Жазушы Оразанбай Егеубаевтiң «Көкбөрi немесе тағдыр тәлкегi» атты роман-эссесi хақында

Бiрде солтүстiктен, ендi бiрде оңтүстiктен қандай дауыл соғады екен деп ұзақ жылдар екi алып империяның қас-қабағына қарап ғұмыр кешкен алаш жұртының тұрмыс-тiршiлiгi үнемi бейжай, жайбарақат болған емес. Ресей құрамындағы қазақтардың қал-жағдайынан бiраз хабарымыз болса да, қыр асқан, Аспантау аясындағы қандастарымыздың жат елде басынан өткiзген оқиғаларын, қиямет-қайымдарын көп бiле бермейтiнiмiз шындық.
Мiне, мәселеге осы тұрғыдан келгенде жуырда Дүниежүзi қазақтарының қауымдастығы бас болып жарыққа шығарған Шыңжаң қазақтарының танымал жазушысы, белгiлi әдебиетшi-ғалым, ҚХР Мемлекеттiк сыйлығының иегерi Оразанбай Егеубаевтың «Көкбөрi немесе тағдыр тәлкегi» деген роман-эссесiнiң бiздiң мәдени өмiрiмiздегi алатын орнының ерекше екендiгiн мойындауымыз қажет.
Жаңа шығарманың тағылымы мол. Қытайдың қоғамдық-саяси өмiрiнен, оның iшiнде қазақ қауымына тiкелей қатысты дүниеден көп мағұлымат аламыз. Халқының рухани төл байлығын бойына еркiн сiңiрген жазушының жаңа кiтабының тiлi шұрайлы, әшекейлi, кестелi, бояуы қалың. Романның шым-шытырық оқиғасы оқушыны ерiксiз өзiне тартады, қызықтырады, көп ойға қалдырады. Кiтапта сөз болған хикая жазушының ойдан құрастырған қиял-ғажайып әңгiмесi емес – бәрi Оразанбай мырзаның басынан кешкен, дүниеде болған оқиғалар. Осыны оқып, ой елегiнен өткiзгенде өмiрдiң өзi тұнып тұрған тарих-шежiре екендiгiне көзiңiз жеткендей болады. Дей тұрсақ та, автор мұны жалаң баяндауға ұрынбайды, шым-шытырық, бытықы-шытықы деректердi бiр жүйеге келтiрiп, көркем шығармаға қойылатын биiк талаптар тұрғысына көтере бiлген. Мұның құндылығы да осында жатса керек.
1. Қазақтың мақал-мәтелдері Алма-Ата 1955
2. Қазақтың би-шешендері Алматы 1993
3. Батырлар жыры Алма-Ата 1955
4. Қазақ Совет энциклопедиясы Алма-Ата 1978
5. Қозыбаеы М. Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдары Алма-Ата 1979
6. Назарбаев Н.Ә. “Тарих толқынында” Алматы 1999
7. Боздақтар. Тараз. 2000
8. Қазақ Совет энциклопедиясы 4 том Алма-Ата 1978
9. Назарбаев Н.Ә.“Қазақстанның болашағы-қоғамның идеялық бірлігінде”Алматы 2000
10. Бегалиев Т.Б. Педагогика. Қысқаша лекциялар курсы Тараз 1999
11. Педагогика тағылымы Алматы 2003
12. Шаханов М. “Төрт ана” Г. “Егемен Қазақстан” 23.08.1995
        
        ЖАЗУШЫ ОРАЗАНБАЙ ЕГЕУБАЕВТIҢ  АТТЫ РОМАН-ЭССЕСI ХАҚЫНДА
Бiрде солтүстiктен, ендi бiрде оңтүстiктен ... ... ... екен деп ұзақ ... екi алып ... қас-қабағына қарап ғұмыр кешкен алаш жұртының тұрмыс-тiршiлiгi үнемi бейжай, жайбарақат болған емес. Ресей ... ... ... ... хабарымыз болса да, қыр асқан, Аспантау аясындағы қандастарымыздың жат елде басынан өткiзген оқиғаларын, қиямет-қайымдарын көп бiле ... ... ... осы ... ... ... ... қазақтарының қауымдастығы бас болып жарыққа шығарған Шыңжаң ... ... ... ... ... ҚХР ... ... иегерi Оразанбай Егеубаевтың деген роман-эссесiнiң бiздiң мәдени өмiрiмiздегi алатын орнының ерекше екендiгiн мойындауымыз ... ... ... мол. ... ... өмiрiнен, оның iшiнде қазақ қауымына тiкелей қатысты дүниеден көп мағұлымат аламыз. Халқының ... төл ... ... еркiн сiңiрген жазушының жаңа кiтабының тiлi шұрайлы, ... ... ... ... ... шым-шытырық оқиғасы оқушыны ерiксiз өзiне тартады, қызықтырады, көп ойға ... ... сөз ... ... ... ... ... қиял-ғажайып әңгiмесi емес - бәрi Оразанбай мырзаның басынан кешкен, дүниеде болған оқиғалар. Осыны оқып, ой ... ... ... өзi ... ... тарих-шежiре екендiгiне көзiңiз жеткендей болады. Дей тұрсақ та, автор мұны жалаң баяндауға ұрынбайды, шым-шытырық, бытықы-шытықы деректердi бiр жүйеге келтiрiп, ... ... ... биiк ... тұрғысына көтере бiлген. Мұның құндылығы да осында жатса керек.Кiтаптың негiзгi өзегi басты кейiпкер Ошан (Оразанбай) ... ... ... Ошанның соқтықпалы, соқпалы өмiр жолын байқайды. Әуелде ол Шәуешектегi Тұрсын Мұстафин гимназиясының табалдырығын аттаған балауса бал ... едi. ... ер ... ... ... ... ... тәп-тәуiр қызмет атқарып, оңы мен солын ендi бiле бастағанда саяси айып ... бас ... ... Аса ... ... қамауға алынып, жазасын өтейтiн аты шулы Тарымға ... ... Мiне, ... ... осы екi ... ... өткiзген қым-қиғаш оқиғаларын Ошанның көзiмен көрiп, жүрегiңiзбен сезесiз. Билiктiң жан түршiгерлiк жайпау, жамсату, жайрату сияқты iс-әрекеттерiн байқайсыз, соның куәсi болғандай әсер ... оқи ... ... ел ... аз ... ... оларға қарсы жасалған зорлық-зомбылықтың, қаскүнемдiктiң бiр-бiрiне өте ұқсас екендiгiн ... ... осы ... сөз ... , , , ... аты ... ... негiзгi мақсат-мiндетi, алға қойған нысанасы бiр әртүрлi қимыл-айлалар бiзге белгiсiз дүниелер ... ... кең өрiс ... осы ... , , күресейiк, , , , әшекерлейiк, ашық ... ... ... ... ... ... ... де кең көлемде жүргiздi емес пе?Жазушы Оразанбай Егеубаев ... ... ... ... ... ... ... жүргiзiлгендiгiн, бұдан алаш азаматтарының көрген қорлығын, түрмедегi, айдауда ... ... ... ... ... деректермен нанымды, көркем суреттей бiлген.Қолыма дегеннiң не екенiн барып көрмесек те оның ... Қиыр ... ... тұратын аймақ деп аталатындығын естiп-бiлгенiмiз, оқығанымыз бар. Негiзiнен саяси қылмыс жасап, қырып-жоюдан аман қалған, бiрақ 58-статьямен сотталған жазасын өтейтiн көп ... бiрi. Ал ... ... ... ... ... аса ... қылмыскерлер айдауға жiберiлетiн аймақ деп естiгенiмiз болмаса, оның не ... ... ... бiзге беймәлiм.Кiтап кейiпкерi Ошан жазасын осында өтейдi. Танымдық тұрғыдан алғанда бiздiң бiлгенiмiз ... ... ... ... ол ... автордың түсiнiктемесiне назар аудара кеткенiмiз жөн сияқты.Сөйтiп, Тарым деген не қылған жер? Жазушы оны былай суреттейдi: (227-б).Жазушы лагерьдегi тәртiп ережесiнiң де ... ... ... Қия бассаң, қыл аяғы дәрет жеңiлдетпек болсаң да дейсiң. Рұқсатпен ... ... ... ... ... ... ... сыртқа шықпайсың - атыласың. Тамақ берiлiсiмен iшiледi, кейiнге қалдырмайсың. Сырттан нәр алмайсың. Сотталғандар ... ... бас ... мұң ... құқы жоқ. Бұл ... ... ... тиiс. Әшекерлесең - қолма-қол атыласың. Басқарушылармен еңбек қажетi туралы ғана сөйлесуге болады. Мiндет - бұрын айтылмаған ... ... ... ... ... ... ... таныту. Бойындағы арам тердi аянбай ағыл-тегiл төгу, соның бодауына жаңа клеткалар қабылдау, терiлерiң ғана емес, қандарыңды да ... ... шыт жаңа адам ... ... ... ... ... жағдайында барлық зорлық-зомбылықты басынан кешiре отырып, үшiн жер ауған Ошан қандай жағдайда болса да (8-б.) ... ... ... ... ... Ол ... ұлтын, елiн, жерiн сүйген ұлтжандылығын жасырмайды, керiсiнше, оны мақтан етедi. (107-б.).Бiздiңше, әуелi Құдай десек, ... соң ... ... осы қиямет-қайымнан, тамұқтан аман-есен, тiрi алып шыққан да сол ұлтына, халқына, ... ... ... ... оның ертеңiне, болашағына деген үлкен сенiмi, асқақ арманы, ата-баба аруағының желеп-жебеп жүруi болса керек.Оразанбай Егеубаев мырзаның жуырда жарық көрген ... ... ... ... мiне, ... да ... әсiресе жастарды, отансүйгiштiкке, патриотизмге тәрбиелеуде маңызы зор еңбек екендiгiн атап өткiмiз келедi.Кейiн ... ... ... ... арылып, толық ақталды. Бұрынғы қызметi, атақ-абыройы орнына келiп, алаш жұртының ұлттық құндылықтарын ... ... ... ... ... Қол ... ... табыстары да ұшан-теңiз. Бұл жөнiнде, амандық болса, роман-эссенiң екiншi кiтабынан оқитын ... ... тілі ... ... ... жартылай бос залда биыл да қайталап тарасты
20 қыркүйек, 2010 Радио Азаттык
Рубрика Қоғам
Жексенбі күні Алматыда өткен арнайы жиында ... ... ... ала алмай отырған қазақ тілі туралы сөз болды.
right0
Зиялы қауым өкілдері ... ... ... ... ... бағдарламасында мемлекеттік тілдің мүддесі ескерілгенін алға тартты.
Қыркүйектің 19-ы күні Алматыдағы Санжар Аспандияров атындағы ... ... ... ... ... ... ... акциясына ондаған адам қатысты. Акцияны ұйымдастырушы "Мемлекеттік тілді қолдау" қоғамдық ... ... ... ... үш жыл қатарынан тіл туралы акцияны өткізетін уақытта Алматы қаласы әкімшілігі қала күні ... ... ... ... және биылғы акцияға Алматыдағы екі жоғарғы оқу орны ... ... ... атап ... ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕ СӨЙЛЕСІН"
Қыркүйек айының басында "Мемлекеттік тілді қолдау" қоғамдық қозғалысы Алматы қаласы әкімшілігінен қазақ тілін қолдау акциясын өткізу үшін ... ... ... Ғалымдар Үйі алдындағы Шоқан Уәлиханов ескерткіші орналасқан алаңды беруін сұраған еді. Ал қала ... ... ... ... Санжар Аспандияров атындағы медицина университетінің конгресс-холлын берген.
Қазақ тілін қолдау акциясына қатысқан қазақ зиялы қауым ... тіл ... ... ... салды, кейбіреуі өз ойларын өлеңмен жеткізді. Жазушы Дулат Исабеков ана тілін білмейтін ... оң ... ... ... ... Ал, ... ... Кәкішев Қазақстан президенті тек қана қазақша сөйлеуі тиіс деген ойын жеткізді.
- ... ... - ... ... ... ... үкімет отырыстарында қазақша сөйлесін. Президент шетелге барғанда да, Қазақстанда да тек қана ... ... - деді ... Кәкішев.
"БҰЛ МӘСЕЛЕ ЖАҚЫН АРАДА РЕТТЕЛМЕЙДІ"
Жиында сөз алғандардың әрбірі қазақ тілі заңды мәртебесін иелене алмай келе жатқандығын атап өтті. Олар ... ... ... ... мәдениет министрлігі тіл комитетінің төрағасы Бауыржан Омаров жиналғандар алдында былай ... Тіл ... ... да орыс ... мәртебесі жөнінде айтылған. Сондықтан бұл мәселе жақын арада реттеліп кетеді деп айта ... ... ... ... тіл ... ... қазақ тілінің мүддесі ескерілгенін айтады. Ол акция барысында айтылған ой-пікірлерді үкіметке ... уәде ... ... ... ... ... ахуалына, елдегі ұстанымға негізделіп жасалған. Оның ішінде мемлекеттік тілдің мүддесі мүлде ... деп ... ... Көп ... ... болуы мүмкін. Мен сіздердің бүгінгі ұсыныстарыңызды биліктің қолына жеткізуге уәде ... - деді ... ... ... ... ... "Тіл" оқу-әдістемелік орталығының директоры Мамай Ахет арнайы ... ... ... өзге ... ... қазақ тілінде сөйлеп, жаза алатындардың саны Алматы қаласы бойынша отыз пайыз екенін, ал мемлекеттік тілді мүлдем ... ... саны он бір ... ... атап ... Оның айтуынша, қазақ тілі мәселесін акция өткізу арқылы шешетін уақыт өткен.
- Меніңше, мұндай акциялардың уақыты өткен сияқты. ... ... гөрі ... ... ... ... дайындалса, азаматтардың тілдік құқығын қорғау сауаттылығына көңіл бөлінсе, құба-құп болар еді, - деді ... ... адам ... ... шара ... ... жиындарда шырқалатын әндер салынып, өлеңдер де оқылды. Акция ... ... ... ... ... үкіметіне және жалпы қазақ халқы атына ашық хат ... ... бір жыл ... 2009 жылы ... ... ... ... сарайында өткен мемлекеттік тілді қолдау акциясына жүздеген адам қатысқан еді. Ал бұл жолы ... ... ... ... ... конгресс-холлындағы жиында залдағы орындардың жартысы бос тұрды.
Былтыр осындай акцияда сөйлеген қазақ зиялылары тіл мәселесін биылғы жиында да ... сөз етіп ... ... және ... ... руханияты
* Әлеуметтану және саясаттану
* Қазақша рефераттар
* Реферат
Бөлісу...
Ұлт тарихы тек қана саяси, әлеуметтік, қоғамдық оқиғалардан ғана ... ... ... ... ... ... ... құралатыны да белгілі. Сол игі дәстүрлерден тағылым ала отырып, мемлекет, әлеумет, жеке адам ... ... ... айқындайды. Халқымыз жүріп өткен ұзақ жолдың шежірелі күндеріне көз салсақ, тарих ата жадына тоқыған талай тағылымды ... ... ... ... ... ... ... асуларының бірі - Алаш қозғалысы. Бүкіл қазақ ... ... ... ... бұл ұлы ... тарихы мен тағылымы уақыт өткен сайын айқындалып келеді. Алаш қайраткерлері ... ұлт ... ... ... ... жолға салғаны белгілі. Сол зиялы қауым көтерген іргелі мәселенің бірі - тіл ... ... ... ... ... ... Қазақстанның тәуелсіздік мұраттарымен сабақтасып жатыр дегенде, ... тіл ... ... ... ... де ... екендігін аңғаруға болады. Қазақ тіліндегі басылымдар, ана тілінде білім алу, тілдің қоғамдағы мәртебесі, ана тілінде тәрбие беру, ... ... ... ... ... ... ... Х.Досмұхамедұлы, М.Шоқай, М.Дулатов, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, Т.Шонанұлы тағы да ... ... мен ... ... тауып жатты.
Алаш қайраткерлерінің сонау ХХ ғасырдың басында тіл туралы айтылған ой-пікірлерінің ХХІ ғасырдың басында өмір ... ... ... қоғамы үшін де маңызды болуы - біздің бұл салада атқарар шаруамыздың көптігін де ... ... ... тіл ... әлі де Алаш ... ... ... деңгейінде отыр. Сондықтан да жоғарыда есімдері аталған қайраткерлердің, қаламгерлердің ойларын ... ... ... ... ... ... Айталық, бүгінгі мектеп, ондағы қазақ тілінің жай-күйі, жас ұрпақтың қазақ бола отырып, Қазақстан мектебінде ... ... ... алуы және ... ... балаларының мыңдап, тіпті он мыңдап саналуы. Қазақ баласының орысша білім алуы ... сөз оның ... ... алуы ... ... Осыны ұлттық қадір-қасиетімі��ді қалпына келтіру жолында орасан істер атқарған Алаш зиялылары бұдан бір ғасыр бұрын ұғынып, ... де, ... де ... ... кезде Қазақстанның ақпараттық кеңістігінде қазақ тілі басымдыққа ие бола алмай отыр. Мынау ақпарат ... ... ... зор кеңістігі ақпаратпен байланысты екендігін білесіздер. Телехабарлар, газет-журналдар орыс тілінде болған соң, ... де, кіші де сол ... ... ... айналдырған. Өз тілін біле тұрып, өзге тілге үйір болудың ... бір сыры да ... Алаш ... бірі ... ... ... еді.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік тіл қазақ тілі екендігін айта бастасаң, тілдердің үштұғырлығын алдыға тартатын кейбір әдеттер пайда ... ... ... ... ... заманда көп тіл білу қажет те болар. ... ... өз ... көсегесін көгерткен дұрыс екендігін біразымыз түсінбей жүрміз. Бұл жөнінде Елбасы шешімді ойын, ... ... ... Ол кісі редакторлармен кездесуінде: деп, мемлекеттік тілді елегісі келмей, орыс тілі мен ағылшын тілінің қосағына ... ... ... ... ... ... ... басымдығын айқындап берді. Баршамыз, тіл саласының қызметкерлері де, тіл жанашырлары да, жастарымыз да қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесін, яғни ... ... ... ... ... ... ... басқалардан ерекшелендіріп тұратын маңызды рухани табиғатын түсінген Алаш қайраткерлері әрқашан тіл мәселесін ұлттан ... ... ... А.Байтұрсынұлы десе, М.Шоқай , М.Жұмабаев деп жазған еді. Ұлы ... ... ұлт ... ... ... ... ... ойлары да жатыр. Біздің заманымыз үшін бұл пікірлердің бағалылығы да осында. Десек те, тәуелсіздігіміз ат жалын тартқан азамат жасына ... де, ... ... ... ... ... түйсіне алмай жүргені шындық. Біздің басты шаруамыз, Астананың зиялы қауымының жұмысы қазаққа қазақша сөйле, ... ... ... ... ... ... деген сияқты жұмыстармен байланысты болып отыр. Бүгінгі халықаралық басқосудың да мақсатының бірі осындай шаруамен орайлас. Бұл күрес сонау Алаш ... ... ... аманат күресі, тәуелсіздігімізді тұғырлы етеміз десек, оны орындауға міндеттіміз. Бұл ... ... ... ... ... ... ... деп айрықша тоқталған болатын. Ұлттық бірегейлігімізді сақтауда Қазақстанның ғана емес, бүкіл әлемнің қазақтары тілдік бірегейлігімізді ... ... ... ... еуропалық өмір салтына көше бастаған қазіргі заманда ұлттық бірегейліктің ... - ана тілі ... ... ... да тіл бірлігі ең күшті біріктіруші факторға айналуы тиіс. Бұны баршамыз неғұрлым терең түсініп, осы бағытта маңызды, шешуші істер атқаруымыз ... бас ... - ... ... рух, ұлттық нышан қалыптасуы үшін көптеген нәтижелі шаруалар атқарылуда. Ұлт болашағы бүгінгі бүлдіршіндер ... ... ... бері 20 қазақ мектебі ашылды. Қазақтардың саны көпшілікке ... ... ... ... ... Күні кеше бір ғана қазақ мектебінің болғанын, қандастарымыздың жиырма пайызға жетер-жетпес болғанын айтсақ, Астананың қазақтана бастағанына ... көз ... ... жылы қаламыздың даңғылдары мен көшелеріне үш жүзден астам қазақы атаулар берілді. Атаулар ... ... ... айрықша орынға ие болған тұлғалардың есімдері, Қазақстанның әр түкпіріндегі жер-су атаулары молынан қамтылды. Олардың ішінде Алаш қайраткерлерінің барлығының дерлік есімдері бар. Біз ... ... ... ... ... ... ... шешілді деп отырғанымыз жоқ, бұл бағытта атқарылар ... әлі де шаш ... ... ... ең ... ... ... ана тілінде білім алуына баршамыз ықпал жасауымыз қажет. Олай болмайынша ... ... ... бүрсүгіні мемлекеттік қызметкерге өз тілін үйретіп тағы әуре боламыз. Мұны кезінде Алаш зиялылары уақытында аңғарған. Ұлт ұстазы Ахаң, ... ... деп ... ... ... алуының негізін айтса, Халел Досмұхамедұлы: деп тілдің сақталуы мен дамуындағы ... ... ... атап ... Бұл бағытта, әсіресе, Білім және ғылым министрлігі мақсатты жұмыстар ... тиіс деп ... ... ... баратын бүлдіршіндердің ата-аналарымен насихат жұмыстарын жүргізу қажет. Қазақ мектебінің білім берудегі артықшылықтарын көрсете білу керек. Күні ертең қазақ тілінің ... ... ... ... ... ... ... Ол үшін қазақ балабақшаларының, мектептерінің санын көбейтумен бірге білім берудің сапасын ... беру ... ... ... ... ... қолға алған абзал. Осыдан барып балаларға арналған кітаптар шығару, уақыт талабына сай кинофильмдер, мультфильмдер, мультимедиалық бағдарламалар шығару мәселесі туындайды. Өйткені ... ... ... ... ... ... Бұл салада мемлекет тарапынан жоспарлы жұмыстар жүргізілуі керек екендігі бесенеден белгілі. Сондай-ақ шығармашылық ... ... ... ... пайдаланып, осындай қажетті өнімдер шығаруды ойлағандары дұрыс. Алаш қайраткерлері өз заманында сол дәуірге лайық көркем ... ... ... құралдарын шығарды. Ал біз ХХІ ғасыр жетістіктерін пайдаланып, ақпараттық технологияның қазақ тіліндегі үлгілеріне бет бұруымыз керек.
Алаш қозғалысының 90 жылдығын ... ... ... ... жылы ... болатын. Біз бұл айтулы мерейтойды өткізуде, әсіресе, жастарға ден қойдық. Атап ... ... ... ... ... еске алу кеші Гуманитарлық заң академиясында, Халел Досмұхамедұлын еске алу кеші Медицина академиясында, Хайретдин Болғанбаевты еске алу кеші ... ... ... ... еске алу кеші ... ... және ... Алаш қозғалысының сипатын, маңызын, оның қайраткерлерінің өмір жолын жастарға ... ... ... ... оқу ... мен ... оқу орындарында, мектептердің көпшілігінде өткізілді. Осындай жұмыстардың қорытындысы ретінде 7-8 қарашада атты ... ... ... Оған шетелдегі Алаш рухты азамат Хасан Оралтай, көрнекті алаштанушы Мәмбет Қойгелдиев, көрнекті тіл жанашырлары Мұхтар Шаханов пен Смағұл ... ... ... ... ... Жүсіпов тағы да басқа да танымал қайраткерлер мен қаламгерлер шақырылған болатын. Осы ... ... ... ... ... ... ... театры әртістері дайындаған қойылымы Еуразия университетінде, Агротехникалық университетте, Заң академиясында ... ... ... ... оқу орындарындағы кездесулер, халықаралық конференция, қойылымы қала жастарының ұлттық санасына айрықша әсер ... ... соң ... жастар ұйымдары құрылды. Ендігі жерде жастардың өзі мәселе көтере бастады. Айталық, ... ... ... ... жастарымыз қатысып отырған депутаттарға тіл мәселесі, ұлттық рух, ұлттық ... ... ... ... мен талаптар қойды. Яғни Алаш тағылымы жастарымыздың ұлттық абыройын ұлықтауға деген сезімін оятты, ойларын өрістетті.
--------------------------------------------------------------------------------
АЛАШОРДА ҮКІМЕТІ ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛ ... ... , - деп атап ... [1]. Тәуелсіз ел тірегі - білімді ... ... ... күн ... ... келесі мәселе - білім беру, ғылымды дамыту. Бұндай күрделі екі мәселені жүзе асыру үшін ана ... ... ... ... Ал тілімізді толыққанды меңгеру үшін өткен тарихымызға талдау жасамасақ тағы да ... ... ... ... ... ... болжау мүмкін емес. Яғни, тарихы жоқ елдің болашағы бұлыңғыр. Мұхтар Шаханов - дей ... ... жері - түп ... айбыны,
Туған тілі - сатылмайтын байлығы.
Туған дәстүр, салт-санасы, ... шуақ ... ... - десе ... ... ... ... бергі тарихындағы XX ғасырдың алғашқы ширегін деп ... ... ... Бұл ... ... ... ... Ресейдің аса үлкен ғылыми, саяси орталықтарында білім алған, сол ... ... ... ... бет алыс ... әбден хабардар, экономика, құқық тарихы мен теориясын терең меңгерген қазақ зиялыларының үркердей озық ойлы тобы шықты. Олардың басым көпшілігі ғылымға емес - ... ... емес - ... ... ... ... ... баррикаданың арғы бетіне шығып, өз елінде, өз жерінде отырып азап шеккен қазақ халқының мұң-мұқтажын қорғауды мақсат еткен Алаш партиясын ... Ел ... ұлы ... ... асыратын атқарушы билік органы - үкіметін құрып, ұлттық-аймақтық негіздегі мемлекеттігін жариялауға талпыныс жасады. ... ... ... ... ... ... ең биік белес болған XX ғасыр басындағы осы бір қазақ зиялылары алдыңғы қатарлы тобының саяси қызметі де, ... ... да, ... ... ... ... да ұзақ ... бойы жабық тақырып саналып, зерделі зерттеулерге объект бола алмады. ... ... ... - тұл, ... ... - күл еді. ... саяси күрес тарихын, үкіметінсіз экономикалық ілімдер мен реформалар тарихын, ... ... ... Алаш ... ... ұлт ... ... мемлекеттік тіліміздің тарихын қалыптастыру мүмкін емес [3].
Тарихты халық жасағанымен, қоғамның тарихи даму заңдылықтарын реттеп отыратын ... мен ... ... ... ... нақты тұлғалар жүзеге асыратыны белгілі, осы салада мемлекеттік тілдің де атқарар қызметі зор.
Қазақ жері екі ... ... ... ... қол ... болған жылдарда қазақ халқының өз тағдырын өзі ... ... ... көк ... ... ... алған бірегей саяси тарихы бар халық түгелдей империялық ... ... ... ... ... белгілі.
Қазақ қоғамының осы бір қасіретін халықтың озық ойлы, көзі ашық өкілдері аңғара бастады. Олар халықты саяси күрес ... ... ... ... ... ... 1917 ... Ресейдегі қос төңкеріс еді. Патша үкіметінің тақтан құлауы саяси күресті одан әрі қыздыра түсті. Қазақ зиялылары саяси ... ... ... жалтақтамай, жанқиярлықпен күрескен көрнекті тұлғалар шықты. Олар: Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Ж.Ақбаев, Ә.Ермеков, Х.Досмұхамедов, Ж.Досмұхамедов және т.б. ... Олар ... ... қазақ халқының саяси-сезімінің қалыптасып, оның саяси күреске ұласуына барынша кедергі келтіріп отырғанын бірден түсінген еді.
1917 жылы ... ... ... ... ... деген ұлт зиялыларының басын бір жерге қосуға мүмкіндік әкелді. 1917 жылдың сәуір-мамыр айларында ... ... ... ... қазақ сиездері өткізіліп, қазақ комитеттері құрыла бастады. Олардың жекелеген өкілдері Уақытша үкіметтің жергілікті органдары болған облыстық және уездік ... ... ... ... жылы ... ... ... (Торғай облыстық), Орал (Орал облыстық), Семей (Семей облыстық), Омбы (Ақмола облыстық) т.б. ... ... ... ... ... ұлт ... белсене кірісті.
Орал облыстық қазақтардың 1-ші сиезі 1917 жылы 19-22 сәуір ... Орал ... ... ... ... ... комитетінің төрағасы Ғұбайдолла Әлібеков ашып, құттықтау сөз сөйледі. Осы сиезде бірінші ... ... ... ... Уақытша үкімет туралы және жүріп жатқан импералистік соғысқа көзқарас туралы мәселелер қаралды.
Сиез төрт күнге созылды, сиездің соңғы төртінші күні ... ... ... және т.б. мәселелер қаралды. Сиез делегаттары Орал облысында қазақтар арасында бастауыш, орта, ... ... беру ... ... деп ... ... ... қабылдады:
- мұғалімдер сиезін шақыру қажет;
- Орал қаласында уақытша орта оқу ... ашу ... ... ... ... ... ... балаларына арнайы оқу орнын ұйымдастырып, оны қазақтар қаражатына салынған бұрынғы кәсіптік мектептің үйіне орналастыру жөн деп табылсын;
- қазақ ... ... ... ... ... деп ... ... басқа да мәселелер қаралды, басқа қаралған мәселелерді қосқанда саны 23-ке жеткен. Орал сиезінің қарарында облыс орталығында орта мектеп ашу және ... ... ... халық ағарту ісін реформалау мәселелерін талқылау үшін мұғалімдер құрылтайын шақыру ... ... ... ... Жаһанша Досмүхамедов: , деп өз ойын білдіреді [5]. Жаһаншаның жалынды сөзінде ... ... ... мен оның ... ... оның ... аясы ашық түрде айқын айтылғанын біздер ұғынуымыз ... ... ... 1986 жылғы желтоқсан оқиғасының құрбандары болған жастар да Жаһаншаның ой-пікірін қайталағанын біз еске ... кете ... XX ... ... алаш ... халықты ұлтаралық бірлікке шақырды, олар ұлтшылдықты арқау еткен жоқ, керісінше ұлтын сүйген ұлтжанды азаматтар екенін танытты.
1917 жылы 21-28 ... ... ... ... атты ... құрылып, бұл сиезде 14 мәселе қаралды. Осылардың ішінде ерекше атайтынымыз:
1) Мемлекет билеу түрі;
2) Қазақ облыстарында автономия;
3) Жер мәселесі;
4) Оқу ... және т.б. ... ... түрі ... ... ... ... республика болу керек деп көрсетілген Н.Мартыненконың атты құжаттар жинағында [6]. Ал 1917 жылы 24 маусымдағы ... ... ... ... ... ... айтылған. Қазақ мемлекетінің әлде Федеративтік Россияның бір автономиялық бөлігі болғаны жөн бе? Қазақтар өз бетімен тәуелсіз ел бола ала ма, әлде ... ... ... одақтасқан жағдайда жете ме деген сұрақтар талқыланды [7].
Бірақ бұл ... ... ... келе ... Ал жер ... ... ... қалдырылды. Күн тәртібінде айрықша мәнге ие болған дін, оқу-ағарту, әйел мәселелері және сот ... ... ... ескі сот ... () ... ... ... тиіс болды. Келесі мәселе оқу-ағарту саласы: , жүргізілу керектігі айтылып, тіл мәселесін ... ... ... және ... берудің тегін болуы талап етілген. Білім алудың орта, арнайы, жоғарғы ... да ... ... 21 ... күні ... Алаш ... ... жобасы және сиез материалдары жарияланды. партиясының өмірге келуі үлкен саяси мәселе еді. Сол кездегі қазақ ... ... ... де, ... ... де, алғашқы қазақ тілінде басылымдар шығару қарекетімен де, көркем творчествомен де айналысқанын көруге болады. партиясы программасының жобасындағы тоғызыншы тарауда ... оқу ... ... кімге де болса ашық, ақысыз болуы;
- жұртқа жалпы оқу жайлы; бастауыш мектептер ана тілінде оқылады;
- қазақ өз ... орта ... ... ашуға;
- оқу жолы өз алдына автономия түрінде болуы;
- үкімет оқу ісіне кіріспеуі;
- мұғалімдер-профессорлар өзара ... ... ел ... кітапханалар ашылу туралы айтылады.
- газет шығаруға, кітап бастыруға еркіншілік - деп ... ... 5-13 ... ... ... ... ... сиезі өтеді. Сиездегі қаралған аса маңызды мәселелер: қазақ-қырғыз автономиясы; милиция құру; ұлт ... оқу ... ... ... ... жариялау мерзімі туралы қызу тартыстар бірнеше күнге созылды. Осы сиезде Алаштың аяулы азаматы Міржақып Дулатов баяндама ... ... ... ... мен ... ... ... тілінде оқулықтардың жетіспейтінін, сондықтан міндетті түрде ұлттық мектептерді құру ... ... тиек ... Осы ... бойынша құрамы 5 адамнан тұратын бастауыш және орта мектептерге арналған қазақ тілінде оқулық ... ... ... ... орталық ұлттық кеңеспен бірге болу керек. Комиссияға оқулықтан басқа да ... ... Атап ... ... ... арналған бағдарламалар; мұғалімдерге арналған нұсқаулар; бала тәрбиесі жөніндегі кітаптар; барлық қырғыз-қазақ мектептерінде ... ... беру ... ... ... ... ... жазу үлгілерін енгізу; қазақ тіліне пайдалы кітаптарды, брошюраларды аудару т.с.с.
Комиссия 1918 жылдың басынан ... ... ... ... ... ... ... баспаға жариялап отыру қажет. Комиссия құптамаған окулықтар басылымға шығарылмайды. Комиссия жұмысына қаражатты облыстық земстволар ұлттық ... ... тиіс ... ... ... көріп отырғандай, жаңадан құрылып жатқан үкіметі алғашқы сағатынан ... ... ... ... ... зор ... бөлген. Жас ұрпақтың туған тіліне деген сауаттылығын арттыру үшін, ана тіліндегі оқулықтарды ... ... Бала ... ... ... қиын ... жаңаша бетбұрыс, бұл болашаққа деген сенім еді. Білімді жастар, еліне салауатты да ... ... ... деген үміт болатын-ды [9].
Орынбордан қайтып оралған бойында Жаһанша, Халел Досмұхамедовтер қазақтың батыс ... ... ... құруға кірісті. уақытша үкіметі - XX ғасырдың басында Жайық өңірінде орнаған ... ... Ол 1918 ... ... ... ... ... өткен ІҮ Орал облыстық қазақ сиезінің қарарымен құрылды. уақытша үкіметінің атқарған істері: жерге жекеменшікті жойып, оны халықтың меншігі деп ... ... ... уәлаяттық, уездік соттар іске кірісті; ақша-финанс жүйесі жасалынды; халыққа өз ... ... ... үшін ... ... ... редакторы болып Ахмет Мәметов жұмыс атқарды. Ол М.Мәметованың әкесі, көрнекті Алашорда қайраткерлерінің бірі); жерді пайдалану, ... дін, сот, ... ... ... ... қаулы-қарарлар қабылдады.
Осыған қоса, іс-қағаздарын ана тілінде жүргізу туралы мәселе айқын жолға қойылды. Білім беру ана тілінде болуы керек ... ... ... тілінде болуына ерекше назар аударған [10].
1918 жылы 1 сәуірде ... және ... ... ... ... ... ... өкіметінің басшысы В.И.Ленинмен және Ұлт істері жөніндегі халық комиссары И.В.Сталинмен кездеседі. атты ұлттық автономиялық үкімет құрылғанын, ... ... ... ... мәлімдейді. Бірақ мемлекетінің қойған талап-тілектерін Орталық Кеңес өкіметі ... ... ... де РКФСР-дің ұлт істері жөніндегі комиссариатының құрамында қазақ бөлімі құрылады ... деп ... ... ... ... [12] тіл ... ... XX ғасырдың басындағы Алаш қайраткерлерінің қазақ қоғамындағы басты ағымдарының бірі - автономиялық басқару жүйесіндегі мемлекеттік құрылыс болса, ... - ... тіл ... еді. Ана тіліне деген үлкен жауапкершілік еді. Алаштың арыстарының бірі - Ахмет Байтұрсынов - десе [13], Күнбатыс ... ... ... ... , - ... [14].
Батыс Алашорда үкіметі жетекшілерінің бірі Х.Досмұхамедұлы тіл туралы: , - деген ... ... [15]. ... ... орнағаннан соң 1924 жылы Орынборда маусымның 12-сінде Қазақ ... ... ... ... ... Осы сиезде 12-13 жыл бойы қолданылып, орнығып қалған қазақ ... ... ... ... ... ... ... қабылданған альфавиттің мәні жөнінде, дыбыс әдісімен оқыту ісі ... ... ... [16]. Ал 1927 жылы ... жазу (графика) мәселесіне арналған конференцияда А.Байтұрсынов сиезде айтқан пікірін қуаттай келе: , - деп өз ойын ... - ... ... ана ... ... ... көп күш ... адам. Осы талапты жүзеге асыру үшін А.Байтұрсынов қазақша сауат ашатын тұңғыш әліппе құралын жазды. Ол ... ... ... рет 1912 жылы ... ... 1925 жылы ... 7 рет қайта басылады.
Ал 1926 жылы жаңа түрін жазып ұсынады, бұл ... ... ... 1926 жылы ... ... баспалары бірігіп шығарған [18].
Қазақ тілін талдап-тануда ... ... және бір ... ... ... керек. А.Байтұрсынов тіл мен әдебиет қана емес, этнография, ... ... де ... айту ...
Ахмет Байтұрсынов XX ғасырдың 20 жылдарында Қазақстанның оқу-ағарту комиссары, Алаш қозғалысының мүшесі, ғылым, әдебиет, өнер ... ... ... ... деп ... [19]. ... басында Алаш ардақтылары Қазақ АССР-ның Қазақ-Қырғыз Білім ... жас ... ... ... ... мәдениетке сүйреуде жан аямастан қызмет етті. Білім Комиссиясы жұмысына Мағжан Жұмабайұлы, Мұхамеджан Тынышбайұлы, Сұлтанбек Қожанұлы, ... ... ... ... ... ... Иса Тоқтыбайұлы, Санжар Асфендиярұлы, Халел Досмұхамедұлы т.б. қатысты [20].
XX ... ... Алаш ... көтерген тіл мәселелесі бүгінгі XXI ғасырдың да ең өзек жарды мәселесі ... ... - ... ана ... ... де сүюге, қастерлеуге тиіспіз.
--------------------------------------------------------------------------------
Ел-жұрт болып көптен күткен доктринасы Мемлекет басшысының ... ... ... Бұл ... ... ... ұйым ... ұлт жанашырлары - ел ағалары мен ... ... сала ... осы ... ... ... жобасы өткір сынға ұшырап, оны талқылау тоқтатылған болатын. Бұдан кейін келісімге келген билік пен ... ... ... ... ... және ... қауым өкілдері біріге отырып, жаңа доктрина жобасын жасап шықты. Сөйтіп, бір жарым ай бойы ... ... ... жаңа ... өзгеше мәтінді доктрина өмірге келіп, Президент әкімшілігі тарапынан құрылған қоғамдық комиссияның назарына ұсынылды. Ұлт жанашыры, ақын Мұхтар Шаханов, КСРО ... ... ... ... ... ... ... Смағұл Елубай, сенатор Қуаныш Сұлтановтар бастаған 22 адамнан құралған комиссия жобаны мұқият зерделеп, оң бағасын берді. ... ... ... ... ... пікір-пайымдардың дәні бары ескерілмей қалмады. Нәтижесінде оны дайындаған топ өкілдерінің айтуынша, ... ... ... сай ... ... келді.
,- дейді қозғалысының төрағасы Дос Көшім.
Қазынаның кіріс-шығысына - ... ... ... ... жоспарлаудың және бюджеттік бағдарламалардың орындалу жайы қаралды. Үкімет басшысы стратегиялық ... мен ... ... ... қаржыны тиімді жұмсау қажеттігін ескертті.
Кәрім Мәсімов Мексика түбегінде компаниясының қалқымалы қондырғысының ... ... ... орын ... қайғылы оқиғаның АҚШ-қа зардаптарын тигізгендігін, бұл өз кезегінде осы компанияның жұмысына қатысты көп сұрақтар туындататындығын айта келе ... және газ, ... ... ... министрлері Сауат Мыңбаев пен Нұрғали Әшімовке жедел жұмыс тобын құрып, Каспийдегі мұнай өндіру жайына тексеру жүргізуді ... ... ... ... ... ... бірінші орынбасары Өмірзақ Шөкеевке азық-түлік бағасының өсуіне жол бермеу жайымен айналысатын жұмыс тобын жедел құруды тапсырды. Сондай-ақ бәсекелестікті қорғау агенттігінің ... ... ... ... бірден сезінетін азық-түлік, жанар-жағармай бағаларының бақылауда ұсталуы қажеттігі ескертілді.
Үкімет отырысында қаралған ... ... ... ... ... ... қатысты үкімет кеңсесінің басшысы Ғабидолла Әбдірахмановтың, экономикалық даму және сауда министрі Жанар Айтжанованың баяндамалары тыңдалды. ... ... ... келе ... басшысы бюджеттік үдерістің тұрақтылығы бірінші орында тұру керектігін баса айтты. дей келе, еліміз қазынасының кірісі қаншалықты болса, шығысы да ... ... ... ескертті. Бұған әрбір министрлік пен ведомство өздеріне тапсырылған қызметті дұрыс ұйымдастыра ... ғана қол ... ... ...
Ардагерлерге арналды
Бүгінгі таңда елімізде Ұлы Жеңістің 65 жылдығына арналған шаралар кеңінен ұйымдастырылып, ардагерлерге құрмет көрсетіліп, ардақталуда.
Осындай шараның бірі - ... 28 ... ... Ауыл ... ... ... еткен соғыс және тылдағы еңбек ардагерлеріне арналған жиын болды. ... ... ... ... Отан үшін от ... ұл-қыздарымыздың ерлігі жөнінде кеңінен сөз болған салтанатты жиынға ауыл шаруашылығы министрі Ақылбек Күрішбаев, министрліктің орман және аңшылық шаруашылығы ... ... ... Нысанбаев қатысып, ардагерлерді Ұлы Жеңістің 65 жылдығымен құттықтады.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің Алматы қаласы бойынша аумақтық инспекциясының бастығы ... ... ... ... жиында соғыс және тыл ардагерлеріне І, ІІ және ІІІ дәрежелі төс ... мен ... ... тапсырылды. Құттықтау рәсімінен кейін майдан даласындағы қаһарман ерлігімен, тылдағы ерен еңбегімен бейбіт күнді жақындатқан ардагерлерге арналып ... ... ... ... ... ... ... 94 (574)ЖАСТАРДЫҢ ЖҮРЕГІНЕ ЖАРА САЛҒАН ЖЕЛТОҚСАНЕ.Төлеубек, Т.Қ. ҚасеноваЫ.Алтынсарин атындағы облыстық дарынды балаларға арналған қазақ гимназия-интернаты, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан тәуелсіздігіне 15 жыл! Ал сол Тәуелсіздік тұғырына жету жолында талай жыл күреспен арпалысып ... Иә, дана ... ... ... ... ... бекер айтпаған. Бірлік болмай, патшаның отарлық саясатының қыл ... ... ... ... ... халық өзінің кешегі азат өмірінің көзден ұшқанын аңғарады. Тек аңғарып қоймай, кешегі даланы еркін жайлаған халық атқа қонды. Кенесарыдай ... ... бар ...... ... еді. Сол ... жолында өз өмірін құрбан етті .Сын сағатта өз ... ел ... ... ұстады. Наурызбай, Ағыбай, Басығара, Жоламан батырлар да Кенесары хан қозғалысын қолдап, оны пір ... ... ... осы ... ... әлі де ... ... жауға аттанар ерлері барын танытты. Исатай мен Махамбетті де ереуіл атқа ер салдырып, егеулі найза қолға алдырған, еңку-еңку жер ... ... ... ... ... садақ асындырған, біртіндеп жауды қашырған да сол, ұлы жол, азаттық жолы еді ғой! Тәуелсіздік үшін күрес бір сәт те ... ... ол ... ... ... қат- қабат жарға соғып жатты. Кеңес тарихы болса олардың әрбір толқынын бір-бірінен айырып алып, аймақтық оқиғалардың қатарына жатқызды. 1916 жылғы ... ... де осы ... ... ... Ал ... 1916 жылғы оқиға империяның бүкіл шығысында болды. Ол сонау Азия, Африка, Оңтүстік Америкадағы ұлт-азаттық қозғалыстардың ешқайсысынан кем ... ... ... ... ... ... ғұмырында ұйыса, қанаттаса жүрген халықтардың Жер-Анадан қоныс тауып, құт мекенге айналдырған шекаралы, шекті аймағы қалыптасқаны мәлім. Бірінікі ... ... ... көлді болар, бірінікі нулы болар, бірінікі сулы болар ─ ... ... ... кір жуған жер әр адамда болатындығы айдай анық. Дана бабаларымыздың ең асыл армандарының бірі ─ ... ... ... ... деп, ... ... езіле тілейтін аңсарында қандай ғажап астар бар екенін есіңе еріксіз түсіресің.Қазақ батыры Шынқожаның ... жау ... ... жан ... шайқасқан жауынгерлер өздері пір тұтқан батырдың бір ғана саусағын алып шығып, оны сол Аягөзге құятын Нарын маңындағы ... ... ... тебірене жазған поляк жиһанкезі Янушкевич далалықтардың бойындағы елге деген, жерге деген сезімінің, еріне ... ... ... екендігіне таңданыс білдіреді.Қай кезден де отаншылдық сезімнің барлық халықтарға тән, жоғары екендігі ... ... да ... ... ... ұлы ... асқар сүйіспеншілік, туған жерге деген қастерлі, қасиетті сезімдер ─ үлкен ... ... ... ... ... ... ұлы планетамызда әлем халықтары арасында өзінің бүкіл болмысымен, мінез-табиғатымен, тарихымен, тілімен, ділімен, ... әсем ... тағы да ... сан ... ... ешбір қайталанбас қазақ халқы бар. Қазақ халқының бір ғана шаңырағы, бір ғана ұлы ... бір ғана ... бар. Ол ─ ... Елі, ... ... ... Жері, барша қазақ халқының кіндік қаны тамған жері ─ Қазақстан!1930 жылдардағы Шұбартау, Созақ көтерілістерінің қайсысын алмасаң да, ... ... да ... ... бағытталды. 1986 жылғы Желтоқсан ұлттық қозғалысы да сол көтерілістердің заңды жалғасы еді.Тоталитарлық тәртіп өз халқынан митингілерде, мерекелік шерулерде ... ... ... ... ... бағытталған бірауыздылықты талап етті. соңғы жылдары халықтың тоталитарлық тәртіпке деген үнсіз қарсылығы ... ... еді. ... ... ... ... бет-пердесі аспанға бірақ ұшты. кезеңі ішінде үстемдік ... ... рет ... ... сыр бере ... байқайтындай өте бір өжет қарсыласуға килікті. Оқиға салдарын жою үшін Кеңестік тәртіп аппараты ... ... ... Қорқытты, үркітті. Көтерісшілер қатаң жазаланды. Көпшілігінің өміріне де, көңіліне де жазылмас жара түсті. Ләззат, Сәбира, ... ... ерте ... Олар ... ... ел ... деп талпынған, шындық жырын жырлаған, халқымыздың жас өркені еді.Дүниені дүр сілкіндірген, тәуелсіздік туын ең ... ... ... ... ... ... шындық мерзімді баспасөз беттерінде аз жазылған жоқ. Сонау қылышынан қан тамған „колбинизм заманының" ... деп, ... ... ... ... ... батыл айта білген қазақ ақын-жазушыларының есімін бүгінде бүкіл әлем таниды. ... ... ... деп ... ... кейбірі прокуратура бөлмелерінде сарылып, жауапта отырған күндері де болды. Әділдік қашан да жеңбек. 1992 жылы 21 ақпан күні ... ... ... Пленумы болып өтіп, алты алаштың алақанына салып, ардақ тұтқан жас азаматтары - ... ... ... ... ... ... ... және басқа желтоқсан қаһармандары толық ақталды. [„Желтоқсан ... ... ... ... оқиғасында шектен шыққан зұлымдықтар болды. Соның дәлелі ретінде ... ... ... көрген былай дейді: [93ж. желтоқсан №10] ─ деп дәл бағалаған.Желтоқсан пәлен жылдар бойына мызғымас қамал ... ... ... ... ... ... көбесін күйретіп, ақыры жер бетінен жойылып тынуына ұрындырған пәрменді соққы болып тиді. Осы ... ... ... ... ішкі ... ... бар оқиға (ұлттың өзін-өзі тану сезімінің оянуы), екіншіден, жалпыодақтық деңгейдегі (одақтас республикалардың егемендігіне ... ... ... ... ... ... маңызы бар (социалистік лагерьдің күйреуінің басталуы) аса салихалы көп сипатты әлеуметтік сілкініс ─ атышулы тарихи феномен ... ... да ... ... ... жазушы, мемлекет қайраткері Әбіш Кекілбаев. 86-ның Желтоқсаны ... ... ... ... өсуіне айырықша ықпал етті, қазақтың өзін-өзі тануын, ұлттық ... пен ... ... ... ... ... Бұл күн ─ жалынды жастарымыздың тәуелсіздік көксеген рухы алаулаған күн! Бұл күн ─ ... үшін ... ... үшін ... ... бәйгеге тіккен күн! Сондықтан да, бұл күн ешқашанда ұмытылмақ емес, қандай жағдайда да болсын, атаусыз қалмақ емес. Олай ... ... ... ... болған Желтоқсан еліміз бен жеріміз үшін, қабырғалы халқымыз үшін, ұлтымыз бен ұлысымыз үшін маңызы зор тарихи ... ... ... бәрі өң бе, түс пе, ... бе, ... бе? Біздер бұл қанды оқиғаны көрмесек те, көргендей күй ... ... ... Осы ащы ... неге ... не ... ... отыр? Біздің ойымызша, жоғарыда отырған кейбір ағаларымыз кезінде осы желтоқсандықтарды қолдамады, қарсылық білдірді, жалтақтады, енді шындық ... ... елге ... болудан қорқады деп ойлаймыз. Оны мен ашық айтатыным газет беттерінде еміс-еміс айтылып та, жазылып та ... ... ... бір кездегі басшылары да кезінде қателесіп алып, қазір жоғары лауазымда отырған жайлары бар. Жарайды 30 жыл өтсе де ... бір ... ... біз ... Рух туы ... ... ... тас лақтырып қарғыс айтпай, одан сабақ алып, жіберген қателігімізді қайталамай, найзаның ұшымен, рух-намыстың күшімен ... ... ... ...... ұрпақтың парызы. ... ... ... ... 1992 жыл2. қоғамының дүниежүзі ұлттар қауымдастығы>> газеті № 10 (40 ) ... 1993 жыл3. ... >> ... №12, 2003 жыл4. ... ... №51, 17 желтоқсан, 1996 жыл5. М.Шаханов газеті №37 (89), 2006 жыл. 3-бет.6. Т.Молдағалиев ... 2006 жыл. ... ... және ... №6, 13-желтоқсан, 2002 жыл. жыр жинақ Павлодар қ. 2001 жыл8. Б.Жүнісбекұлы ... №10, 1996 жыл9. ... ... 2006 жыл. ... ... ... №136, 28-қараша, 1996 жыл11. М.Садықұлы журналы №11, 1996, 23-бет12. Т.Айтбайұлы,Т.Зейнәбін Алматы, 1992 жыл13. ... ... ... ... Рысқұлбеков 1994 жыл.15. Н.Ә.Назарбаев Алматы. Атамұра 2003,34-бет. Алматы 1999, 221-бет16. ... ... 1998, ... 17. ... ... ... ... 1996 жыл 94, 200, 260-беттер18. Желтоқсанға қатысқан жерлестермен ... ... ... ... аты-жөні: Төлеубек Еркежан Төлеубекқызы 2. Ғылыми дәрежесі, ғылыми атағы: жоқ3. Мекеме, лауазымы: Ы. Алтынсарин атындағы дарынды балаларға арналған облыстық қазақ ... 10 ... ... Мекен-жайы (индекс көрсету міндеті): Ш.Айманов көшесі, 35 үйТелефон (халықаралық байланыс кодымен, ұялы): ... ... ... E-mail ... Gimn-int @ mail.ru.6. Факс: (3182)533268; 7. Мақала тақырыбы: Жастардың жүрегіне жара салған желтоқсан.8. Секция: Әдебиет9. Керекті ... ... ... үй ... ... ... иә Мен Секция мәжілісінде баяндамамен сөз сөйлеуді қалаймын.
Таңдайымыз өрісті оймен ...
* ... ... ... сен боп ... ... 2. ... өрісті оймен татымақ 3. Есепсіздің несібесі озар ма ? 4. ... ... жану үшін ... ... табу үшін ... болып қалу үшін ғаламда,Үлкен арман керек екен адамға. 5 Тұлпарды сүрінбейді деп,Асауды мінілмейді деп Ақ көйлекті кірлемейді деп Қара ешкі ... ... ... деп Кім ... ... ?6 ... ... деп,Асылды қорлатпайды деп,Кім айтты саған? 7 Адалдық деген -әлемнің ұлы байлығы.8 Ән туады мұраттан,Ой туады сұрақтан 9 Қара күштің адымы әр кез ... 10. ... ... аман ... 11. ... ұлт айналмайды ұлы елге. 12. Барлық батыл ойларыңның алды- күрес, арты- дау 13. Фарабиден -деп сұраса,,- депті ... 14. ... жұрт ... ... ... ол- қос ... әні ғой 16. ... - қырдың сәні17. Перзент болу оңай ма толыққанды,Зерттеп өс,- деп,- айдарлы алыптарды?18. Шын өнерді ... да жеңе ... ... рух ... ... мүдде, басқа заң Ғасырды асар әдебиеті, өнері ұлы болмаса, Ұлт даралық таба алмайды Және ұлы боп ... ... 20. ... ... етіп келген- намысы21. Құдіретті күш кетпесін сөзіңнен!22. Жомарттық- бұл мәңгі арымас қайсар күш ... ... ... ... тіл мен ... ... ... әйгілеген ой- парқымен, білекпен,Мақсат, мүдде, тағдырын да өзіңізбен бір еткен.25. Заманы сыртқа тепсе, тасбақадан бақ шабан.26. Күш пен ақыл ... ... ... ... ең ... 27. Сом алтынның қадірі жоқ қолдағы.28. Шын өнердің мәнін білер,Сөздің сәнін, ... ... Саф ... ... тұту және ... ... Тек әділ сын- ел ... мақтау өлтіреді31 Іңкәр тірлік жолындасын қимылыңа мән бер ... ... де еңсе ... ердің басты құралы.32. Нағыз қыран мәңгі ардақтап өтер болар өз көгін,Өзіңді- өзің ұмытпа біл, бақыты үшін өзгенің 33. ... өрті бар. ... ... Болу ... ... төрт ана:Туған жері- түп қазығы, айбыны,Туған тілі- мәңгі өнеге айдыны,Жан байлығы, салт-дәстүрі- тірлігі,Қадамына шуақ шашар ... Және ... ... ... бұл төрт ана- ... тынысы,Төрт ана үшін жалған күрес- күрестердің ұлысы.36. Қолбасшының басты ерлігі- жау рухын жеңуде.37. Алмас ... ... ... аз оны ... ... бір ... білу- бір өнерҚұрсай білу- бір өнер.38. Махаббтта бір-ақ заң бар,Ол- адалдық заңы. Мұхтар Шаханов өлеңдерінде кездесетін афоризмдер
ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ПАТРИОТИЗМНІҢ НЕГІЗДЕРІ МЕН ... ... ... мемлекеттік педагогикалық институты, Тараз қ.
Ерте заманда қазақтың тілінде "патриотизм" ... сөз ... Бұл ұғым ... ... кейін сөз қорымызға енді.
Патриотизмнің негізгі мағынасы әр азаматтың ұлтын, Отанын сүюден туындайды. "Патриотизм"-гректің сөзі. Оның қазақшасы-жерлес, ... ... ... яғни ... ... сүю, оны ... ... ежелден басқа халықтардай Отанын, ұлтын сүйген. Батырларымыз бастаған қазақ халқы Отанын, жерін, ұлтын ... ... ... ... ... ... Оған ... мақал- мәтелдері дәлел. Мәселен, туған жер-отан туралы мақалдар-мәтелдер:
"Туған жерге туың тік".
"Ит тойған жеріне,
Ер туған жеріне".
"Туған жердей жер болмас, ... ... ел ... (1) т.б. ... кете ...
Мақал-мәтелдердің өзі қазақтың елін, жерін, отанын сүюуінің негізі болып табылады.
Қандай бір халық болмасын отанын, елін, ... ... жоқ. ... ... қазақ халқы да жалпы шығыс, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... сүюге жастарды тәрбиелеу көне заманнан өзімен бірге дамып келеді.
Бірақ ... ... ... таза ұлттық патриоттық тәрбиені жалпы кеңестік патриоттық-интернационалдық тәрбиемен алмастырды.
Біз интернационалдық ... ... ... ... ... ... жағдайында тәрбиенің бұл саласы бүгінде де қажет. Бірақ патриоттық осы тәрбиенің түпқазығы болуы тиіс.
Осыған орай қазақтың ... ... ...
Төле Би:
"Бір үйдің баласы болма,
Көп үйдің санасы бол.
Бір елдің атасы болма,
Бар елдің ... ... ... түбі ... түбі ... ... күшімен,
Ақ найзаның ұшымен,
Ел болуды ойлаңдар".
Қазыбек Би:
"Алтын ұяң-атаң қымбат,
Құт берекең-атаң қымбат,
Аймалайтын анаң ... апаң ... ... ... ... елің ... ... ар қымбат,
Өзің сүйген жар қымбат".
Әйтеке Би:
"Екі адам керіссе, оның арты қызыл шоқ,
Біз үш жүз керіспейік, ... ... ... де ... елін, жерін, отанын сүюуінің негізіне жатады.
Немесе қазақ халқының өз елін шапқыншылықтан қорғауда ерлігі аңыз ... ... ... ... ... Ер ... Ер Сайын, Ер Қосай, Қамбар, Ағыбай, Қабанбай, ... ... ... ... Сураншы, Саурық, Сырым, Исатай сияқты батырлар жастайынан халық тәрбиесінің бесігінде тербеліп өскен. (3) ... жыры да ... ... ... ... ... негізі болып табылады
Осыған қоса бабаларымыз, ел қорғаған азаматтарымыз: Бәйдібек баба, Қойгельді, Сыпатай, Сәмен, ... ... ... ... ... ... ... т.б. істеген ерліктері бүгінгі қазақстандық патриотизмге негіз бола алады.
1941-1945 жылдардағы соғыста 1 миллион 200 мың ... ... ... ... көбі елге ... Сол ... мерт ... жылы соғыстың алдыңғы шебі Брест қамалын қорғауда ерлік көрсеткен қазақстандықтар: Г.Жұматов, Ш.Чултуров, Қ.Иманқұлов, Е.А.Качан, Ш.Сулейменов, М.Ниязов, Т.Сатыбалдин, ... ... ... ... тас жол ... ... ... В. Панфилов, Бауыржан Момышұлы басқарған 316-ыншы атқыштар дивизиясы, оның ішінде 28 ... ... ... ... ел ... ... айналды. (4)
1941-1945 жылғы соғыста 500 дей қазақстандықтар Кеңес Одағының ... ... ... ... Қазақстан Одақтағы халықтар арасында ұшінші орында.
Солардың ішінде Кеңестер ... екі рет ... ... алғандар: Т.Бильгельдинов, И.Павлов, С.Луганский, Л.Беда. Батырларымыз М.Ғабдуллин, М.Бөкенбаев, С.Баймағамбетов, С.Шәкіров. Батырлықпен көзге түсіп, ... ... ... ала ... ... ... А.Сухамбаев. Қазақстандық партизандар: Г.Омаров, С.Төлешов, Қ.Қайсенов, Ә.Шәріпов, М.Мұқанов. Қыздарымыз ... ... ... ... ... Одағының батыр атағын алғандар (4). Осылардың ерліктері де қазақтың елін, жерін, отанын сүюуінің негізі екені айқын.
Қазақстандықтардың Отан соғысындағы ерліктері ... ... ... ... ... ... ... сұрапыл соғыс жауынгерлерінің ерліктерін дүниежүзіне паш еткен. (5)
Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін, көп ұлтты Қазақстан Республикасы өзінің ән-ұранын, ... ... ... ... ... ... алға ... басу керек болды. Еліміздің тұңғыш Президенті болып Н.Ә.Назарбаев сайланды.
Бұл кезеңде "кеңестік патриотизм мен интернационализмді ... ... ... деген сұрақ тұрды.
Осыған орай кейбір азаматтардың арасында: "Бізге тек ... ... ... ұлтжандылығы керек" деген сыңай танытты. Біз мұны бүгінгі таңда дұрыс ... деп ... ... көп ... мемлекетте басқа ұлт өкілдерін де сыйлауымыз керек. Оларда да ұлттық намыс бар. ... ... ... татулықта, ауызбірлікте бірге еңбектеніп, оқып білім алу қажет. Ол үшін осындай мемлекеттің мемлекеттік, ұлттық идеологиясы болу ... Соны ... ... Оған ... ... ... халықтардың ортақ істерінің маңызын насихаттау. Соған мұрындық болатын көп ұлтты мемлекеттің ортақ істерінің бірі ... ... Ұлы Отан ... ... ... ... ...
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың "Егер біз Мемлекет болғымыз келсе, өзіміздің мемлектіміздің ұзақ ... ... ... ... онда ... руханиятының бастауларын түсінгеніміз жөн.
Оған барар жол халық ... ... ... ... ... мақал бар: "Жеті атасын білмейтін ер жетесіз, жеті ғасыр тарихын білмейтін ел ... ... ... ... тек жеті ... ... жалпы ұлттың тарихын біліп, соны зерттеп: "Біз қайдан шықтық?, Біз кімміз?", Кешегі Кеңес дәуір ... не ... ... не ... ... Ұлы Отан соғысында қан төккен , жанын пида қылған ата-бабаларымызға қандай ... ... ... т.б. сұрақтарға жауапты осы институт қабырғасында дәріс беру барысында іздегеніміз жөн. ... ... ... осы сұрақтар төңірегінде жауаптар беру керек. Бүгінгі кішкентай бала-ол ертеңгі ел азаматы.
Осы сұрақтарға жауап беру үшін қатарлары ... бара ... ... тірі ... кездесіп, солардан дәріс алу баршамыздың міндетіміз. Мәселен, ортамызда жүрген, кешегі Отан соғысын бастан аяқ атқарған, Даңқ ... ... ... ... ... ... ... белгілі азаматы, екі дүркін Даңқ ордендерімен марапатталған Сраил Керімбаев, Отан соғысының ардагері, тарих ғылымының докторы, профессор ... ... т.б. ... ... ... ... ... жауап іздеу жалапы болашақ ұстаздардың міндеті.
Тарихты кітаптан оқу өз ... ал ... ... сол ... ... сол тарихтың куәгерлерімен кездесіп дәріс алу әлдеқайда құнды. Бұл да қазақстандық патриотизмнің негізі.
Жеңістің 60 жылдығына орай ... ... ... ... соғыс ардагерлеріне лайықты құрмет көрсетуде. Уақыт озады. Бүгінгі соғыс ардагерлері де өмірден өтеді. Біз осылардың куәсіміз. ... ... ... ... ... ... не ... ардагерлеріне мемлекет тарапынан да қолдау көрсетілуде.
Кешегі сұрапыл соғыста опат болғандарды есте сақтау үшін ... ... ... ... ... ... (7) ... шығарды. Мұның да патриоттық, ұлтаралық татулыққа мәні бар. Себебі онда осы облыстан соғысқа аттанып елеге оралмаған 112 ... 18 ұлт ... ... ... ... ... қазақстандық интернационализммен, яғни қазақстандық отансүйгіштік қазақстандық ұлтаралық татулықпен байланысты деген ұғымды білдіреді. Оның түбінде ұлттық және мемлекеттік идеология жатыр. Біз ... ... ... алып ... ... ... идеология дегеніміз-қазақстанда тұрып жатқан әр ұлттың мәдениеті, салт-дәстүрі, тілі, діні, тарихынан туындайтын көзқарас. Бірақ қазақтың ұлттық идеологиясы осының көшбастаушы болуы ... Оған ... ... ... ... көш бастауы керек. Ал мемлекеттік идеологиямыз-ол қазақстанда тұрып жатқан халықтардың мүддесінен туындаған ... ... ... айтсақ "Идеология (идея және логия)-таптар мен әлеуметтік ... ... ... ... ... саяси, праволық, философиялық, моральдық, эстетикалық және діни көзқарастар мен теориялық идеялардың жиынтығы" (8.639 )
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... "Тарих толқынында" (6) деген еңбектерінде идеялық мәселелерге топтасудың керек екенін ... ... ... бұл ... ... ... ... берудің, отбасы, еңбек ұжымы сияқты дәстүрлі институттардың маңызды роль атқаратынын, ... ... ... тиімді болатынын баса айта отырып, "Біздің тағы бір аса маңызды идеологиялық міндеттеріміз-Қазақстандық патриотизмге тәрбиелеу, әрбір азаматтың өзін-өзі ... ... Олай ... осы ... ... ... ... мәселесін қолға алып, ұрпақтарды аздырмай-тоздырмай қазіргі сауда-сатықтың, алдау-арбаудың ықпалына жібермей, етегіне сүйретпей еліміздің болашақ өркениетті ... алға ... ... ... ... Президент. (9)
Президент Н.Ә.Назарбаевтың "Тарих толқынында" деген еңбегінде негізінен түркі тектес халықтардың, оның ішінде түркі ... ... ... ... ... ... айтқан.(6) Бұл еңбек қазақстандық ұлттық, ұларалық татулықтың, қазақстандық патритизмнің ... ... күні ... одан ... ұрпақтардың салып кеткен жолымен жүріп, сол жолды ары ... өмір ... ... ... жаңаны ұштастыру Қазақстан халқының міндеті.
Елдің тәуелсіздігі көп нәрсеге ой салдырады. ... ... ... ... ... ... ... өрлеу дәуіріне жол ашу деген мағына, сондықтан қазақстандық патриоттық тәрбие деген ұғым тек қана айтыла салатын ... ұғым ... ол ең ... ... өз ... ... ... жатқан халықтарға берілген, адал еңбек ете алатын, жалпы халықтық, әлеуметтік мәдениетті түсініп, білетін соның ... өз ... ... ... ... басқалары түсіне білетін нағыз адам сүйгіштік, қазақстандық патриоттық рұхтағы белсенді адамдарды тәрбиелеу үшін керек.
Тәрбиенің негізі, оның мақсаты, міндеті, мазмұны, ... ... ... тәсілі, заңдылықтары, принциптері, құралдары (10) бар. Сол сияқты қазақстандық патриотизмнің мақсат, міндеті, түрі, әдіс-тәсілі бар. Егер ... ... осы ... ... ол жәй сөз болып қалуы мүмкін. Өзін-өзі білмеген адам өзінің кім ... ... ... ... ... ... өмірден оқшауланбайды, қайта жаңа өмірмен қауышып ұлттық ... жаңа мән ... ... ... ... ол ... емес, керісінше ұлттық тәрбие үлгілерімен әлемдік идеяларды қабылдап, ненің тозық, ненің озық екенін тани білу, өрісі, дүнитанымы кең азаматтарды ... ... ... деп ... ... және солай да. (10)
Таза біржақты ұлттық тәрбие-ұлтаралық аразға соқтыруы мүмкін. Әсіресе патриоттық тәрбиеде бұл ерекше білінеді. Әрине, ... ... ... ... ... ... "ұлттық нақыштар сол күйінде болса екен" десе, ал кейбіреулер "ұллтық тәрбие қазіргі өмірмен байланысты ... ... ... ... ескінің жаңамен қауышып жатқаны өміршең келеді.
"Ұлттық тағылым деген ұғым әр халықтың ғасырларға ұласып жатқан тәрбие үлгісі, бала тәрбиесіне қолданылатын ... ... ... да ... ... ... ... мағынасы әлдеқайда кең" (11) Себебі ол бүкіл ұлтқа тән қасиеттердің ... ... Оған ... ... ... салт-сана, әдет-ғұрып, дәстүрлер, тағы басқа ұғымдар кіреді. Жалпы ... ... ... жастарды, кейінгі буынды патриотизмге, ұлтаралық татулыққа баулуымыз керек.
Бүгінгі Егеменді Қазақстанның жағдайында патриотизм, ұлтаралық ... жаңа ... ие ... ... ... Қазақстанды Отаным деп білетін әрбір Қазақстан азаматы Қазақстанды сүйіп, соның азаматы болу, қазақстанды қорғау, Қазақстанның ... ... өз ... қосу ... ... ... қазақ ұлт өкілдерінен басқа ұлт өкілдері жақсы ұғынуы тиіс. "Қос азаматтық", "Қос тілдік" деген ұғымнан арылу. Біз мұнда түгелдей орыс ... бас ... ... жоқ. Орыс тілі ... ... ... игеруіміз тиіс.
Осы мәселеге байланысты қазақ азаматтарына келетін болсақ, олар қазақстандық патриотизм, ұлтаралық татулықтың көш бастаушысы болуы тиіс. ... ... ... ... ... Мұхтар Шахановтың "Төрт ана" деген өлеңінде былай деген:
"Тағдырыңды тамырсыздың індетінен қалқала,
Әр адамда өз анасынан басқа ... ... ... демеп жүрер арқада
Болу керек құдіретті төрт ана:
Туған жері-түп ... ... тілі ... ... дәстүр, салт-санасы тірегі,
Қадымына шуақ шашар үнемі.
Және туған тарихы, еске алуға қаншама
Ауыр әрі қасіретті, болса ... ... өңін ... алмаған
Пенделердің басы қайда қалмаған?
Төрт анасын қорғамаған халықтың
Еш ... бақ ... ... бұл төрт ана - ... тынысы.
Төрт ана үшін болған күрес-күрестердің ұлысы. (12)
Төрт ана тек қазақ ұлтында емес, ол барлық ... ... ... ... ... ... жатқан халықтар ежелден осы өлкені мекендеген. Олардың тарихы, салт-дәстүрі, мекен-жайы, ана тілі бар.
Сонымен қорыта айтарымыз, қазақстандық патриотизм-бүкіл қазақстандықтарға тән. ... ... ... ... тарих, ортақ салт-дәстүр, ортақ қазақтың тілі. Басқа ұлт өкілдері қазақтың тілін ... ... ... ... ... салт-дәстүр, әдет-ғұрып, аңыз, ертегілер, жырлар, кешегі кеңестік ортақ дәуір, Ұлы Отан ... ... ұлт ... ... ... ... тарихи деректер болып табылады.
Қазақстандық патриотизм мен ... ... ... ... ... ... тарихи еңбектері.
Қазақстандық патриотизм мен ұлтаралық татулықтыққа тәрбиелеудің жолдары мен құралдары-ол түрлі іс-шаралар, тәрбие ... ... ... ... ... ... Алма-Ата 1955
2. Қазақтың би-шешендері Алматы 1993
3. Батырлар жыры Алма-Ата 1955
4. Қазақ Совет энциклопедиясы Алма-Ата 1978
5. Қозыбаеы М. Қазақстан Ұлы Отан ... ... ... ... ... Н.Ә. ... толқынында" Алматы 1999
7. Боздақтар. Тараз. 2000
8. Қазақ Совет энциклопедиясы 4 том ... ... ... ... ... ... ... 2000
10. Бегалиев Т.Б. Педагогика. Қысқаша лекциялар курсы Тараз 1999
11. Педагогика тағылымы Алматы 2003
12. Шаханов М. "Төрт ана" Г. ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркі қағанаты дәуіріндегі әдебиет (V -VІІ ғ.ғ.)10 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
HTML тілінде «Мұхтар Шаханов» атты сайт жасау15 бет
Windows server атты операциялық жүйелер тобы17 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«Абай жолы» романындағы Құнанбай бейнесі34 бет
«Адасқандар». романнан повестке35 бет
«Испания журналистикасы» атты ғылыми-зерттеу жұмысына тезис11 бет
«Кабельдің бірінші реттік параметрлерін өлшеу» атты зертханалық жұмыс3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь