.
«Ергежейлілер мен алыптар»
Барлығы шеңберге тұрады. Жаттықтырушы ... ... «Мен ... не ... ... екі ... ... айтамын. Егер
«ергежейлілер» десем, сендер барлығың ... ... ал егер ... ... керек».
Жаттықтырушы әдейі дұрыс емес командалар беруі мүмкін, мысалы:
«Кастрюльдер! ... ... және т.б. ... да бір ... ... қателескендерді ойыннан шығарып, жеңімпазға дейін ойнауға болады.
«Тыйым салынған жеміс»
Бөлменің ортасына орындық қойылады. ... топ ... кез ... тұрады. Ортадағы орындық тыйым салынған жемісті білдіреді. Әрбір
қатысушы кезекпен орындыққа жақындап, ... ... ... жеміс ретінде
не істейтіндігін пантомимамен көрсетуі тиіс.
«Саусақтармен гомеостат (саусақтарды тастау)»
Барлығы шеңберде отырады және ... ... ... қандай
да бір саусақтар санын тастайды. Тастау есеппен ... ... (бір, ... ... ... ...... алмастан, бірдей саусақтар санын
тастау.
«Сап»
Барлығы бір сапқа тұрады. Жаттықтырушы барлығын әр ... ... ... бастайды. Әрбір санаған сайын бәрі 90 немесе 180 градусқа
кез келген жаққа ... ... ... ...... ... ... қарап тұру. Есеп 120-ға да және т.б. жетуі мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... жаңғақтар»
Барлық қатысушылар үштіктерге бөлінеді. Біреуі – бүршік, екіншісі ... ... ... ... ... ... ... тұрып,
үшеуінің бірін дауыстап атайды, мысалы, «Бүршік». Бүршік ... бәрі ... ... ... ал ... кез ... орынға тұруға тырысады. Егер оған оның сәті ... ... ... ... болады.
Егер жүргізуші: «Түйнектер!» - ... ... ... ... ... алмасады. Егер: «Жаңғақтар!» - десе, «жаңғақтар»
орындарымен алмасады. Ойын ... ... ... ... ... ... мысалы: «Бүршіктер! Жаңғақтар!» Шақырылғандар сондай-
ақ орындарымен алмасулары тиіс. «Себет», - деп те ... ... ... барлық ойыншылар басқа үштіктердегі ... ... ... ... да бір ... үштікке жүгіріп өтпей, орындарында
қалуға болмайды. Ондай ойыншы жүргізуші болады.
«Бос орын»
Барлығы шеңберге ... ... ... да, ол ... ... (сыртқы жағынан), ойыншылардың біріне қолының ұшын тигізеді. Осыдан
кейін ол шеңберді жағалай кері жаққа жүгіреді, ал жарысқа ... ... ... ұмтылады. Кездескен кезде, олар бір-бірінің қолдарын
алып, бір-бірімен амандасулары тиіс. Осыдан кейін, ... ... олар ... бос ... алуға ұмтылады. Кім екінші болып жүгіріп
келсе – жүргізуші болып ... ең ... ... ... үшін екі ... ... (немесе алжапқыш) және екі
үшкіл орамал қажет. Қатысушылар екі командаға бөлінеді. Әрқайсысы ... ... ... сап ... ... ... ... 8-10
метр қашықтықта орындықтар қойылады, оларға бір жеңсіз көйлек пен ... ... ... ... ... ... бірінші
қатысушысы орындыққа жүгіріп келіп, жеңсіз көйлекті ... де, ... ... ... ... «Мен ең сұлумын», - деп айтады. ... ... ... пен ... ... ... де, ... орындыққа қойып, мәре
сызығына қайтып оралады. Оның соңынан келесі қатысушы дәл соны ... ... ... ені 5 см және ... 3 м ... салынады (егер болса,
нағыз тақтаны қоюға болады). Топ екі ... ... ... жұп ... ... бір ... ... топтан бір қатысушы – тақтаның қарама-
қарсы жақтарына тұрады да, ... ... ... ... ... ... ... және артқа жылжымастан, бір-бірінің жанынан өтіп кету.
Содан соң екінші жұп және ... ... ... сергіту жаттығуын топ «қызған» екінші және одан кейінгі күндері
жасаған дұрыс.
«Күлдіру»
Барлығы шеңберге тұрады да, байсалды дене ... ... ... ... ... ... қалай болғанда да (бет-аузын
тыржыңдатып, дене қимылдарымен және т.б.) күлдіруге ... Тек ... және ... ... ... ... адам өзі жүргізеді. Бұл
сергіту жаттығуының нұсқасы – күліп қойған адамдар жүргізушіге қосылады да,
қалғандарының ... ...... шеңберге тұрады. Жүргізуші өзінің көршісін, мысалы, мұрнынан
ұстап алады. Қалғандарының бәрі ... ... дәл ... ... жасап
шығулары тиіс. Шеңбер тұйықталғанда, жүргізуші қайтадан көршісін ... ... ... және т.б. ... ... ... қатысушылардың
міндеті – күліп қоймау. Күліп қойғандар ... ... Ойын бір ... ... ... кімнен шапалақтау/жер тебу жағынан озады?»
Топ екі бөлікке бөлінеді. Барлығы бір ... жер тебе ... ... Қаттырақ шапалақтаған немесе жер тепкілеген адам жеңіп
шығады.
«Әңгіме ... ... ... ... ... бір ... ... Келесі
қатысушы алдыңғы сөйлемді қайталап, өзінің сөйлемін қосады. Әңгіменің
тақырыбын ... ... ... ... ... ... реттеу»
және т.б.).
Бұл сергіту жаттығуын доппен өткізуге болады. ... адам ... ... ... ... ... ... қағып алған адам алдыңғы
сөйлемді қайталайды да, өз сөйлемін қосып, допты ары қарай лақтырады.
«Шеңбер бойынша сурет ... ... ... ... қатысушыда таза қағаз парағы мен
қалам. Бір минуттың ішінде барлығы өз ... ... ... ... ... өз ... оң ... көршілеріне береді. Бір минуттың
ішінде ... ... тағы да оң ... ... ... Ойын парақ
өз иесіне қайтып оралғанша жүреді.
«Баржа»
Доппен жүргізілетін ойын. Барлығы шеңберге тұрады. ... добы ... ... ... ... ... келеді және ... алып келеді», -
сөздерімен ... ... да бір ... ... ... затты атау
(мысалы, «б») және допты шеңбердегі біреуге лақтыру ... ... ... бойынша сөз орамын қайталап, «б» ... ... ... айтады да, допты лақтырады.
Допсыз да ойнауға болады. Онда сөз орамын және затты шеңбер бойынша
айтады.
«Доппен бірге ... ... ... ... ... ... түрегеп тұрады. Бастаған адам қандай
да бір ... ... ... ... ... ... ... сұрақ
қояды да, оған доп лақтырады. Допты ... ... адам да ... ... ... бір уақытта қошемет немесе тілек айтуы тиіс. Егер сұрақ
қойылса, алдымен ... ... ... содан соң өз сұрағыңды қойып, кімге
сұрақ қойсаң, сол адамға доп лақтыру керек. Допты әлі ... ... ... ... шығу»
Топ қаққа бөлінеді. Әрбір шағын топтан бір ерікті таңдалады. Екеуі де
есік сыртына шығады. Қалғандары қолдарынан ұстасып, екі жеке ... ... ... мынадай нұсқаулық беріледі: «Қазір әрбір шеңбердің ортасына
басқа ... ... ... ... Оның ... – кез ... тек сөз айтпастан шеңберден шығу. Сендердің міндеттерің – тек
жақсы, сыпайы түрде ... ... ғана ... сыртындағыларға арналған нұсқаулық: «Қазір сендер кіресіңдер де,
сендердің командаларың әрқайсысы өз шеңберінде тұрғандарын ... ... ... ... ... ... ... керек.
Сендердің міндеттерің – кез келген ... ... ... ... ... ... бірақ бірде-бір сөз айтпау қажет».
Мәнісі: өз шеңберіне өткізулерін дене ... ... мен ... жұп ... ... Егер ... саны тақ ... біреуі
ойнамайды немесе жаттықтырушымен жұп құрады. Жұптарда кім бірінші, кім
екінші ... ... ... нөмір көздерін жұмады. Біріншісі
серіктесін жаттықтырушы жүрген жаққа алып жүреді. Сөйлесуге ... ... тек ... ... ғана. Соңында кедергі жасауға
болады – жаттықтырушы өз серіктесімен бірге есіктің ойығын қолдарымен ... ... ... сұрақ қоюға болады: сендерді қалай алып жүрді?
кедергіден қалай өттіңдер? ... ... ... ... келген жоқ
па?
«Екеулеп сурет салу»
Барлығы жұп құрып, бір-біріне жақын отырады. Екі ... бір ... пен бір ... ... ... ... 10 ... ішінде
әрқайсысы қандай сурет салатындығын ойлап табуларын өтінеді. Содан соң, бір
мезгілде, бір ... ... ... жұппен өз суреттерін салады. Соңында,
өзара келіспестен, не шықса, соның астына оның ... ... ... бір
мезгілде жазу керек). ... ... ... жерге, шеңбер құрып
қойылады.
«Ергежейлілер мен алыптар»
Топ екі ... ... ... ... ... ... «Ергежейлілердің» бойлары – 10 сантиметр, ал
«алыптардың» бойлары – 3 ... ... ... нұсқаулық беріледі: «Қазір
сендер әрбір топтың ішінде, сендердің ойларыңша, қазір біз отырған бөлменің
кеңістігі «алыптар» мен «ергежейлілердің» ортасында қалай ... ... ... ... Сондай-ақ бұл туралы басқа топпен қалай
келісетіндіктеріңді ... ... ... бес ... кейін
сендерде келіссөздер басталады».
Мәнісі: әлденені не үшін бөлу керек?
«Самокат-ұшақ»
Жұппен жүргізілетін жарыс. Не «ұшақ», не ... ... екі ... ... ... Екі қатысушы да бір ... ... Бір ... ... адам ... ... ... Сөздердің бірін бір
мезгілде айта отырып, ... ... Әр жолы ... ... адамға ұпай
беріледі. Яғни, егер сөздер сәйкес келсе, келістіруге жұмыс істейтін ... ... және ... Ойын он бір ұпайға дейін ... ... ... ... немесе олимпиада жүйесі бойынша жарыс ұйымдастыру қажет
(жұптардағы жеңіп шыққан адамдар ... ... және ... ... ... ... ... түсу»
Шеңберде тұрып, топ 1-ден ... дейін санайды. Әрқайсысы кезекпен артуы
бойынша кезекті санды атайды. 3 ... ... 3-ке ... санның
орнына секіріп түсу ... ... да бір ... ... ... ... шығаруға болады. Осылайша жеңімпазға дейін
жалғасады.
«Құрметті қонақ»
Ерік білдірген қатысушы шеңбердің ... ... ...... қонақ». Әрбір қатысушы онымен ауызша емес түрде амандасуы тиіс.
Қалғандарын екі шағын топқа ... ... ... амандасулар кезекпен
бірінші және екінші шағын топтардан ... ... ... салынған жеміс» ойынына ұқсас. Бөлменің ортасына ... ... топ ... кез келген жағынан тұрады. Ортадағы орындық
«өмірлік бөгетті» білдіреді. Әрбір қатысушы кезекпен орындыққа ... ... не ... және оны ... ... пантомимамен
көрсетуі тиіс.
«Шыбын»
Барлығы шеңберде отырады. Жаттықтырушы нұсқаулық береді: ... ... ... ... (3х3), қиялдағы шаршы бойынша «шыбынды» қуалаймыз.
Алдымен ол ортасында ... Бір ... ... ... (оңға, солға,
жоғары, төмен). Шаршыдан тыс шығуға болмайды. «Шыбынды» үш минут бойы ұстап
тұру қажет. Екі нұсқа – көз ... ... және ... Жүрістер
кезекпен шеңбер бойынша жасалады».
«Пианино»
Барлығы бір-біріне барынша жақын, шеңбер жағалай отырады. Оң ... ... ... тізесіне, ал сол қолдарын сол жақтарындағы
көршілерінің тізесіне қояды. Шеңбер бойынша кезекпен, ... ... ... шапалақтау қажет. Бірінші күні ойнаудың қажеті жоқ.
«Шабадан»
Ойынның әр түрлі көптеген нұсқалары бар. Бұл ... мына ... Әр жолы ... ... ... есік ... ... Оған
«бір шабадан» қасиет жинау қажет. Топтың қалған ... ... ... ... ... ... (әрбір қатысушы екі-
екіден: біреуі – оған көмектесетін, екіншісі – кедергі ... өз ... ... да бір өте ... қасиеттердің болмауын
қадағалап, жеңілірек баламалы нұсқасын ұсынып, оларды жұмсақ түрде түзетіп
отырады. Жаттықтырушы да қатыса ... ол есік ... ... ... ... ойынмен тренингті аяқтаған жақсы.
«Есімдер жазылған конверттер»
Тренингтің аяқталуына бір күн ... ... бір ... ... ... және т.б.) қатысушылардың аттары жазылған
конверттерді ... ... ... қалғандарына (міндетті түрде
әрқайсысына) тілектер ... да, ... ... Жаттықтырушы
конверттердегі тілектердің саны қатысушылардың санымен ... ... де, ... соң оларды желімдеп, кімге арналса, соған табыс етеді.
«Атомдар мен молекулалар»
Барлығы шеңберге тұрады. Жаттықтырушы ... ... ... ... ыдыстың қабырғаларын білдіреді. Шеңбер ішіндегі барлық
қатысушылар – ... Ал ... ... ... ... да, ... бірігеді. «Атомдар» температураға байланысты
қозғалады. Төмен температура болса – баяуырақ, ал ... ... ... жылдамырақ. Менің командам бойынша сендер қозғалып, соғылысасыңдар да, ал
мен бір ... ... ... мен ... сандағы адамдармен топтарға
(«молекулаларға») біріге бастайсыңдар. Содан соң ажырайсыңдар да, қайтадан
қозғаласыңдар және ... ... ... біріктіруден бастап, барлығын бір ... ... ... Бұл ойын ... ... ... мысалы,
«Конференциядан» кейін.
«Дүрбі»
Бұл ойын үшін ұзындығы 5-6 метр жіп пен дүрбі қажет болады. Жіп жерге,
бірақ тік ... ... ... ... ... ... ... – аяқтарымен жіпті басуға тырыса отырып, әрі дүрбімен оған заттар
кішірейтіліп көрсетілетін жағынан қарай отырып, жіптің ... ... ... ... ҚАТЫСУШЫЛАРЫНЫҢ
ЕҢ ЖИІ ҚОЯТЫН СҰРАҚТАРЫ
Тренинг барысында анық уақыттық шектерді қалай ұстап тұруға болады?
Уақытты минуттар бойынша дәл есептеу мүмкін ... Сіз ... жай ғана ... оның ... ... тырысыңыз. Мысалы, кез
келген рөлдік ойын әдетте бір ... көп ... бір ... сағат алады. Бір
жарым сағаттан көп созудың мәнісі жоқ – ... ... ... ... ойын ... ... сіз оны ... ал егер қысқа болса, сіз оны
созасыз, ... ... екі ойын ... ... әрқашан сәл ұзағырақ
сөйлеуге, түсініктемелерді ... ... және ... Егер ... түсірілетін болса, сәйкесінше, талдау мен талқылау ... ... алу ... Егер ... ... ... болса,
қатысушылардан осы ойында тағы не көргендіктерін сұрауға, содан ... ... ... ... ... ... ... уақыт өте оңай түрлендіріледі. Бірақ, қалай
болғанда да, ... анық ... ... және тренингтің
аяқталуының нақты уақытын белгілеудің қажеті жоқ, ... ... ... ... ... немесе тренингтің аяқталуына дейін жиырма минут қалып, топтың
кенеттен, әрі іс ... ... ... және ... 40-50 ... жиі ... Егер уақыт болса, онда тренингтің аяқталуының сәл
бөгелгенінде тұрған ештеңе жоқ. ... ... ... ... сәл ... ... Бірақ күн тәртібін (үзіліс шамамен әрбір бір ... ... ... дұрыс. Тәжірибе көрсеткендей, бұл топ жұмысы тәртібінің
оңтайлы нұсқасы.
Жаттықтырушының ... ... ... ... қандай да бір арнайы
сағаты болуы қажет пе?
Қалай ... да ... ... ... көрсететін сағат болғаны кейде
ыңғайлырақ. Мысалы, қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... және әдейі көрсете отырып, секунд өлшегішті
қосамын. Біріншіден, бұл ойынды әлдеқайда серпінді және ... ... ... ... ... ... қатысушылар көбірек
қате жібереді. Ал бұл – ойын талдауына арналған материал. ... ... ...... ... көңіл бөледі, ал бұл кез келген іс-
әрекеттегі маңызды ресурс, ... ... ... ... ... ... отырып, өз іс-әрекеттерін жоспарлауға үйренеді.
Тағы да қоңырауы бар таймерлер бар ма, ... ... ... ... ... – иә. Бірақ, екінші жағынан, тапсырмаға 10 минут ... ... ... шығатыны болады. Немесе 10 минут уақыт өтіп кетіп, бірақ
қатысушылардың істі талқылап, беріліп кеткендіктері соншалық, оларды ... да ... ... ... ... ... ал топтық
пікірталасқа, белсенділік деңгейіне және нәтижеге бағдарлану қажет. Егер
адамдарға қызық болса, мен ... ... ... ... ... «Орал
тауларындағы апатты» 15 минут, сондай-ақ бес минут та талқылауға болады, ал
кейде бір сағат та жетпейді. ... да ... ... ... үш ... беріледі деп айтқан күнде де, бұл тек үш
минут ... ... ... ... ... та ... Мысалы,
біреуі суретті тезірек салып шықса, топтың басым бөлігі әлі сурет салып
жатады. Ондай ... мен ... ... ... ... болғанда және т.с.с. қызықтырақ болады.
Кейде жаттықтырушыға, топтың өтініші бойынша немесе өз ... да бір ... өзін ... ... ... ... ... дұрыс мінез-
құлықты өзінің көрсетуіне болады ма?
Ешқашан мұндай ештеңе істеуге болмайды. Әрқашан қате ... ... Және ... ... біріншіден, жаттықтырушының беделі күрт
төмендейді. Ал ... ... ... ... ... жасай алмаса
да, топқа әлденені дәлелдеу енді мүмкін болмайды.
Бірақ тіпті жаттықтырушы ... ... ... де, мұны ... ... ... Ал ... топта жаттықтырушы емес, топ жаттығады
ғой. Ендеше, «көрпені өзіңе қарай тартудың» қажеті не?
Жаттықтырушының өзінің, мысалы, «Мафия» ... ... ... ойындарды ойнағысы келетіні болады. Ойын ... ... ... ... ... ... Ал жаттықтырушы топты алып жүруі және үнемі
жағдайды қадағалап отыруы ... ... ... топ үшін ... болатын жағдайлар да
болады. Мысалы, жұппен жұмыс істеу кезінде біреуі, оны тым ... ... ... ... істей алмайтындығын айтады. Ондай
жағдайда жаттықтырушының қатысу ... ... ... ... ...
қиын клиентті ойнап көрсету қажеттілігі туындайды. Көбінесе қатысушылардың
өздері мұндай ... ... ... Ол ... бұл ... ... Бірақ тек анық қажеттілік бар болып, жаттықтырушы топ үшін бұл ... ... деп ... ... оның ... топ ... біреуі
де бұл жағдайды дұрыс көрсете алмайтын болғанда ғана.
Жаттықтырушы өзі үйрететін нәрсенің ... ... ... тиіс?
Жаттықтырушы үйрете білуі тиіс. Үйрете білу және өзің ... ... – әр ... ... ... болу ... өзің суға бата ... жоқ. Құтқара білу қажет.
Тренинг дегеніміз – әрқашан жаттықтырушыны жаттықтырушы ретінде ... ... ... ... оны ... алып жүру ... ... болуды емес, топты қалай алып жүруді. Бұл үнемі жүзеге ... ... ... топ – ... жаңа.
Жаттықтырушының конспект қолдануына және тренингте жазбалар жүргізуіне
болады ма?
Барлығы да болады. Көптеген жаттықтырушылар осылай жұмыс ... ... ... бұны дұрыс деп санайды. Бірақ мен, жазбаларды пайдалана отырып
немесе әлденені – аттарды немесе қандай да бір ... ... ала ... ұпай ... деп ... Негізі, жаттықтырушы топта тым
болмаса үш-төрт ұпай жинауы тиіс, ал бұл үшін мүмкіндік көп ... ......... ... ... тағы да ... істеуге әрекеттену. Әрине, сіздің үстеліңізде қандай да бір қағаздар
жатуы ... Және сіз ... ... ... ... осы ... әлденені
қарап немесе оларға әлденені белгілеп ала аласыз. Бірақ ... ... ... ... ... өз ... ұнамайды. Біріншіден, бәрі
жаттықтырушының есте сақтау қабілеті аса жақсы емес ... ... топ: «Ол не ... алып жатыр екен? Бәлкім, біз туралы әлдене
жазып жатқан болар», - деп ойлап ... ... ... жағдай қатысушыларды
ширықтырады. Сондықтан мен мұны артық деп ... ... ... ... ... ... қандай да бір әзірленімдерден босатады да,
сіз топтағы ... ... ... және ... да әлдеқайда
кәсібилене түсесіз.
Көбінесе тренинг қатысушылары өздерінің қандай да бір жағдайда дұрыс
ойнағанын, немесе дұрыс ойнамағанын ... ... ... ... Көбі ... кері ... ... өтінеді. Жаттықтырушы не
деп жауап беруі тиіс?
Жағдайға байланысты, бірақ ешқашан баға ... ... ... да бір ... ... ... ойнағандығы соншалық, топ эмоциялармен
отырып, оған артық, жағымсыз әлдене айта бастайтыны болады. ... ... ... ... Егер ол ... ролін жақсы ойнаса, бұл оның шын
мәнінде сондай екендігін ... ... ... ... ... болады. Ал талқылау кезінде біз нақты адамды емес, ... одан ... ... ... ... ... қосып
айтуға болады. Егер ол бұдан жаман ойнаса, талқылау осындай қызықты болмас
еді деп айтуға болады.
Егер ... ... ... ... болып көрінсе, «Біз мұның қалай қиын
болуы мүмкін екендігін көрдік. ... ... ... ... ... кез ... ... ұқсас жағдайға ұшырағанда, сен өзіңді жайлырақ
сезінетін боласың. ... ... ... - деп ... ... ... ... тренингтің соңында топқа: «Қиын жағдайларға,
айтарлықтай ... ... ... сендер бүгін өте жақсы
ойнадыңдар. Бұл барлығына арналған тапсырма болатын, және сендер оны ... ... - деп ... ... ... қатысушылар психолог ретінде жаттықтырушының жеке өз
бастары ... ... ... ... жаттықтырушы не айтуы тиіс?
Өз басым мен ешқашан ештеңе ... ... мен ... баға ... оның үстіне, психолог ретінде баға ... жай ғана ... түрі ... түсіндіремін. Екіншіден,
адам менің сөзімді дұрыс түсінбеуі мүмкін, және енді өмір бойы ... ... ... ... ... ол туралы мен не ойласам
да, бұл тек ... ... ... ... ал ... ... алғанда тренингтің
үш күнінде бағалау мүмкін емес. Әрі, жаттықтырушының бұған уақыты да ... ... ... ... ... ... ма? ... ұлттың адамдары бар топта жұмыс істеудің қандай да бір ... ... ... ... үшін ... ұлттар неғұрлым көбірек болған сайын, қиынырақ,
бірақ, сонымен бір уақытта, топ үшін ... та ... ... нақты бір ұйымда өткізілетін болса, онда бұл мәселе (егер
ол мүлде болған ... бұл ... ... қойған. Егер ол, ... ... ... ... ... жай ғана бұл ... алып
тастауы мүмкін, өйткені, бұл – ... ... ... емес. Бірақ
қандай да бір нәрселер туралы сөйлесуге болады, ... ... ... ... ... ... өз ... құқығы болатындығы, оның барлық
ұлттарда, ұлыстарда, халықтарда, ... және т.б. ... ... Және мұны ... ... қажеті жоқ.
Қағидат өте қарапайым: жаман ұлттар болмайды, жаман ... ... кез ... ұлтта болады. Біздің өз тарихымыздан және кез келген басқа
тарихтан көптеген мысалдар келтіруге болады.
Егер топта тіл ақаулығы бар ... ... не ... ... басында, ол үшін қолайлы жағдайлар ... оны ... ... ... ... тренингтің басында кез келген ... ... ... ... ... ерік ... бойынша болатындығын айту қажет.
Екіншіден, қайсыбір уақыт барлығының кезекпен емес, ал тек ... ғана ... ... ... ... ... басында барлығына да оңайлатылған тәртіп қажет. Бұл
күні адамдардың өздерін нашар сезінулері және өзін осылай сезінуіне ... ... ... да ... ... мысалы, алдыңғы ойында
қандай да бір қатысушы тым ширықты да, оны ... ... ... тағы ... ... ... ... жоқ. Яғни, жаттықтырушы ... ... ... ... олар үшін ... жайлы және қауіпсіз
жағдайларда жұмыс істеулеріне мүмкіндік беруі тиіс. Мүмкін, бір ... ... ... адам өзін ... ... ... да бір ширығусыз
шеңберде еркін сөйлей алатын болар.
Мақсат адамдарды қандай да бір ... ... ... ... ... бола алатындықтарын көрсетуде емес. Керісінше, тренинг
барысында олардың ... ... ... жақсырақ, жиірек істеулеріне, ... өз ... ... ... ұмтылу қажет.
Жаттықтырушымен дауласатын қатысушыларға қалай ашуланбай сөйлеуге
болады?
Мұндай ... ... ... ... ... ... екі адам
дауласатындығын есте сақтау қажет. Және егер жаттықтырушы ... ... дау да ... ... ... ... ... егер адам қарсылық білдірсе, демек, ол әлденеге мүдделі және, дөрекі
түрде болса да, өз ... ... ... Ал егер адам мүдделі болса,
бұл әрқашан жақсы. Ешқандай ... ... ... ... ...... белсенді түрде көмектесу. Осы
жағдайды шешу үшін аздап күш салу ғана ... ... ... ... ... да, ... да болуы мүмкін екендігін көрсету және т.с.с.
Ең бастысы, ... ... ... ... қызықтырады, және
ол белсенді түрде жұмыс істеуге дайын. Мұндай ... ... ... ... ... Ал ... ... қызықтырмаса, онда
әлдеқайда қиынырақ болады, өйткені, алдымен оны қызықтыру, содан соң осы
қызығушылықпен жұмыс істеу қажет.
Алға – мен ... және ... ... ... мен ... жаттықтыру деген мақсат қою керек. Егер қатысушы сіз ... анық ... ... ... бәрі ... еместігін
айтса, сіз: «Иә, әрине, бәрі басқаша да болуы мүмкін. Дәл қазір бізде осы
тақырыпқа ойын болады, және ... ... өз ... көрсете аласыңдар.
Және бұл өте жақсы, ... ... әр ... ... ... ... себебі, мінез-құлықтың бір дұрыс нұсқасы болмайды», -
дейсіз. Әрқашан ... ... ... ... ... ... үшін өш алмайтыныңызды, ал нәтиже үшін жұмыс
істейтіндігіңізді өзіңіздің есіңізге салып отырыңыз. Сөзден ...... іске ... қолданылатын ақырғы шара.
Қатысушылар тренинг уақытына өздеріне бүркеншік ат ... таба ... ... әдебиетте мұндай нұсқалар ... ... ... ... ... болмауы тиіс ережені ... екі ... бар, онда ... айталық, Ольга, ал екіншісі Оленька
болсын – және оларды тек осылай атау керек. Өз басым мұны ... емес ... ... мен бір ... ... ... «Ольга», - деп,
сонымен бір уақытта оны ... ... ... ... ... қарап
сөйлегенде, оған бұрылып ... атын ... Және ... де ... ... Ал ... біреуін тек Ольга деп, екіншісін тек
Оленька деп атаса, онда аты ... ... ... да бір адамның жай ... ... Мен атты ... ... деп ... ... біз қандай да бір ойды, көңіл-күйді баса көрсету немесе адамға да,
жағдайға да қалай қарайтындығымызды көрсету үшін ... ... әр ... мысалы, Сергей немесе ... ... егер біз ... ... ... осылайша осы механизмдерді пайдалана алмаймыз және ... ... ... кетіреміз.
Ал адам өзіне бүркеншік ат ойлап тапқанда, бұл тіпті жаман. Мәселе
тренингте адамның өз ... ... Және ол өз атын ... сол ... өзіне өз мінез-құлқы, сөздері, қылықтары үшін
жауапкершілік алады. Ал өзіне ... ат ... ол бұл ... Ал тренинг адамдарды үлкен жауапкершілік сезіміне де үйретуге
арналған.
Мысалы, менде топта өзінің өмір бойы осы ... ... ... ... ... адам ... Ол өзін топта да Джек сияқты ұстады.
Басқаларымен салыстырғанда, оны ... ... де ... ... Ол өзі ... ... үшін ... берген жоқ, ол үшін
топтағының бәрі ойын болды. Әрине, егер ... ... да ... бұның көмегі тиеді деп санаса, ... ... ... мүмкін, бірақ ӘПТ үшін бүркеншік аттардан ешқандай ... ... ... атап және ... деп ... ... ... қандай да бір уақыт өткен соң немесе бірден біреуді бәрі
бір аты мен әкесінің атын ... ... ... не істеу қажет?
Негізі, өзгерту аса қиын болатын жағдайлар болады. Адамның ұйымдағы
мәртебесінің биік екендігі соншалық, келісілсе де, ... оған ... ... көше алмайтыны болады. Әрине, қандай да бір ... ... ... біз ... ... кез келген әрекет нәтижемен өлшемдес болуы
тиіс. Осы жағдайдағы нәтиже біз ... ... мен ... ... ... ... қанша? Кез келген ережеде ерекшеліктер болады.
Екінші реттен ... ... ... жоқ, не ... сол ... ... ... әкесінің атын қосып айту дегеніміз не? Бұл арақашықтық көрсеткіші. Және
бәрі бір-бірімен аттарын атап, ... деп ... бұл ... Бас ... керісінше келісілгеніне қарамастан, топтағы бір
немесе екі адамды аты мен әкесінің атын қосып ... ... ... ... Ең ... қатысушы өзінің атын атауға ... ... ... ... ... ... Және егер тренинг барысында қайтадан оны
аты мен ... атын ... ... әрине, арақашықтық сәл артады, бірақ ол
бәрі бір тренинг басталғанға дейінгіден ... ... ... ... қандай да бір әсеріне біз қол жеткіздік – бұл да
жақсы. Тренинг осының ғана негізінде ... Топ ... ... ... механизмдерін қолдану қажет. Бұдан басқа, ... үшін осы ... ... да бір арақашықтықтың сақталуы жақсы болуы
мүмкін. Бұл ұйымның өзі үшін де ... ... ... ... нәтижесінде,
бәлкім, тренинг нақты бір бастықтың беделін нығайтуды қамтамасыз ететін
болар. Неге олай болмасқа, ... ... ... үшін ғана ... ал жалпы
ұйымдастыру үшін өткізіледі ғой.
«Аквариум» нұсқасында топ толығымен ауысады ма немесе оларды ... ... ... ... топ толық құрамында орын алмастырады. ... ... жай да өте ... Ал егер қатысушыларды жартылай
ауыстыратын болсақ, жаттықтырушыға жұмыс істеу одан да ... ... ... ... ... мүмкін, бірақ неғұрлым шиеленіскен болған
сайын, соғұрлым күрделірек болады. Топтың өзі үшін де бұл ... ... ... ... ... ... ... топтық динамиканы
тежейтін болады.
Ал жаттықтырушы қайда ... – ішкі ... ме, ... ... ... ... ішкі ... отырады және тек ішкі шеңбермен
жұмыс жасайды. Әдетте ... ... ... ішкі ... жұмыс
барысына араласуға рұқсат етілмейді.
Ал егер күнді екі бөлікке бөліп: бір топпен жұмыс істеп, ... ... ал ... соң ... ... ше?
Онда әрбір топ екі есе аз жұмыс істейтін болып шығады. Екі ... бір ... ... бес күндік бағдарламаны екі ... ... ... ... алып ... тура ... ... үшін де бұл
қолайсыз. Бұл уақытта олар не істейді?
Оның үстіне, жаттықтырушы үшін бұл, «аквариум» нұсқасынан гөрі, үлкен
жүктеме. Оның ... ... ... ... ... соң ... топта не
болғанының бәрін есінде сақтауы тиіс. Екі топтағы тренингтің жалғасын
ойластыруына тура ... Ал екі ... ... алып жүру ... ... ... ... бөлудің де қажеті жоқ: бірінші күні – ... ... күні – ... топ. Бұл бір ... ... болып шығады, ал
адамдар екі күндік тренингке келді. Осылайша, «аквариум» жұмыстың ең тиімді
нұсқасы болуы мүмкін, ... ... ... да бір өзге жағдайларда басқа
нұсқалар да ықтимал.
Егер біз қатысушылар үшін оңайлатылған тәртіп туралы айтатын ... ... ... ... ... арнайы қозғалтудың қажеті жоқ. Не үшін? Бірде-бір ... ... ... ... ... ... ... жасанды түрде
тарту міндеті қойылмайды. Біріншіден, егер ... ... ... арнайы белсендіруге тырысып жатқаныңызды байқаса, бұл міндетті
түрде көрінеді, және ондай ... адам одан әрі ... ... ... адамдардың қабілеттіліктері әр ... ... енді ... сәл ... ... ... бұл адам осылай –
осындай қарқында және енжар тыңдаушы түрінде жұмыс істейтін шығар. Бірақ ол
өзінікін ... Оның ... ... ... барлығы қатысатын ойындар
мен жаттығулар бар ... ... ... ... да белсенді түрде
жұмыс істеуге мүмкіндік болады. Тіпті осындай бірлескен ойыннан кейін оның
мінез-құлқы өзгеруі де мүмкін, ... оның ... ... ... да, ... ойнаудың сондай қорқынышты емес екендігін түсініп, ары қарай өзін
әлдеқайда белсендірек ұстайтын болады.
Үшіншіден, ол қарсылық білдіре бастайтын ... ... ... ... ... керегі қанша?
Төртіншіден, егер сіз оны әйтеуір «қозғалтып», ал ол өзінің ... ... айта ... орынсыз жағдай болып шығуы мүмкін. Және
сіз: «Кешір, бізде басқа тақырып және ... - ... ... ... ... үшін ... қозғадық деген сұрақ туындайды.
Және бесіншіден, адамның өзі қаламаса, оны ештеңеге үйретуге, және
егер өзі қаламаса, ... ... ... ... ... біз жылдамдатпаймыз ғой?
Біз жекелеген адамды емес, ал бүкіл ... ... оның ... адам да бар. ... өзі өзін ... ... келетіндей жағдай
жасаңыз. Егер қорықса, оған жағдайдың ол үшін толығымен қауіпсіз екендігін
сезінуге және ... ... беру ... ... ... ол ... етіп жасаңыз. Бірақ тек егер бұл нәтижені ақтайтын болса және
егер бұл ... ... бұл адам ... дейін қандай болса, сондай болып қала береді
ме?
Бұл олай ... Ол, ... ... ... ... сияқты қатты
ілгері жылжымаса да, бірақ топта болды және ол үшін ... өз ... біз жеке ... ... ал нақ сол ... ... қарастырамыз ғой,
бізді топ динамикасы қызықтырады ғой?
Шындығында – иә. Бірақ әрбір адам – одан ... ... ... әрбір адаммен біз оның ерекшеліктеріне қарай жұмыс ... ... және жеке ... ... әсер ... ... қажет.
Мысалы, «Егер сіздер ... ... ... ... ... болады» деген сияқты, қолдайтын уәждемені пайдалануға
болады ма?
Тренингтегі ғана емес, сонымен қатар, өмірдегі де ... ... ... ... ... ... деп ... келеді. Сіз өзіңіздің не
істейтіндігіңізді және неліктен істейтіндігіңізді анық түсінуіңіз ... кез ... ... ... қандай? Тренинг туралы айтатын
болсақ, басқаша айтқанда, топқа сіздің келесі ... ... ... ... сұрауға болады. Егер сіз берілген қатысушының қандай да бір ... ... деп ... ... бір адамды тікелей емес, жанама ... және ... ... ... ... ... жаман, басшылығы жаман екендігін айта
бастаған жағдайда жаттықтырушы не істеуі қажет? Бастықты қорғау ... ... ... өз ... ... дұрыс па?
Көбінесе топ өзі кейбір тақырыптарды спонтанды түрде ұсынады. Ондай
жағдайда жаттықтырушының міндеті осы ... ... ... ала ... оны ... ... ... бағыттауда. Мысалы, топ
бірлескен қарым-қатынастың алғашқы минуттарында бірден ұйым проблемаларына
шығатындай ұйымдаса алады. Бұл нашар басшылық та, ... да бір ... ... та болуы мүмкін. Жаттықтырушы бастықты қорғауға міндетті емес, бірақ
пікірталасты ... де ... жоқ, ... ... ... олар үзілісте
жалғастырады да, қандай нәтижелерге және шешімдерге келетіндіктері белгісіз
болады. Ал содан соң олар бұны ... ... ... ... Одан да ... ... ... ауыстыруға көмектесуге, оларға мұндай жағдайда
не істеу, бастыққа ұжыммен ... ... ... ... ... ... ұсынуға әрекеттеніп көрген дұрыс. Егер қандай да бір
сын болса, ... да ... шын ... сындарлы да болатын ұсыныс
түрінде қалай тұжырымдауға болады?
Негізгі идея жаттықтырушының ... ... ... ... ... Және егер ... қандай да бір ұйымнан болса, демек,
жаттықтырушы осы ұйымға жұмыс ... және оны ... ... үшін ... тізімі:
1.Абрамова Г.С. Введение в практическую психологию. М.: Междунородная
педагогическая академия, 1994.
2. Большаков В.Ю. Психотренинг: Социодинамика. Упражнения. Игры. СПб:
Социально-психологический центр, 1996.
3. ... И.В. ... в ... ... Психологические
сопровождениевыбора профессии / Под.ред.Л.М.Митиной. М.:1998
4. ВачковИ.В. Основы технологии группового тренинга. Психотехники: Учебное
пособие.М, 2000 ... ... Ю.Н. ... ... обучение. Л.: Изд.
ЛГУ, 1985.
6. Завьялова Ж. В. Путь тренера. СПб.: Речь.2000
7. Захаров В.П. Практические рекомендациипо ведениюгрупп социально-
психологического тренинга: методические указания. Л.: ... ... ... Ш. ... тренинг умений. Спб.: Питер, 2001
9. Лунева О.В., Хорошилова Е.А. ... ... ... ... М., 1987 ... Макшанов С.И. Психология тренинга, СПб., 1997 г.
11 Петрусинский В.В. Игры, обучение, ... ... ... ... по ... ... Под. ред. Б.Д.
Парыгина СПб.:2000 г.
13. ... в ... ... Н.Ю. Хрящевой.СПб.: Речь,2000.
14. Самоукина Н.В. Игры в ... и ... ... ... ... ... ... ӨТКІЗУГЕ АРНАЛҒАН МАТЕРИАЛДАР
1-қосымша.
АЙДАҒЫ АПАТ
Айдың үстінен ұшып өтіп бара жатып, сендердің ғарыш кемелерің апатқа
ұшырады. Топтың барлық ... ... ... ... ай ... 320 шақырым жерде, Айдың жарықтандырылған
жағындасыңдар.
Кеменің корпусында және апаттың орнында сендерге ... ... ... сәті ... ... ... ... «Мен» бағанасында жіктеп
шығу, яғни, оларды қалыптасқан жағдайдағы маңыздылық дәрежесіне қарай
орналастыру.
| | |Мен ... ... ... ... ... ... ... ... ЖҰМЫС БАҒДАРЛАМАЛАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ
Іскерлік қарым-қатынас тренингі
|Бағдарламаның мазмұны ... ... ... күн ... өзін ... | | ... ... мен ... топ| | ... тәртібі мен ұйымдастырылуын | | ... | | ... ... бен | | ... | | ... ... | | ... ... | | ... талқылау. | | ... ... ... | | ... оң кері байланыс қағидатын | | ... | | ... ... | | ... ойыны. | | ... ... | | ... ас ... ... ... | | ... ... ... ... | | ... | | ... ... іскерлік байланыс» | | ... ... | | ... талдау. | | ... ... ... | | ... 4 сатысы туралы | | ... | | ... ... ... ... | | ... ... | | ... ... және ... | | ... ... | | ... ... 1-ші күнінің | | ... ... және ... | | ... күн ... ... | | ... түсу ... | | ... | | ... ... ... ... | ... ... | | ... ... және ... | | ... ... | | ... ... ... | | ... ... талдау және талқылау. | | ... ... ... | | ... қол қою» ... ойыны. | | ... ... және ... | | ... ... техникаларының» | | ... | | ... ас ... ... | | ... ... ... | | ... ... және ... | | ... ... | | ... пайдалана отырып, | | ... ... ... ... | | ... ... ... | | ... мен ... талқылау, | | ... | | ... ... ... | | ... ... талдау және | | ... ... ... меңгеру.| | ... ... ... | | ... ... ... | | ... ... | | ... ойыны. | | ... ... ... | | ... ... тренингі
|Бағдарламаның мазмұны ... ... ... күн ... өзін ... | | ... танысу: әріптесі туралы ерекше| | ... ... бір ... ... | | ... ... беру. | | ... ... ... | | ...... ... ... | | ... ... ... ... | ... не? | | ... (7-9 ... ... | | ... | | ... ... ... | | ... ... ... ... | | ... 4 сатысы. | | ... ойын (бір ... ... үш | | ... ... | | ... түсу ... | | ... ас ... сергіту жаттығуы. | | ... ... | | ... ... | | ... ... ... ... | | ... ... ... байланыс орнату» | | ... | | ... ... жаттығуы. | | ... ... | | ... ... | | ... күн ... жаттығуы: ерекше тәсілмен | | ... | | ... ... | | ... ... ... ... және | | ... | | ... ... | | ... ... сергіту жаттығуы. | | ... ... | | ... ... ... ... | | ... ... ... үшін | | ... шығарып жіберді». | | ... ... ... ... | | ... сергіту жаттығуы. | | ... ... (3 ... және бір | | ... | | ... ас ... ... ... | | ... емес мінез-құлық: «Мүгедектер | | ... | | ... ... алушылар» ойыны. | | ... ... ... ... ... | | ... ... | | ... ... | | ... ... | | ... тренингі
|Бағдарламаның мазмұны ... ... ... күн ... өзін ... | | ... ... ... мен ... | | ... | | ... ... қиын | | ... еске ... | | ... 2 ... жазыңыз: «Жеке | | ... ... ... «Параға | | ... ... ... тек «иә» | | ... ... | | ... ... көпшілігі таңдап алған | | ... ... ... пікірталас. 4 | | ... ... | | ... ас ... ... ... «лақтыру».| | ... ... ... ... | | ... ... ... оң| | ... ... | | ... ... ... ... ... Екі | | ... бар (ер адам және әйел | | ... ... ... ... ... | | ... | | ... ... ... | | ... ... ... | | ... ... | | ... ... ... | | ... ... ... ... ... | | ... | | ... ... шығару. | | ... күн ... ... ... арналған | | ... ... түсі ... және | | ... ... айту қажет. Ал көрші | | ... ... ... ... ... | | ... ... ... екі ... | | ... ... қарау. Содан соң | | ... ... «Мен орта ... ... көріп| | ... (3-ші ... және т.б., ... | | ... Бұл адам ... және ... | | ... ... ойын | | ... қызбен көшеде танысу. | | ... ... | | ... ... ... жаттығуы. | | ... ... ... ... ... | | ... сөйлесу (кіргізуі де, кіргізбеуі | | ... ... | | ... ... | | ... ... сіз үшін ... болатын| | ... ... ... ... | | ... ... алатын | | ... ... | | ... ас ... адамдар төрт аяқпен жүретін болса,| | ... ... нені ... ... ... | ... ... ... | | ... ... ... ... сөз | | ... ... ... ... | | ... сенім білдірген адамдары | | ... (2 ... ... бәрі | | ... ... алып қалынған | | ... ... және олар | | ... ... сәйкес ұстаулары керек (еш| | ... ... сын ... ... | | ... рөлі, бақырауық адамның рөлі, | | ... үшін ... рөлі және ... | ... ... бейнежазбаны көру | | ... ... емес ... баса | | ... ... | | ... ... көршісінің екі | | ... ... ... | | ... және ... қасиеттерін | | ... ... ... ... ... | ... күннің аяқталуы: не жақсы, не | | ... ... | | ... күн ... ... ойыны. | | ... ... ... ... | | ... ... пайда болуы және т.б. | | ... | | ... ... | | ... ... ... ... | | ... ... тармақтарды – 3-тен + | | ... ... ... ... ... Әр | | ... ... | | ... ... ... | | ... ... да, оны 6-қосымшаның | | ... ... ... | | ... ... | | ... ... | | ... ... ... | | ... ... ... ... | | ... Бір адам ... ... Топ | | ... ... ... ... | | ... адам ... де, ... адам | | ... ... ... ... ... | | ... және т.б. деп айтады. Содан соң, | | ... ... ... кейін, бұл адамды| | ... ... ... ... Топ үш | | ... ... ... сөйлейді де, | | ... ... ... ... ... | | ... ... түзетеді. Талқылау | | ... ... ... ... | | ... | | ... ... төрт тең ... | | ... ... ... ... | | ... ... ... | | ... ... ықпалдасатындығын», | | ... ... | | ... | | ... ... және ... | | ... ас ... ... | | ... бірге топтық пікірталас: | | ... адам ... ... ... | | ... біреуі жүргізуші, ол тек | | ... ... | | ... Тақырып: бастық | | ... ... ... үшін | | ... қандай қасиеттерді енгізу | | ... (тек бес ... ... мен | | ... ... – ымыраға келу. | | ... ... | | ... ... ... ... ... шығады. | | ... ... ... да бір ... | | ... ... ... да, екінші| | ... ... ... ... | | ... ... ... шыққан адам осы | | ... ... | | ... проблема» ойыны. Күйеуі | | ... ... ... ... ... | ... ... – әйелін сабасына | | ... ... ... – наразылығын | | ... ... ... | | ... ... ... ... | | ... | | ... ... | | ... ... | | ... күн ... ... ... «Сіздер | | ... ... ... | | ... көрдіңіздер ме?». | | ... ... «Сіз өз ... | | ... ... ... баулығыңыз | | ... ... | | ... ... істеу: сізге | | ... ... және | | ... ... ... ... | | ... «Сіздер жаңа әлдене біле | | ... ма?». | | ... ... | | ... және ... ... ... | | ... | | ... нұсқаулық: пәтер алып, жолы| | ... ... ... кетіп | | ... ... ... ұйымда жастар | | ... – онда ... ... сезінесің. | | ... ...... | | ... ...... | | ... бейнежазбаны көру. | | ... ... ... ... ... | | ... | | ... ... ... назар бірлесіп шешім | | ... ... ... үш жұмысшы | | ... және ... ... ... | ... ... ... ауысымға көшу | | ... ... ... ала олармен бәрі | | ... ... Енді ... | | ... қабылдау қажет. | | ... ас ... мен ... ... | | ... ... ... ... | | ... сөз ... ... | | ... бұл ... ... ... ... | | ... ... жүретін әңгіме), | | ... соң, ... ... | | ... ... ... ... | | ... ... 1. «Сіз мені ... | | ... | | ... ... ұлыңыздың темекі шегетінін | | ... Оны ... ... | | ... «Сіз ... ... көп ... айтып | | ... мен ... қоя ... деп | | ... | | ... өзі ... ... | | ... аяқталуы, шеңбер бойынша | | ... ... | | ... күн ... ... ... біреу ашу шақыратын | | ... сіз ... ... жасайсыз?» | | ... ... | | ... ... ... сіз қиын | | ... ұқсас әрекет етесіз? (шеңбер| | ... | | ... Төрт адам ... ... тұрып, | | ... үш ... кез ... | | ... ... ... үш ... | | ... ... ... ... де, | | ... де мүмкін. Қалғандары | | ... ... ... | | ... мен ... қадағалап тұрады. | | ... ... ... ... ... | | ... Қыз бастыққа келеді. Қыз тұрмысқа | | ... ... ... Қыз ... | | ... ... ғашық деп | | ... және өзін ... | | ... деп ... (ол оған гүл | | ... және т.б.), ... | | ... ... ... | | ... – «Шешім қабылдау» сатысын | | ... | | ... ас ... ... ... өзінің қандай | | ... ... ... ... | | ... ... ... | | ... ... ... ... | | ... ... Мақсаты: дәлелдеме | | ... ... | | ... ... | | ... ... | | ... аяқталуы. | | ... ... ... ... ... |Уақыт ... күн ... | | ... қарату нысаны: «Сен», «Сіз». | | ... ... ... ... 2 оң | | ... 2 теріс қасиетін атау. | | ... ... ... | | ... ... қорытындысы. | | ... ... ... | | ... ... Ер адам – әйел | | ... жұптары. 10 жыл бұрын болған | | ... ... ... | | ... ... ... сергіту жаттығуы.| | ... ... ... ... | | ... Әрбір адам туралы әңгімелеу. | | ... ... ... ... ... | | ... | | ... ... ... | | ... ... ... | | ... ... ... ... әрпі | | ... ... | | ... ... Топты үш бөлікке бөлеміз. | | ... үш ... ... | | ... және ... оларға қалай | | ... ... ... | | ... ... ... | | ... ... ... есік | | ... шығады, қалғандары бір адамды | | ... ол ... ... ... | | ... ... | | ... көпір-диагностик». | | ... ... Бір ... | | ... ... бұл гүл ... | | ... гүл ... ... - ... ... | | ... қажет. | | ... есік ... ... Топ ... | | ... бір ... ... екі бөлікке | | ... ...... ... | | ... дайын – ниетсіз; экстраверт| | ... ... және т.б. | | ... ... | | ... | | ... ... | | ... ... ... енгізу. | | ... ... ... меңгеру. | | ... ... | | ... ... мен ... төрт | | ... | | ... төрт ауызша емес түрі.| | ... ... емес ... | | ... | | ... ... | | ... ... ... | | ... дене ... жеткізу | | ... ... | | ... ... ойыны. | | ... дене ... ... | | ... ... | | ... ... ... | | ... ... | | ... күн ... | | ... ... сәлемдесу. | | ... ... ... | ... | | ... | | ... ... ... | | ... меңгеру. | | ... ... ... ... ... | | ... ойын «Детектив оқиға». | | ... ... | | ... ... ... ... ... | | ... ... | | ... ... | | ... қорытынды ойыны. | | ... ... | | ... күн ... ... ... | | ... қайталау. | | ... не ... ... | | ... ... вербализациялау. | | ... ... Екі сап. | | ... және ішкі шеңбер. | | ... ... алып ... | | ... ... | | ... төрт ... | | ... шешудің тиімсіз тәсілдері. | | ... ... | | ... ... ... ... | | ... баса ... ... | | ... баса көрсету. | | ... ... ... | | ... ... | | ... ... ... | | ... ... ... | | ... ... беру ... ... ... өз| | ... қалай тұжырымдау керек? | | ... ... ... қорытынды ойыны. | | ... ... | | ... күн ... | | ... ... пікірталасы. | | ... ... ... | | ... ... ... ... Оң | | ... ... | | ... ... | | ... ... ... Доппен жұмыс | | ... ... ... ... | | ... ... ... жүзу». «Жартылай| | ... ... ... бас ... | | ... ... ... жаққа | | ... ... | | ... ... ... бойынша – кәсіби | | ... үш ... ... шығару, | | ... ... ... Жұп | | ... өз ... ... ... | | ... ... ... | | ... | | ... жүргізушісінің мінез-құлық | | ... ... ... | | ... ... | | ... рөлдік ойыны. | | ... ... | | ... қорытындылары. | | |
* Ары ... ... ... ... ... ... ... жаттықтырушылар оларды әр түрлі тренингтерде топ ... ... ... ... үшін ... алады.
-----------------------
Байланыс
Бағдарлану
Шешім іздеу
Шешім қабылдау
Байланыс
Бағдарлану
Шешім іздеу
Шешім қабылдау
Қақтығыс
100 % ұтыс А
100 % ұтыс В
2
5
4
50 %
50 %
1

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 236 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Астрофизикалық құбылыстарды моделдеу үшін cuda қолдану78 бет
Мектепте оқушы мінезінің қалыптасу ерекшеліктері28 бет
"тұлға"3 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері9 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері туралы8 бет
Балалар психологиясының дамуына қарым- қатынастың рөлі27 бет
Бастауыш класс оқушыларының қарым-қатынасын жетілдірудің теориялық мәселелері42 бет
Бастауыш сынып оқушыларының дене тәрбиесін қалыптастырудағы дифференциалдық қатынас6 бет
Дамытушы және қалыпқа келтіруші жұмыстардың модельдері5 бет
Жоғары мектепте психологиялық тренингті ұйымдастырудың бағдарламалары мен мазмұны5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь