“Психология бойынша практикум” пәні бойынша дәрістің тезистік мазмұны

Қазіргі кезде психология ғылымы өте көп фактілі материалдар жинады, дамыған эксперименттік әдістемелік аппараттарын қалыптастырды. Бірақ та осы эксперименттік фактілердің көп болуы психологиялық зерттеуде дезорганизациялық қызмет атқарып, ғылымның ары қарайғы дамуын тежеуі мүмкін. Осы мақсатта зерттеудің теориялық, әдіснамалық негіздері қарастырылады. Қазіргі кезде теориялық, әдіснамалық зерттеулердің даму қажеттілігі айқын көрінеді. Олардың міндеті, алынған фактілік материалды белгілі-бір жүйеге негіздей отырып реттеу, мақсатқа бағыттала отырып жаңа материалды алу. Бұл сұрақтарға жауап беру үшін, яғни әдіснамалық негізді қалыптастыру үшін, зерттеудің категориялары, ұстанымдары анықталуы керек. Әдіснама – бұл шындықты ғылыми жолмен танудың және қайта өңдеудің әдістері, формалары, ұстанымдары туралы ілім. Теория - бұл қандай да болмасын жүйені түсініктер, заңдар, ұстанымдар арқылы жалпы түрде сипаттау. Ұстаным – бұл қандай да бір теорияның, тұжырымдаманың алғышарты, негізгі түсінігі. Ұстаным практикада, әдісте көрінеді. Ұстанымдар зерттеу әрекетінің неғұрлым тұрақты, өзгермейтін қағидалары. Ал, әдістер ғылыми бағытқа байланысты, теорияға байланысты өзгеріп отырады. Әдіс - біріншіден оқыту, зерттеу, үйрету жолы, тәсілі; екіншіден табиғат заңдылықтары мен құбылыстарын, қоғамды, жалпы танымды зерттеудегі ережелер жүйесі; үшіншіден, танымда және практикада белгілі нәтижелерге жетудің тәсілі. Әдіс-метод. Әдістеме - методика –бұл қандай да болмасын әдісті қолдануға мүмкіншілік беретін нақты тәсілдердің жиынтығы. Зерттеу процедурасы – бұл зерттеуді ұйымдастыру және жүргізу тәсілі немесе зерттеу барысында талқыланатын барлық танымдық және ұйымдастырушы әрекеттердің реті. Жалпы ғылыми психологиялық зерттеулерде әдіснамалық ұстанымдардың 4 деңгейін бөліп көрсетуге болады:
1. философиялық методологиялық принциптер деңгейі;
2. жалпы ғылымдық деңгейдегі ұстанымдар;
3. жалпы психологиялық деңгейдегі ұстанымдар;
4. нақты эксперименталды психологиялық деңгейдегі ұстанымдар.
Психологиялық зерттеу жүргізудің кезеңдері.
1. Зерттеу бағдарламасын талдау:
2. Эмпирикалық объектілерді анықтау:
Психологиялық зерттеу бағдарламасының тараулары: 1. әдіснамалық тарау – ғылыми мәселені, зерттеу мақсатын, міндеттерін анықтау; негізгі түсініктерді интерпретациялау, теориялық талдау жасау; болжамдарды шығару. 2. әдістемелік-процедуралық тарау - зерттеудің жоспары жасалады; қолданылатын әдістемелер анықталады.
Таңдау тобы - эмпирикалық зерттеу жүргізілетін генералды жиынтықтың бір бөлігі. Таңдау тобында алынған мәліметтер тұтастай генералды жиынтыққа ауыстырылады. Ол үшін таңдау тобы репрезентатаивті болуы қажет, яғни генералды жиынтықтың сипаттары таңдау тобында көріну керек. Таңдау тобының негізінен екі түрі болады: кездейсоқ және мақсатталған.
Зерттеу объектісі - зерттеу мәселесіне сәйкес зерттелінетін құбылыс немесе процесс.
Пәні - объектінің нақты зерттелінетін аспектісі.
        
        “ПСИХОЛОГИЯ БОЙЫНША ПРАКТИКУМ” ПӘНІ БОЙЫНША
ДӘРІСТІҢ ТЕЗИСТІК МАЗМҰНЫ
Модуль 1
Эксперименттік ... ... ... ... ... ... және әдіс ... түсінік
Қазіргі кезде психология ғылымы өте көп фактілі материалдар жинады,
дамыған эксперименттік әдістемелік аппараттарын қалыптастырды. Бірақ та ... ... көп ... ... ... ... атқарып, ғылымның ары қарайғы дамуын тежеуі
мүмкін. Осы ... ... ... ... ... ... ... теориялық, әдіснамалық зерттеулердің даму
қажеттілігі айқын көрінеді. Олардың ... ... ... ... ... ... ... реттеу, мақсатқа бағыттала отырып жаңа
материалды алу. Бұл сұрақтарға ... беру ... яғни ... негізді
қалыптастыру үшін, зерттеудің категориялары, ұстанымдары анықталуы керек.
Әдіснама – бұл шындықты ғылыми жолмен ... және ... ... ... ... ... ... Теория - бұл қандай да болмасын ... ... ... ... ... ... ... Ұстаным – бұл
қандай да бір теорияның, тұжырымдаманың ... ... ... ... ... ... ... зерттеу әрекетінің неғұрлым
тұрақты, өзгермейтін қағидалары. Ал, әдістер ғылыми бағытқа байланысты,
теорияға байланысты ... ... Әдіс - ... ... зерттеу,
үйрету жолы, тәсілі; екіншіден табиғат заңдылықтары мен құбылыстарын,
қоғамды, жалпы танымды ... ... ... ... ... және
практикада белгілі нәтижелерге жетудің тәсілі. Әдіс-метод. Әдістеме -
методика –бұл қандай да ... ... ... ... ... ... ... Зерттеу процедурасы – бұл зерттеуді ұйымдастыру және
жүргізу тәсілі немесе ... ... ... ... ... ... ... реті. Жалпы ғылыми психологиялық зерттеулерде
әдіснамалық ұстанымдардың 4 деңгейін бөліп көрсетуге ... ... ... ... ... ... ғылымдық деңгейдегі ұстанымдар;
3. жалпы психологиялық деңгейдегі ұстанымдар;
4. нақты эксперименталды психологиялық деңгейдегі ұстанымдар.
Психологиялық зерттеу жүргізудің кезеңдері.
1. Зерттеу бағдарламасын талдау:
2. ... ... ... ... ... тараулары: 1. әдіснамалық тарау –
ғылыми мәселені, зерттеу мақсатын, міндеттерін ... ... ... теориялық талдау жасау; болжамдарды шығару.
2. әдістемелік-процедуралық тарау - ... ... ... ... ... тобы - эмпирикалық зерттеу жүргізілетін генералды жиынтықтың бір
бөлігі. Таңдау тобында алынған мәліметтер тұтастай генералды ... Ол үшін ... тобы ... болуы қажет, яғни
генералды жиынтықтың сипаттары таңдау тобында көріну керек. Таңдау тобының
негізінен екі түрі болады: ... және ... ... - ... мәселесіне сәйкес зерттелінетін құбылыс
немесе процесс.
Пәні - объектінің нақты зерттелінетін ... ... ... даму ... ... – психикалық құбылыстарды эксперименттік әдіс
арқылы жүргізілетін зерттеулердің жалпы аталуы. Психологияның философиядан
бөлек ғылым ... ... ... үшін экспериментті қолдану маңызды
роль атқарды. Эксперименталды психологияның қалыптасуына негізінен ... ... ... өрлеу дәуірінен бастап, әр түрлі ғылым салаларында
эксперименталды ойлар ... ... ... ... ... ... қажет болды:
1. Ғылыми ойлаудың дамуы. Яғни, жаңа мәселелерді тудыратын ... ... ... ... ... жаңа зерттеу тәсілдері мен
техникалары енуі керек (психофизика, психофизиология);
3. Арнайы ғылымдық білімдердің және ... ... бар ... ... ... ... керек.
Эксперименттік психологияның қалыптасуына әсер еткен көзқарастар. Қайта
өрлеу дәуірінен бастап эксперименттік ойлар қалыптаса бастады.
Ағылшын ғалымы Ф. Бэкон – ... ... ... ... Ол
ғылымның эффективті зерттеу әдісін қалыптастыруға басты назар аударып,
империзмнің алғашқы жаршысы болды.
Геометрия мен жаңа ... ... ... ... ... ... ... және жаратылыстану ғылымдарының
зерттеушісі Рене Декарт (1596 - 1650) ұсынды.
Джон Локк (1632 - 1704) ассоционист, ... ... Ол ... ... ... ... Дж. Локк психологияның дамуына
принциптер енгізді. Гартли Д. (1705 - 1757) ағылшын ойшылы. Ол ... ... ... ... ... Д. Гартли Локтың ассоциациялар
идеясын дамытты, бірақ ол материалистік бағытты ... ... ... заңы ... түйсіктерден елестер туындайды,
ал олардың бірігуі ойлауды қалыптастырады.
Джон Миль (1773 - 1838). Ол ... ... одан ары ... ... ... ... ... арқылы қосылады.
Ламетри (1709 - 1751) француз дәрігері. Ол ... ... ... ... Оның ... жан ... бөлек емес, ал адам машина
емес деп түсіндіргісі келді. Осы ... ол ... ... 1850ж. ... ... деп ... ... психологиядағы бірінші жазылған кітап. Ол ... ... және осы ... логарифмикалық заңға
байланысты екендігін көрсеткен. Гельмгольц ... әрі ... ... еңбегінде физиологиядан психологияға тікелей қадам
жасаған. Ол көбіне эмоцияларды, сезімдерді қарастырады, және ... ... ... ... ... ... ол нерв импульстерінің жылдамдылығын
өлшейтін прибор жасаған.
Герник кеңістікті ... ... ... зерттеген.
Функционалды психологияның ең көрнекті өкілі Брэнтано болды. Ол адамның
белсенділігі идеясын ұсынып, оны ... ... ... Ол ... әр ... психикалық процесс мақсатқа байланысты
қалыптасады. Брэнтано бойынша ... ... пәні – акті ... ... психикалық феномендер.
Вюрцбург мектебінің негізін салушы – О. ... Ол ... ... ... ... Негізгі зерттеу әдісі – интросрекция. Бұл
мектеп – ойлау мәселелерін эксперименттік түрде шешуге ... ... ... ... ... ... емес. Ол мектеп психологияға
эксперимент арқылы тапсырма түсінігін енгізді.
Модуль 2
Эмпирикалық мәліметтерді алу процедуралары
3-дәріс. ... ... алу ... ... ... ... әдіс мәселесі
Өзіміз танып білген әлемдегі жағдайларды объективті және психологиялық
бейнелеу әрекеті психология ғылымынан бұрын ... ... ... ... ... мән ... ... қабылдау, ес, ойлау
бұлардың бәрінің мағынасы пәндік мағынада болуы керек. Бірақ та бұл процесс
күрделі және ұзақ ... ... ... ... осы ... ... кеңістігінің болуы. Пәнділік – мағынада ... ... ие ... Ол белгілі-бір уақыт аралығында тіршілік ете
алады. Бірақ кеңістікте тіршілік ... ... ... ой ... ... ... орналастырылған. Сондықтан мидың ... ... ... ... ... күрделі және
де шиеленіскен қарым-қатынаста әр түрлі ... ... ... ... ... ... түрде сөйлейміз. Психология бар болғаны әр
түрлі ғылымдардан алынған абстрактілі жүйе және ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар ол әр түрлі көрініс беретін бір
деңгейге ... Оған ... ... және ол ... әр ... ... отырады. Қарым – қатынас арасындағы ... ... ... өтуі ... күрделі мәселе туғызуы мүмкін.
Психиканың ғылыми талдауы өзінің нәтижелі көзқарасында пайдаланылатын бір
өте ... ... ... ... үзіп ... Бұл ... табиғи мүмкіншіліктерінің көп қалыпты қондырма ... ... ... әлем ... ... негізгі тірек болып табылады.
Олар өздерінде менталды және саналы өмірдің өткірлік механизмдерін алып
жүреді.
Зерттеуші ... ... ... және басқа
айнымалыларға осы ... ... ... ... бақылайтын
зерттеудің бөлігін біз эксперимент деп ... ... ... сыртқы дүниені бақылау экстроспекция;
2) интроспекция (өзін-өзі бақылау);
3) сырттан бақылау;
4) қосарлана бақылау.
2. Сұрақтама әдістері:
1) әңгімелесу;
2) сұхбат;
3) анкеталар;
4) тұлғалық сұрақтамалар.
3. Тесттер:
1) тест ... тест ... ... тест.
4. Модельдеу әдістері:
1) кибернетикалық модельдеу;
2) логикалық модельдеу;
3) техникалық модельдеу;
4) ... ... ... ... ... ... лабораториялық эксперимент.
4-дәріс. Бақылау әдісі
1. Бақылау әдісінің негізгі ерекшеліктері;
2. Бақылаудың түрлері: бақылау ... ... ... және ... ... ... ... байланысты
(табиғи, лабораториялық және арнайы қалыптастырылған ... ... ... ... кезеңдік және
бір ғана бақылау), есеп беру ... ... ... ... ... ... гала-эффект қателігі, логикалық қателік, контраст
қателігі, орталықтану қателігі.
Ғылымдар қатарында ... ... ... ... әдіс болып
табылады. Классикалық ... ... ... ... ... ... жетістіктері бақылау техникаларын жетілдірумен байланысты.
Бақылау дегеніміз зерттелініп отырған объектіні мақсатқа ... және ... ... ... ... ... және объекті
жүріс-тұрыстарын тіркеу. Бақылау – зерттелініп отырған ... ... ... оның ... көру ... қабылдауы мен бағалауының
нәтижесінде алынатын психологиялық зерттеу әдісі
Бақылау әдісінің түрлері:
1. Бақылау объектісіне байланысты: тұтас бақылау және ... ... ... ... ... ... сыртқы объективті дүниені
бақылау және ішкі субъективті дүниені бақылау, немесе өзін-өзі бақылау-
интроспекция;
3. Зерттеу мақсатына сәйкес: еркін ... ... ... және ... ... ... ... бірлігіне қарай: жүйеленген және жүйеленбеген
бақылау. Жүйелік бақылау белгілі-бір жоспар бойынша ... ... ... ... ... және
сыртқы ортаның шарттарын жіктейді. Индивидтің немесе ... ... ... ... Жүйеленбеген емес бақылау зерттеу
үстінде жүргізіледі. Ол этнопсихология, даму және ... ... ... ... ... ... бақылау және қосарланған
бақылау. Сырттан бақылаудың өзі ашық және ... ... ... ... ұйымдастыру тәсіліне байланысты: лабораториялық бақылау,
еркін жағдайдағы бақылау (полевое наблюдение), арнайы қалыптастырған
жағдайдағы ... ... ... Бақылауды хронологиялық ұйымдастыруға байланысты: лонгитюдті бақылау,
белгілі-бір кезеңдік бақылау, жеке жағдайды бақылау.
Психологиялық бақылау жүргізетін құбылыстар:
1. Индивидтің мінез-құлық ерекшеліктері;
2. ... ... ... ... ... ... ... экспрессивті формалары;
4. Тұлғалық қырлар, қасиеттер;
5. Сөздік формада көрінген сана көріністері.
Бақылаудың категориялары мен бірліктері
Бақыланатын объектіні ... ... ... үшін ... барысында
арнайы бөліп шығарылған категориялар мен бірліктер ... ... ... ... жасанды бірліктерді ... ... ... ... ... ... ... 1-ден бақылау процессінің
белгілі-бір рамкамен шектелуін, 2-ден ... ... ... ... тәсілін таңдап алуды, 3-ден ... ... ... алу ... ... ... мен қадағалауды
қамтамасыз етеді.
Ал категориялар зерттелушінің белгілі-бір теориялық көзқарасы
жүйесіндегі ... ... ие ... ... бірліктері.
Бақылау мәліметтерін алуда сапалық және ... ... ... түрде бағалаудың 2 типі бар:
1) Тұрмыстық тілде сипаттау. Шартты ... мен ... ... ... мен кодтарды қолдана отырып сипаттау.
Ал, сандық сипаттаудың 2 тәсілі бар:
1) Баллдық бағалаулар түрінде қолданылатын психологиялық ... ... ... ... ... ... бір ... аралығында
бірліктердің кездесу жиілігін есептеу).
Тұтас бақыланатын процестен тіркеу үшін белгілі-бір уақыт ... Бұл ... ... ... ... алуы керек.
Бақылау жүргізу процедурасы:
1. Дайындық кезеңі. Мұнда бақылау объектісі туралы бастапқы түсінік алу,
бақылау түрін таңдау, бақылау мақсатын, міндеттерін және ... ... ... ... ... ... ... және бақылау техникасын қалыптастыру;
3. Бақылау жүргізудің кезеңі. Эмпирикалық мәліметтерді алу ... ... ... нәтижесі ретінде;
4. Нәтижелерді өңдеу және интерпретациялау.
5-дәріс. Тақырып. Бейлз әдістемесі ... ... ... әлеуметтік психологиялық шағын топтардағы пікір-талас (дискуссия)
процесін бақылауда қолданылатын мына категориялардың жүйесін ұсынды:
А:
1-категория. Ынтымақтастықты көрсету ... ... ... ... ... ... ... әзіл-қалжың айтады.
3-категория. Позитивті мақұлдау көрсетеді, басқалармен келіседі.
В:
4-категория. Басқалардың автономиясы. Кеңес, бағыт береді.
5-категория. ... ... ... ... ... ... ... басқа пікірлерді бағалайды, талдайды.
С:
7-категория. Бағдар, ақпарат сұрайды, нақтылауды қажет етеді.
8-категория. Пікір, бағалау сұрайды.
9-категория. Кеңес, ... ... ... ... ... ... ... қарсылық көрсетеді (формальдылық), көмектесуден бас
тартады, формальдылықты ұстанады.
11-категория. Негативті шиеленісушілікті қалыптастырады, ... ... ... ... ... ... статусын төмендетуге
тырысады.
A – категориялардың жиынтығы, позитивті сезімнің эмоциялық ауданы;
В және C – нейтралды эмоциялар ауданы. Бұл көбіне шешім ... ...... ... ... - D – ... ... лидер болады;
В - C – басым болғанда іскер лидер болады;
6 және 7 A – бағдарлану мәселесі;
5 және 8 В – ... ... ... және 9 C – қадағалау мәселесі;
3 және 10 D – шешім шығару мәселесі;
2 және 11 E – шиеленісуді ... ... және 12 F – ... ... ... ... барысында қарым-қатынас ерекшеліктерін бақылау
Бақылау объектісі: ___ курс студенті.
Аты-жөні _____________________________________
Бақылаушы _____________________________________
|Бақыланатын көрсеткіштер ... ... ... ... | ... жалпы мақулдау, көмектесу |
| ... риза ... ... |
| |
| ... ... тілектестік көрсету |
| |
| ... ... ... беру |
| ... ... баға ... ... жасау |
| ... ... сол ... ... ... |
| ... ... ... қайталуға, ... ... ... |
| ... беруді, пікірлерді айтуды, ... ... ... ... |
| ... сұрау, көмек сұрау, қосымша нұсқаулар ... ... |
| ... ... ... |
| ... кінәләу немесе қарым-қатынастан қашқақтау |
| ... ... ... көрсету, ... ғана ... |
| ... ... ... жағымды эмоциялар
4,5,6-шешім қабылдау
7,8,9-өтініш жасау
10,11,12-жағымсыз эмоциялар
6-дәріс. Тақырып. Анкета сұрақтама әдісінің түрі ретінде
Сұрақтама әдісіне анкета, сұхбаттасу, әңгімелесу жатады.
Сұхбаттасу әдісі. (inter – ... , ... ... әдісінің бір түрі болып табылады. Интервьюер (сұрақ қоюшы) ... ... ... ... емес ... ... ... индивидуалды және топтық болып бөлінеді. Жанама тікелей
емес және тет-а-тет (tet a tet – ... ... ... ... ... негізінен индивидуалды және тікелей түрі қолданылады.
Сұхбаттасу ... ... ... бастапқы кезеңінде қолайлы, яғни
мәселені ... ... ... үшін ... жөн. ...... ... бірін таңдап алу емес. Неғұрлым маңызды
деген сұрақтар алдын-ала анықталып, неғұрлым маңызды деп ... ... ... ... ... бақылап отырады.
Әңгімелесу әдісі жүйеленбеген және ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... және бала психологиясында
жиі қолданылады.
Анкета әдісі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мәліметтердің сипатын анықтау;
2. анкетаның жоспарын жасау;
3. анкетаны жүргізіп көру, түзету.
Анкеталық ... ... ... ... ... тікелей және жанама сұрақтар ... ... ... ... а) ашық сұрақтар - еркін формадағы жауаптарды талап
етеді. Оның кемшілігі – интерпретация жасау кемшілігі болып табылады;
б) жабық сұрақтар - ... ... ... ... ... ... (өңдеу) жеңіл өтеді. Ал, оның ... ... ... ойын ... ... дәл ... ... екіншіден, қосымша респонденттің жауаптары, ақпараттары
ескерілмей қалады; в) ... ашық ... ... бойынша: қадағалаушы және сүзуші болып бөлінеді
(контралирующий и ... ... ... әр ... жеке логиалық тұжырым беруі керек;
2. сұрақтарды жасауда күнделікті сөздік қордағы сөздер қолданылуы ... ... ... болуы керек. Артық ешқандай сөз болмауы тиіс.
4. сұрақтың варианттары болуы керек;
5. ... ... ... ... ... егер респондент берілген варианттардың бірін таңдамаған жағдайда,
спонданды түрде ... ... бере алу ... болуы керек;
7. сұрақтар стереотипті жауаптарды тудыратындай етіп құрастырылмауы тиіс.
Анкетаның жалпы композициясы (құрылымы):
1. Кіріспе бөлімі.
2. Негізгі бөлім – ... ... ... ... ... ... негізгі мәселеге жауап берілетін сұрақтар алынады;
3) қадағалау сұрақтары және бекітуші сұрақтар беріледі.
3. Деографиялық бөлім. ... ... ... ... ... (оның
жасы, жынысы, әлеуметтік жағдайы сияқты сұрақтар) алынады.
7-дәріс. Тақырып: Контент-анализ
1. ... ... ... Контент-анализдің негізгі бірліктері мен категориялары;
3. Контент-анализ жүргізу кезеңдері;
4. Сандық және сапалық бірліктер.
Контент-анализ (мазмұнды талдау) әдісі - түрлі әлеуметтік зерттеулерде,
соның ... ... ... ... ... ... бірі. Контент-анализдің басқа құжаттарды зерттеу әдістерінен
ерекшелігі – зерттелінетін ... ... да бір ... кездесу жиілігін тіркеп, алынған сандық ... ... ... және латентті (жасырын) мазмұнын анықтауға ... Бұл ... ... адам әрекетінің мәтін түріндегі өнімі ... ... да, ... әлеуметтік және психологиялық факторлардың
әсері зор болады. Контент-анализдің мақсаты – (мәтіннен тыс ... ... ... ... нақты адамдар мен құбылыстар туралы, олардың
әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... зерттеуді дұрыс жүргізу ... ... ... қажет:
1. Зерттеудің «кілттік» - концептуалды ұғымдары анықталу керек. Олар
контент-анализдің категориялары деп ... ... ... осы категориялардың кездесу жиілігі және көлемі
сенімді және жүйелі түрде тіркеліп отыруы ... ... ... ... түрде сандық және сапалық талдаулар
жүргізілуі қажет.
Контент-анализдің қолданылу аудандары мыналар:
1. Қандай да бір ... ... ... ... арқылы сол
коммуникатордың әлеуметтік сипатын анықтауда қолданылады. Мұнда кез-
келген хабарлама алынады.
2. Сұрақтамалардағы реципиенттің ... ... ... ... ... Жалпы автобиографияларға, биографияларға талдау жасау барысында
қолданылады.
Контент-анализдің даму тарихы.
1. ХХ ғасырдың 30-жылдарына дейінгі кезең ... ... ... ... ... қалыптасу кезеңі.
2. ХХ ғасырдың 40-50 жылдары классикалық контент-анализдің ... ... Оның ... ... Г. ... мен Берельсон, сонықтан ол осы
ғалымдардың атымен байланысты.
3. 50-ші жылдардың соңынан бастап 60-шы жылдардың бас ... ... Бұл ... Ч. ... ... ... және Ф. ... компьютерлеуі кезеңі деп аталады.
«Шын мәнісіндегі және ықтималды өлшемдерді ... ... ... немесе кездейсоқ еместігін анықтап отырады».
Дәріс 8. Тақырып: Ч. Осгудтың семантикалық дифференциал әдісі
Жалпы психосемантикалық ... ... ... ... қолданылады:
1. Субъективті шкалалау;
2. Рангілеу;
3. Топтау;
4. Ассоциативті эксперимент;
5. Келлидің репертуарлар кестесі.
Чарлз Озгудтің семантикалық дифференциал әдісі ... ... бірі – ... ... негізін қалады.
Психосемантика - бұл индивидуалды сананың мағыналары мен мәндерінің жүйесін
анықтаумен айналысатын, ХХ ... 70 ... ... ... ... – бұл ... ... жалпыланған түрде бейнелеу. Мағыналар
адамзаттың ... ... ... ... және түсініктер, білімдер мен
іскерліктер формасында көрінеді. Мағына – бұл сөздердің индивидуалды мәні,
және олар субъектінің ... ... ... ... ... ... ... Мән – бұл индивидуалды мағына, әр ... ... ... адамның эмоцияларымен байланысты. Мән
ақиқаттықтың жалпы бейнеленуі, олар түсініктер, білімдер және ... ... және ... Мән мен ... ... ...
эмоцияларға сәйкестендіріледі.
АҚШ ғалымы Чарлз Озгуд 1952 жылы семантикалық дифференциал (СД) әдісін
ұсынды. Оның бұл әдісі ... ... ... үшін ... СД ... ... мәндерін прагматикалық өлшеуде пайдаланылады. Бұл
әдістің көмегімен сөйлеу іс-әрекетінің заңдылықтары зерттелінеді. Ал ... ... бірі ... ... мен ... ... өзара әрекеттестігі болып табылады. Прагматикалық мән, Ч. Озгуд
бойынша, бұл ... ... мен ол ... эмоциялардың бірлігі болып
табылады. Ч. Осгудтің ... әр ... ... ... әр ... тұғызуы мүмкін. Бұл реакциялар 2 параметр бойынша бөлінеді:
сапасы мен күші ... ... ... да бір стимул–сөзді адам былай
қабылдайды:Жақсы 3 2 1 0 -1 -2 -3 ... СД ... – бұл 2 ... шкалалардың көмегімен мағыналарды
сапалық, сандық шкалалау. Осы шкалаларды құрайтын сипаттамалардың арасында
мағыналық ... бар ... ... ... Ч. ... ... ... 3 факторды бөліп шығарған:
1. Бағалау факторы;
2. Күш факторы;
3. Белсенділік факторы.
Факторлар әр түрлі шкалалардың ... ... СД – ... ... қолданылатын негізгі әдіс. СД - бақыланатын
ассоцияциялар мен шкалалау процедураларының комбинациясы. СД – ... ... ... ... ... ... кеңістіктерді құру алынады. Семантикалық кеңістіктер – бұл
адам санасындағы мағыналардың, көзқарастардың ...... ... В.Ф. ... ... кеңістікті құруда 3 кезеңді
көрсетеді:
1. Алғашқы эксперименталды мәліметтерді жинақтау. ... ... ... ... ... ... жоғары көрсетілген техникалық амалдар қолданылады.
2. Анықталған семантикалық байланыстардың құрылымын құру. Ол үшін
семантикалық ... ... ... ... ірі,
жалпыланған мағыналық құрылымдар анықталады. Ол үшін факторлық
талдау, ... ... көп ... ... ... ... ... құрылымның интерпретациясы жасалады.
Дәріс 9. Тақырып. Эксперимент каузалды гипотезаларды тексеру құралы ретінде
Эксперимент ғылыми психологиялық зерттеулерде қолданылатын ... ... ... ... ерекшелігі: зерттеуші зерттеу
жағдайын арнайы ... ... ... зерттелетін
құбылыстарға белсенді әсер етеді. Зерттеу ... әр ... өзі ... ... ... бұл ... ... мүмкін және өзгеруі мүмкін әр түрлі психологиялық
құбылыстар. Зерттеуші өзі ... яғни ... ... айнымалыны
тәуелсіз айнымалы деп атайды, ал тәуелсіз айнымалының әсерінен өзгеретін
айнымалыны ... ... деп ... ... (дұрыс) психологиялық
эксперимент айнымалылар арасында корреляциялық қатынастар бар ... ... ... ... ... айнымалылар арасында
каузалды қатынастарын (причино-следственные отношения) ... ... ... ... ... - лат. ... аударғанда
себеп деген мағынаны білдіреді).
Мысалы, эксперименталды әсерді «В» деп белгілесек, ал эксперимент
соңында ... ... «А» деп ... А-ң ... В болатынын
көрсететін, яғни екі айнымалылардың арасындағы қатынасы каузалды (себепті)
байланыс болатынын бекітетін негізгі шарттар ... ... «В» - ... ... ... зерттеуші эксперименталды әсерді өзі
ұйымдастырады, өзі қадағалайды, ал «А» - ... ... ... ... ... ... ... Эксперименталды зерттеулерде
«В», яғни эксперименттік әсер тәуелсіз айнымалы, «А» - ... ... ... айнымалы ретінде алынады.
В мен А –ң арасындағы каузалдылықты көрсететін шарттар:
1. Эксперименталды әсер уақыт бойынша эффектісінің (нәтижесінің) алдында
болуы керек ... ... В А-ң ... болуы қажет).
2. Эксперименталды әсер (В) мен оның нәтижесі, ... ... ... ... ... ... Егер әсер мен эффект бір-
бірімен байланысты болмаса, онда олар бір-бірінің себебі болуы мүмкін
емес. Мұндай ... ... ... ... ... ... (әдістер) қолданылады. Сөйтіп,
статистикалық көрсеткіштер сүзбе (фильтр) ... ... ... ... емес ... ... ... кері әсер әкеледі.
3. Бұл А-ның қалыптасуына әсер ететін В-дан басқа шындыққа жақын,
альтернативті ... ... ... 3-ші шарт ... онда ... осы ...... қосымша факторларды ескеру керек және оларды
бақылау мүмкіншілігі болу керек. Қосымша факторларды ... ... деп ... (ПП), Корнилованың еңбектерінде -
араласқан айнымалылар (СП) деп, ал Кэмпбелл ... - ... деп ... ... айнымалылар (факторлар) эксперименттің
валидтілігіне қауіп төндіруші факторлар ретінде қарастырылады. Белгілі-
бір уақыт ішінде бір жағдайда ... бір ғана ... ... ... ... ... орнатылған каузалды
байланыс тұрақты бола алмайды.
Сыртқы валидттілікке қауіп төндіруші факторлар:
1. Реактивті эффект және тестілеудің ... әсер ету ... ... ала ... ... ... әсерге
деген сензітівтілігінің өсуі немесе азаюы.
2. Сұрыптау факторы мен ... ... ... ... ... ұйымдастыру шарттары.
4. Эксперименталды әсерлердің өзара интерференциясы.
Зерттелінушілер бірнеше эксперименталды әсерлерге ұшыраса, ... ... ... ... ... ... әсер
етуі мүмкін.
Дәріс 10. Тақырып. Психологиялық эксперименттің ... ... ... ... эксперимент. Бірінші рет Лазурский енгізген.
2. Лабораториялық. Бірінші рет Вундт ... Бұл ... ... камералық (техникалық ... ... ... ... қолданылады).
3. Констатациялық эксперимент – қандай да бір ... бар ... ... Көлденең кесетін эксперимент (поперечный) – осы сәттегі психикалық
ерекшеліктерді зерттеуге арналған ... ... ... – узақ ... бойы жүргізіледі, психикалық
құбылыстардың динамикасын анықтауға арналған.
6. Қалыптастырушы эксперимент – экспериментатор арнайы әсер арқылы өзіне
қажетті психикалық ... ... ... және бақылаушы топты қажет етеді және ұзақ мерзімде
жүргізілуі тиіс.
Мінсіз (идеалды) ... Бұл ... әсер мен ... ... ... жағдайда ешқашан 100% бола алмайтын эксперимент.
Мінсіз ... ... білу ... ... жетілдіру үшін
қажет. Мінсіз эксперименттің 3 түрі: 1.Идеалды ... тек ... ... өзгереді, басқалары өзгеріссіз қалады. Тәуелді айнымалыға
тек тәуелсіз айнымалы әсер ... 2. ... ... ... шексіз мәліметтер алынады. 3. Толық сәйкестік эксперименті. Мұнда
бір ғана зерттелушіге бір мезетте ... ... ... ... және ... ... анықтау, өлшеу жүргізіледі. ... бұл 3 түрі де ойша ... ... ... және
реалды экспериментті дұрыс жоспарлау үшін негізгі ... ... ... ... ... ... ... жоспарларға сипаттама беру үшін, біз графикалық және
символикалық белгілерді ...... ... ... ...... айнымалы,осы әсердің нәтижесі, эффектісі;
R - зерттелушілер тобы.
Кэмпбелл эксперименталды жоспарлардың мынадай түрлерін бөліп көрсетті:
1. экспериментке ... ... ... негізі төмен);
2. нағыз эксперименталды жоспарлар.
Экспериментке дейінгі жоспарлар үшке бөлінеді.
Нағыз эксперименталды жоспарлардың үш түрін көрсетеді. ... ... осы ... нағыз эксперименттік жоспарларды
ұсынады. Олар неғұрлым ғылыми негізделген деп есептеледі. ... ... ... ... ... ... ... жоспарлар. Факторлық эксперименттер бірнеше айнымалылар
арсындағы күрделі болжамдарды тексеру үшін жүргізіледі. Мұндай ... түрі егер А1; А2; А3 ... онда В ... ... ... ... жинақталған болжам деп ... ... ... ... ... әр түрлі болуы мүмкін. Коньюнктивті,
дизьюнктивті, ... ... ... мультипликативті. Әдетте факторлық
эксперименттерде бір мезетте ең аз дегенде екі ... ... 1) ... ... ... жеке ... туралы болжам; 2) айнымалылардың
өзара әсері ... ... яғни бір ... ... ... басқа
айнымалыға және жалпы нәтижеге қалай әсер ететіндігі ... ... ... ... ... құрылады. Бір неше
айнымалылардың(факторлардың) өзара әсері ... ... ... ... бір-бірімен сәйкестенуі тиіс. Эксперименттік ... ... ... ... ... санына сәйкес болады.
Факторлық ... ... кең ... ... практикалық жағдайда
екі айнымалының арасындағы ғана тәуелділіктің болуы өте сирек кездеседі.
Факторлық жоспарлардың бірнеше ... ... Екі ... ... үшін 2х2 ... ... 2х2 ... жоспар екі айнымалының өзара әсер эффектісінің бір
тәуелсіз айнымалыға әсерін анықтау үшін қолданылады. Жалпы түрде
екі ... ... ... жоспардың түрі NхМ болуы
мүмкін.
|Бірінші ... ... ... | |
| |1 |2 |3 |4 | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | |
N х ... ... ... ... ... екі ... ... квадрат
бойынша жоспарлау деп аталады. Мұнда бір мезгілдегі үш айнымалының жоспары
анықталынады. Айнымалының арасындағы барлық деңгейлері еді ... ... ... ... ... ... талаптар
1. Эксперименттің алғышарты эксперименттің қадамын жоспарлау;
2. 2-ші қадам эксперимент барысын регистрациялау, тіркеу, ... ... ... ... ... ... ... мен тәуелді айнымалы (яғни эксперимент нәтижесінің әсерінен
туындайтын айнымалы) анықталады. Эксперименттің ... ... және ... ... ... ... айқындау.
Кез-келген эксперимент болжам негізінде жүргізіледі және міндетті түрде
айнымалылардың кері ... ... ... туындайды,
қалыптасады. Эксперименттің мақсаты екі болжамды да ... ... ... ... ... ... табылады.
ІІ. Хаттаманың құрылымы
а) эксперименттің болжамы;
б) тәуелсіз айнымалыны анықтау, бағалау тәсілін іздестіру;
в) ... ... ... ... ... ... басқа жағдайларды, артефактілерді есепке алу;
д) эксперимент жүргізуді кезеңдерге бөлу;
ж) ... ... ... ... беру;
з) нәтижелерді талдау және зерттелініп отырған болжам туралы шешім шығару.
ІІІ. ... ... ... ... ... қысқаша түсінік;
• зерттелушілер контингентіне сипаттама беру;
• эксперименттік құрал-жабдықтар;
... ... ... ... ... нәтижелерді талдау;
• белгілі-бір шешімдер қалыптастыру.
Дәріс 12. Тақырып. Ғылыми зерттеулердегі ... ... – бұл әлі де ... және әлі де жоққа
шығарылмаған, теориядан немесе тәжірибеден туындайтын ғылыми болжам.
Ғылыми методологиясында теоритикалық гипотезалар мен эмпирикалық
гипотезалар бөлініп шығарылады. ... ... ... ... ... және ол теориядағы ішкі қайшылықтарды, қарама-қайшылықтарды
тексеру мақсатымен қолданылады. Қандай да бір теория моделін тексеру
үшін қолданылады. ... ... ... ... зерттеген
Файерабенд. Оның айтуынша теоретикалық ғылыми гипотезалар мынадай
принциптерді қанағаттандырушы керек:
1. фальсификация принципі – эксперимнтте жоққа шығарылу, бекітілмеу
принципі.
2. верификация принципі – ... ... ... ... ... еш теорияға қатыссыз, тәжиірибе негінде пайда
болады.
Гипотезалар мағынасы бойынша мынадай түрлері болады:
1. белгілі бір құбылыстардың бар ... ... ... ... ... байланыстың болу, болмауы туралы гипотеза. Бұл
гипотезалар корреляциялық зерттеулерде тексеріледі.
3. құбылыстар арсындағы себеп-салдар, яғни каузалды (причинно-
следственные) ... бар ... жоқ ... жөніндегі
гипотезалар. Бұл нағыз эксперименталды гипотезалар болып есептеледі.
Мұнда міндетті түрде тәуелсіз айнымалы, тәуелді айнымалы, ... ... ... ... ... ... ұсынады:
1. Контр-гипотеза – негізгі эксперименталды гипотезаға қарсы,
альтернативті.
2. Үшінші эксперименталды гипотеза- негізгі, альтернативті гипотезаларға
конкурентті ... Дәл ... ... – бір ғана ... ... мен тәуелді
айнымалының арақатынасын көрсететін гипотеза.
4. Максималды немесе минималды мән жөніндегі гипотеза – тәуелсіз
айнымалының қандай деңгейінде ... ... ... ... мән ... ... ... Жинақталған (комплекстік) эксперименталды гипотеза – факторлық
эксперименттерде қолданылатын, бір неше тәуелсіз айнымалылардың
тәуелді ... ... бір ... байланысы туралы гипотеза.
Эксперименталды психологиялық зерттеулерде сонымен қоса статистикалық
гипотезалар қолданылады. Олар математика, статистика тілінде зерттелетін
көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... гипотеза (Н ) өлшеніп отырған 2 құбылыстың, немесе 2
көрсеткіштің арасында байланыстың жоқ ... ... ... ... ... (Н ) салыстырп отырған екі белгінің,
көрсеткіштің арасында мәнді байланыстың бар екендігі туралы гипотеза.
Осы екі гипотеза бағытталған ... ... ... ... Егер ... тобында қандай да бір эксперимент нәтижесінде В тобына қарағанда көп
(айқын көрінетін) өзгеріс болғанын дәлелдегіміз келсе, онда бағытталған
гипотеза құраймыз. Онда ... Н ... О1 мәні О2 ... көп ... ал ... Н гипотезасы: О1 мәні О2 мәнінен артық
екндігін көрсетеді. Егер біз А және В тобындағы мәндердің таралу
формасының айырмашылықтарын ... ... онда ... ... Онда Н : О1 мәні мен О2 ... ... жоқ. Н : О1 мен О2 мәндерінің арсында мәнді айырмашылықтар
бар екендігін көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... эксперименттің түрлері:
1. Табиғи эксперимент. Бірінші рет Лазурский енгізген.
2. Лабораториялық. Бірінші рет Вундт енгізген. Бұл эксперимент ... ... ... ... ... (техникалық құралдар қолданылады).
3. Констатациялық эксперимент – қандай да бір ... бар ... ... ... кесетін эксперимент (поперечный) – осы сәттегі ... ... ... ... ... ... – ұзақ ... бойы жүргізіледі, психикалық
құбылыстардың динамикасын анықтауға арналған.
6. ... ...... ... әсер ... ... психикалық ерекшеліктерді (өзгерістерді) қалыптастырады.
Эксперименталды және бақылаушы топты қажет етеді және ұзақ ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Психология пәніне арналған дәрістің негізгі қызметтері мен ережелері26 бет
Қазақстан тарихына кіріспе12 бет
Microsoft Еxcel бағдарламасымен жұмыс істеу жолдары. Практикум ПЭВМ35 бет
«Вокалдық-хор тәрбиелеу» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі32 бет
«Статистика» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі22 бет
"Автомобильдердің электротехникалық және электрондық жабдықтары" -курсы мазмұны және әдістемесі51 бет
"психологиялық кеңес беру"19 бет
WEB-дизайн30 бет
Білім беру жүйесінде қолданылатын психодиагностика11 бет
Бастауыш сынып оқушларының мектепке бейімделуі51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь