Қазақ лирикасында өзіндік үнімен танылған ақын Н. Бегалиевтің ақындық табиғаты

КІРІСПЕ
I Қазақ лирикасындағы образдылық
I I Ақын Н.Бегалиев лирикасындағы көркем суреттеулер
1.2.Ақын Н.Бегалиев өмірі мен шығармашылығ

II Нармахан Бегалиевтің ақындық табиғаты
2.1.Ақын жырларындағы образдылық
2.2. Нармахан Бегалиевтің табиғат лирикасы
ҚОРЫТЫНДЫ


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
Курс жұмысының өзектілігі: Сөз өнері-ерекше болмысты,аса мағыналы.Қарапайым сөзді тиянақтаушы поэтика үндестік пен үйлесім,жан тазалығын,сұлулық,кемелдік дарытатын көңілді күйі,киелі құбылыс .Өренің өлшемі-өнегесінде.Хас ақынның бақыты-ғұмырын өлеңмен тыныстап өткеруінде.
Әлем өркениеті әу баста сөзден бастау алып,жұмақ демді имани құбылысты дәріптеген.Міне,сондықтан да болар,қазір көбіміздің ішкі жан-дүниемізде осы перделенген пейішті перизат пейілден,серттен іздеу сезімі басым. Ұлттың биік рухын жанып,әпсанаға айналған осы түйсіктерді риторикалық поэтика өлшеміне соқпай лаулат көрсету-Нармахан ақынның кредосы.Туған топыраққа қазақы қадір-қасиетпен тәу етіп,сөз сәулесімен озық образдар жасау Нармахан Бегалиевтің шеберлігіне әу бастан тән.Оның туындылары тілге жеңіл,жүрекке жеңіл тиер әуезді әуенмен,әсерлі мұңмен,түкпірлі түйіндермен жанды баурайтын,әлемдік поэзияға қазақы болмысымен, арнаулы ағысымен құйылып жатқан жаңа тұрпатты құбылыс.
Курс жұмысының мақсаты: Курс жұмысында қазақ лирикасында өзіндік үнімен танылған ақын Н.Бегалиевтің ақындық табиғатын,өлең өлкесіндегі өзгеше өрнегін,ақындық айшықтарын талдау.
Курс жұмысының міндеті:
-Ақын Н.Бегалиевтің лирикалық өлеңдеріне тән көркемдік өрнектерді анықтай отырып, өзіңдік шығармашылық ерекшеліктерін ашып көрсету;
Ақын лирикасындағы дәстүр негізінде қалыптасқан поэзиядағы жаңашылдықты көркемдік талғам тұрғысынан бағалау;
- Ақын Н.Бегалиевтің поэзияның көркемдік-стилдік тәсіл ретінде қалыптасуына тигізген ықпалын зерделеу;
Зерттеу нысаны: Ақын Н.Бегалиевтің тұтастай шығармашылығы, поэзиялық шығармаларының көркемдік айшықтары,лирикалық кейіпкер бейнесі, өлеңдегі жаңашылдық пен образдылық қарастырылды.
Курстық жұмыстың ғылыми жаңалығы: Ақынның қазақ поэзиясына әкелген көркемдік айшықтары, поэтикалық болмысын, жанрлық жүйесін, поэтикалық мәтіннің ұлттық поэзиядағы, соның ішінде лирикадағы көріністерін қарастырдық.
Курс жұмысының құрылымы: Курс жұмысы кіріспе,негізгі екі тарау мен қорытынды,пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
1.Сахабат С.Назымгөй нақыш Нарағам Кітапта.Назымгөй нақыш Нармахан А.,2003-251 б.
2.Бегалыұлы Н. Шығармалары.1Т.-Шымкент: «Ордабасы»2004-352б
3.Ахметов З. «Поэзия шыңы - даналық» Астана қ., 2002ж.-404б.
4. Е.Раушанов лирикасындағы кейіптеу тәсілі // «Тіл. Қоғам. Заман». Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Ақтау, 2005. – 173-178-б.
5. Мәукенұлы Н. Жоғалды күн, жоғалды ай, жоғалды жыл. - Алматы: Сөздік-Словарь, 2004. - 364 б.
6.Хализев В.Е. Теория литературы. – М.: Высшая школа, 2000. – 398 с.
7.Дәдебаев Ж. Суреттің ойлылығы мен сыршылдығы Қазіргі қазақ әдебиеті лекциялар жинағы. А.,Қазақ университеті. 2002-121 б.
8.Әбілдаева Г.// Төрт жолы түгел ұйқас Жас Алаш газеті 2002 24 тамыз.
9.Жантасова З. // Көкем және көркемдік .Кітапта. Жанымның жаз ғұмыры. Ш.,Ордабасы. 2011-206 б
10.Бегалыұлы Н. Жиде жұпар шашқанда.А., Жалын,1978.
11. Оразалиева Ж // Жүректерде сәуле сіңдірген. Оңтүстік Қазақстан 2003 30 мамыр.
        
        КІРІСПЕ
I Қазақ лирикасындағы образдылық
I I Ақын Н.Бегалиев лирикасындағы көркем суреттеулер
1.2.Ақын Н.Бегалиев өмірі мен шығармашылығ
II ... ... ... табиғаты
2.1.Ақын жырларындағы образдылық
2.2. Нармахан Бегалиевтің табиғат лирикасы
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
КІРІСПЕ
Курс жұмысының ... Сөз ... ... ... ... ... үндестік пен үйлесім,жан
тазалығын,сұлулық,кемелдік дарытатын көңілді күйі,киелі құбылыс ... ... ... ... тыныстап өткеруінде.
Әлем өркениеті әу баста сөзден бастау алып,жұмақ демді имани құбылысты
дәріптеген.Міне,сондықтан да ... ... ішкі ... ... ... перизат пейілден,серттен іздеу сезімі басым. Ұлттың
биік рухын жанып,әпсанаға айналған осы түйсіктерді риторикалық поэтика
өлшеміне ... ... ... ақынның кредосы.Туған топыраққа
қазақы қадір-қасиетпен тәу етіп,сөз сәулесімен озық образдар жасау Нармахан
Бегалиевтің шеберлігіне әу бастан тән.Оның туындылары тілге ... тиер ... ... ... ... ... ... қазақы болмысымен, арнаулы ағысымен құйылып
жатқан жаңа тұрпатты құбылыс.
Курс жұмысының ... Курс ... ... ... ... үнімен
танылған ақын Н.Бегалиевтің ақындық табиғатын,өлең ... ... ... ... жұмысының міндеті:
-Ақын Н.Бегалиевтің лирикалық өлеңдеріне тән көркемдік өрнектерді
анықтай отырып, өзіңдік шығармашылық ерекшеліктерін ашып ... ... ... ... ... ... ... талғам тұрғысынан бағалау;
- Ақын Н.Бегалиевтің поэзияның көркемдік-стилдік ... ... ... ... ... ... Ақын Н.Бегалиевтің тұтастай шығармашылығы, поэзиялық
шығармаларының көркемдік айшықтары,лирикалық кейіпкер бейнесі, өлеңдегі
жаңашылдық пен ... ... ... ... ... ... ... поэзиясына әкелген
көркемдік айшықтары, поэтикалық болмысын, жанрлық ... ... ... ... ... ... ... көріністерін
қарастырдық.
Курс жұмысының құрылымы: Курс ... ... екі ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
I Қазақ лирикасындағы образдылық
I I Ақын Н.Бегалиев лирикасындағы көркем суреттеулер
Өлең-өнер өлшемі һәм өресі.Мұны өлермен өлеңшілер қаперіне ілмегенімен,
анығы осы:солай ... ... қала ... музыканы сүйсіне
тыңдауға,картинаны көз алмай тамашалауға білікті дайындық керектігіне әсте
дауласпаймыз.Ал,қара таныған сауатты,жүгіртіп оқи алатындар өлеңге,өнер
төресіне һақ ... ... деп кім ... ... киесінен қорқалық әуелі.Жеңілтектерге ауыр Жұмекен,гүлге құмар
Жүсіп Қыдыров-анығында толық тани алмай жүрген асылдарымыз.
Сөз өнерінің,әлбетте,тақылдаған тақпақшыл, ... ... да бар. ... ... ... ... жанрдан жуық арада, сірә,құтылмайтын
сыңайлымыз.Мүшәйрада желпінген,тойда алқынған асабалықтан аспай
барамыз.Бұқарашылықтан сәл ауытқысаң,кешегі кеңқолтық қызыл идеология
басыңа бұлт үйіріп,дереу жағаңа жармасып, халықтың ... ... ... ... ... Әбден зықыңды шығарып, запыран құстырған
соң ,жайыңа жүріп- тұруға , жадағай жазуға ... ... сол ... шыр ... ... ... ... лирикасының мұзарт шыңынан саналатын Пушкин мен Блок
поэзиясына қайбір тұста тісі ... ... қара ... өздері
мойындаудан қашпайды. Өлеңнің қара сөзден оқшаулығы-тұтасымен ырғақ(ритм)
һәм ұйқасқа құралатыны.Бұл-сырт сұлулығы.Тереңдей түссек,сезіммен
өрнектелген салмақты ойға ұшырасамыз. Пәлсапаға үйір ... ... ... ... ... ... аяғы ... жорғасында, шапшаң сезімінде,құмар-құштарлығында,құйқалы ойына
ұйқасы бара-бар шымыр шеберлігінде. Жүрек көзін тартатын,қиял қылын
шертетін өлең өресі қалай қарабайыр,қайдан жеңіл болсын!
Ақынның кәдуілгі қолданыстан ... ... ... ... ... ... ... түсінуге жаппай шамамыз жетпесе
керек.Өйткені,хас өнердің қатал шарты- өзгені қайталамайтын өнегелі
қолтаңба қалыптастыру.Өзгені қабылдауға құлықсыздық – пенденің әуел бастан
осалдығы.
Абайдан кейінгі қазақ поэзиясы ... ... ...... ... құйтырқыны да бастан кешірді.Сүйінерлігі сол,дәстүрін сақтап,
озыққа қол созғандарымыз сан сынақтан сүрінбеді,артына ұлттық рухтағы мол
мұра қалдырды, абырой арттырды.Өзегінен ... ... ... ... ... ... өнеге табуы мейлінше заңды құбылыс.
Поэзия- бір орында қатып қалмайтын ,жастыққа ләзім қызуға һәм байсал
парасатқа бейім ойдың көрінісі.Мұны дәстүршіл һәм озық ... ... ... та жүрміз.Алайда,өз өміршеңдігін лайықты танытқан қазақ
поэзиясына төрелік ... өзге ... ... ... ... бас ұру ... өзегімізді әбден жасатып қойдық.Мәселен, ХХ ғасыр
беташарындағы қазақ поэзиясы жаңалығының басы- Мағжан. Алаштың асылын
Пушкинге ,Есенинге жамырай теңедік,орыс ... ... мен ... қосқан ұлы ақыны Блоктың көлеңкесіне қуып тықтық.Сырт көзге бәрі
дұрыс,бірақ,бойын теңегенмен ойын ... ... ... ... ... екен деп ,мұны істеген және өзіміз. Берісі қазақ,әрісі
түркі поэзиясындағы жаңашыл,маңдай терін ... ... ... ... ... ... мейлі ғалам поэзиясының ай мүйізі болса
да ,Алаш ақыны әлдекімнің Тасасынан неге сығалауы керек?!Орыс ... ... ... ... ... деп атамаған...
Поэзия мәңгілік категорияға жатқанымен,ақынның жасынға толы ғұмыры
қалай да өткінші.Мағжаннан соң басына өлең бақ боп қонған,пешенесіне мықтап
жазылған қазақ ақындары ... ... ... ... ... келіп жатты.
Езуі қайыстай кере созылатын В.В.Маяковскийдің өзі: «Әдебиеттің маңдайы әр
қилы танымдағы ,шеберлігі ... ... топ- ... ... ... ... Таптаурынға танбай бой ұрдық,талай
асылымызды ... енді ... ... кеш ... тағы
анық.
1.2.Ақын Н.Бегалиев өмірі мен шығармашылығы
Нармахан Бегалыұлы Шымкент облысы,Ордабасы ауданында 1943 жылы
30 мамырда дүниеге келді.
Ол ... ... ... ... ... ,аудандық радио
хабарларын ұйымдастырушы ретінде еңбек жолын бастап, ... жылы ... ... хатшы, редактордың орынбасары болып тағайындалады. 1974-
жылдан бері бұрынғы «Коммунизм ... ... ... ... ... ... », «Ботагөз бұлақ», «Жотадағы жол», «Шаттық күйі» ... өлең ... ... сөз саптаудағы хас шеберлігі: дыбыстың әрбірі жымын
тауып,көркем өріледі, сірә, қозғай, орнынан ауыстыра алмайсыз. Яғни,
сүйінесіз .Ақыл айтып астамсымайтын һәм ... ... ... шыр-пыры
бар. Өрнекті өлең-ақынның айнымас ұстанымы, мінез болмысы, ғұмырлық
қағидасы, һәмісе ағынан жарылады. Қуатты һәм қорғансыз...Мұнша битің
салмайынша,жан -дүниеңнің бекзат ... ... ... ойың ... ... алмай, бос лағады. Өйткені,хас лириканың сұрын да, шырайын да бабына
келтіріп ... ... ... ... ... ... Ендеше, Нарағаң
тағдыр-тәлейлі ақын. Себебі ме? Себебі, шығармашылық қуаты аса мығым:
сезімі ұшталған ,ойы ... ... ... һәм ... өз ... ... форма яки идеяға жан бітіретін жойқын шебер.
Нарағаңның құлақ күйі табиғатшыл. Жаны сұлудың—жыры ... ... ... сұлу ... ... ... ойға оранған образ,тәтті
һәм сәтті теңеу,жалаңаш жүрек, қазақы болмыс. "[1.325б.].
Көркемдік тін мазмұнын,мжеке тағдырын ақынның өз басының мәдениетіне
жатқызамыз. ... оның ... ... ... ... ... Өлеңнің лексикалық қолданыстағы форманттардан іріктелініп, қысыр
сөзден мүлдем бөлек көркем шындықтың жоралғысына жаралатыны бесенеден
белгілі. Осыған қарап, яки сөз ... ... ... ... сөз
құрастырушы деп шолақ топшылаймыз. Анығында, нағыз көмейі көсілген ақын сол
қарапайым сөздерден өлең шындығын кестелеп сомдаса керек.
Өлең сомдау- жан ... ... ... ... ... ... ... һәм төгіліп тұрған «өз
көйлегі өзіне шақ» ақын.Шайырдың шалқар сезімді ,шұрайлы,ойлы,яғни өзекті
өлеңдеріне ... ... шақ ... ... ... , лирикалық өлең тым шұбалыңқы болмасын ,лирикалық өлеңнің
ұзақтығы 20 жолдан аспасын. Ендеше,Нарағаң осы принципті берік ... һәм ... өзі де қоса көз ... ... ... ... ұяң үйлесім».
«Өрт қайнатқан өзегім ,
Тауып сенен өз емін»---
уақыты жеткенше сыр шашпайды. Ақынның өмірі қашан да ерлікке ... ... ... бас ... ... бір ... даласындағыдай
қаныңды төгерсің»-депті.Нарағаңның мынау ойлы шумағын алалық:
Бұлақтарға бұғаусыз,
Көрші қондым үш-ақ күн.
Қылығыңды қылаусыз,
Қуанышын ... ... "[2.112 ... ... мен ... ... ... қыл суырған
шынайылық.
Тәуекелің татымды,
Бірте-бірте татыр мұң.
Ұмытпассың ақынды,
Теперішті тірлікке
Қайтып бара жатырмын.
Тайталассыз тіршілікті қашан таңдайға басқан ... ... ... Блок ... «Бұл ... құлай ұнатамын.Өйткені
өз Отанына құрметпен қарайды.Ең бақытының өзі осы, мұнсыз поэзия жоқ»-
депті.
Қазаққа сүйінулі ділі қарадай өртенулі Нарағаңның азаматтық
өресі бұл ... ... ... мен өлшемді өз ділінен қатар
өріп,өрейге ұрынбаған өнегесі бір бөлек.Ақын жаны сатқындықты кешірмейді,
өгей ... ... ... ... ... жаны қаламайды.Әурешілдікті
жек көреді.
«Мен»- мінез құлықтың абсолюттік мәні әл -өзегіне көбірек ... ... ... ... ... сүрініп жатқанын күнде көре бастадық.
Дәлелді атрибуттары жетерлік.Нарағаң поэзиясының ұлттық өремізден
үйренгені мол ерен шеберлігіне мол мысалды ... ... ... ... ... ... ... - бойы бусанған
бес буынды бөлек бунақ.
Сағынышқа сыз артып,
Жылға жалғыз жылай ма-ау?
Қыстың татын ... әлі де ... ... жеті ... ... бунақ
Ауырлап кеттім мен неге,
Еменнен қиған есіктей-
Самаралы сегіз буынды сері бунақ.
Мойынсұнып мосқалдыққа,
Қағілездеу қайыңдар.
Жапырақтар ... ... ... ... ... ... ... ырғақты қаласа да,қадай айтатын айтқыштығын
байқаған да боларсыз?! Сымбатымен көз суырып,әуенімен ... ... ... көңіл-ай десеңізші!Осындай хас ұстаның қолынан шыққан,
шебер сомдалған жұрт ... ... , ... қолданыстан аспайтын
қазақ тілінің әуені әлсіз, омыртқасы осал» деп ... ... ... құяр ма,шіркін - деп қиялданасың.
II Нармахан Бегалиевтің ақындық табиғаты
2.1.Ақын ... ... ... ... ... ... ... өзін де, өзгені де
күштемейді, емін –еркін,жайдары болмысынан әсте ... Оның ... ... ... ... етістік яки зат есімді
өз ыңғайына көндірген ептілігіне,т.б. сірә, қол ... ... ... ... ... сөз ... үйлесім, ұнасым, өрнек-өріміне
мейлінше сақ қарайтын шебер ақын.Оның:
Нәк гүлі ... ... ... ... ем,
-дегені аллитерацияға құр әуестік емес ,мінеділік.Сан бұрымға жазыла
кететін жасық өзекті өлеңнен жақұт ... ... міне ... ішкі ... ... ... ... балдырдың,
Балаң үрейіндесің- анық
өрімнің жарасымдылығы! Енді осы өлең ... ... ... ... ... ... ... үрейіндесің, -деп, қолдан
құбылтып көрелік. Әуелгі әдемілік, не сиқыры барын, ... ... ... ... ... өзгенің сұғанақтығын, киіп-жарып
ентелегенін жақтырмайтын кірпияз болмыс. Ал,кірпияздық пен әлін білмейтін
даукестік-екі бөлек ұғым...
Шалқар шабыттың шалымы –тамсанған ... ... ... ... ... ... мұндайда сірә қамшы салдырмайды
Уәйімі де уыздай,
Уылжып көктем-нұр әлем,
Өзекке түспей тұз удай,
Ойнап ... ... ... өлең ойға ... ... ... желі іңірмен таласа үдеп,
Тілік өкше тамшылар –дәмесі көп...
Өлең-өзекті ойыңды өзгеге жеткізудің ,сыр бөлісудің құралы.
Сондықтан,өлең ... ... ... ... ... ... ... формалы өлеңі ғұмырлық байыпқа ,
өзекті ойға толы, ғалам лирикасының ғажайып шебері Тютчевке пара-пар
жанкештілік ... деп ем ... нұр ... ... ... зерек.
Бұл-өкініш,яки өкпе емес,жақынына балаған жанға арнаған назы ғана,
Көңілімді көтерген көкке менің,
Көктеміңе сен қалай өкпеледің?
Аңғарған шығарсыз, ақынның ... таза ... ... ... ... көңіл-күй сыйлаған күндерге несіне
өкінерсің,қалайша өкпелерсің?!
Бәрі өтеді басыңнан,сән өтеді,
Шалғын-сазды ... шөл ... бой ... бөлек бір мінезі-Нарағаңның мысы
құрымайды, ол тұңғиықтан тұщынады.Мизан басын тұщынысы басып жатыр.
Өмірдің өтпелі екенін мойындаған естияр естілік мойымайды. Өйткені,өмір
өткелектерінен өзегі ... өр ... ... ... ... үркеді,
Жоғалтып жаздың желігін.
Сүреңсіздікті сүртеді,
Көктемге ғашық көңілім.
Мұнан асырып айта алмаспыз,Нарағаң сезімі тұрақты ғашық көктемге!
Өмірге!Масайрамайды.
Үмітті үзілмеген,
Жылауық жаңбырға ... ... ... сулардан өттім.
Жұлдызсыз ыпыр-жыпыр,
Төнді аспан ауыр сындай.
Сезіндім құстан былтыр,
Қап қойған қауырсындай.
Мұзтабан мұзартқа бардым,
Мызғыған көктем бардай.
Бірақ,Сен ұзақта ... еріп ... ... мұң. ... Ең ... ... ... әр жолының тасасында ... ... ... ... ... қуаныш мұңы, жан сұлулығы, ойнақы ырғақ.
Қалай десек те:
Мәмілелі,мұңсыз мезетпен
Мейірімге бөлеп,мәз еткен,
Бозбала кезім бар еді.
Лездік ләззім ләззатпен
Бәрі қалай тез өткен!
Қосыла ... ... ... ... Ақын ... иландырады, шынайылығына көз жеткіздіреді.
Ынтықтырып құрақ,қайың,
Көңіліммен көл күреп.
Ботагөз бір бұлақтайын,
Қалдым құмда ... ... жаны ... ... намыс,наласы,
Шөл-тағдырлар таласы.
Шыт-шыт шытынаған шөлде әсте ғұмыр тәттірек:
Барлық бақыттан да,
Қандай қайғыдан да,
Сексеуілге тіршілігі
қымбаттырақ.
Талаған үміт ... ... ... ... ... ... иық ... қазақ
поэзиясының өнегелі озық үлгісінің бірі.Осыған ... өгей ... ... , ... ... ... жырының бай әуені,сазды
ырғағы,сыртқа тепсінген сұлу сымбаты жиһанға мәшһүр ... ... әсте кем ... ... ... ... ең әуелі
өзімізге тиемелі шаруа екенін ұғынатын кезіміз жетті.
Нарағаң өзіне дейінгі хас шеберлерден ерінбей-жалықпай үйренді,бірақ,
елпілдеп ешкімге еліктемеді, ... ұмыт ... ... ... ... да өткеніне өкінбейтін ғұмыр кешті,ұшпаққа жеткен маңдай
терін әсте бұлдамады.
Тасқа ғана тасу ... ... әлем ... бар мұнда.
Нарағаң өз әлемін ашқан, ақиқатын айнымай тапқан,анығын айта білген
Қуаныштың , ... ... ... иесі.
2.2. Нармахан Бегалиевтің табиғат лирикасы
Адам мен табиғат – күллі өнер туындысының ... ... жанр ... ... әрбір сәті түрлі тәсілмен жырланып, өзгеше
бітімді ... ... ... ... ... ... қазіргі лирикамыздағы
түннің бейне (персонаж) дәрежесіне көтеріліп, кескінделуін сөз етсек, ... ... ... ... ... қанығарымыз анық.
«Қазақтың халық поэзиясында табиғат суреті, жаратылыс көріністері ... ... ... болуы заңды да. Сахарада көшіп жүрген, ... ... ... тіпті жыл бойы дерлік кең далада, төңкерілген ашық ... ... ... өтетін елдің өзін ұдайы табиғаттың аясында,
құшағында отырғандай сезінуі таңғаларлық ... ...... ... [3; ... ... өлеңінің:
Күнбатысты қараңғылық қаптаған,
Күні батып, жаңа таңы атпаған.
Түнеріп жүр түннен туған перілер
Тәңірісін табанына таптаған.
деген жолдарында күнбатыс-түн-қараңғылық ассоциациясы тұтастай бейнеленіп,
ақынның ... ... ... ... көзқарасы аңғарылады. Өзіміз
айтып өткендей, қараңғылық-түн ... ... ... ... ақын қара ... ... ... таптаған, түннен
туған перілер» түрінде көрсетеді. Түн мен ... ... мен ... пен Күншығысты бір-біріне қарама-қарсы қоя отырып, авторлық
ұстанымын ... ... «Түн ... ... тың ... ... ... түннің қалпы дәстүрлі суреттеулерден бөлек.
Бұталардың арасында қап-қалың,
Ұйыған түн жатты ... ... ... ... ашып еді қақпаны –
Күдірейіп түрегелді көк төбет.
Мифтік түсініктегі күн мен түннің арасындағы шекара өлеңде ... ... ... ... «түн – көк төбет» метафорасы келесі
шумақта ... ... ... ... бірін осылай «көк ... бере ... ... ... қара ... қара суға ұқсатады.
Жұмекендегі осындай сипатпен көрінген түн ... ... ... қара ... ... ... ... артқан:
Қап-қараңғы үрейдің арқасындай,
Мына түннен азырақ қорқасың да,
Күлген сайын сырттағы күрең боран
Жын жылайды ... ... ... атты ... түн ... ... «Ботасынан айрылған боз
інгендей боздаған боз ... «сәт ... ... кейде адамша күрсініп
терезені жалаған, кейде булыққан боран», бастапқыда ... ... ... енді ... бола ... ... қолқасында күлуі»
өлеңнің мистикалық сарынын күшейткен. Түнге тән үрей мен қорқынышты алдыңғы
орынға шығара ... ... ... ... ... үшін түн ... мен ... күшті мезет. «Түн баласы» өлеңі де осыған
дәлел бола алады.
Міне, енді... Қала – қара, Ай – ... ... тісі тұр ... өлеңде «жын» діни-мифтік персонажы өлең мазмұнына араласса, ендігі
өлеңде әзәзіл, тажал сияқты ... ... Бұл ... ... ақынның көркемдік танымындағы түннің бейнесін аңғартуға қызмет етсе,
сонан соң қалыптасқан мифтік танымдағы ... ... ... ... ... ... суреттелуіне Ұлықбек Есдәулеттің «Түнгі
саздар» өлеңін мысал етуге болады. Анимистік сенім іздері «кәусар ... ... мен ... ... «өз ... дірілін» бір
сезінуінен, «құзар шыңға қылышын сүйеп қойып» ән ... Ай ... ... әнге ... түн ... ... құрышын.
Бұлтты серпіп ай да тыңдар бұл әнді
Құзар шыңға сүйеп қойып ... ... оның ... түрінде бейнелеу де тосын сурет. ... ай ... жас ... тас ... дала – дерлік «адамдандырылған».
Түн мезгілі арқау болған Есенғали Раушановтың «Түннің көз ... ... Ақын ... тән ... ... бір ... ... алғашқы жолынан көрініс береді де (бұл өз алдына жеке әңгіме), түн
бірден персонаж болып әрекет етеді:
Жапыраққа ... ... мен ... күн ауа топ ... ... қара ат ... Түн мені ... жүр,
Мені іздеп жүр, сай құлдап, тепсеңді өрлеп. [4].
Көркем әдебиеттегі кейіптеу тәсілінің ұлттық поэзиямызда тамаша үлгілері
барын білеміз. Бұл ... ... ... ... сол ... ... емес. Әдетте «қараңғы», «қаракөк», «қара» айқындауларымен
келетін түннің «меңсіз қара ат мінген» түрде бейнеленуі ұғымға сыйымды
Түннің көркем ... ... ... «адамдандырылуының» тағы бір
мысалы – философиялық ... ... «Түн ...... көр ... ... ... Түркі халықтарына ортақ «Көроғлы» ... ... бала ... сюжет ақын өлеңінде деталь ретінде ғана алынып, ары ... ... ... ой қозғалады. Мағжан өлеңдерінен көп
ұшырасатын Түн-Күн ұғымдарының қарама-қарсылығы Есенғалида:
Күн-ағасы қылт етсе қыр ... ... ... ... ... ... халін, адам атты жаратылыстың өзінің ішкі дүниесімен ... ... түн ... ... жеткізу Нұрлан Мәукенұлы өлеңдеріне
де тән сипат.
Тереземнен телмірме түн,
Телмеңдеген сен бір жетім –
Аяй сүйген ай бір бетін,
Желпи сүйген жел бір ... ... ақын мұңы түн ... әрекетке көшеді. Анығында оның әрекетін
біз ақынның тіл қатуынан ғана ... ... ... ойната, қайталай
отырып, түн әрекетін көңіл-күйімен егіздейді. Бір ... ... ... ... оған сыр ... өз ... де ... болса, енді бірде түн деп тілдесіп ...... ... құлазыған көңілі екенін тануға болады.
Лирикалық поэзиядағы түннің әр ... ... ... ... ... ... ... ой тудыруда маңызды орын алғанын осы ... ... ... ... әлі де ... ... ... Бір-бірімен
үйлесім тапқан тамаша поэтикалық тіркестер, ... ... ... зор ... көрсетеді.
асатынына арғы-бергі кезеңдегі поэзиялық туындылардан көп мысалдар
келтіруге ... ... ... ... ... теоретик ғалым
В.Хализев былай дейді: «Әдебиетте табиғаттың әрекет ету формасы әр алуан.
Бұл оның ... ... ... ... ... эмоционалдық реңктерді пайымдауынан (жеке дыбыстардан
бастап тұтастай монологтарды қамтитын) және ... мен ... ... ... ... ... ең соңында нақты
пейзаждарды – тұтастай кеңістікті суреттеуден көрінеді» [6.206б.].
Ақын ... ... ... лирикасын талдар болсақ:
Гүл-гүл дәурен бұл-бұл ұшып басыңнан,
Дәл осылай өтеді ғой, ақ еркем.
Түнде сенің күміс ... ... ... түсті таңертең.
Тыныштығын жоғалтты да сыршыл бақ,
Жап-жасыл жел жатты сенің жолыңды.
Көк балауса көңілімде сусылдап,
Оянбаған сезімдерім ... ... ... отырып,оқырмен ойына кеңістік қалдырады,сезімге
тұшындырады, ... ... ... ... ... ... ... жырлаудағы Нармахан ақынның
шеберлігіне,сезімталдығына,ұсынықтылығына еріксіз ден қоясың.
Күн-алтын тамшылаған
Жапырақтар алақандар.
Жиде ... ... ауыз ... ... де ... ... иесі екенін,жапырақтардың адам
алақанындай тарам-тарам ... ... да ... шашын
ағарып, ару Айдан да әр тайып,шәйі шұғыланың таралып бара жатқанын ... ... ақын Н. ... ... шаңқан күні ыстық,
Үлбіреп көкте уыс бұлт.
Ентігіп отыр талдарда,
Кенезесі кепкен тыныштық.
Осындай ойлыда ... ... ... торғын орамалдай,
Мөлдір моншақ шілтерлеген.
Шыңылтыр үн ояна алмай
Тұр тамшыда түн ... өлең ... ... табиғетпен бірге тыныстап,бірге ұйықтап,сағым
тербеген сары ... ... сары ... ... сары
жайлауда,табиғатта,табиғат аясында ғана тіршілік етіп жүрген жан сияқты
елестейді. . ... ... ... сезімтал ұшқырлығы танылады.
Ақын өлеңдеріндегі түн тербеген тамшыларда ояна алмай тұрған шыңылтыр үнге
тәтті ұйқының балғын салмағы бауыр басқандай. ... ... сөз ... де сұлу сипатымен ерекшеленеді.
Бұл мерзім қыс емес,
Көктемге ертерек.
Талдарды баурайды жас елес,
Қояды бір сезім еркелеп.
Шуаққа сағыныш сазындай,
Елжіреп,маңайдың бәрі еріп.
Ұмсынып,ұяң қыз ... ... ... ... ... ... ой мен ... суреттілігі,суреттің ойлылығы
мен сыншылдығы оның алғашқы жинағының беттерінен де жиі ... ... өмір ... ... ... сарабдал саралылығы мен
жалыны,табиғи тебіренісі мен ... ... ... ... көз
алдандағы өмір құбылысының мәнін,ішкі ... ... ... ғана оның ... ... ... қасиет иеленеді.Қиынның
қиыны-өмір құбылыстарының мән-мағынасын жанмен ұғып,жүрекпен тануда.
Лирика сезім мен ойдың поэтикалық ... ... осы ... ... ... ... ... Нармахан Бегалиев.Оның терең де нәзік сезіммен
өрілген өлеңдері сұлулық сиқырына толы. Әсіресе, образдылығы ... ... көз ... еніп ... ... ерік ... ... ыршитын сияқты қызғалдақтан
Анау таудың ағарған сәлдесіне.
Табиғатқа жан бітіре сөйлету суреткердің ... ... ... ... Бегалыұлы табиғаттан өзін,өзінен табиғатты ... ... ... да ... да ... ... гөрі ... мәні жоғары орынға шығып кеткен кезеңде
поэзия әлемінің есігін дала ұлы ... ... ... ... ... кетпеген, жырдың табиғаттай тазалығы мен мөлдірлігін сақтап
қалған санаулының бірі.Бұл-сөз өнерінің қадір-қасиетін,құндылығын ... ... ... ... ... ... ... өлеңдерінде асыл
сезімнен туындайтын биік қасиет-Сағыныш жүреді.Сағыныш ... ... ... десе де ... сағынышсыз сөз берме,
Сағынышым-тірлігімде күшті айбын.
Мен ешкімді сағынбаған кездерде,
Тілсіз қалған қоңырауға ұқсаймын.
Ақын Нармахан Бегалиевте сағыныштың ... лебі өз ... ... ... ... шегінем,
Қия алмайды екенмін ғой сені мен.
Қиындықты қанша жеңдім десем де,
Саған деген сағыныштан жеңілем.
Өмірге,табиғатқа ... ... ... оны ... сезімімен тербейді.
. [11.12б.].
Ақын «Ботагөз бұлақ» атауы жай емес. Ақын өзін ботагөз ... ... ... көл күреп:
Ботагөз бір бұлақтайын
Қалдым құмда мөлдіреп.
Жалпы,ақын Н.Бегалыұлының жырларында жан-дүниеңді тазалайтын тұнық бастау
секілді ... ... ... ... ... «ботагөз бұлақтан» қанып
ішсең, тынысыңды ... ... ... ... ... ... әлеміне жетелейді,жүректерге нұр
сіңдіріп, сезім толқытады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
1.Сахабат С.Назымгөй нақыш Нарағам ... ... ... ... ... Н. ... ... З. «Поэзия шыңы - даналық» Астана қ., 2002ж.-404б.
4. Е.Раушанов лирикасындағы ... ... // ... ... ... ... конференция материалдары. – Ақтау, 2005. –
173-178-б.
5. Мәукенұлы Н. Жоғалды күн, жоғалды ай, жоғалды жыл. - ... ... 2004. - 364 ... В.Е. ... ... – М.: ... школа, 2000. – 398 с.
7.Дәдебаев Ж. Суреттің ойлылығы мен ... ... ... ... ... А.,Қазақ университеті. 2002-121 б.
8.Әбілдаева Г.// Төрт жолы түгел ұйқас Жас Алаш газеті 2002 24 тамыз.
9.Жантасова З. // ... және ... ... ... жаз ... 2011-206 б
10.Бегалыұлы Н. Жиде жұпар шашқанда.А., Жалын,1978.
11. Оразалиева Ж // Жүректерде сәуле сіңдірген. Оңтүстік ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гәкку14 бет
М.Шаханов – халқымыздың ұлттық қасиетін қастерлеуші ақын61 бет
Халық ауыз әдебиеті - эстетикалық тәрбие беру көзі. Отбасында эстетикалық тәрбие беру5 бет
Сүйінбай аронұлы өмірі1 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік"6 бет
Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой9 бет
Абай Құнанбаевтың өмірбаяны, ақындық жолы17 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет
Абайдың ақындық дүниетанымы (түсіну, пайымдау, бағалау)130 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь