Қазақстан Республикасындағы гендерлік саясаттың ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4. 1 ГЕНДЕРЛІК САЯСАТ МӘСЕЛЕСІН ЗЕРІТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗІ
1.1 «Гендер» ұғымының мәні және гендерлік саясат мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Әлеуметтанудағы гендерлік зерттеу әдіснамасы ... ... ... ... .17
1.3 Гендерлік саясат пен ұлттық салт.дәстүрдің байланысы ... ... ... ... ... .24
1.4 Әйелдер құқығы туралы халықаралық құжаттар мен Қазақстан заңнамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ГЕНДЕРЛІК САЯСАТ ПЕН СТЕРЕОТИП МӘСЕЛЕЛЕРІН ӘЛЕУМЕТТІК ЗЕРТТЕУ
2.1 Қазақстан Республикасындағы гендерлік саясаттың әлеуметтанудағы рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
2.2 Гендерлік саясаттың қалыптасуындағы әйелдерге қатысты зорлық.зомбылық мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
2.3 Қоғам көзімен ерлер мен әйелдедің гендерлік стереотитері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53
2.4 Қазақстандағы гендерлік мәселелерді шешудегі әлеуметтік зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...63.65
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..66.67
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Бітіру жұмысында Қазақстан Республикасындағы гендерлік саясаттың ерекшеліктері, әйел мәселесіне қатысты исламның ықпалы мен кейбір мұсылман философтарының көзқарастары, гендер социологиясы, сонымен қатар «гендер», «гендерлік саясат», «гендерлік теңдік», «гендерлік рөл» ұғымдарының анықтамалары кеңінен зерттелген.
Гендер дегеніміз- әлеуметтік қатынас (биологиялық жыныс емес) немесе әрбір жеке тұлғаның арнайы әлеуметтік қатынастар терминіндегі көзқарас.
Гендерлік саясат- қоғамық өмірдің барлық салаларында ерлер мен әйелдердің теңдігіне қол жеткізуге бағытталған мемлекеттік және қоғамдық қызмет.
Гендерлік рөл- қызметтің, статустың, құқықтың дифференциясы және олардың жыныстық айырмашылықтарына байланысты индивидттердің міндеттері.
Сонымен қатар қоғамдық-саяси өмірдегі, отбасындағы гендерлік теңдікке қол жеткізудің жолдары, гендерлік білім беру, құқықтық оқу-ағарту, қазіргі кезеңдегі Қазақстан әйелдерінің құқықтық жағдайы мәселелері кең ауқымда сараланып, аталып көрсетілген.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Бүгінгі таңда әйелдердің құқығы мен адам өркендеуі жаңа мыңжылдықтың ең маңызды әлеуметтік мәселесі болып табылады. Осы уақытқа дейін бірде бір қоғам өзінің барлық мүшелерінің құқықтық құқығын толық тең жүзеге асыра алмаған. Қазақстанда гендерлік саясатты жүргізу жұмысын Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия үйлестіреді. Оның негізгі міндеті Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясы, Қазақстан Республикасында 2006-2016 жылдарға арналған гендерлік теңдік стратегиясы және Қазақстан қатысушысы болып табылатын отбасы мен гендерлік теңдік мәселелері жөніндегі төмендегі халықаралық келісім-шарттар аясында отбасына, әйелдер мен ерлердің теңдігіне қатысты кешенді мемлекеттік саясатты жүзеге асыру болып табылады, атап айтқанда:
- Әйелдердің жағдайын жақсарту жөніндегі Пекин тұғырнамасы (1995 ж.);
- БҰҰ Әйелдерге қатысты кемсітудің барлық нысандарын жою туралы конвенциясы (1998 ж.);
- Әйелдердің саяси құқықтары туралы конвенция (2000 ж.);
- Тұрмыс құрған әйелдердің азаматтығы туралы конвенциия (2000 ж.);
- ДЕҰ-ның 1951 жылғы № 100 ерлер мен әйелдердің тең құндылықты еңбекке тең сыйақы алуы туралы конвенциясы (2000 ж.);
- Әйелдерге қатысты кемсітудің барлық нысандарын жою туралы конвенциясының Факультативтік хаттамасы (2001 ж.);
- БҰҰ мыңжылдықтар мақсаттары – «Ерлер мен әйелдердің теңдігіне қол жеткізу, әйелдердің құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту» атты үшінші мақсаты.
1. Введение в теорию гендера: Учебное пособие. Вып. І. /Ответ. Ред. Б.Ж. Матаев. Алматы, 1999. – С 30- 40
2. Брайсон В. Политическая теория феминизма. Пер. с англ. О.Липовской и Т.Липовской. Под общ.ред. Т.Гурко. М., «Идея-Пресс», 2001; С.302.
3. Силласте Г. Женщины, политика, власть.// Материалы круглого стола. Информационно-аналитический бюллетень клуба «Реалисты». - М., 1996; № 18; С.5-14.
4. Айвазова С. К истории феминизма // ОНС. Общественные науки и современность. – Минск, 1992, № 6, С.153-168.
5. Klein E. Gender politics: from consciousness to mass politics, Cambridge: Harvard university press, 1984.
6. Гапова Е. Гендерные политики в национальном дискурсе. – Гендерные исследования. ХЦГИ. - М., «Человек & Карьера», 1999; №2; С.24-36.
7. Шведова Н. Почему женщины должны идти в политику. //WE/МЫ: Диалог женщин. 1999; №9 (25); С.5-9.
8. Градскова Ю. Женщина и политическая система советского государства.// г.Женщина плюс. – 2000; № 3; С.21.
9. Коновалов С.А., Топаева М.Т. История гендерного неравенства. (учебно-методический комплекс по курсу «Введение в теорию гендера».) Вып. ІІІ. - Алматы, 1999, С.26.
10. Шеденова Н.У. Институционализация гендерного образования в вузе// Бюллетень Феминистской Лиги.- Алматы, 1999; № 10; С.7.
11. Саясаттану. Қысқаша Оксфорд сөздігі. - Алматы, 2001. 154-155 б.
12. Ведение в теорию гендера: Учебное пособие. Вып.І (ответ. ред. Б.Ж. Есекеев, Г.М.Матаев). - Алматы, 1999; С.24-36.
13. Здравомыслова О. Большинство женщин не хотят добиваться успеха// Я сама. 1998; № 3.
14. Булдекпаева С. Препятствия на пути женщин к парламенту. Материалы международной конференции «Женщина – парламент: ее путь». – Бишкек, 1999; С.16.
15. Аргументы и факты; 2000; № 18; С.10.
16. Шакирова С. Осмысление пола// Бюллетень Феминистской Лиги. – Алматы, 1999; № 10; С.4.
17. Сидорская И. Основные стратегии политического продвижения женщин /www. cacedu. unibel.by/ widm/ Bulletins/ n12/ Bn12a10 (osnovnstrategii). htm.
18. Абикенова А. Учебная программа спецкурса «Социология гендера».//Сборник эспериментальных учебных программ и спецкурсов для вузов. Социология. Фонд «Сорос-Казахстан». - МОН РК. – Алматы, 1999, С.13-22.
19. Шакирова С. Толкование гендера / Пол женщины. Алматы: Мальвина, 2000.- С.14
20. Goffman E. The arrangement between sexes //Theory and society. 1977. No. 4. P. 301-331.
21. Сеитов М.У. Социально-культурные значения пола: проблемы теоретизации / Пол женщины. Алматы: Мальвина, 2000. - С.40
22. Скотт Дж. Гендер: полезная категория исторического анализа / Женская устная история: Гендерные исследования / Сост.А. Пето. – Б.: ОФ «Центр издательского развития», 2004; С.49-50
23. Зубковская О. Пост-колониальная теория в анализе пост-советского феминизма: дилеммы применения. Ab Imperio. 2007. С. 395-420
24. Тлостанова М. Зачем обрубать ноги, которые не вмещаются в западные туфли? / Тлостанова М.В. Деколониальные гендерные эпистемологии. –М.: ООО «ИПЦ «Маска», 2009. С.343-370
25. Шеденова Н.У. Феминистские методы социологичского исследования/ Пол женщины. Алматы: Мальвина, 2000. – С.49.
26. Даудрих Н.И. Социальная идентичность: методический аспект // Социология. М., 2000. – С.107
27. Введение в теорию гендера: Учебное пособие. Вып. І. /Ответ. Ред. Б.Ж. Матаев. Алматы, 1999.
28. Калабахина И. Социальный пол и проблемы населения. М., 1995. – 60-77
29. Дорин А.В. Экономическая социология. Минск, 1997.
30. Клецина И.С. Гендерная социализация. СПб., 1998.- С 55-67
31. Ланшакова Ю.С., Мишукова Е.С., Тунгатарова Д.С., Самсонов Л.В. Социологические исследования гендерных проблем в Казахстане // Вестник КАСУ - 2006.- №3 –С 40-45
32. Стратегия Гендерного равенства в Казахстане на 2006-2016 годы. Казинформ.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ        МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ... ... ... және ... ... ... меңгерушісі _________________ Г.С. Абдирайымова
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫСЫ
Тақырып:
050501 - мамандығы бойынша
Орындаған Б.Ж. ... ... ... Г.С. ... ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Асабаева Бану
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫСЫ
Тақырып:
050501 - мамандығы ... ... 1 ... ... ... ЗЕРІТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ-ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗІ
1.1 ұғымының мәні және гендерлік саясат мәселесі...................................................................................6
1.2 Әлеуметтанудағы гендерлік зерттеу әдіснамасы.................17
1.3 Гендерлік саясат пен ... ... ... ... ... ... ... құжаттар мен Қазақстан заңнамалары.......................................................................................................31
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ГЕНДЕРЛІК САЯСАТ ПЕН СТЕРЕОТИП МӘСЕЛЕЛЕРІН ӘЛЕУМЕТТІК ЗЕРТТЕУ
2.1 Қазақстан Республикасындағы гендерлік саясаттың ... ... ... ... ... ... ... зорлық-зомбылық мәселесі..........................................................................................42
2.3 Қоғам көзімен ерлер мен әйелдедің гендерлік стереотитері......................................................................................................53
2.4 Қазақстандағы гендерлік мәселелерді шешудегі әлеуметтік зерттеулер.........................................................................................................58
ҚОРЫТЫНДЫ...........................................................................................63-65
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ......................................66-67
Кіріспе
Жұмыстың жалпы ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері, әйел мәселесіне қатысты исламның ықпалы мен ... ... ... ... ... социологиясы, сонымен қатар , , , ұғымдарының анықтамалары кеңінен зерттелген.
Гендер дегеніміз- әлеуметтік қатынас ... ... ... ... әрбір жеке тұлғаның арнайы әлеуметтік қатынастар терминіндегі көзқарас.
Гендерлік саясат- қоғамық ... ... ... ... мен әйелдердің теңдігіне қол жеткізуге бағытталған мемлекеттік және қоғамдық қызмет.
Гендерлік рөл- ... ... ... ... және олардың жыныстық айырмашылықтарына байланысты индивидттердің міндеттері.
Сонымен қатар қоғамдық-саяси өмірдегі, отбасындағы гендерлік теңдікке қол жеткізудің жолдары, гендерлік ... ... ... ... қазіргі кезеңдегі Қазақстан әйелдерінің құқықтық жағдайы мәселелері кең ауқымда ... ... ... ... ... ... ... әйелдердің құқығы мен адам өркендеуі жаңа мыңжылдықтың ең маңызды әлеуметтік мәселесі болып табылады. Осы уақытқа дейін ... бір ... ... ... ... ... ... толық тең жүзеге асыра алмаған. Қазақстанда гендерлік саясатты жүргізу жұмысын Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... және ... ... жөніндегі ұлттық комиссия үйлестіреді. Оның негізгі міндеті Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясы, Қазақстан Республикасында 2006-2016 ... ... ... ... стратегиясы және Қазақстан қатысушысы болып табылатын отбасы мен гендерлік теңдік мәселелері жөніндегі төмендегі халықаралық келісім-шарттар аясында отбасына, әйелдер мен ... ... ... ... мемлекеттік саясатты жүзеге асыру болып табылады, атап айтқанда:
- ... ... ... ... ... ... (1995 ж.);
- БҰҰ Әйелдерге қатысты кемсітудің барлық нысандарын жою ... ... (1998 ... ... ... ... туралы конвенция (2000 ж.);
- Тұрмыс құрған әйелдердің азаматтығы туралы конвенциия (2000 ж.);
- ДЕҰ-ның 1951 жылғы № 100 ерлер мен ... тең ... ... тең ... алуы ... конвенциясы (2000 ж.);
- Әйелдерге қатысты кемсітудің барлық нысандарын жою туралы конвенциясының Факультативтік хаттамасы (2001 ж.);
- БҰҰ мыңжылдықтар ... - атты ... ... ... өз ... шегінде заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің, стратегиялардың, тұжырымдамалардың және мемлекеттік ... ... ... бастама көтереді және қатысады, мемлекеттік органдар басшыларын тыңдайды, олардан отбасы және гендерлік теңдік мәселелері ... ... ... фактілері бойынша тексеру және қызметтік тергеу жүргізуді талап етуде
ХХ ғасырдың соңғы ширегінде техника мен технологияның қарқынды дамуы ... ... ... ... ... болып, әлемнің ... ... ... ... ... ... ... алдын алды, оны түгел жоймағанымен, азайтты, өзара жарастық пен келісім орнады. ... біз ... ие бола ... ... ... ... түрде дамып келе жатқан, құқықтық мемлекетте өмір сүретіндіктен әлем назарын аударып отырған мәселелерден ... өте ... ... Көптеген елдерде ерлер мен әйелдердің тең құқықтарын қамтамасыз ету, былайша айтқанда гендерлік саясат мәселесі өзектілердің қатарында ... ... ... ... ... ... негізгі көріністерінің біріне айналды. Сондықтан да мәселені ... ... ... қалай жүргізу қажет, біздің салт-санамызды, ұлттық болмысымызды ескере отырып, жаңа заман талаптарына сай қалай жүзеге асыруымыз қажет ... ... ... ... ... ... ... Бітіру жұмысында зерттеліп отырған мәселенің әлі күнге дейін көптеген ... ... ... мен ... кейбір мәселелер бойынша өзінің нақты шешімін таппаған және осыған ... ... ... ... ... ... ... гендер мәселесіне қатысты ресейлік және қазақстандық ғалымдардың сүбелі еңбектерін зерттеу обьектілері (әйелдер, ерлер, гендерлік қарым-қатынастың ерекшеліктері) мен зерттеудің пәндік аясы ... ... ... ... ... стратификация және т.б.) классификациялауға болады.
Ресейлік ғалымдар арасынан гендер мәселесін зерттеген: И.Калабихина, Е.Мезенцева, С.Рощин, И.Тартаковская, З.Хоткина, С.И.Голод, Т.Гурко, Г.Турецкая, Е.Ю.Груздева, М.Римашевская, ... ... ... ... ... ... ... Р.Нуреев, И.Н.Тасмагамбетов, А.Ж.Шоманов, А.Д.Ажибаева, С.Жусупов, Ш.И.Нурманбекова, Н.У.Шеденова, Ж.Жаназарова, Б.Н.Кылышбаева, М.А.Мекебаева, Н.Нуртазова, ... ... ... ... ... ... ... К.У.Биекенов, Л.Я.Гуревич, К.Г.Габдуллина, Ш.Е.Джаманбалаева, М.Ф.Пузиков, Е.Р.Раисов, М.С.Садырова, С.К.Утешев, ... ... ... Н.А. ... ... ... сынды ғалымдардың түрлі еңбектерін атап өткен жөн.
Зерттеу нысаны: ұғымы, оның негізгі белгілері мен оның ... ... ... талдау жасау мәселесі болып табылады.
Зерттеу пәні: Қазақстан әйелдерінің, жалпы әйелдер қауымының жанұя және саясат мәселелеріне байланысты қатынастарын зерттеу.
Зерттеудің ... Бұл ... ... ... ... ... саясаттың ерекшеліктері, осал және басым тұстары зерттеледі. Зерттеудегі негізгі мақсат Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... болып табылады.
Зерттеудің міндеттері: Қойылған мақсатқа байланысты келесі ... ... ... ... ... ... ... оның негізгі принциптері мен құрылымдық элементтерін анықтау;
-Қазақстан Республикасындағы гендерлік саясаттың қалыптасуының негізгі бағыттарын анықтау;
-Қазақстан Республикасындағы гендерлік саясаттың ... ... ... ... Тақырыптың құрылымы екі бөлімнен тұрады, бірінші бөлім төрт тақырыпшадан тұрады, екінші бөлім төрт ... ... және ... ... ... диаграмма,зерттеуден құралған.
1 ТЕҢДІК ЖӘНЕ ТЕҢСІЗДІК МӘСЕЛЕСІН ӘЛЕУМЕТТІК ... 1 ... мәні және ... ... ... тілінен аударғанда гендер деген мағынаны ( ағыл.gender - тек, ... ... ... орыс ... женский род, мужской род, средний род) білдіреді. Американдық сөздікте оның тағы бір мағынасын табуға болады, мұнда гендер ... қай ... ... санатқа жататындығын көрсететін қатынас көрінісі. Басқаша айтқанда, гендер бір нысан мен бұрыннан белгілі басқа заттың қатынасын ... ... ... тап ... бір ... не индивидке сол тап ішіндегі ұстанымды, сондай-ақ қалыптасқан таптардың басқаларға қатысты ... ... және ... Гендер дегеніміз- әлеуметтік қатынас (биологиялық жыныс емес); немесе әрбір жеке тұлғаның арнайы әлеуметтік қатынастар терминіндегі көзқарасы.
Егер кең ... ... ... ... ... бұл ... ... жүйе енеді, бұл мағынада аталған термин әйелдер мен ерлер мінез-құлқының әр түрлі смпаттамасының, өмір сүру стилі мен ойлауын, ... мен ... ... және т.б. ... ... ... ашып көрсететін жыныстың әлеуметтік мәдени құрылымын білдіреді. Соған сәйкес, гендер әлеуметтендіру ... ... ... ... ... дегеніміз - даму нәтижесі. Жыныстың әлеуметтік мәдени құрылымы ретінде бұл ... ... ... ... қолданыла бастады. Гендер тұжырымдамасының негізгі идеясы айырмашылықтарды жойып, теңдікті қалыптастыруға бағытталмайды, ол өз жынысының шеңберінде жеке тұлғаның дамуын ... ... ... ... гендер мәселесі әр түрлі тұрғыда қарастырылады, жыныстың биологиялық және әлеуметтік санат ретіндегі ... ... ... ... ... ... аударылады. Егер қандай да бір ерекшелікті айқындау ... ... онда оны ... ... ... айырмашылықтардың нәтижесі деп санайды. Егер ерекшеліктер табылмаса, ерлер мен әйелдер арасында түбірлі айырмашылықтар болатындығы туралы жалпы ... ... ... ... ... ... әсер ... туралы тұжырым жасауға болады.
Атап айтқанда, біздің кім әйел ме немесе еркек пе, қыз ба немесе ұл ма болуымызды - ... ... ... ... әйел немесе еркек жынысында туғаннан кейін, әйелдер енжар, ал еркектер белсенді рольдерге бөлінген күрделі жүйеге тап болады. Сонымен сатылық ... ... ... ... мәні ... ... ... жоғары тұрады (С.Де Бовуар). Социумде еркектің әлемі - бар ... ... ... - үй деген мағынадағы, патриархаттық парадигма қалыптасқан (грек. Paradeigma - мысал, үлгі, модель). әйел мен еркектің ... ... ... ... сәйкес белгіленіп қойған (гендерлік рольдері).
Гендерлік роль - қызметтің, статустың, құқықтың дифференциациясы және олардық ... ... ... индивидтердің міндеттері. Гендерлік рольдер - әлеуметтік ролдердің түрлері, олар қалыпты, нақты әлеуметтік экспектацияларда және ... ... ... ... ... ... ... байланысты [1].
Зерттеушілер, гендер - қатысушысы ... мен ... ... ... ... даму ... болатын қарым-қатынас жүйесі деп тұжырым жасайды. Сонымен олардың іс-әрекеттері қоғамдағы мәдени, психология, педагогика, этнодіни қағидаларының әсерімен қалыптасады.
Америка және ... ... ... ... ... ... ... жылдар аралығында бэби-бум, яғни демографиялық дүмпу іске асты. Бұл кезең Америка тарихында саналды. Өйткені елдегі әйелдердің 95 пайызы оң ... ... ... ... ... көп балалы отбасылар қоғамның ұйытқысы болды. Алайда сол кезден бастап Батыс қоғамында жүктіліктен бас ... ... ... ... ... ... өрши ... Президент Никсонның кезінде әйелдердің жасанды түсік жасату құқы ... ... ... ... Америкада Нью-Йорк, Калифорния штатының губернаторлары Джон Рокфеллер және Рональд Рейган қол қойған жасанды түсік туралы либералды заңдар өмірге ... ... ... ... ... ... ... өндіріске жаппай енгізіледі. Мұның нәтижесі не болды? Америкада 1966 жылы 6 мың, 1973 жылы 600 мың, содан кейінгі жылдары 40 ... ... ... ... Әрбір жүктіліктің 30 пайызы хирургиялық үстелдерде жасанды түсік жасату арқылы шектеліп отырған. Қазір АҚШ-та 1,2-1,4 миллион жасанды түсік ... ... ... түбіне жеткен жасанды түсік атаулыға сол кезде-ақ католик шіркеуінің папасы Павел VІ жанұшыра қарсы шыққан. Сөйтіп, Батыстың экономикасы қаншалықты ... ... ... ... тез арада қоғамды оңалмастай жайлап алды[2].
Осының ... ... ... ... отбасы құндылықтары күйреп, әйелдер ана болудан бас тартып, бала табуды азап санайтын халге жетті. ... ... ... ... әйелінің алдында екі қатал таңдау тұрды: не - ... не - ... ... ... ... ... Батыс әйелдері бірінші жолды таңдады. Сондықтан қанша үлде мен ... ... да бала ... ... ... ... күллі Еуропаның болашағын күңгірттендіріп жіберді. Содан бері Батыс - демографиялық тұрғыда құлдырауда. Осынау ... ... ... үшін бала ... ... кең ... әр балаға толып жатқан үкіметтік жәрдемақылар тағайындалды. Әр түрлі әлеуметтік бағдарламалар қолға алынды. Алайда отбасы мен қоғамдық ... ... алып ... ... әрі кеткенде бір-екі баламен ғана шектелуге мәжбүр[21].
Феминистердің гендерлік ұстанымы ... ме? ... ... ту еткен феминистер деген кімдер? Феминистер қайдан шықты?
Феминизм Францияда ХVІІІ ғасырдың аяғында Ұлы революция дәуірінде пайда болды. Ал Ұлыбританияда ХІХ ... орта ... ... ... ... ... беру құқын алу үшін суфражистер деп аталатын ... ... ... ... ... мен ... әйел мәселесі түсініктері бір мағынада, белгілі дәрежеде саяси мазмұнда қолданылады. Феминистік қозғалыстардың бастамасымен 60-жылдары ... ... ... ... азаматтық құқық туралы акт, ер мен әйел теңдігі туралы, соның жыныстық ерекшелікке байланысты кемсітуге тыйым салу туралы көптеген ... ... ... бұл ... деп өзгертіліп, қарсы қолданылады. Мысалы, ерлерді жұмысқа жалдау туралы хабарландырулар ... ... ... деп ... ... ... Әйелдер ұйымдары барлық салада жыныстық теңдікті талап етті. Жеке адам құқы отбасы құндылығынан маңызды саналды. Феминистік қозғалыстардың ... мен ... ... ... ... ... күрт көтерілді. деп есептеліп келген медицина, заңгерлік, журналистика, академиялық ... ... ... ... ... еркін меңгере бастады. Бірақ әйел еркіндігіне мүмкіндік берген сайын дәстүрлі отбасының іргесі сөгіле бастады[22].
Аборт жасатуды ұдайы қолдау ... ... ... ... ... ... Көптеген феминистер үшін идеясын дәстүрден, яғни үй шаруасындағы әйел рөлінен, ана болудан бас тарту деп ... Айта кету ... ХІХ ... ең алғашқы Элизабет Гэди Стэнтон, Сьюзен Б.Энтони бастаған феминистер қозғалысы аборт атаулыны қылмыс деп ... оған ... ... ... Ал 1973 жылы Нэнси Лэманн мен Хелен Саллингер жетекшілік ... ... ... ... ... деп ... манифесте [3], - деп мәлімдеп, әйел мәселесін саясиландырып, ... ... ... ... ... Батыс әйелінің мұндай түсінік-пайымы, дұрысырақ айтқанда, рухани дерті қазақ ... ... ... ... ... ... бүкіл қоғамның астаң-кестеңін шығармасына кім кепіл? дейтін феминистердің бәтуасы көптеген қазақ әйелдерінің де сүйікті уәжіне айналып барады. деп ... ... ... ... ... америкалықтар бүкіл ел халқының 26 пайызына жеткен. Зерттеуші ғалымдар ер ... мен ... ... ... ... ... өсімді тежеп, олардың ықпалымен жүргізілетін гендерлік саясат қоғамды ... ... ... ... орасан зор қауіп төндіретінін айтады. Ал әйелдердің шектен тыс еркіндігін уағыздайтын феминистік қозғалыс еркек біткенді ата жау санап, өшін алмақ ... Олар ... ... қана ... ... ... сұрады. Әйел еркіндігі идеясы дәстүрлі отбасылық құндылықтардан жоғары қойылды.
Солтүстік Америка мен Еуропа қоғамында ... ... ... ... ... ... мен идеологиясын негіздеген олар енді мемлекеттің барлық салаларында ... ... ... ... ... Батыс әйелдері отбасы, ошақ қасынан алыстап, азаматтық белсенділік көрсетіп, үлкен ... ... ... осы ... ... ... ... , ал әйел қауымының деп санап, келешек дамуға жаңаша қарау мәселесін төтесінен қойды. Америкалық әйелдер қауымы ... ... ... мағынасына сәйкес келетін деген ұстанымды енді яғни, өткенді әйел көзімен қайта ... ... ... ... Әйел ... азаматтық құқықтары мен әлеуметтік теңдігін қайта қарау мәселесі өз ... ... ... сай ... жатты. Сондықтан өркениетті елдер үшін гендерлік стратегияны іске ... - ... ... атрибуты саналады. Ал радикалды феминистер мұнымен қоймай, кез келген шараға әйелдік мазмұн бере отырып, патриархаттық мәдениетке бітіспес майдан жариялайды[4].
Саясатқа белсенді ... ... ... саясат ойындарында топтар арасын бітістіруші және жұмсақтық пен нәзіктік беретін тұлға ретіндегі өзіндік орны ерекше. ... ... ... ... ... ... ... үлкен саясаттағы үлес салмағы басым. 1997 жылдың өзінде әйел - министрлер Швецияда - 38, Финляндияда - 36, ... мен ... 26 ... ... Ал ... ... ... әйелдердің үлесі - 38,9 пайызды құраған. ... әйел ... ... ... ... ... Еуропада әйелдердің жалақысы ерлерге қарағанда, 15 пайызға төмен. Бұл теңсіздік Кипр, Эстония және Словакияда анық байқалып отыр. Жалақы теңсіздігінің ... ... ... ерлермен салыстырғанда жартылай еңбек режимімен жұмыс істейді. Сондықтан Еуроодақтың бұл теңсіздікті заң жүзінде шешуде қолға алған ең ... ... бірі - бала үшін ... де ... еңбек демалысына жіберу мәселесі. Бұл бағытта Германияда алғашқы шаралар іске ... ... ... ... ... министрі Урсула фон дер Ляйен жаңадан ата-аналық ... ... Егер жаңа ... ... әкесі бала үшін еңбек демалысын қабыл алса, бұл төлемақы 12 ай емес, 14 айға дейін беріліп тұрмақ. Еуропа Одағын ... және ... ... жөніндегі комиссия төрағасы Владимир Спидлдің пікірінше, әйел еңбегін дұрыс бағаламаушылықтың түп-төркіні байланысты екен. деген ... ... ... 25 жылдан бері әйел мен ер адам ... ... ... жыл ... 2 ... ... ... Бірақ осы қарқынмен жүре берсек, ер мен әйелдің жалақысын теңестіру үшін әлі 187 жыл уақыт керек болар еді, - ... ... ... Владимир Спидл. Дегенмен әйелдердің кедейлігі, әлеуметтік теңсіздігі ерлерге тәуелділігінен емес, әйелдерге тән еңбек ресурсының дамымай кенже ... деп ... ... ... ... 1955 жылы ... Джон Мани деген ғалым енгізген. Гендер - адамдардың жыныстық ... ... ... ... жиынтығын құрайтын кластер. Гендер сонымен қатар, бинарлық, яғни әйел мен ер адам ... ... ... ... бағдарлама ғана емес, біртектілік, бала, зейнеткер, мүгедек ... ... ... шешумен шұғылданатын кешенді бағдарлама. Динамикалық гендерлік саясат кең ... ... ... ... ... және теңестіруші рөл атқарады. Әрине, бұл балалар мен ересектерді, зейнеткерлер мен жұмыскерлерді ... ... ... Бұл ... ... аз ... ... құқықтық жеңілдіктер беру, әділеттілік қағидасын сақтау мәселесі қарастырылады[24].
Aғылшын тiлiнен аударғанда гендер деген мағынаны (ағыл. gеndеr - тек, грамматикалық ... ... орыс ... ... род, мужской род, средний род) дегенді бiлдiредi. Американдық сөздiкте оның тағы бiр мағынасын табуға болады, мұнда ... қай ... ... ... ... көрсететін қатынас көрінісі[5]. Басқаша айтқанда, гендер бiр нысан (не затпен) мен бұрыннан белгiлi (тап, топ) басқа ... ... ... ... ... тап ... бiр нысанға не индивидке сол тап iшiндегi ұстанымды, сондай-ақ қалыптасқан таптардың ... ... ... ... және ... ... ... - әлеуметтiк қатынас (биологиялық жыныс емес); немесе әрбiр жеке тұлғаның арнайы ... ... ... ... ... кең ... ... туралы айтар болсақ, бұл терминге күрделi жүйе енедi, бұл мағынада аталған термин әйелдер мен ... ... әр ... ... өмip сүру ... мен ... нормалары мен өмiрлiк мақсаттарын және т.б. бейнесiнiң тұтас жүйесiн ашып көрсететін жыныстың әлеуметтiк мәдени құрылымын ... ... ... ... - әлеуметтендiру өнімі, сонымен бiрге биологиялық жыныс (sex) дегенiмiз - даму ... ... ... мәдени құрылымы ретiнде бұл термин әйелдер (феминистiк) зерттеулерiнде ... ... ... ... ... идеясы - айырмашылықтарды жойып, теңдiктi қалыптастыруға бағытталмайды, ол өз жынысының шеңберiнде жеке тұлғаның дамуын ... ... ... бағытталған[25].
Қысқаша Оксфорд сөздігі ұғымдарына мынадай анықтама береді: феминистердің саясат пен саяси теория саласына ... ... ... ... ... мейірбандығы қоғамның саяси аренасынан орын таба алған жоқ ... ... ... ... ... Мари ... ... қоғамдық саладағы құқықтарына алаңдаушылығынан (Францияда бұл мәселені Кондорсе мен оның әйелі Софи де Груши ... ... ... ... ... ... ұранына дейін феминистер институциялық саясат пен саяси дүниені қайта құруға көбірек араласу үшін күресті. Либералдық феминизм қамқорлығының арасында білім алу ... ... тең ... жөнінде заңдар қабылдау, кемсітуге қарсы саясат, демек, саяси патриархатқа қыр көрсету жолымен ... ... ... орын алуы ... келе ... кезде, басқа феминистер, әсіресе марксистер мен радикалдар ... ... ... ... ... ... ... қарайды. Олар саяси аренадан әйелдердің ылғи да ығыстырылуының ... және жеке бас ... ... ... ... деп ... ... бұл тұрғыда саясаттан арнайы орын бөліп берілетіндігіне күмән келтіріп, әйелдің өз бетінше араласуының маңыздылығын атап көрсетеді. ... ... ... ... айтыстарға батыс елдер қоғамдарында нәсілге көп орын берілгендігінің маңызына, олардың өздеріне әйел ретінде де, қара нәсілді ретінде де саясатқа араласуға ... ... ден ... үлес ... Үшінші дүние әйелдері өздерінің феминистік бағдарламаларының бір бөлігі ретінде ... мен ... ... ... ... тап, этностық табындық және тіршілік өрісі мәселесін де ... ... ... ... ... ... ... топтармен одақ құру мәселесі жөнінде күрес жүргізіп ... Бір ... ... - ... ... тек қана ұрғашылардан тұруы керектігін жақтайды, енді біреулері - екі жынысқа да қатысы бар мәселелерде ... одақ ... ... - ... әлеміне әйелдер көзімен қарау. Оның басты назары патриархат тұжырымдамасына шоғырланған, оны ... ... ... және ... ... ... қанайтын еркектер билігінің жүйесі деп сипаттауға болады. Сондықтан, феминизм - бір жағынан патриархатқа сын, ... ... ... ... жақтайтын идеология. деген ұранмен басталған феминизм бүгінде идеология, оны жақтаушылар ... ... ... ... ұшырасады - марксист-феминистер, анархист-феминистер, радикал-феминистер, либерал-феминистер. Феминизм нәр алу үшін дәстүрлі идеологияларға жүгініп қана ... ... ... мен ... талдау, психоталдау, тарихтану салалары мен әдебиетті дамытуға өзінің айтарлықтай үлесін қосты. Әйелдер ... ... өсіп ... ... ... де ... талдау саласынан маңызды орын алды. Нәсіл, жыныстық қатынас бағдары, тап және белгілі бір ... ... ... мәселелер барлық әйелдер өзін сондаймыз деп танитын деген бірлік жөніндегі идеяның күлін ... ... Қара ... ... мен ... ... әйелдерінің, сондай-ақ лесбастық топтардың тарапынан бірінші және екінші ... ... ... ... ... ... ... алуандығын енгізді. Бұл үрдіс феминизмнің поструктализммен және постмодернизммен қақтығысының салдарынан одан әрі күшейе түсті.
Бүгінде ... - жай ғана ... ... ... келе жатқан академиялық пән. Жыныс мәселесі әйелдердің жүйелі білім алуына жол ашқаны кезіндегідей, оның академиялық оқу жоспарына ... ... ... ... ... ... олар бұл ... феминизмнің - саясаттағы белсенділік төмендейді деп санайды[6, 139 б.].
Социологияда гендер мәселесi әр түрлi тұрғыда қарастырылады, жыныстың биологиялық және ... ... ... ... мәніне әcepi мәселесiне айрықша назар аударылады (мысалы, сайлаушылардың мiнез-құлқын, тәрбие, еңбек және т.б.). Егер ... да бiр ... ... ... ... онда оны ... ... арасындағы (әйелдер мен ерлер) айырмашылықтардың нәтижесi деп санайды. Егер ... ... ... мен ... ... ... ... болатындығы туралы жалпы көзқарасты өзгертпегенiмен, жыныс/ гендердің аталған айнымалыға әсер етпейтiндiгi туралы тұжырым жасауға болады[5, 27 ... ... ... кiм әйел ме ... еркек пе, қыз ба немесе ұл ма болуымызды - гендер нұсқап көpceтeдi. Адамдар әйел немесе еркек жынысында туғаннан кейiн, ... ... ал ... ... рольдерге бөлiнген күрделi жүйеге тап болады. Сонымен сатылық қатынас негiзінде белсендiнің ... мәні ... ... ... ... тұрады (с.Де Бовуар). Социумде еркектің әлемi - бар ... ... ... - үй ... ... ... ... қалыптасқан (грек. paradeigma - мысал, үлгi, сән ). Әйел мен epкeктiң әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... (гендерлiк ролдерi).
Гендерлiк рөл-қызметтiң, статустың, құқықтың дифференциациясы және олардың жыныстық айырмашылықтарына байланысты индивидтердiң мiндеттерi. Гендерлiк ... - ... ... түрлерi, олар қалыпты, нақты әлеумeттiк экспектацияларда және ic-әрекеттерде көpiнeдi. Гендерлiк рөлдер нақты қалыпты жүйемен ... ... ... - ... ... мен ... болып табылатын, тұрақты даму үcтiндe болатын қарым-қатынас жүйесi деп тұжырым жасайды[5,36 б.]. Сонымен ... ... ... мәдени, психология, педагогика, этнодiни қағидаларының әcepiмeн қалыптасады. ... ... әр ... ... ... неше ... ... көруге болады және олармен әр түрлi қарым-қатынас жасайды. Жыныстықтың дамуы әрқашан салт-дәстүрге, мөлшерге және ... ... ... ... ... ... ... ceкcтiк жол-жораны нормаға салады. Ceкcтiк ауытқуларды да норма сияқты ... ... да ... ... ... ... тұрғыдан анықтай бастауы екі жасынан басталып, үш жасқа аяқ басқанда ... ... рет ... ... ... кристаллизациясы eкi және жетi жастар шамасында болады [7].
Психоаналитиктердiң зерттеуiнше, бастапқы кезде ұл бала да, қыз бала да ... ... ... ... Өсе келе қыз ... ... деген жақындығын жоғалтпайды да, ал ұл балалар әкeciнe немесе еркектер iшiндегi күштiлерге жақындай ... ... ... ұқсастықтың қалыптасуына баланың тәртiбiне сай сыйлық тарту немесе жағымсыз қылықтарына қарай жазалаулар да әсер етедi екен. ... ұл бала өзiн ... ... ... көрсетсе, ал қыз бала тентек болса, ата-анасы мазасызданады. Бiр мезеттерде ұл ... ... ... ... ал қыз ... бiреуге тәуелдi болғанын жақтайды. (Смелзер Н.) Отбасы, тәрбиешi, құрдастары негiзгi жыныстық ... ... ... ... Орта ... бала ... ортамен араласу арқылы тәннің айырмашылығы және оның рөлi жайлы деректер жинап, ... ... ... ... ... ең ... деген гендерлiк миф арқылы қалыптасады. Мұндай жағдайда пайда болған бiрегейлiк диффуздық, осал және бiр мезетте өте ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу жүйесiне (балалар бақшасы, мектеп) ауысуға орай күшейе түседi, бұл 8-12 жас аралығында және ... ... ... Соңғысы epкектiк рөл үлгiсiнің бастауы және маскулиндiк (epкектiк) қасиетiн icкe асыру аясы ... ... ... ... ... дамуында БАҚ, әcipece, бала күнi-түнi көpeтiн теледидар қалыптастыратын ... ... рөл ... ... және epкектік телебейнелердi зерттеу еркектердiң тапқыр, агрессивтi болып, әйелдердің - әлсiз, тәуелдi болып көрінетінін көрсетедi, олар үшiн бастысы ... ... ... ... ... ... мен ... да дәстүрлi стереотиптердi нығайтады. Көптеген ертегiлердiң, тарихтың басты кейiпкерлерi әр ... ... ... ... ... ... әдеттегiдей қорғанышқа мұқтаж болып, тек қана тұрмыс құруды армандайды.
60 жылдардың соңында американдықтар әйгiлi болған ... ... ... ... ... ... ... ол тұлғаның жыныстық белгiсi бойынша қаналу жүйесi мен тәжiрибесiн бiлдiредi. Сексизм - әйелдердiң әлеуметтiк теңсiздiгiн әйел табиғатының туа ... ... ... ... яғни ... ... ... және әлеуметтiк шығармашылыққа қатысуға қабiлетсiз деп танитын ұстаным жүйесi. Жасырын лингвинистикалық сексизм формасы тiлдiк кеңiстiкте мәдени субъектi ... ... ... ... ... 1992 жылы ... ... (Просвещение) бiрiншi сыныпқа арналған оқу кiтабында әйелдiң өмiрлiк кеңicтiгi 35 пайыздан аспайды; сипаттамалық ... 88 ... тек бiр ... ғана әйел негiзгi тұлға болады, ал қалған 10 оқиғада әйел эпизодтық персонаж ғана болып ... ... ... ... ... ... ... сұрағына қыздар мен балалардың (10 жастан 16 жасқа дейiнгi) жауаптары ic жүзiнде бiр-бiрiнен тым ... ... ... ... ... үш ... ... , әcipece еркек жынысты достарына ұнайтыны (63пайыз), небәрi 36,9 пайыз екендiгi анықталды. Жауаптарға талдау нәтижесi қабiлеттiлiк және ... ... ... олар үшiн, ең ... ... ... қарым-қатынас орнату, ақыр соңында оларға барынша көбiрек ұнау үшiн ерекшелену құралы екендiгiн көрсеттi. Балалар үшiн - оларды социумның қалай қабылдайтыны және олар онда ... орын ... алуы ... маңызы бар мәселе болды (92,3 пайыз).
Орта мектеп бiтiрушiлерiне медициналық жоғары оқу орнының eкi бiтiрушiсi Аня ... қыз бен ... ... ... ... ... ... екеуi де - оқу озаттары, eкeyi де өздерiнiң болашақ жұмыстарын ... ... ... ... ... ... тағдырлары әр түрлi болып қалыптасады.
Аня тағдырының негiзiнен ықтимал нұсқалары былайша көрiнедi (пайыздарда керсетiлген):
- ол кәдiмгi қарапайым дәрiгер болады (53%);
- ... ... бала ... (82%);
- ... ... мансап қуады (29%);
- кәсiбiн ақшасы көбiректеу ... ... (5,8%);
- ... ... күйеуге шығып, мамандығы бойынша табысты жұмыс ... және ... ... ... (17,6%);
- ... ... шығу арқылы материалдық жағынан алға басады (17,6%);
- кәсiптiк тaғдыpы дұрыс болады (23,5%);
- ол жұмыс істeyiн ... ... ... ... өмiрлiк жолы жайында болжаған нұсқалары (мұндайда қыздар мен ... ... ic ... ... ... болған жоқ) басқаша болды. Ешкiм де деп жазбады, 60 пайызға ... ол деп ... 70 ... оның ... ... бiрақ мансапқа жетiп алған соң құратынына сенiмдiлiк ... 30 ... ... оның атап ... және ... де ол немесе деп жазған жоқ. ... ... ... ... пiкiрi бойынша, табысқа жетедi деп , ал Аняның тағдыры, мансабы, табысы мұнда ... . ... ... осы ... басқа да талдаулар 1969 жылдың өзiнде американ ... ... ... жасаған тұжырымды растайды. Ол қазiргi әйел тәрбиеленген, бұл ... ... ... танымалдылықты қалайтын және жетуге тырысатын ең қабiлеттiлерiнің өзiне кeдepгi жасайтынын, олардың мансапқа ұмтылуына, тiптi осындай әрекет жасауына кедергi жасайтынын айтқан ... ... ... ... ... ... ... кездеседi деген сұрақтың жауабы осында жатса керек. Әйтсе де ... ... ... ... ... ... беретiн белгiлi-бiр тұжырымдама бар. Мысалы, Еуропа Keңeciнiң жанындағы Дарынды балалар мен жастарға бiлiм беру жөнiндегi ... ... - ... ... еркектер интеллект шкаласы бойынша шашыраңқы деп тұжырымдайды: ... ... ... ... ал және ... - еркектер басым түседi. Мұнда, әрине, ортаның әcepiн де жоққа шығаруға болмайды, - дейдi ол[27].
Сонымен бiрге, әйелдердiң интеллектi ... ... (сөз ... ... ... epкектiкi - кеңiстiктiк ойлауда жақсы дамиды. Сондықтан да осы көзқарастың жақтаушылары, суретшiлерге, сәулетшiлерге, математиктерге, ... ... яғни ... негiзiнен, еркектердiң ici, белгiлi ақындардың, жазушылардың, саясатшылардың қыздар ... шығу ... ... деп ... ...
Зерттеушiнiң стратегиялық мiндетi жекелеген тұлғаның әлеуметтену деңгейiн егжей-тегжейлi ... ... ... ... ... жағдайын, яғни гендерлiк сезiмдi, жастардың толғаныстары мен идеалдарын, ал ... ... ... ... ... идеологияның жұмыc iстeyiн анықтау болып табылады[28].
Гендерлік саясат - қоғам мен отбасы, өндіріс пен ұрпақ өсіріп-тәрбиелеу сияқты қым-қиғаш ... ... әйел ... теңдігін әлеуметтік-құқықтық арнада тиімді шешу бағытында жүзеге асырылатын кешенді мемлекеттік бағдарламалардың жиынтығы. 80-жылдардан бастап өркениетті ... ... ... ... бала ... тәрбиелеу ғана емес, олардың экономикалық-әлеуметтік өмір һәм қоғамдық қатынастардағы ... ... ... мен маңызын қайта қарау туралы мәселе көтеріледі. Әйел теңдігі мәселесіне баса назар ... ... ... ... 1975-1985 жылдар аралығын деп атап, әйел қауымының әлем дамуындағы аса маңызды рөлі ... ... ... ... ... ... қажеттілік стратегиясы қолға алынды. Өкінішке қарай, оның феминистік сипаты мен елге ... ... ... ... ықпалынан қауіптенген кейбір дамушы елдердің үкіметі гендерлік саясаттан іргесін аулақ салып ... ... ... ... яғни үкімет, қорлар мен ұйымдардың гендерлік саясатты жүзеге асыру үшін гендерлік талдаулар мен зерттеулер, халықтың әртүрлі топтары арасындағы гендерлік сананы ... үшін ... әйел мен ... ... ... ... ... шаралары жүргізіледі. Гендерлік саясат аясына ер мен әйел арасында қалыптасқан қасаң таптауырындар ... мен ескі ... ... үшін ... емес ... ... беру орталықтарының қызметін мемлекеттік қолдау жұмыстары кіреді. Гендерлік саясат - әйел-еркек қатынасын биологиялық түр шеңберінен ... ... ... ... ... алып қарастырады. Сонымен қатар (femіnіty) және (masculіnіty) мінез-құлықтың табиғаты мен ерекшеліктерін егжей-тегжейлі зерттеудің нәтижесінде қоғамдағы үйлесімділікті тиімді ... ... ... атап ... батыстық гендердің үлкен кемшілігі - әйел затын ... ... ... ... Ал ... отбасының, қала берді қоғам мен мемлекеттің келешегін елестету мүмкін емес. Сондықтан қазақ ұғымында әйел мен ... ... ... болып келді және солай болып қалуға тиіс. Тағы бір айта кетерлігі, қоғамның аса нәзік түйткілдерін шешеді ... ... ... ... ... болмақ. Саясиланған гендердің кемшіліктері қандай? Меніңше, біріншіден, ерлерден оқшауланған (автономды), кейбір жағдайда қарама-қайшы бағытта бірлесу мен ұйымдасу әрекеттері; екіншіден, ... ... ... ... ұйымдардың ықпалы мен қаржыландыру ықтималдығы, үшіншіден, дәстүрлі отбасылық міндеттер мен ... ... ... - осы ... ... ... табылады.
Қазақтың дәстүрлі қоғамында түз - ердікі, үй - әйелдікі деген ұғым ежелден берік орныққан. Тарихта ер ... ... ... ... ... ... ... хақындағы талай аңыз-әфсананы құлаққа құйып өскен ұрпақпыз. Сақ дәуірінен ... ... ... ана, ... ... ... Қызай аналарды саяси көсемнен гөрі рухани дәрежесі биік абзал жандар деген әлдеқайда ... ... ер ... деген адалдықтан айнымай, ұлт мүддесі жолында бар ... сарп ... ... ... өсіп-өнген ұрпағының Абақпыз, Жанбикеміз, Мұрынбыз, Қызаймыз деп тұтас ... - руын атап ... ... ... ... ... ... қазақ қоғамында гендерлік теңсіздік мәселесі болмапты, ал жесір дауы, қалыңмал мәселесі ата ... өз ... ... ... Сол ... аталарымызға үшінші, төртінші тоқал боп тиген әжелеріміз демепті. Әжелерімізді ауыл-ауыл қып отырғызып, үрім-бұтағын өргізген жарықтық аталарымыздың гендерлік саясатты ... ... ... ... ... таң қалмасқа шара жоқ. Кеңес өкіметі кезінде әйел теңдігі орнады. Әйел қауымы қоғамдық-саяси жұмыстарға белсене араласты. Қазақ әйелдері ... ... ... ... шықты. Алайда Кеңес өкіметі табиғатынан нәзік әйел затын ерлермен бірдей науқандық қара жұмыстарға жегіп қойды. Тракторшы, механизатор әйелдерді мақтан ... ... ... ... ... еңбек еткен әйелдер меншігіне жекешелендіруден кейін мүліктің 3 пайызы ғана тиесілі болды[9].
Егер ... ... ... құру ... ... ... онда ХХІ ғасырда әлеуметтiк мемлекет идеясын iскe асыра алады.
Әлеуметтiк мемлекет - мемлекет, ол бар күшi мен ... өз ... ... ... ... ... ... Әлеуметтiк мемлекет адам туралы қамқорлық принципiне негiзделетiн гуманды қоғамды қалыптастырады. Онда адам, адам туралы қам жейдi, қоғам өмip құндылықтарын ... ... ... ... ... жуып-шаяды және әлеуметтiк интеграцияға қол жеткiзедi.
+ Әлеуметтанудағы гендерлік ... ... ... ... ... ... және гендерлік дискурсте әдістемелік ландшафтың өзгешеліктері көрсетілген.
ХХ ғасырдың 80-ші жылдары әр-түрлі өлшемдердің ... және ... ... ... ... бөлу ... ... гендерге кіретін болып ұғынылды. Гендерді әлеуметтік конструктивисттік жағынан ғылым ретінде түсіну жыныстық айырмашылығы басымды болды. 1990 ... ... ... ... оның құрамында бірнеше шарттар қатынасады (қоғамның түрі, әлеуметтік ережелер мен болжаулар), сондықтан, гендер - ... ... бірі ... ... ... жас өзгешеліктері мен, жыныстық бағдар) әлеуметтік зерттеулерде.
С. Шакирова гендерлік әдістемені үш ... ... ... ... орта денгейлі теория және қолданбалы теория. Ең кең таралған теориялау түрі марксизм, психоанализ, постструктурализм сияқты. Орта денгейде гендердің концепциясы әлеуметтік ... пен ... ... ... толықтырылады. Сандық және сапалық зерттеулер қолданбалы әдістемелер үшінші деңгейді көрсетеді, олар үшін гендер, бәрінен бұрын, берілген мәліметтердің ... ... [10] ... ... ... роль ... ... олар әлеуметтік процессінде әйелдік және еркектік мінез-құлық үлгілерді сіңіреді.
Гендер әлеуметтік-мәдени конструкт ... үш ... ... П. ... және Т. ... ... мына ... негізделеді: әлеуметтік шындық объективтік және субъективтік болып келеді. Ол объективті талаптарға ... ... ... индивидтен тәуелсіз. Басқа жағынан қарағанда, әлеуметтік шындық субъективтік әлем ретінде қарастырылуы мүмкін, адамдардың тұрақты жасайтын әлемі. Гендер, еркек пен әйелдің ... ... ... ... өмірге деген көзқарасының, ұнатуларының, нақтылы түрде көрсету.Гендер-әлеуметтік тәртіптің ... ... одан ... және ... ... - ол ... ... сана құрылымында өзара әрекет іс-қимылдарда қайталанады.
Екінші бағыт Г.Гарфинкелдің этноәдістемесі мен Агнестің суреттеген жағдайына негізделеді. Гендерді әлеуметтік тұрғыдан ... үш ... ... ... биологиялық жыныс, жынысқа жатқызу (жыныс арқылы саты) және гендер. Жыныстық қарас калайша конституациясы жасалатынын біз тек қана сол ... ... қана біле ... ... ... ... зерттеліп жыныс феноменін жаңадан түсінуге мүмкіндік береді, биологиялық жыныспен жыныс нышаны арқылы дәрежелендіру арқылы. Жыныс - ол ... ... ... олар ... ... ... ... тек алғышарты. Жыныс дәрежелендіру ол әлеуметтік идентификация. ... ... ... ... бары ... жоғы ... белгілі бір дәрежеге каратуды кепілдей алмайды. Жыныс нышан арқылы дәрежелендіру биологиялық жыныспен тура келу мүмкін бірақ келмеуі де ... ... ... ... ... нышандар арқылы анықталса, жыныс дәрежеге жатқызу адамдардың жеке қарым қатынасы арқылы жүзеге асады. Биологиялық нышандар киімнің астында жасырылған, ... ... ... ... ... ... ... айтқанға қарағанда, сыртқы көрініс, дауыс, жазу үлгісі үйлесімділік құралдары бола алады [29]. Бірақ бұл ... ... әр ... ... ... ... ... тәуелді болу күнделікті қарым қатынастың негізгі практикасы болады; әлеуметтік байланыстың қажетті фоны бола алады. Бұдан алып шығатын қорытындымыз бұл ... ... ... - мәдениет конструктары, ал жыныстық нышандарды анықтау ол мәдениеттің . Гендер бұл жеке ... ... ... ... деп конструктивисттер санайды, сол арқылы орнығады және еркек-әйел әлеуметтік тәртіптің негізгі дәрежелері дүниеге ...
И. ... ... ... ... әлеуметтік қарым қатынастың нәтижесі деп қаралады және оның бастауы деп саналады. ... әр ... ... ... doing gender ... ... И. ... пікірі бойынша гендерлік дисплей бетпе бет қарым қатынас дәрежеде гендерді жасаудың негізгі механизмі болып саналады. Дисплей - ол ... ... ... ... және әйел ... ... көрiнiсі. Дисплей мәдениетті детерминделген. Гендерлік дисплей, гендерді жарату ... ... ... қатынастар дәрежесінде мынадай орындалуы керек: коммуникация серiктестері дұрыс индентификацияланулары кажет, басқа сөзбен ... ... анық ... бір ... ... мінез-құлық көрсету керек. Комуникативті сенім индентификация мүмкіндігіне негізделеді, агенттердің әрекеттесу тәжіребесінде негізделеді. Әр қатысушы тұтастығы бар денег жорамал шарты сенім ... ... Бұл ... және ... ... және ... дисплейдің көрінісінде негізделеді, сонымен жынысқа қатынасын және дәрежелеуге мұмкіндік тудырады. Өз ара әрекет жасаушылардың әлеуметтің ... ... және ... көрсету қажеттілігі негізделеді. Бұл өндіріс тоқтаусыз, ол рөлдік атқаруды ... ... ... жеке тұлғаны жан-жақты сипаттайды және гендерлік дисплейде өзін көрсетеді. Гендерлік дисплей әлеуметтік тәртіпті қайта шығаруға көмектеседі. Еркек және әйел ... ... ... ... әлеуметтік тұрғыдан еркек және әйел әлеуметтік рөлін анықтамайды. Рөл жағдайға байлансыты, ал ... ... ... ... ... қатысады, негізгі ұқсастықтары болып саналады. Гендерлік ұқсастық - аяқталмаған нәтиже. Әлеуметтік және мәдени өзгерістердің, және ... ... ... ... ол өмір бойы әр ... ... толықтырылады. Австриялық социолог Роберт Коннелл өзінің гендерлік практикалардың теориясын ұсынды, онда ол , және ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасына негізділген, басқаша айтқанда, нақтылы адамдардың іс әрекетін, және де, әлеуметтік құрылыстар мен қоғамды және институт ... көз ... ... ... ... қарым қатынастың төрт тәуелсіз структурлық моделін бөліп ... ... ... ... ... мен үй шаруашылығында әйел мен еркектің еңбек бөлiнiсiн береді. Екінші ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Үшінші модель эмоция және жыныстық қатынастарына жатады, және катексис ... ... ... ... Ең ... - ... тәртіптің шартты түрде қайталануы - еркектік және ... ... ... және ... ... ... ... алғанда, осының барлығы гендерлік тіртіппен гендерлік режимнің басты құрамдас бөлігі болып саналады. ... ... ... ... ісшең мінез-құлығын айқындайды. Субъект гендерлік ережелермен гендерлік қарым қатынастарды жасайды, тек қана қабылдап қайта жаратпайды. Жарату ... өзі ... ... ... ... ... Бір жағынан, гендерлік қарым қатынастар объективті болып келеді, себебі индивид оларды тиісті емес бар нәрсе ретінде түсінеді, ... ... ... ... ... лайықты соның үшін субъективті болып келеді.
Екінші кезеңде, гендерлік қарым қатынастар айырмашылығы-толықтыруы ғана ... ал ... ... ... ... ... соның ішінде еркектер үстем болу позициясын иелейді. Ол Парсонс айтқан сияқты, ... ... ал ... экспрессивті функция қызметін атқарыды емес, ал осы функцияларға түрлі рөлдер сәйкес келеді. ... және ... ... ... мүмкіншіліктердің теңсіздігімен түсіндіріледі, еркектердің қоғамдық салада жетекші рөл атқаруы және әйелдерді бұл саладан жекеше салаға ... ... ... ... ... бұл ... ... қоғамда аз, қадірсіз және де депривациялы болып келеді.
М.У.Сеитова айтқандай, гендер тек әлеуметті және мәдениетті ғана құрастырылған ... ал ... ... арқылы. Дәлрек айтқанда, гендер құрастырылған тәсіл шартты ... ... ... ... әлеуметтік қарым қатынастың белгілі жаратылысын көрсетеді [11].
Дж. Скоттың пікірінше, гендер өз ара ... төрт ... ... 1) ... ашың ... ... 2) ... тұжырымдамалар, олардың көмегімен шартты белгілерді түсіндіруге болады, 3) саясат түсінігі және олардың әлеуметтік институттармен қарым қатынасы және 4) субъективті ... ... ... ... ... - бұл өздерінің жұмыс жасайтын мәдениетінің ... ... тек ғана рөл ... ал ... қатысы да жатқарылады.
ХХ ғасырдың 80-ші жылдары гендерлік ұқсастық туралы түсініктер биолого-эволюция парадигмасына және жынысты рольге сүйенді, ал қазіргі гендерлік ... ... ... ... ... ... ұқсастық дегеніміз дәрежелеу және гендерді күнделікте жүзеге асыру. Ресей социологиясында тек қана гендерлік ұқсастықтың жүйелік белгісі ғана көрсетілген емес (жыныстық ... ... ... ... мен), ... ... ... кейпімен үйлесімділігіне назар аударылады. Н.К. Радина гендерлік ұқсастықты бір несеме бірнеше әлеуметтік топқа жыныстық белгілерге қарап ... Т.В. ... ... ... өзін белгілі жыныспен ұқсастыру, өзіне белгілі бір жыныстың өкілі ретінде қарау, жеке тұлғалық сипаттамасын өзіне сай келетін ... ... ... ... ... және ... ... феномен туралы айтады, субъект өзін және әлеуметтік шындықты құрастыру процессі мен нәтижесін маскулиндік және фемининдік конструктар жәрдемі арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... ... сана ... түрі деп ... ... белігі жынысытң өкілі ретінде сезінуді сипаттайды.
Отандық ғылымда гендерлік ... С.М. ... К.А. ... Н.А. ... Г.Г. ... Н.У.Шеденова, Е. Козырованың және басқа Қазақстандық гендерлік зерттеулер О.Зубковскийдің пікірінше,

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек пен жұмысбастылық66 бет
Мұсылман мемлекеттеріндегі әйелдердің әлеуметтік портреті47 бет
Қазақстандағы гендерлік саясат10 бет
1. Вирустардың нәсілдік қасиеттері,олардың өзгергіштігі.Мутация түрлері.Гендік инженерия 2.Вирустарды лабораториялық жағдайда өсіру ерекшеліктері, торша өсінділерін алу және олардың класификациясы7 бет
Aspergillus туысына жататын саңырауқұлақтардың эндоглюконаза гендерін прокариот жүйесінде экспрессиялау және клондау40 бет
Адам инсулинінің гендік инженериялық синтезі4 бет
Адамның гендік аурулары51 бет
Аллельді гендер7 бет
Аллельді емес гендердің өзара әрекеттерсуі.4 бет
Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь