Тұлға зейінін зерттеудің ғылыми-теорилық негіздері (1 тарау)

Диссертациялық жұмыста зейін ғылыми психологияның маңызды мәселесі және тұлға іс-әрекетін нәтижелі етіп ұйымдастыруға жетелейтін негізгі феномен ретінде зерттелді. Жұмыс бүгінгі білім және ғылым саласында зейін психологиясының іргелі және қолданбалы психологиялық білімдер жүйесін дамытуға арналған.
Зерттеу жұмысында зейін психологиясының ғылыми теориялары толығымен қамтылып, тұлға зейінінің түрлері мен қасиеттері қазіргі білім жүйесінің талаптарына сәйкес тұтастық принципіне негізделе құрастырылды. Жұмыста құрастырылған эксперименталды әдістемелік жүйе зейіннің деңгейін қолданбалы тәжірибелер арқылы диагностикалау мен дамыту мәселелерін шешуге арналған. Диссертацияның қосымшаларында ұсынылған әдістер мен тәсілдер алғаш рет тұтастық жүйе ретінде кешенді беріліп тұлғаның зейінін дамыту негізінде өзін-өзі бақылауын , өзін басқаруын және өзінің іс әрекетін ұйымдастыруын жетілдіру мақсатына бағытталған.
Зерттеудің өзектілігі. Қазіргі кезде зейін өзінің субъективті және объективті көріністерімен адамның психикалық іс-әрекетінің жүйелігін талап етеді. Жүйелі психикалық іс-әрекеттің кез келген түрі: белсенді қабылдау, терең ойлау, естегі бейнеге шоғырлану немесе күрделі қозғалыстарды сапалы орындау-зейіннің қызметіне тәуелді. Зейін психологиядағы сана және ерік-жігер сынды іргелі ұғымдармен тығыз байланыста. Бүгінге дейін зейін психологиясының теориялық негіздері толық ашылмай, әсіресе эксперименттік зерттеулер қолданбалы дәрежеде жеткілікті қалыптаспаған. Сонымен қатар зейін психологиясында көптеген жетістіктерге қарамастан қиыншылықтар мен қарама қайшылықтар баршылық. Зейін психологиясына қатысты көптеген шешімін таппаған күрделі мәселелер де жеткілікті. Сол себепті зейін мәселесінің тағдыры мен оны шешу психология ғылымының өзекті тақырыптарының бірі. Педогогикалық психология ғылымының басқа гуманитарлық ғылымдардан айырмашылығы, әлеуметке міндетті түрде пайдалы болу және тұлғаның мүмкіндіктерін жетілдіруге бағытталу. Мұнда негізгі міндет, психологиялық зерттеулердің теориялық-әдіснамалық негіздерін қамтитын білімдерді кешенді жүйемен қалыптастырып іс жүзінде нақты мәселелерді шешудің жолдарын көрсету. Қазіргі кезде білім саласындағы талаптардың бірі-танымдық іс-әрекет үрдісін тұлғаға бағдарлай оқыту тұжырымдамасын басшылыққа ала, оқу жұмысын ғылыми зерттеулердің негізінде ұйымдастыру қадеттілігі жетекші орында. Зерттеу жұмысы осы бағытта орындалып зейін қасиеттерін қажетті деңгейге дамыту механизмін ашу мақсатында жүргізілуімен өзекті.
Зерттеудің әдіснамалық өзектілігі бойынша зейін мәселесіне қатысты ғылыми еңбектердегі теориялар мен тұжырымдарды талдай, тарихи тұрғыдан кешенді жүйені құрастыру. Кешенді жүйелік бағыт бүгінгі педогогикалық психологияда зейін мәселесін зерттеуде нақты қолданысқа ие болуы тиіс. Зейіннің қасиеттерін тұлғаға бағдарлай оқыту контексінде кешенді жүйемен және іс-әректтік қатынас әдіснама негізінде зерттеу мен дамыту оны теориялық-эксперименттік аумақта түсініп игеруге мүмкіндік тудырады.
        
        КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыста зейін ғылыми психологияның ... ... және ... ... ... етіп ... ... негізгі феномен ретінде зерттелді. Жұмыс бүгінгі білім және ... ... ... ... ... және қолданбалы психологиялық білімдер жүйесін дамытуға арналған.
Зерттеу жұмысында зейін психологиясының ғылыми теориялары толығымен қамтылып, ... ... ... мен ... ... ... жүйесінің талаптарына сәйкес тұтастық принципіне негізделе құрастырылды. Жұмыста құрастырылған эксперименталды әдістемелік жүйе зейіннің деңгейін қолданбалы тәжірибелер арқылы ... мен ... ... ... ... Диссертацияның қосымшаларында ұсынылған әдістер мен тәсілдер алғаш рет тұтастық жүйе ретінде кешенді беріліп тұлғаның зейінін дамыту ... ... ... , өзін басқаруын және өзінің іс әрекетін ұйымдастыруын жетілдіру мақсатына бағытталған.
Зерттеудің өзектілігі. Қазіргі кезде зейін өзінің субъективті және ... ... ... ... ... ... талап етеді. Жүйелі психикалық іс-әрекеттің кез келген түрі: белсенді қабылдау, терең ойлау, естегі бейнеге шоғырлану немесе күрделі ... ... ... қызметіне тәуелді. Зейін психологиядағы сана және ерік-жігер сынды іргелі ұғымдармен тығыз байланыста. Бүгінге дейін зейін психологиясының теориялық негіздері толық ашылмай, ... ... ... ... дәрежеде жеткілікті қалыптаспаған. Сонымен қатар зейін психологиясында көптеген жетістіктерге қарамастан қиыншылықтар мен қарама қайшылықтар баршылық. Зейін психологиясына қатысты көптеген шешімін ... ... ... де ... Сол себепті зейін мәселесінің тағдыры мен оны шешу ... ... ... ... ... ... психология ғылымының басқа гуманитарлық ғылымдардан айырмашылығы, әлеуметке міндетті түрде пайдалы болу және тұлғаның мүмкіндіктерін жетілдіруге бағытталу. Мұнда негізгі міндет, психологиялық ... ... ... қамтитын білімдерді кешенді жүйемен қалыптастырып іс жүзінде нақты мәселелерді ... ... ... ... кезде білім саласындағы талаптардың бірі-танымдық іс-әрекет үрдісін тұлғаға ... ... ... ... ала, оқу ... ... ... негізінде ұйымдастыру қадеттілігі жетекші орында. Зерттеу жұмысы осы бағытта орындалып зейін ... ... ... ... ... ашу ... ... өзекті.
Зерттеудің әдіснамалық өзектілігі бойынша зейін мәселесіне қатысты ғылыми еңбектердегі теориялар мен тұжырымдарды ... ... ... кешенді жүйені құрастыру. Кешенді жүйелік бағыт бүгінгі педогогикалық психологияда зейін мәселесін зерттеуде ... ... ие ... тиіс. Зейіннің қасиеттерін тұлғаға бағдарлай оқыту контексінде кешенді жүйемен және іс-әректтік қатынас әдіснама негізінде зерттеу мен дамыту оны теориялық-эксперименттік ... ... ... ... тудырады.
Зейінді зерттеудің әдіснамалық негізін анықтауда В.Вундттың зерттеген көру және есту ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері; У.Джемстің, Э.Титченердің, Т.Рибоның зейін психологиясының іргелі ... мен ... ... ... Н.Лангенің эксперименттерге сүйенген зейін болмысы туралы негізгі көзқарастары жетекші орында. Ғылыми мәселені ... ... ... бағытында қарастырған Л.С.Выготскийдың (мәдени-тарихи тұжырымдары), П.Я.Гальпериннің ( зейіннің бақылауша функциясы), Н.Ф. Добрынинның (зейіннің ... ... ... ... және ... (іс-әрекеттік қатынас туралы тұжырымдары), Д.Н Узнадзенің (зейіннің нұсқаға тәуелділігі туралы көзқарастары), А.А.Бодалевтың (тұлға психологиясының ... ... ... және ... сана ... Б.Г.Ананьевтың және Ж.Ы.Намазбаеваның (тұлғаны зерттеуде кешенді қатынасты ұстану туралы пікірлер) еңбектері ... ... ... ... ... және қасиеті ретінде интеграциялық жүйемен талдау, бүгінгі әлемдік ... ... ... ... ... ... танытады.
Зерттеудің теориялық өзектілігін зейінді зерттеуге арналған үш ірі классикалық бағыттарын: сана ... ... ... ... психологиясын теориялық-әдіснамалық және эксперименттік тұрғыдан талдау құрайды. Зейіннің феноменологиясы, түрлері мен қасиеттері С.В.Кравновтың, ... ... ... зейінге арналған еңбектерінен, оларға қосымша С.Л.Франкттің, А.ФЛазурскийдің және Л.С.Выготскийдің рухани өмірдің үрдістерін, адамның даралық ерекшеліктерін және педогогикалық міндеттерді зерттеген ... ... ... XIX ... соңы мен XX ғасырдың басында сана психологиясының классиктері В.Вунт, Э. Титченер, У. ... ... ... ... ... теориялық және эксперименттік мәселелеріне зейінді зерттеудің жалпы стратегиясына дәнекер болғанын, Э.Титченер Вунттық психологияны қолдап зейінді сана деңгейімен ... ... ... ... ... ... ара ... көрсеткенін және санаға функционалдық көзқараспен, ырықты зейіннің шешетін арнайы міндеттерін ашқан. Джемстің теориялық-ақпараттық пікірі бүгінде жалғасын тапқан, ... ... ... ... ... ... қазіргі зерттеушілердің сүйенетін инварианттық тірегіне айналған.
Екіншіден, зейіннің бейімделуі мен ... ... ... ... алғаш рет зейіннің әлеуметтік болмысы мен зейіннің бұзылуының жоғары түрлерінің сарапталған жүйесін Т.Рибо ұсынды. Зейінді түсіндіруде Н. Лангенің , ... сол ... ... психологтардың назарын аударды. Зейін мәселесіне гештальтпсихология өкілдерінің көзқарастары ... К. ... ... орын алған. Сол гештальтпсихология аумағында В.Келер және П. Адамс еңбектерінде де зейін мәселелері терең талданған. Француз зерттеушісі М.Мерло-Понтиде ... ... ... осы ... ... ... ... психологы Г.Рево Д.Аллон зейінді тиімді ұйымдастырудың ерекше ... ... осы ... ... ... ... рөлін анықтауға әрекеттеніп Л.С Выготскийдің идеясына жақындаған. Д.Узнадзенің ... ... ... ... (бейім-бағдар) теориясының аумағында берілген. Н.Добрынин, П.Гальперин, Ю.Гиппенрейтер, В.Романов және Ю. Дормашевтардың еңбектерінде зейін іс-әрекеттік ... ... ... А.Н.Леонтьевтің іс-әрекеттің психологиялық теориясын басшылыққа ала қарастырылған.
Үшіншіден, когнитивтік психологияның өкілдері К.Черри, ... ... ... ... ... ... айтарлықтай үлестерін қосты. Адамның өмірі мен танымдық іс-әрекетіндегі зейіннің орнын , әйгілі адвокат А.Кони ... ... ... ... ... ... ... талдаған. Актерлар зейінінің динамикасы К.Станиславский, А.Чеховтың шығармашылық бағыттарында орын алған Спорттық іс-әрекетті ұйымдастыруда зейіннің мәні ... ... және ... еңбектерінде жетекші орында. Қарым-қатынас үрдісіндегі зейінділікке И.Атватердың еңбектері арналған. ... ... ... теорияларды шолуда зейіннің өзектілігін келесі сөздермен айқындаған: . Зейінді дүниетанымдық және этикалық ... ... ... ... авторлар еңбектерінен байқауға болады. Олар барынша диссертацияның мазмұнында қарастырылған.
Зерттеу тақырыбының ... ... ... ... ... ... ... тәуелді деген қағиданы эксперименталды анықтаумен және зейіннің қолданбалы бағыттары түрлі мамандардың: психологтардың, педагогтардың, дәрігерлердің, заңгерлердің,техникалық жүйенің операторларының, актерлардың т.с.с. күнделікті ... ... ... ... ... Зерттеу нәтижесінде алынған кешенді жүйелік бағдар, тұлғаға ... ... ... оқу ... ... психологтарға, педогогтарға және қолданбалы психологиялық білімдерін тереңдетуде қолданылады. Сонымен қатар зерттеу нәтижесін студенттер мен ... ... ... және ... ... ... ... ғылыми-әдістемелік нұсқа ретінде пайдаланады.
Зерттеу мақсаты: зейін қасиеттерін дамыту үрдісінің динамикасын психологиялық теориялар негізінде кешенді жүйемен зерттеу.
Зерттеу нысаны-тұлға іс ... ... ... ... үрдісі.
Зерттеу пәні-тұлға зейінінің тұрақтылығы, шоғырлануы, көлемі, ауысуы, бөлінуі тұлғаға-бағдарлай оқыту тұжырымдамасының контексінде.
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздерін В.Вундттың зерттеулеріндегі көру және есту ... ... ... ... ... ... тәжірибелік нәтижелері; У.Джемс, Э. Титченер, Т.Рибо зейін психологиясының фундамаенталды ұғымдары мен эксперименталды зерттеулерінің парадигмалары; Н.Лангенің эксперименттерге сүйенген зейін ... ... ... ... ... ... құрайды.
Зерттеуде мәселені жалпы теориялық қатынас бағытында қарастырған Л.С.Выготскийдің мәдени-тарихи ... П.Я. ... ... ... ... ... зейін теориясы,С.Л.Рубенштейн мен А.Н. Леонтевтің іс-әрекеттік қатынас аумағындағы тұжырымдары, Д.Н.Узнадзенің зейіннің нұсқаға тәуелділігі туралы көзқарастары, А.А. Бодалевтың тұлға психологиясының теориясы, ... сана және ... сана ... және ... ... зерттеуде кешенді қатынас бағыты т.б. кең ауқымды идеялар ғылыми еңбектерді талдау негізінде басшылыққа алынды.
Зерттеудің міндеттері:
1.Отандас және ... ... ... ... ... ... ... зейіннің анықтамасының, түрлерінің, қасиеттерінің психологиялық мазмұнын қазіргі психологиядағы ғылыми тұжырымдарын ескере ... ... ... ... ... ... ашып қолданбалы мүмкіндіктерін зерттеу. Зейін қасиеттерін (тұрақтылығын, шоғырлануын, ауысуын, бөлінуін, көлемін) тұлғаға-бағдарлай оқыту және тұлғаның талаптану деңгейін ... ... ... ... ... ... дамытуға негізделген іс-әрекет үрдісін тиімді ұйымдастыру жолдарын сараптау.
3.Студенттердің жоғарғы оқу орнындағы талаптарға бейімделу кезеңіндегі зейіндерінің психологиялық даму ... ... оқу ... ұйымдастыру.
4.Зейінді қалыптастыру және дамыту барысында туындайтын қиындықтарды сараптау мен оларды шешу мүмкіндіктерін зерттеу. Зейін қасиеттерін зерттеудегі әдістемелерді ... ... ... ... ... ... Психологиялық қызметатқару жүйесіне, зейін қасиеттерін жетілдіруге бағдарланған психологиялық көмекті ұйымдастырудың сынақтан өткізіліп мақұлданған ... ... ... ... ... ... рет ... теориялары кешенді жүйе негізінде талданып Қазақстандағы психологияға қатысты мамандарының зейін психологиясы аумағындағы іргелі және қолданбалы білімдерін интеграциялы әдіснамалық ... ... ... ... іске ... бірге дейінгі ұсынылған зейін ұғымының анықтамалары салыстырмалы талданып, психологияның бүгінгі жетістігінің негізінде айқындалған пәні ерекше зейінінің толықтырылып өндірілген анықтамасы ... ... ... мен ... ... ... туындалған сараптау кестесі оқу-әдістемелік жүйесінің бағдарламасына бейімделіп құрастырылады.
Үшіншіден, психологиялық қызметі тәжірибесінде орын алған әдіснамасыны жұмыста бейімделіп жіне модификацияланып құрастырылған ... ... ... ... келесі зерттеулерге жағдай тудырады:
-зейін қасиеттерінің даму үрдісінің деңгейін диагностикалау негізінде сыналушының даралық іс-әрекетінің мүмкіндіктеріне бағдарлануды ұйымдастыру іске асарылды;
-зейін қасиеттерін ... ... және ... ... ... ... ... негізінде қарастыру психология ғылымында алғаш рет орын ... ... ... рөл атқаратын қасиеттерін жеке эксперименталды әдіспен анықтау арқылы оның нәтижесін тұлғаның іске ... ... ... ... ... рет ... зейіннің атқаратын функциялары мен тұлға қасиеттерінің көрсеткіштері арасындағы тәуелділіктер эксперименталды әдістемелер негізінде кешенді жүйелермен зерттеледі.
Зерттеудің теориялық жаңалығы.
1. ... ... ... ... ... ... ... кешенді қарастырылып психологияның жетістіктеріне қажетсінетіндердің іргелі және қолданбалы білімдерін дамытуға мүмкіндік жасалды.
2. Зерттеу мақсатын теориялық ... ... ... ... анықтамасы психология ғылымының қазіргі пәніне сәйкес өңделді.
3. Жұмыста алғаш рет зейіннің түрлері мен қасиеттерінің теориялық ... ... ... ... кең ... ... жүйе ретінде ұсынылды.
4. Алғаш рет зейін тұлғаның когнитивтік үрдісі және даралық қасиеті ... ... ... ... ... зейін психологиясының теориясына үлес қосылды.
5. Педагогикалық іс-әрекетте зейін қасиеттерінің рөлі мен міндеттерінің мазмұны алғаш рет ... және ... ... тұтастық принципін басшылыққа ала талданды
6. Тұлғаның темперамент типтері негізінде жіктелуі зейін теориясының жайттарымен байытылып жаңа теориялық мазмұнмен ... ... ... даму ... мен ... жайы алғаш рет зейін қасиеттерін зерттеуде психологтарға, педогогтарға тікелей көмек беру мүмкіндіктерін ескере, жұмыста құрылымдық мазмұны психологиялық қызметті іске асыру ... ... ... ... ... қасиеттерінің деңгейін анықтайтын әдістемелер сарапталып бейімделген және модификацияланған түрде эксперименталды ... ... ... ... және ... көрсеткіштер талдынды. Іс-әрекет барысында жетекші рөл атқаратын зейін қасиеттерін зерттеу арқылы тұлғаның жұмысқа қабілеттілігі зерттелді.
Студенттер мен ... ... ... мен ... дәрісінде тұлға зейінін басқару мен ұйымдастыру мүмкіндіктері туралы ... және ... ... ... ... ... ... педагогикалық іс-әрекеттің зейінге тәуелді ерекшеліктері қойылған мақсатқа сәйкес салыстырмалы түрде талданды.
Бейімделген және модификацияланған әдістемелер жүйесі психологиялық қызметті ұйымдастыруда және болашақ ... ... ... дайындауда қолдану мүмкіндіктері ашылды.
Зертеу нәтижелерінің дәйектілігі мен сенімділігі зерттеу нысаны мен пәнінің теориялық, әдіснамалық, әдістемелік тұтастығы ... ... ... ... зерттеу мақсаты мен міндеттеріне сәйкес әдістемелер жиынтығы қолданумен, эксперименталды зерттеулердің нәтижелерінде алынған ... ... мен ... ... ... ... математикалық статистикалық (тәжірибелік және теориялық бөлінуді салыстыру мен екі ... ... ... ... ... -Колмогоров-Смирнов критерийі және өзгерістердің сәйкестілік дәрежесін анықтайтын rs- ... ... ... коэфиценті) өңдеу әдістерін қолданумен қамтамасыздандырылады.
Зерттеу әдістері. Психологиялық, педогогикалық ғылыми-әдістемелік материалдар мен әдебиеттердегі зейін туралы ғылыми деректерді кешенді ... ... ... ... ... мен ... байланысты негізгі ұғымдарды сараптау модельдері; эксперименталды-диагностикалау әдістемелері: француз психологы Б.Бурдонның әдістемесі, Б.У. Найссердің таңдамалы көру әдістемесі, зейіннің ... ... ... қоятын әдістеме, Шультенің , әдістемесі, әдістеме, > әдістемесі, > әдістемесі, әШатасқан ... ... ... ... байқау және әңгімелесу педогогикалық тәжірибені сараптауда іске асырылды.
Зерттеу жұмысының мақұлдануы мен жариялануы. Диссертациялық ізденістің нәтижелері тоғыз жыл ... іске ... ... ... ... ... мен тұжырымдары ҚР БжҒМ-халықаралық ғылыми-педагогикалық басылымдары , > мәселелеріне байланысты зерттеулер жүргізді, яғни бұл мәселені ... ... ... бір ... ретінде қарастырды 44
Зейін мәселесіне көзқарастар, идеялар мен амалдардың әр түрлілігі оның күрделегін және көп жақтылығын көрсетеді. Ғалымдар ... ... ... ... ... бір ... ... жоқ. Көптеген теориялар зейіннің психологиялық аумақтарын ... оның кең ... ... ... жалпы психологиялық бағытты іс әректтік қатынас тұрғысынан қарастырсақ, іс-әрекет ... ... деп ... 42, 54-59
Ю.Б.Гиппенрейтер зейін мәселесінің тарихын талдай отырып келесі қорытындыға келеді 34, 196-214 бб. Мұндай ойды шет ел ... ... ... ... ... одан ... зейінді зерттеуде А.Н.Леонтьевтің іс-әрекеттің психологиялық теориясын негізге алуды ұсынды 42,67-73 бб. Бірақ оның іс-әрекеттік қатынас бағыты психикалық құбылыстарды бір ... екі: және ... ... ... береді. Мұнда іс-әрекетті талдау жоспары өзекті және шешуші болып табылады. Іс-әрекеттік жоспарды бөліп көрсетудің ... ... ... және ... ... маңызы бар.
Ю.Б.Гиппенрейтер зейіннің келесі сипаттамасы мен анықтамасын ұсынды: . Ол іс-әрекет салдары, яғни ұйымдастыруда көрінеді және оны талдау арқылы ғана ... ... ... ... ... бейнеленбейді, тек қана жетекші деңгейдің жұмысы көрсетіледі. Мұндай жайттарды келесі формуламен біріктіруге болады: зейін іс-әрекетті ұйымдастыруда жетекші деңгей жұмысының феноменальды және ... ... 34,172 б.. Бұл ... мәні ... ... ... ... түрлері және оларды ұйымдастырудың ерекшеліктерін бейнелейді.
Іс-әректтік қатынас бағытын зейін мәселесіне қолдану жоспарын жалғастырғандар ... пен ... ... Зейінді зерттеуде бұл бағыттың маңызы зор.
Зейін туралы ... ... ... әріптестері және оқушылармен бірге физиологияға адамның бағыты қылығын қамтамасыз ететін ми жұмысының объективті механизмін анықтады. Ол доминанта принципі жүйесінің ... ... ... ... . Көне ... орталық жүйке жүйесін көптеген рефлекторлық доғаларға ыдыратып, солардан қандай-да жолмен бірлік жинақталып, . Оның пікірінше, доминанта принципі-эмпирикалық ... тірі ... ... заңы. деген сөздерді ғана қайталайды. Мұндай көрсеткіштер ақпараттың мағыналы байланысына және жекелік маңыздылығының ... ... ... емес каналмен келетіндерінің де өңделетінін дәлелдейді.
Селективті зейіннің механизмі, ... ... ... ... ... бірінен екіншісіне жылдам ауыса алады деп түсіндіреді (Сурет 1).
А-Селекцияның ертеректегі моделі;Ә-Э.Трейсман моделі; Б-Селекцияның кейінгі моделі
Сурет 1-Зейіннің құрылымдық ... ... ... бір ... Э.Трейсман ұсынды. Бұл модель бойынша, түсетін ақпараттың барлығы ... ... ... ... кейін, екі мәліметте сүзгіштен өтеді. Сүзгіш белгілі физикалық белгілерге негізделе, ... емес ... ... ... ... каналдардың сигналдарын еркін жібере бастайды. Сонымен әр түрлі таңдауды өңдеу жолы және ерте кезеңдегі байқалмайтын стимулдар туралы ой ... Ары ... ... ... және ... емес (әжептеуір бәсеңдетілген) өңдеулер қайта жөнделеді. Релевантты хабарлар сүзгіштің селективтік қасиеттеріне кері әсер ететін жеке каналдардан өткізу ... ... ... ... ... ... сөздік бірліктерін екпіндету активациялық толқынды, олармен байланысты элементтерді және сөздік қордың басқа элементтерінің тежеліп таралуын қамтиды Бұл келесі ақпаратты түсінуді ... Егер ... емес ... ... ... ... бәсеңдеген),релевантты каналдың сөздерімен мағынасы жағынан байланысы юолса, олар қабылдануы мүмкін. ... ... ... ... сөз топтарының қабылдану табалдырығы тұрақты түрде төмен болуы ... ... ... ... ... ... үшін ... мағынасы бар сөздер жатады. Сондықтан ақпаратты селекциялау үрдісі семантикалық факторлардың әсерімен түсіндірілді.
Д.Бродбент көп бөлімдері бойынша Э.Трейсманның сындарымен келісіп ... ... ... модификациялады, жекелей айтқанда релевантты
емес барлық ақпаратқа бастапқы кезеңде бір жақты ... ... бас ... ... белгілі жауаптардың пайдасы үшін жүйені өңдеу мүмкін деген ... ... ... ... ... ... модельдер (сүзгішті модель). Зейіннің тұтастық теориясын алғашқы рет британдық ғалым Бродбент құрастырған69. Сүзгішті модель деп аталатын, ол, деп ... ... ... және ... ... ... өткізу мүмкіндігімен шектеледі деген Клод Шеннон және Уоррен ... ... ... ... ... негізделді.Бродбенттің дәйегінде, жеке жүйке арқылы өтетін мәлімет, қай жүйкелік талшықты қолдайды, ... ... ... ... ... соған байланысты ерекшеленеді. (Нейропсихологиялық зерттеулердің дәйектері бойынша, жоғары жиіліктегі сигналдар және төменгі жиіліктегі сигналдар шындығында түрлі талшықтармен ... ... ... ... бір ... қозғанда, миға бір уақытта бірнеше сенсорлы хабарлар келуі мүмкін. Бродбент моделіне (сурет-2) мұндай хабарлар ... ... ... ... өңделеді.
Мәтінде айтылмаған Бродбент теориясының элементтері енгізілген. Бейімделген (Broadbent)
Сурет 2- ... ... ... ... ... біріктіретін ақпараттық ағым кестесі.
(Болжам бойынша, мұндай түтіктердің түрлі жүйкелік белгілері бар және сол белгінің негізінде таңдалуы мүмкін. ... бір ... ... ... және ... ... екі сигнал,-миға екеуінің де бір уақытта жеткеніне қарамастан, оларды физикалық сипатының негізінде айыруға болады). ... ары ... ... тек қана сол ... зейінді бағыттағанда және таңдамалы сүзгішке берілгеннен соң ғана жалғасады. Суретте жүйеге жіберуге ... ... ... ... ... ... әлде қайда көп ақпараттың кіретінін көруге болады; Бродбенттің пікірінше, жүйеге артық жүктемені бермеу үшін таңдайтын сүзгішті басқа сенсорлы түтікке ... ... ... сүйенсек сүзгішті модель шынайы сияқты болып көрінеді.
Ақпаратты өңдеуге біздің қабілетіміз шектеулі екені ... Біз ... ... ... ... ... миымыз бір типті импульске бейімделуі тиіс (физикалық сипатына байланысты): хабарды ... ... ... ... ... қабылдағыш ретінде қайта бейімделетін сүзгіш, түрлі жиіліктегі және әр хабарды ... ... ... ... ары ... ... үшін ... Егер жағдай талап етілсе, біз өз зейінімізді басқа түтікке қоса аламыз. Бірақ ... ... ... ... ... ... Бродбенттің алғашқы жорамалы бойынша, онда зейінді ауыстыру ... ... ... ... болмауы керек. Бродбент (1954) алғашқы эксперименттерінің бірінде өзінің ... ... үшін ... ... ... ... ... бір құлағына үш сан, ал басқа құлағына сол уақытта-үш басқа санды ұсынады. Сонымен сыналушы, келесіні естуі ... ... Оң ... 4,9,3; Сол ... ... ... ол құлағының біріне ұсынылған сандарды қайталануын сұрайды (мысалы, 4,9,3 ... 6,2,7). ... ... оларды ұсынылған реті бойынша қайталануын сұрайды. Екі санның бір ... ... ... ... ... қос ... ... ғана естеріне түсіре алды, бірақ оларды ретімен жалғастыру үшін екеуін де қайта айтуға тура келді. Бұл жағдайда сыналушының ... ... 2,9 ... ... ... ... (алты бірлік) және оны ұсынудың жылдамдығын (секундына ... ... ... ... жа ... ... ... жаңғыртудың дәлдігі 95 деп күткен еді. Бірақ екі экспериментте де сыналушылардың еске түсіргендері күткеннен аз ... ... ... еске ... дәлдігі 65-ға жуық, ал екіншісінде-20. Мұндай айырмашылықты Бродбент екінші ... ... ... ... жиі ... ... болумен түсіндіреді.
Бірінші экспериментте, сыналушылардан алғашында бірінші құлағына және содан соң екінші ... ... ... элементтерді еске түсірулері сұралды. Мұнда олар барлық зейінін бір келетін стимулдарға, содан соң-басқасынан келетін стимулдарға ... ... ... стимулдар аз уақыт аралығында қандай да ес жүйесінде ұсталған) бағытталуы мүмкін. Екінше экспериментте, дегенмен, сыналушылар минимум үш рет ... ... ... ... ... сол ... оң ... қарай, содан соң кері қарай және солдан оңына қарай. ... Сан ... АҚШ ... ... ... ... Джон ... байқағанын сипаттайды. Вебстердің ескергені, авиадиспетчерлер бір уақытта келетін екі ұшақтың шақыру сигналдарын идентификациялайды, бірақ түскен екі ... ... ғана ... Бродбенттің жорамалы бойынша, бірінші хабарды оператордың алдын ала күткендігінен ... ал ... ... ... ... ... не ... дегенін түсінбеген.
Сигналдарды селекциялау (таңдау) үрдісін қабылдау тұрғысынан талқылау ыңғайлы; дегенмен Бродбент және ... ес ... ... ... Біз бәріміз өтен оқиғалардың көптеген репрезентацияларын: көп адамдармен таныстығымызды, болашаққа жоспарларымызды, өткен тәжірибелерімізді еске ... ... ... ... ... және ... алып ... Біздің жеке тарихымыздың кез келген жағдайында, біз сол репрезентациялардың аз ғана ... ... ... ... ... өздерінің қажет болғанын күтіп кейінгі жоспарға қалады.
Орындық моделі (Дойч\Норман). Селекцияның кейінгі толығырақ моделін ... ... ... ... қабылдау механизміне қызметететін естің құрылымындағы орталық детекторлардың активациясы болатынына назар аударды. Норманның пікірі бойынша, бұл құрылымдар ақпараттың ... және ... ... ... ... Екі ақпараттың тасқыны: жоғарыдан төмен және төменнен жоғары ... бір ... ... ... ... ... барлық ақпарат қосарлана өңделіп, содан соң таңдалғандары ... ... ал ... ... Қосарланудан біртіндеп, кезектесіп өңдеуге ауыстыратын селекция, кешіккен үрдіс болып саналады, сондықтан таныс стимулдар естің сәйкес құрылымдарын белсендендіріп үлгереді. Орталық ақпарат, ... ... ... ... ... және ... ... сипатымен анықталады. Норман өз моделінің басты мәнділігін селекция механизмін өңдеуге икемділігін болжауымен түсіндірді. ... ... ... ... бүгінге дейін жалғасуда. Жекелей айтқанда, селекцияның ертеректегі пайдасына физикалық белгілеріне қарай оған ақпаратты таңдаудың жеңілділігі, релевантты және релевантты емес ... ... ... ... ... өзгертуге болатындығы жайлы бағыттардың болуы жатады. Егерде алдын ала бағытталудың әсерімен релевантты емес каналда сезгіштік төмендесе, онда кейбір стимулдар ... және ... ... ... ... қабылдау табалдырығы бәсеңдете көтерілуі мүмкін 71,155-158 бб.
Кейінгі селекцияның модельдері физикалық және ... ... ... ... ... түсіндірілуі мүмкін.
О.Нейман ертеректегі және кейінгі селекция арасында тағы бір жолды табуға әрекеттенеді72,227-267 бб.. Оның пікірінше ортада көрінетін ақпарат қайта өңделеді, ... ... ішкі ... ... ... ... ... нақты және адеквантты бейнелеуге қажетті репрезентациялардың өзгеруі, бұрынғы және кейінгі ақпаратты қайта өңдеуді (селекциялауды) талап етеді. Сонымен бірге ... ... ... ... кіру және ... таңбалардың тежелулері ертеректегі селекцияға қатысты көптеген сын дәлелдерді доғартатындықтан маңызды болады. Осыған дейін біз ... ... ... ... ... және өңдеу кестесінде бөлгіші бар модельдер туралы айттық. Сүзгіші бар модельге балама модельді Дойч73,80-90 бб..ұсынды және оны ... ... ... 74,522-536 бб. болды. Норманның таңдамалы зейін моделі Трейсманның бөлгіш ... ... бір ... ... ... ... ... барлық сигналдар алдын ала талдаудан өтеді, содан соң бөлгішке беріледі, модификацияланған түрде одан ары қарай өңдеуге жіберіледі. Оның Трейсман ... ... бір ... ... ... ... маңыздысы ақпаратты өңдеудің бастапқы кезеңінде анықталады. Басқаша айтқанда, маңызды емес стимулдардың ... ары ... ... ... ... ұзақ ... еспен тексерілуі тиіс сондықтан Норман моделі үнемділігі жағынан тиімді емес сияқты. Бұл модельде (сурет 3) кіретін сигналдардың сенсорлық мәні бір ... ... ... деп ... ... ... ... сигналдар қалай да бір өңделгеннен соң шектеледі. Маңыздылығы ... ... ... біріне немесе басқасына орын беріледі. Норман бойынша орындылығы жүйенің алдында тұрған ағымдағы мақсатына сәйкес болуы тиіс. (pertinence) терминін Норман ... 75. Ол оны, ... ... (relevance), , деген ұғымдарға қанағаттанбай енгізген болуы керек.
Бұл модельдің негізгі жайттары бойынша, барлық элементтер ... ... ... ... де) танылады; бірақ мұнда сыналушылардың бақыланбайтын түтіктен түсетін ақпаратты ... ... ... ... ... өйткені оларға бақыланатын түтіктен түсетін ақпаратты қайта бейнелеу талабы қойылады да, оған көп күштері жұмсалады. Бродбенттің де, Дойч-Норманның да ... ... ... ... тән болатыны алынады. Бірақ олар ақпараттың кейбір бөлімін сүзетіні, ал кейбірін ары қарай жіберетініне ... ... ... ... ... жайтқа қарама-қайшы пікірлер білдіреді. Бродбент моделінде Норман-Дойч моделіне қарағанда ... (3-ші ... ... орналастырылған. Норманда, ақпарат таңдалар алдында, сигналдардың барлығы, олардың мәндерінің қандай да бір талдануына сәйкес, есте өз ... ... ... соң ... ... ... ... бойынша, өзінің сенсорлы ерекшеліктеріне байланысты сенсорлы сигнал еске автоматты түрде түседі.
Ол сенсорлы сигналдың жолын: ,-деп ... Сол ... ... ... талдау жалғасады. Осылай ағымдағы талдауға қатысты орынды деп саналатын оқиғалар жіктемесі қалыптасады.
Мұндай орынды элементтер жиынтығы, жоғарыдағы сияқты, есте өзінің репрезентацияларын ... ... ... ... әрекеттесетін және сенсорлы сигналдармен кіретін элемент, ары қарай талдануға талданады. Төмендегі суретте қара ... ... ... ... ... ... ... көрсетілгендей барлық сенсорлы сигналдар өздерінің есте сақталған репрезентацияларын қоздырады.
Трейсман мен Геффен Дойч және Норманның ... ... ... ... ... ... ... 77,1-17бб.,373-397бб..
Эксперимент бізге таныс тапсырма ретінде хабарды бүркеген ... ... ... ... деп айтуы, дәлірек емес. Күңгірт ету процедурасы бүркеуге ұқсайды, ... одан ... бар. ... ... екі ... бір ... және бірінен-бірі тәуелсіз ағымда болады: екіншісінде-бір оқиға ертеректе өткендіктен (тізбекпен бүркелген) немесе біреуі мәнді басқасымен бұрмаланады (бір уақытта ... ... көру ... ... құбылыстарда бекітілген (сурет 4).
ҚАЙТАЛАУ ЖӘНЕ ЖАУАП РЕАКЦИЯСЫН ТАҢДАУ
ТАНУ
АНЫҚТАУ
ЖАУАП
СТИМУЛ РЕАК-СЫ
Физикалық сигналдар, сенсорлы жүйеден және стимулдардың талдау механизмінен өту барысында, сақтау жүйесінде ... ... ... ... ... ... талдауы, күтуі, ережесі, қабылдауы- мұның барлығы орынды деп есептелетін оқиғаны анықтайды.
Нәтижесі бойынша көбірек қозуға ие болған ... ары ... ... ... ... ... ... алынған.
Сурет 4-Таңдау үрдісінің орындылық моделі.
Сыналушы бір құлаққа ұсынған хабарға назар аударған, ал сол уақытта екінші ... ... ... ... Сыналушылар бүркелген хабарды яғни бір құлаққа және екіншісіне ұсынылуы мүмкін белгілі сөзді естіді ме, ... ... ... ... ... бойынша, мақсатты сеп табылуға және қай құлаққа ұсынылғанына қарамастан реакция тудыруы тиіс. Бродбент моделі ... бір ... ... ... ... болуға, басқа құлаққа берілетін ақпаратты өңдеу кедергі туғызады.
Сыналушылар зейінмен бақыланатын құлаққа ұсынылатын мақсатта сөздердің 87, ал ... ... ... ... тек қана ... ... ... көрсеткіштер Дойч және Норман моделін жоққа шығарғандай болды. Дойч және ... бұл ... ... ... ... ... емес дей ... сыналушы бүркелген ақпаратты қайталағандай, сол хабарды қолдайтын ... ... ... және ... модельдерін тексеруге жүргізілген көптеген эксперименттер арасында, сол модельде қарастырылған кейбір жайттарды жеке жақтары ғана ... ... ... ... ... ... ... 82,180-184 ббжәне Море 83,56-60 бб. эксперименттерінің нәтижесінде Бродбент 84, 253-290 бб.
теориясының анық ... ... ... ... ... ... ... мақсатында Трейсман 85,282-299 бб. өзінің жаңа зерттеулерін ұсынады.
Сыналушылардың өздерінің есімдерін (аттарын) кейде зейіннің қолдамайтын түтігі ... ... ... үшін ... бб. ... ... ... да бір талдау болу керек деп жорамалдайды. Трейсман 87,12-16 бб. онымен ... ... ... сөздер қорында) кейбір сөздерді белсендіру өзінің төменгі ... ... ... ... сөздер немесе дыбыстар (өзінің есімі немесе өз ... ... ... онша ... емес ... ... жеңіл белсендіріледі. Оның моднлі көбінесе Бродбенттің 88,55-94 бб. моделін еске түсіреді, бірақ ... ... ... ... да ... алады.
Трейсман 89,242-248 бб. Черридің 90,975-979 бб. құрастырған ... ... ... әдістемесін дамыту негізінде Бродбенттің 91,191-196 бб. сүзгіш теориясын жетілдіруге ... ... мен оның ... ... ... бір құлақтарына берілген хабарды қадағалаулары өтініледіғ сол уақытта ... ... жағы ... біресе бір құлағына, біресе екінші құлағына ұсынылады. Мысалы, оң құлағына, ал -сол құлағына ұсынылды. Бір ... ... ... ... қажет болғанның өзінде тек қана сол бір құлағымызбен тыңдамай,біз мағынаны қадағалай аламыз. Сыналушылар жауабы бойынша олар: ... ... ... ... ... ... бб ... бірінде ағылшын және француз тілін жақсы білетін сыналушылар қатысқан: оларға Дж Орвелланың деп аталатын кітабынан мәтіннің үзіндісін қадағалау ... Бір ... ... ал ... мәтін оқылады. Бір мәтіннің ағылшынша және французша мағлұмат уақыттары азғана жылжытылған, ... ... ол ... ... ... уақыт үзіндісі біртіндеп қысқартылған, сонда сыналушылар екі хабардың да мағынасының бір екенін біртіндеп ... ... ... ... ... ... ... да бір ми , сигналдың сипатын талдау алдында, қажеттілікке байланысты шешім қабылдауы тиіс. Ол үшін ... ... ала ... шығу ... ... ... ... алдын ала қарап шығудың біріншісінде, сигнал жалпы физикалық сипаты негізінде бағаланады, содан соң баса назар аудара қарағанда ол ... ... ... ... ... шығу ... қарқындылығын реттейтін және сигнал мен вербалды өңдеудің байланысын орындайтын аспап бөлгіштің немесе ... іске ... ... теориясын сигналды табу тілінде журналдың келесі үзіндісіне: ,-деп92,247-253 бб. ... ... ... ... үні жабылып тасталмай төмен естіледі (Сурет-5).
-Перцептивті мүмкіндіктерді шектеу жорамалы; -реакция беру
Мүмкіндігін шектеу жорамалы. Бейімделген ... ... and ... ... ... ... қандай да нәрсені зейін аудармай ақ естуіміз мүмкін және онда ... ... ... ғана емес ... да зейін аударамыз.
Арнайы аттенюатор (бөлгіш) сұрағына байланысты ол: ... ... ... ала болжау (біліп) қою ретінде. У.Найссер және Дж.Хохберг ... ... ... ... ... ... зейін сенсорлы берілгендерді ішкі кестенің негізінде біріктіруге жетелейтін қабылдау нәтижесін алдын ала ... ... ... ... Найссер барлық таным үрдістерін екі деңгейге бөлді: жылдам, зейін бірінші өңдейтін ... ... және ... ... ... ... зейіннің үрдістері. Ол танымдық белсенділіктің уақыт аралығында циклмен өтетін сипатын атап көрсетеді. Оның пікірінше, стимулға ... ... ... ... ... өйткені, қабылдау белсенді және стимулдар жауаптармен үздіксіз байланысқан 93,206-219 бб., 94.
Таңдамалық-қажетті ақпаратты алдын ала болжауды және перцептивті кестені үздіксіз ... ... ... ... бір ... ... әріптестермен бірге Найссер зейін белгілерін сүзумен ғана емес, сонымен қатар іс-әрекетті цикл бойынша ұйымдастыру, жекелеп айтқанда қадағалау ... ... Оның ... ... екі ... қосарланған фильмдер көрсетіледі. Екі сюжетте де үш ойыншы ... әр ... ... ... ... ... ... болады. Бұл экспериментте екі жазба жазылып, олар тұтастай ұқсас ... ... ... ... сол ... сол ... басқа жағдайда тек ойыншылардың киімдері әр түрлі. Бір ... ... ... ... ... доп бір ойыншыдан екіншісіне көшкен сайын кілтті басу арқылы оны қадағалаулары керек.
Тапсырманы орындау нәтижесінің көрсеткіштері біріншіде 0,67,тұтастай ұқсас ... әр ... ... ... Бір ғана ойынды көрсеткенде, көрсеткіш 0,96 болды. Қосымша сериясында, бір-біріне қосарланған бейне көріністің бірін қадағалау кезінде, сол ... ... ... ... ... ... қол ... бір қыз өтеді. Сыналушылар (зейіндерін бөлуден тәжірбиесі жоқ) қыздың пайда болғанына ... ... ... ... өткізген эксперименттерінің көрсеткіштері күрделі, онда қосарланған екі жазба көріністегі ... ... ... да ... ... ... ... Балалардың көп тапсырмаларды орындаудағы ауытқулары сүзгіш механизмінің жетілмеуінен емес, ересектердің экспериментте беретін ... ... ... Егер ... шарттары орындалса, алдын ала болжанбаған ақпаратта қабылдануы ... ... ... ... ... ... немесе айқын жарқеткен нәрселер) бағдарлы реакцияларды жаңа перцептивті циклдардың басталуына автоматты түрде . ... ... ... ... өзіне демек, бұлай ақпаратты кезеңде болды деп аталады.
Екіншіден,зейін алдында ақпаратты алудың түрі туыла емес, даралық тәжірибенің арқасында пайда ... ... да, ... ... ... ... адам қабылдауға дайын болуы мүмкін. Бұл жерде жекелік маңызы, тұлғаның есімімен, кәсіби мәнді ақпарат және т.с.с. байланысы бар ... ... ... ... ақпарат, өте мардымсыз және фрагментаолы, ол мағынасы бойынша перцептивті циклді жібереді.
Хохберг өзінің еңбектерінде ... ... ... ... бар пікірлерді дамытады. Ол үшін қабылдау, сенсорлы стимуляция алдын ала болжанған ақпараттың айнымалы жиынтығының дәлелі болады. Есте сақтауға ... ... ... дәлелдейтіндері ғана аударылады. Күткендерді ақтамаған стимулдар, айрықша ... ... ... ... ... Селективті зейінге арналған тапсырмаларда біз,релевантты каналмен келетін хабарлар сипатын алдын ала ... ... ... иррелеванттық ақпараттар, тәртіп бойынша, біздің күткендерімізге сәйкес болмайды және ... Бұл екі ... ... өзгешелігі нақты перцептивтік талдау және сананың ара қатынасын түсіну. Хохбергтің пікірі бойынша, өте ... және ... ... ... ... ... ... дәлелденуі мүмкін94,26-29 бб..
Зейін күш слу ретіндң.Ресурстар модельдері. 1973 жылы Д.Канеман ... ... ... күшін жұмсау ретінде түсінігін өзінің монографиясында жарияланады (6-шы сурет) 95,19-21 бб.
Бұл зейін туралы ... ... ... еді. ... ... ... ... идеясы-ресурс туралы ұғымды білдіреді. Канеманның пікірінше ақыл-ой ... ... ... ... әр уақыт аралығында тұрақты шама болады, дегенмен белсенділік әсерімен ол, біршама шектеулі аралықта өзгеруі де ықтимал. Ақыл-ой күші, зейін ... тең ... ... ... ... саналы интенциясымен ғана емес тапсырманың күрделігімен де анықталады.
Тапсырманы қиындатқан сайын ... ... ... ... ... шешімін табуға бөлінетін зейін ресурстарының саны өседі. ... ... ... саны ... ... артқан сайын біртіндеп кемиді де, ол қателердің пайда болуына алып келеді. Негізі тапсырмалардағы ресурстар ... ... ... ... модалдықтың күтпеген сигналдарының көмегімен қарапайым қозғалыстар реакциясы арқылы сынауға болады. Зейінді ақыл-ойдың күші ретінде қарастырған теориясының эксперименталды негіздерін Канеман, екі ... бір ... ... зерттеу арқылы жүргізді. Аланған нәтижелердің басым көпшілігі екі ... ... ... қиын ... ... Ол ... орындау жағдайындағы іс-әрекеттердің нәтижелерін, бөлек орындаудағы нәтижелерімен салыстыру ... ... ... ... ... ... әрі ... ұқсас болған сайын интерференция дәрежесі (бір тапсырманы орындаудың екіншісіне жағымсыз әсер) де көп болатыны анықталды. ... ... ... ... тапсырма үшін зейін ресурстарының мәні бірдей,және бір ... ... мәні ... ... ... ... ғана емес, жүру және ойша санау сияқты әр түрлі айырмашылығы бар іс-әрекеттер де интерференцияланады96,29-61 бб..
Ақыл-ой күшінің бөлінуін сипаттауға арналған нұсқа
Сурет ... ... ... ... ... ... ретінде ұғыну инженерлік психология саласында қызмет атқаратын психологтардың психологиялық-практика ... ... ... ... модельдер жете зерттеліп құрастырылуда әрі дамытылуда. Д.Навон мен Д.Гофер энергетикалық ресурстары бар өңдеу мүмкіндіктерінің құрамдастықтары көрсетілген моделді ұсынды. Ол ... ... ... айырмашылығы, түрлі жоспарлы тапсырмаларды шешуде әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... болды. 97,191-213 бб.,98.
А.Фридманның пайымдауынша көп емес, оң және сол жартышарында тек ғана екі ... ... ... ... ... өйткені оны кез келегн (сенсорлы, когнитивтік, моторлық) сол жарты шардағы үрдістер пайдаланыла алады. Жарты шар ... ... бір ... басқасынан көрі жеңіл орындайды (мысалы, вербалды немесе, керісінше, бейнелі түрде берілген). Әр жарты шар көптеген автономды мәселелерді өзінің ... ... шеше ... ... арнайы емес мәселені шешуде көп күш жұмсайды68,110-165 бб.
Есту жүйесінде автоматты, немесе зейіннің бақылауымен өтетін ақпаратты өңдеу үрдісінің ... ... ... ... туралы кез-келген теорияның орталық мәселесі, ол теория автоматтандырылған және автоматтандырылмаған ... ... ... ... атап айтқанда қандай да бір теорияға сәйкес,зейіннен тәуелсіз, үрдістер ... ... ... ... Түрлі бағыттарда ақпаратты талдау кезіндегі зейіннің рөлін бағалаудағы негізгі мәселе, сенсорлы үрдістерде автоматтандырылған сенімді шаманың болмауы еді. Дегенмен, ... ... ... ... ... ... қазіргі корреляттарының автоматтандырылған сенсорлы үрдістерінің компоненттері атқаратын қызметтері ерекше. Мұндай қызмет ерекшеліктері шынайы шығарылатын терминдердің сенсорлы үрдістерінің ... ... және ... ... ... ... атқаруы мүмкін. Мұндай компонент (НК) деген атаумен белгіленген. Сенсорлы ақпаратты автоматты өңдеу. Мұнда атап ... жайт НК, ... ... ... ... ... ... шақырылады. Бұл әр түрлі эксперименталды парадигмалардың негізінде бірімен-бірі байланысты алынғандармен дәлелденеді. Кіретін сигналға зейіннің болмағанына қарамастан дыбыс жиілігінің аз ғана ... ... ... ... ... ... қасиеттерінің негізінен зейіннен тәуелсіз толығымен өңделетіңін көрсетеді. Сонымен, ... ... ... ... ... ... НК ... болмауына қарамастан, дыбыстың сенсорлы ақпаратта, қарқынды өңдеуден өтетінін дәлелдейді. Суретте көрсетілген моделге сәйкес, Наатанен дыбыс ... ... ... ... параметрлері (жиілігі, қарқындылығы, ұзақтылығы, өсу уақыты және т.б) қатар жұмыс атқаратын жүйелердің көмегімен жүйке жүйесінде бірден өңделетінін көрсетеді. ... ... ... ақпаратты өте жылдам өңдеудің көп жағы ми ... ... ... іске ... ... жорамалы бойынша, ақпаратты талдаудың бұл кезеңі зейінге тәуелсіз, яғни оны деп сипаттама берді ... ... ... толығымен болмауына қарамастан, бұл сенсорлы талдаудың нәтижесі естің жоғары қабатына емес сенсорлы тіркеуіне түседі (суреттегі 4-ші ... ... ... ... ... ... сенсорлы стимулдардың соған сәйкес семантикалық кодтарында ақпаратты ... ... бас ... ... ... . Модельге сәйкес сенсорлы үрдістердің өздігінен саналы қабылдауды қалыптастырмайды, бірақ оның тек қана сенсорлы-ақпараттық базисін, немесе мазмұнын құрайды. ... ... ма, жоқ па, ол ... ... ... ... ... байланысты: сенсорлы кіретін жер сонымен қатар модельге сәйкес, сенсорлы таңдаудың басқа да функционалдық жүйесін, ... ... ... ... мен ... ғана ... ... белсендіреді. Мұнда сенсорлы оқиғаларды, олардың сапалық жақтарымен салыстырмай-ақ, анықтайтын ... сөз ... ... Бұл ... () стимулмен шақырылған реакция қандай да бір табалдырықтан асатын ... ... ... ... ... дәлеліне айналдырады. Сонымен, модельге сәйкес саналы қабылдау, жеткілікті дәрежеде қозып, (сурет 2-ші және 3-ші ... ... ... ... белсендіретін болады. Бұл дегеніміз, белгілер детекторлары жүйелерінің белсендіру себептері кодталғанын, модельге ... ... ес ... ұзақ ... есте (ҰУЕ) ... ... ақпаратпен байланысты түскенін, және соның нәтижесінде саналы қабылдауды, мысалы, акустикалық бейне, бәрімізге таныс уақыт ... ... ... ... ... ... ... белсендіру саналы қабылдауды шақырмай ақ іске асуы мүмкін 100,537-564 бб..Мұндай саналы қабылданған табалдырықтан ... ... және ... ... ... ... детектірленбейтін стимулдардың шақырылуымен алдын ала қозудың болуы мүмкіндігімен түсіндіріледі. Осыған ұқсас дифференциалды табалдырықтардың болуы, таңдауға мәжбүр еткен тәжірибелердің ... ... ... бір ... ... бар ... ... ақпаратты ұғынбай басшылыққа алуымен болған жайтты түсіндіруге болады.( құбылысы, -ұғынбай көріп айқындау) 101,129-198 бб..
Сонымен, Наатанен бойынша, ... ... ... ... ... ақпарат саналы қабылдау, 100, 547-550 бб., сенсорлы естің қысқа уақытты

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 6 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердің лизингтік операцияларының теорилық негізі49 бет
Сезім мен эмоция11 бет
Өзіндік сананың қалыптасуы мен құқықтық жауапкершілігі7 бет
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама73 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Балалардың бас ми инсульті кезіндегі гемостаздың бұзылысы және оның үстемелі емі15 бет
Дағдыны қалыптастыруға әсер ететін факторлар54 бет
Журналистік зерттеудің қалыптасуы және дамуы130 бет
Маркетингтік зерттеулер мен нарық сегментациясы26 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың құрдастары мен қарым-қатынасына ата-ананың тәрбие ықпалын зерттеу23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь