Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бюджет үдерісі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БЮДЖЕТ ҮДЕРІСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

1.1 Мемлекеттік бюджеттің экономикалық маңызы мен рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.2 Қазақстан Республикасындағы бюджет үдерісінің сипаттамасы ... ... ... ... ...18
1.3Мемлекеттік бюджет құру жалпы мемлекеттік қаржының буыны ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ
ҮДЕРІСІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35

2.1Мемлекеттік бюджетті құру мен басқару үдерісін ұйымдастыру ... ... ... ... ...35
2.2 Мемлекеттік және жергілікті бюджет кірістерін талдау мен бағалау ... ... ... 43
2.3 Жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен басқарылуының ерекшеліктері және оның аймақтардың әлеуметтік . экономикалық даму жағдайындағы орны (Жамбыл облысы Шу ауданы бойынша) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ ҮДЕРІСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..66

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 76

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 79
Тақырыптың өзектілігі. Елбасы өзінің 2012 жылы 14 желтоқсандағы Жолдауында «Осыдан алты жыл бұрын мен алдымызға әлемнің бәсекеге қабілетті 50 елінің қатарына кіру жөнінде жалпыұлттық міндетін қойдым. Қазақстан дүниежүзілік экономикалық форумның рейтингінде 51-орынды иеленді. Біз бүгін осы мақсатымызға таяқ тастам ғана қалдық»,-деп атап көрсетті Елбасы. Ендігі мақсатымыз дамыған 30елдің қатарына кіру. Бұл, өз кезегінде, әртүрлі салаларда, соның ішінде бюджет саласында реформа жасауды талап етеді. Бұнда, бюджетпен әлеуметтік-экономикалық дамудың стратегиялық және орта мерзімді міндеттерін интеграциялау тұрғысында бюджет үдерісін жетілдіру нысана болып қалады[1].
Мемлекет бюджеті ұзақ мерзімді перспектива тұрғысынан қарағанда өнімді, мәселен, экономиканы әртараптандыру және инфрақұрылымды дамыту секілді жалпыұлттық жобаларға бағытталуы тиіс.
Мемлекеттiк бюджет кез-келген мемлекеттiң өмiр сүруiнiң мiндеттi шарты болып табылатын ақша қаражаттарын қалыптастыруды, бөлудi және пайдалануды ұйымдастыруды қамтамасыз ететiн, мемлекеттiң негiзгi қаржылық заңы болып табылады. Мемлекеттiк бюджет мемлекеттiк органдарға өз функцияларын орындауды қамтамасыз етедi. Бюджет мемлекеттiң iшкi және сыртқы саясатын жүргiзу үшiн экономиканың барлық секторларының қаражаттарын жинақтау құралы ретiнде қолданылады. Бюджеттiң көмегiмен ұлттық табысты сектораралық, салааралық, территорияаралық қайтабөлу, экономиканы мемлекеттiк реттеу және ынталандыру, әлеуметтiк саясатты қаржыландыру жүзеге асырылады.
Бюджетке ақша қаражаттарын жинақтай отырып, мемлекет өзiнiң алдындағы әртүрлi саяси, әлеуметтiк, мәдени бағдарламаларын жүзеге асырып, экономикалық, тұрғын үй, құрылыс, денсаулық сақтауды қамтамасыз ету, бiлiм беру, еңбекпен қамтамасыз ету, т.б. сұрақтарын шешедi.
Бюджет мемлекеттiң және мемлекеттегi барлық мемлекеттiк органдардың өмiр сүруiнiң қаржылық базасын құрайды. Мемлекеттiк аппарат, құқық қорғау органдары, атқару органдары, мемлекеттiк мекемелер, бюджет есебiнен қаржыландырылатын ұйымдар әрдайым бюджет есебiнен өмiр сүредi. Бюджетке жинақталған қаржылар мемлекеттiк әлеуметтiк-экономикалық саясатты жүргiзу үшiн, қорғанысты, мемлекеттiң қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету үшiн пайдаланылады. Бюджет мемлекеттiң қолындағы мықты басқарушы механизм болып табылады. Ол мемлекеттiң қаржылық саясатын жүргiзудегi жолсапаршысы. Экономикадағы дағдарыс жағдайлар және қаржылық жүйедегi ауытқушылық бюджет алдындағы тұрған мiндеттердiң толық көлемде орындалуына кедергi жасайды. Сондықтан, мемлекет бюджеттегi келеңсiз оқиға – бюджет тапшылығының болуына жол бермеу, оның зиянды салдарларын болдырмау шараларын жасап отырады.
1. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан-2050»
2. Б.Ж.Ермекбаева, Б.К.Қазбеков Государственное регулирование экономики. Учебник, Қазақ Университеті ,2011г.
3. Б.С. Өтебаев, Мемлекеттік бюджет.-Алматы, 2006ж.,103 бет
4. Жуйриков К.К. Бюджет: составление, утверждение, исполнение: Учебное пособие. –Алматы: ААЭСИ, 2003г.
5. Интыкбаева С.Ж. Фискальная политика и ее роль в обеспечении устойчивого развития экономики Казахстана.-Алматы:Каржы-каражат, 2012.-188с.
6. Ильясов К.К., Исахова П.Б. Расходы государственного бюджета: Учебное пособие. –Алматы: Экономика, 2003г
7. «ҚР жергілікті өзін-өзі басқару туралы» ҚР Заңы , 2011ж
8. Қазақстан Республикасы Президентінің 2011 жылғы 28 ақпандағы Қазақстан халқына Жолдауы
9. Бюджетная система России: Учебник для вузов // Под ред. проф. Г.Б.Поляка. –М.: ЮНИТИ-Дана, 2000г
10. Министерство финансов Республики Казахстан - http://www.minfin.kz
11. Статистикалық бюллетень Министерства финансов Республики Казахстан http://www.mf.minfin.kz
12. «Финансы Республики Казахстан: статистический справочник» /Комитет по статистике и анализу/, Алматы 2011 г.
13. «Финансы и кредит», №3, 2011 ж. қараша
14. «Финансы Казахстана», №10, 2012г.
15. С.ҚұлпыбаевҚаржы: Алматы 2011 ж., 325 бет.
16. Қазақстан Республикасының бюджет кодексі. 4 желтоқсан, 2011 жыл
17. www.minplan.kz
18. Павлова Л.Н. «Бюджетные потоки и проблемы бюджетного регулирования». Журнал: «Финансы и несие», 2011г., № 1.
19. Жаңа Қазақстан жаңа әлемде// Қазақстан Республикасы Президентінің 2007 жыл 28 ақпан Қазақстан халқына жолдауы
20. Қазақстан Республикасының Үкіметінің ҚР Қаржы министрлігінің қаржылық бақылау комитетінің қызметінің кейбір мәселелері туралы 19.06.2009 жылғы Қаулысы
21. Иванова М.А. Государственные заимствования на современном этапе.\\Финансы и кредит №14 2010 г
22. Методические рекомендации по разработке операционных планов государственных органов Республики Казахстран, проведению мониторинга и составлению отчетности об их реализации
23. Жалпы сипаттағы трансферттерді есептеу әдістемесі. ҚР Үкіметінің 2007 жылғы №1663 қаулысы
24. М.Жүнісалиев: «Тарихтан тағлым» // Шу өңірі, №94 (8647), 14 қараша 2012ж.
25. shu.zhambyl.kz
26. Стратегический план развития Министерстрва финансов Республики Казахстан на 2010 – 2012 годы
27. Закон РК «О местном государственном управлении и самоуправлении в Республике Казахстан» 9 февраля 2011 года
28. «2011-2013 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының Заңы//Егемен Қазақстан, 5 желтоқсан 2010 жыл
29. Исахова П.Б. Бюджетирование ориентированное на результат – как способ повышения эффективности бюджетных расходов на социальную защиту населения //Транзитная экономика.- 2007.- № 4.- С. 37- 44
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ......................................................................................................................6
* Қазақстан Республикасындағы бюджет үдерісінің тЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ..................................................................................8
1.1 ... ... ... ... мен рөлі................................8
1.2 Қазақстан Республикасындағы бюджет үдерісінің сипаттамасы...................18
1.3Мемлекеттік ... құру ... ... ... ... ретінде.........................................................................................................................28
2 Қазақстан Республикасындағы МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ
үдерісін ТАЛДАУ...............................................................................................35
2.1Мемлекеттік бюджетті құру мен ... ... ... ... және жергілікті бюджет кірістерін талдау мен бағалау............43
2.3 Жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен басқарылуының ерекшеліктері және оның ... ... - ... даму жағдайындағы орны (Жамбыл облысы Шу ауданы бойынша)................................................................48
3 ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... ... ЖОЛДАРЫ..................................................................66
ҚОРЫТЫНДЫ........................................................................................................76
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ....................................................79
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Елбасы өзінің 2012 жылы 14 желтоқсандағы Жолдауында ,-деп атап көрсетті Елбасы. Ендігі мақсатымыз дамыған 30елдің қатарына ... Бұл, өз ... ... ... ... ... ... саласында реформа жасауды талап етеді. Бұнда, бюджетпен әлеуметтік-экономикалық дамудың стратегиялық және орта мерзімді міндеттерін интеграциялау тұрғысында бюджет үдерісін жетілдіру ... ... ... бюджеті ұзақ мерзімді перспектива тұрғысынан қарағанда өнімді, мәселен, экономиканы әртараптандыру және инфрақұрылымды дамыту секілді жалпыұлттық жобаларға ... ... ... ... ... өмiр ... мiндеттi шарты болып табылатын ақша қаражаттарын қалыптастыруды, бөлудi және пайдалануды ұйымдастыруды қамтамасыз ететiн, мемлекеттiң негiзгi ... заңы ... ... ... ... ... ... өз функцияларын орындауды қамтамасыз етедi. Бюджет мемлекеттiң iшкi және сыртқы саясатын жүргiзу үшiн экономиканың ... ... ... жинақтау құралы ретiнде қолданылады. Бюджеттiң көмегiмен ұлттық табысты ... ... ... ... ... мемлекеттiк реттеу және ынталандыру, әлеуметтiк саясатты қаржыландыру жүзеге асырылады.
Бюджетке ақша қаражаттарын жинақтай отырып, мемлекет өзiнiң ... ... ... ... ... ... жүзеге асырып, экономикалық, тұрғын үй, құрылыс, денсаулық ... ... ету, бiлiм ... еңбекпен қамтамасыз ету, т.б. сұрақтарын шешедi.
Бюджет мемлекеттiң және мемлекеттегi барлық мемлекеттiк органдардың өмiр ... ... ... құрайды. Мемлекеттiк аппарат, құқық қорғау органдары, атқару органдары, мемлекеттiк мекемелер, бюджет есебiнен қаржыландырылатын ұйымдар әрдайым бюджет ... өмiр ... ... ... қаржылар мемлекеттiк әлеуметтiк-экономикалық саясатты жүргiзу үшiн, қорғанысты, мемлекеттiң қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету үшiн ... ... ... ... ... басқарушы механизм болып табылады. Ол мемлекеттiң қаржылық саясатын ... ... ... дағдарыс жағдайлар және қаржылық жүйедегi ауытқушылық бюджет алдындағы тұрған мiндеттердiң толық көлемде орындалуына кедергi жасайды. Сондықтан, мемлекет ... ... ... - бюджет тапшылығының болуына жол бермеу, оның зиянды ... ... ... ... отырады.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері: Мемлекетте нарықтық қатынастар жағдайында экономика салаларының тұрақты ... ... ету ... ... ... құру, оның экономикалық мәні мен мазмұнын анықтау, қаржының басқа ... ... ... ... ... ... ... ретінде аймақ бюджетіне сипаттама беру, бюджет түсімдері мен шығыстарының бөлінуін және ... ... ... ... мен ... ... және ... бюджеттердің дұрыс қалыптасуын жетілдіру және т.б.
Қойылған мақсатқа жету үшін келесі міндеттерді шешу қажеттілігі талап етіледі:
* Бюджет түсінігінің мәнін ашу;
* ... ... ... ... ... ... ... бюджетті құру, оның басқару үдерісін ұйымдастыру;
* Мемлекеттік және жергілікті бюджеттердің кірістер мен шығыстар бөлігінің құрылымын талдау;
* Жергілікті бюджеттерді әзірлеу және ... ... мен ... ... тоқталу;
Зерттеу объектісі ретінде бюджет үдерісі алынды.
Зерттеу пәніне әр деңгейдегі бюджеттердің жобасын дайындау барысындағы пайдаланылатын экономикалық қатынастар мен механизмдер жиынтығы ... ... база ... Қазақстан Республикасының статистика Агенттігінің, Қазақстан Республикасының Қаржы Министрлігі мен ... даму және ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің орта мерзімді фискалды саясаты мәліметтері қолданылды.
Диплом ... ... ... ... үш ... және қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
Кіріспеде жұмыстың мақсаты мен міндеттері айқындалған.
Бірінші бөлім бюджет ... ... ... ... Орта ... фискалдық саясат - бюджеттік жоспарлаудың негізгі ... ... ... бөлімде бюджет кірістері мен шығыстарын жоспарлауүдерісі талданып, бюджеттің кіріс базасының қалыптасуын жоспарлау және оның ерекшеліктері, шығыстарды шектеу саясаты ... ... ... ... ... берілген.
Үшінші бөлім алғашқы екі бөлімдегі қарастырылған мәселелерге ... ... ... ... ... ... ... соған байланысты ұсыныстар жасалған.
* Қазақстан Республикасындағы бюджет ... ... ... ... ... экономикалық маңызы мен рөлі
Бюджет экономикалық маңызы бар,арнайы функцияларды орындайтын, ерекше белгілері бойынша жіктелетін мемлекеттің негізгі ақша қоры ... ... ... өмір ... ... ... ... Осыдан мемлекеттік бюджетті, объективті түрде қажет, әрбір нақты кезеңдегі саясатқа қатысты болатын экономикалық категория ретінде ... ... ... ... ... ... ... объективті сипатқа ие. Дербес бөлу аясы ретінде мемлекеттік бюджеттің өмір сүруі, оны дамыту орталықтандыруды қажетсінетін қоғамдық өндіріспен айқындалған.
Ақша ... ... ... ... ... ... істеуін қамтамасыз ету үшін бүкіл халық шаруашылығы ауқымындағы үздіксіз айналымды ұйымдастыру үшін қажет. Мемлекет басымды ... ... ... ... ... ... ... қорғаныс сипатындағы міндеттерді шешу, мемлекеттік басқарудың жалпы шығындарын жабу үшін ... ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс қажеттіліктерімен, мемлекеттің табиғатымен және функцияларымен тығыз байланыста болады.
Экономикалық маңызы бойынша мемлекеттік бюджет, ... ... ақша ... ... құру ... қоғамдық өнімнің құнын бөлу және қайта бөлу үдерісінде мемлекет пен қоғамдық өндірістің өзге қатысушыларының ... ... ақша ... ... ... ... табыстың бір бөлігін жекелендірумен және бүкіл қоғамның қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында оны ... ... ... бөлу ... ... ... ... категория ретіндегі мемлекеттік бюджеттің маңызы бөлу функциясы мен бақылау ... ... ... асырылады[15]. Бірінші функцияның арқасында, мемлекет ауқымында ақша қаражаттарын шоғырландыру және қоғамдық қажеттіліктерді ... ... ... ... іске ... ... ... мемлекет иелігіне қаржы ресурстарының қаншалықты уақтылы және толық ... және ... ... тиімділігін қадағалауға мүмкіндік береді.
Бөлу функцияларының қолданылу аясы, қоғамдық өндіріске қатысушылардың барлығы дерлік бюджетпен қарым қатынаста болатындығымен айқындалады.
Бақылау ... ... ... ақша қаражаттары қорын объективті қалыптастыру және пайдалану арқылы экономиканың құрылымдық буындарында болатын экономикалық үдерістерді көрсетеді. Бюджеттік ресурстардың қозғалысы ... ... ... ... ... қолданылуы бюджеттік қатынастардың ерекшелігімен айқындалады. Бюджет экономикаға бюджет тетігі арқылы ықпал етеді.
Бюджет ... - бұл ... ... ақша ... ... пайда болуы мен оны пайдалану формалары мен әдістерінің жиынтығы.
Бюджет үдерісi - мемлекеттiң өз органдары мен лауазымды адамдары арқылы ... ... ... ... ... ... ... орындалуын бақылау және олардың орындалуы туралы есептердi бекiту жөнiндегi заң арқылы регламенттелген қызметi.
Осы ... ... ... пен мемлекеттік басқару құрылымын тиімді құру мемлекеттің түйінді міндеттерінің бірі болып табылады. Бұл мемлекеттік басқарудың жүйелі болуын, әрбір басқару ... үшін ... ... ... ... мен өкілеттіктер нақты айқындалуға, биліктің барлық деңгейлерімен тиімді жұмыс істеуі үшін ведомство аралық үйлестіруді қамтамасыз етіп, заңнамалық-құқықтық ... ... тиіс ... ... дамуының қазіргі кезеңінде мемлекеттік басқарудың тиімділігін одан әрі арттыру қажеттілігін негізге ала отырып, биліктің барлық деңгейлер арасындағы функцияларды ... ... ... реформалау жүргізу орталығын жергілікті мемлекеттік басқарудың төменгі деңгейлеріне ауыстыру мәселелерге ... ... ... ... ... зерттеген көптеген оқымыстылар оның әртүрлі астарларын қарастыра отырып, түрліше түсіндіріледі. Мәселен, классикалық экономикалық теорияның өкілдері бюджеттік жүйе түсінігіне ... ... ... ... ... жүйесінің құрылымы, ең біріншіден оның мемлекеттік құрылымына тәуелді. Унитарлы құрылымы бар мемлекеттерде бюджет жүйесі екі деңгейлі болып келеді - ... және ... ... ... Федеративті мемлекеттік құрылымы бар елдерде (Ресей, АҚШ, ... т.б) ... ... - ... жерлер және оларға сәйкес бюджеті[9].Өз зерттеулерінде В.Н. Радионова бюджет жүйесін - деп атап ... ... ... бюджет жүйесін - берілген мемлекет аумағында қызмет ететін,әртүрлі деңгейлі ... ... деп ... ... көзқарастары да осыған келіпсаяды. Атап айтсақ, А.Б. Зейнелгабдинніңғылыми зерттеулерінде қарастырылып отырған түсінікке келесідей анықтама беріледі: стратегиясы, ... ... жыл ... ... көп ... жекелеген салаларды дамыту бағдарламалары арқылы жүзеге асырылады. 2012 жылдан бастап мемлекеттік органдардың стратегиялық жоспарлары ... олар ... үш ... бес ... кезеңге бекітіледі. Мемлекеттiк органның стратегиялық жоспары мемлекеттiк орган ... ... ... ... ... ... көрсеткiштерiн айқындайды. Стратегиялық жоспарды iске асыру үшiн мемлекеттiк орган операциялық жоспар әзiрлейдi. Операциялық жоспар ресурстары, стратегиялық ... ... ... және нәтижелерiнiң көрсеткiштерiне қол жеткiзу жөнiндегi iс-шаралардың жауапты орындаушылары және жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... жылындағы нақты iс-қимылдарын қамтитын құжат болып табылады.
Бюджетті қалыптастыру үдерісі келесілерді қамтиды:
1. Қаржы жылының басталу және ... күні ... ... 1 қаңтарынан басталады және 31 желтоқсанында аяқталады.
2.Жылдық немесе орташа мерзімдік бюджеттік жоспарлау (мерзімі, ... 2009 ... ... дәстүрлі жылдық бюджеттік жоспарлау қолданылды. Ал 2009 жылдан бастап жылжымалы негізде үш жылдық бюджеттік жоспарлау енгізілді.
3. ... ... ... ... ... кезеңдерді қамтиды:
-Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму болжамының және бюджеттік параметрлерінің ... ... ... мемлекеттік (жергілікті атқарушы) органдардың стратегиялық жоспарларының, бюджеттік ... ... ... сәйкесінше 15 мамырға дейін оларды Республикалық бюджет комиссиясының және төмен тұрған бюджеттің бюджет комиссиясының қарауы;
- ағымдағы жылдың 1 ... ... ... бюджет туралы заң жобасын әзірлеу (жергілікті бюджет туралы мәслихаттың шешімі ағымдағы жылдың 1 қазанынан кешіктірмей);
4. Жылдық бюджет ... ... жыл ... ... мен өзге ... ... құжаттардың болуы бюджетті дайындау мемлекет басшысының жыл сайынғы жолдауларына, жекелеген салаларды дамыту мен мемлекеттік бағдарламаларға, мемлекеттік органдардың ... ... ... ... мерзімдік макроэкономикалық болжамды қолдану (пайдаланылатын нұсқа, жыл ішіндегі түзетулер саны) стратегиялық, экономикалық және бюджеттiк жоспарлауда өзара ... ... ... ... даму ... ... ... бес жылдық кезеңге арнап әзiрленедi.
Әлеуметтік-экономикалық даму болжамы:
- макроэкономикалық көрсеткiштер болжамын, әлеуметтiк параметрлер ... ... даму ... ... ... ... мен көрсеткiштерiн;
- бюджеттiк параметрлердiң үш жылға арналған болжамын (салық-бюджет саясатының негiзгi бағыттарын, мемлекеттік органдар шығыстарының ... ... ... ... Бюджетті жасауға өкілеттік берілген атқарушы билік органы және оның құзыреттігінің ... ... ... ... ... мен ... уәкілетті орган болып табылады. Өнің өкілеттігіне республикалық бюджет жобасын және бюджетке өзгерістер енгізу (бюджетті нақтылау) жобаларын әзірлеу, бюджеттік бағдарламалар ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік мониторингті жүзеге асыру, бюджеттік есеп жүргізу және есептілік жасау мен ұсыну тәртібін айқындау, бюджеттік ... ... ... ... органдар қызметінің тиімділігін бағалау жүргізу кіреді.
Аудандық деңгейде осы өкілеттілікті экономика және қаржы бөлімі жүзеге асырады (бюджеттік өтінімдер жасау тәртібін ... ... есеп ... және ... жасау мен ұсыну тәртібін айқындаудан басқа)
7. Бірыңғай/бөлек бюджеттік жоспарлау әдістерін қолдану (кірістер мен шығыстар, инвестициялық және ағымдағы ... ... ... және ... ... ... жоспарлау арқылы жүзеге асырылады. Салықтық, салықтық емес түсiмдер, негiзгi капиталды сатудан түскен түсiмдер, трансферттік ... ... ... ... ... ... бюджет несиелерін, қаржы активтерiн сатып алу, қарыздарды өтеу бюджеттiң шығыстары болып табылады.
Жалпы бюджет үдерісі бірыңғай ... ... ... ... асырылады. Бiрыңғай бюджеттiк сыныптама (ББС) объектiлерге топтамалық кодтар бере отырып, бюджет түсiмдерi мен шығыстарын функционалдық, ведомстволық және экономикалық ... ... ... ... ... ... бюджеттік сыныптаманы бюджетті жоспарлауға уәкілетті орган ретінде Қаржы министрлігі жасайды.
Белгілі бір ... ... ... ... ... түсімдерінің топтамасы (экономикалық белгілер бойынша, олардың көздері мен түрлері бойынша) ББС бюджет түсімдерінің сыныптамасы болып табылады.
Функционалдық және ведомстволық белгiлер бойынша ... ... ... ... айқындайтын, мемлекет функцияларының орындалуын, стратегиялық және бағдарламалық құжаттарды, мемлекеттiк органдардың стратегиялық ... iске ... ... ... деңгейлердегi бюджеттер шығыстарының топтамасы ББС бюджет шығыстарының функционалдық сыныптамасы болып табылады.
Бюджеттiк бағдарламаларды iске асыру үшiн мемлекеттiк мекемелер жүзеге ... ... ... ... ... ... ... шығыстарын топтастыру ББС бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасы болып табылады.
8. Бюджет жобасын дайындау нысаны ... бөлу ... ... ... ... ... ... және шығыс бөлікті қамтитын бірыңғай акті нысанында дайындалады. Тиісті жылға және жоспарлы кезеңге арналған аудандық бюджет ... ... ... ... Кезектi қаржы жылына арналған аудандық бюджет туралы мәслихат шешімі ... ... ... ... түсiмдерiнiң, шығындардың, таза бюджеттiк несиелеудің, қаржы активтерiмен операциялар бойынша ... ... ... ... ... ... ... облыстық бюджеттен ауданның бюджетіне берілетін бюджеттік субвенциялардың көлемі;
- ауданның бюджетінен ... ... ... алып ... ... ауданның жергілікті атқарушы органы резервінің мөлшері;
- басқа да шешімдер қамтылуға тиiс.
9. Бюджет жобасын ... ... ... ... ... туралы мәслихат шешімі жобасымен бiр мезгiлде мынадай құжаттар және мәліметтер қарастырылады:
1) өңірдің әлеуметтiк-экономикалық дамуының және бюджеттік параметрлерінің ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық жоспарларға өзгерiстер мен толықтырулар жобалары;
3) аудандық бюджет жобасында енгiзiлген шешiмдердi ашып ... ... ... ... ... органның (мәслихат) бекітуі келесідей:
1. Бюджет туралы шешім жобасын қарау және бекіту кезінде ... ... ... ... Мәслихат тұрақты комиссиясы отырысында бюджетті мақұлдайды, оған өзгерістер мен толықтырулар енгізеді.
2. Бюджет жобасын өкілетті органның қарау ұзақтығы Жергілікті ... ... ... ... туралы шешім жобасын аудандық мәслихатқа ағымдағы қаржы жылының 1 ... ... ... Аудандық бюджет туралы шешім жобасын мәслихат 28 ... ... ... ... ... ... өзгерістер енгізу туралы заңды заң шығарушы органның ... ... ... ... туралы заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізу Қазақстан Республикасы Үкіметінің немесе Парламенті ... ... ... ... ... нысанында жүзеге асырылады. Бюджетті нақтылау тұрақты, жылына бір реттен кем емес жүргізіледі. 2010 жылы республикалық бюджетті нақтылау екі рет болды ... және ... ... ... ... ... ... бюджетті ағымдағы қаржы жылы ішінде тоқсанына бір реттен артық емес ... жол ... ... ... ... және ... қалаларының, аудандардың (облыстық маңызы бар қала) бюджеттерін оның орындалуы кезінде нақтылау тиісті жергілікті ... ... және ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылады.[7]
Бюджеттің орындалуы, есеп пен есептілік.
1. Бюджеттің жалғыз шотының немесе көптеген бюджет шоттарының болуы Бiрыңғай ... шот ... ... орталықтандырып жүзеге асыру және олардың есебiн жүргiзу үшiн ҚР Ұлттық Банкiнде ... ... ... уәкілетті орган ретінде Қаржы министрлігіне ұлттық валютамен ашылады. ... ... ... ... ... ... ... түсімдер толық көлемде аударылады. Бiрыңғай қазынашылық шот қолма-қол ақшаны бақылау шоттарындағы ақша қалдықтарын ... ... ... ... шоттарын Қаржы министрлігі мемлекеттік мекемелерге ашады.
2. Бюджеттің орындалуына кассалық қызмет көрсетуді жүзеге асыратын орган және ол қамтамасыз ететін бюджеттік ... ... ... ... орындалуына кассалық қызмет көрсетуді қазынашылық органдары (Қазынашылық комитеті мен қазынашылық департаменті) жүзеге асырады. ... ... ... ... бюджеттің орындалуын ұйымдастыру;
- жергілікті бюджеттерге, оның ішінде мемлекеттік мекемелердің шоттарына ... ... ... ... жоспарын жасау және оған өзгерістер енгізу;
- түсімдерді бірыңғай қазынашылық шотқа есептеу;
- мемлекеттік мекемелердің шарттарын тіркеу;
- мемлекеттік мекемелердің ... ... ... ... ... ... ... мен аударымдар жүргізу және т.б. кіреді.
3. Аудандық дербес бөлімдер (мемлекеттік мекемелер) деңгейінде бюджеттік қаржы бөлу шегін ... ... ... ... ... ... ... қаржы бөлудің белгіленген шегін дербес арттыра алмайды. ... ... ... мәслихат шешімімен бекітілген қаржы бөлу туралы шешімді аудандық бюджет комиссиясы қабылдайды және аудандық бюджетке өзгерістер мен ... ... ... ... ... Аудандық бюджет комиссиясының жұмыс органы экономика және қаржы бөлімі болып табылады.
4. Бюджеттің баптары бойынша бюджет қаражатын ... бөлу ... ... ... әкiмшiлерi шығыстардың экономикалық сыныптамасының ерекшелiктерiне және бюджеттiк бағдарламалардың кiшi бағдарламаларына қатысты және бюджеттiк ... ... ... жылдық және ай сайынғы көлемдерiн өзгертпейтiн өзгерiстердi мiндеттемелер мен төлемдер бойынша қаржыландыру жоспарларына дербес енгiзуге құқылы. Бюджеттiк бағдарламалардың ... ... ... ... ... шығыстардың ай сайынғы көлемдерiнiң өзгерiстерi бюджеттi атқару жөнiндегi уәкiлеттi орган арқылы жүзеге асырылады. Бюджеттік бағдарламалар ... ... ... көлемін өзгерту аудандық мәслихат арқылы жүзеге асырылады.
Жергілікті атқарушы органдарға бір бюджеттік бағдарлама шегінде жоғары тұрған бюджеттен нысаналы даму ... ... ... ... ... ... жобалардың сомасын бюджеттік инвестициялық жобаның сметалық құнын арттыруға байланысты шығыстарға, сондай-ақ жаңа бюджеттік инвестициялық жобаларды қаржыландыруға ... ... ... салынады [19].
Жоғарыда көрсетілген жағдайды қоспағанда, бір бюджеттік бағдарлама (кіші бағдарлама) ... және бір ... ... және ... ... бір ... (облыстық маңызы бар қала) шегінде бюджеттік инвестициялық жобалар бойынша бюджет қаражатын үнемдеу пайда болған жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады:
республикалық бюджет комиссиясы қарамастан, республикалық бюджеттік бағдарламалар әкімшісінің ... ... ... ... және ... ... ... атқарушы органдары;
тиісті бюджеттік комиссия қарамастан, облыстың жергілікті атқарушы органының келісімі бойынша аудандардың (облыстық маңызы бар ... ... ... органдары.
5. Бюджет мониторингі және нәтижелерді бағалау мiндеттемелердiң уақтылы қабылданбау, бюджеттiк бағдарламалар бойынша төлемдердiң ... ... ... ... ... ... мен ... атқарылу болжамдарын жасау мақсатында жүзеге асырылатын бюджеттiң атқарылу көрсеткiштерiн тұрақты және жүйелi жинау, бақылап отыру және талдау ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалар әкiмшiлерi, Қаржы министрлігі және жергілікті деңгейде қаржы басқармалары жүзеге асырады.
Мемлекеттiк орган қызметiнiң ел немесе өңiр экономикасының дамуына, экономиканың, қоғамның жеке ... ... ... ... ... және ... ... мемлекеттiк орган қызметi нәтижелерiнiң көрсеткiштерiне қол жеткiзудi стратегиялық жоспар мен бюджеттiк бағдарламалардың iске асырылуын ... ... ... ... ... ... ... Нәтижелердi бағалауды бюджеттiк бағдарламалар әкiмшiлерi және Қазақстан Республикасының Президентi уәкiлеттiк берген мемлекеттiк органдар жүзеге асырады. Нәтижелердi бағалауды жүргiзу кезiнде үкiметтiк емес ... ... ... ... ... ... қою ... алынған мемлекеттiк қызмет көрсетудi ұсыну сапасы туралы ақпараты пайдаланылады.
6. Бюджеттің орындалуы кезінде қолданылатын бухгалтерлік есеп әдісі ... ... алу ... ... ... ... әдістемесі негізінде жасалған, ол өзімен біріңғай қазынашылық ... және ... ... ... ... ... ... шамада ақпаратты тіркеу және қорытындылауды жинаудың реттелген жүйесін ... ... ... ... ... ... ... орындалуы туралы есептер ай сайын, тоқсан сайын және жылдың қорытындылары бойынша жасалады. ... ... ... есеп ... ... ... бюджеттерді, қабылданған, төленбеген міндеттемелерді, бюджеттік бағдарламалар бойынша бюджет ... және ... ... ... ... көрсетеді.
Аудандық экономика және қаржы бөлімі ай сайын есептi айдан кейiнгi айдың бiрiншi күнiндегi ... ... ... ... ... ... сондай-ақ экономика және бюджеттік жоспарлау басқармаларына аудандық бюджеттiң орындалуы туралы есеп бередi.
Аудандық ... және ... ... ... ... ... жылдың 1 наурызынан кешіктірмей есепті қаржы жылғы аудан бюджетінің орындалуы туралы жылдық есепті әкімдікке және ҚРҮ уәкілеттік берген ішкі бақылау ... ... ... ... ... жыл ... ағымдағы жылдың 1 сәуірінен кешіктірмей есепті қаржы ... ... ... ... ... ... есепті ауданның мәслихатына ұсынады. Бұл ретте экономика және қаржы бөлімі аудандық бюджеттің орындалуы туралы жылдық есептi мәслихатта қарау ... ... ... ... ... ... ... етеді. Аудан бюджетінің орындалуы туралы жылдық есеп мәслихаттың тұрақты комиссиясында қаралғаннан кейін мәслихаттың сессиясында бекітіледі.
Бюджетаралық қатынастар:
1) республикалық және ... ... ... және ... ... бюджеттерiнiң арасында;
трансферттермен;
бюджеттiк несиелермен;
2) облыстық және аудандық (облыстық маңызы бар қалалар) бюджеттер арасында:
трансферттермен;
бюджеттiк несиелермен;
кiрiстердi бөлу ... ... ... ... трансферттер жалпы сипаттағы трансферттерге, ағымдағы нысаналы трансферттерге, нысаналы даму трансферттерiне бөлiнедi.
Бюджет субвенциялары мен бюджеттiк алып қою жалпы ... ... ... ... ... бюджеттік қамтамасыз етілуі деңгейін теңестіруге және шығыстардың бағыттарына сәйкес мемлекеттің кепілді ... ... үшін тең ... ... ... ... ... трансферттер ағымдағы нысаналы трансферттерге (республикалық немесе жергілікті бюджеттерде бекітілген сомалар шегінде жалпы сипаттағы трансферттердің үш жылдық ... ... ... ... және ... даму ... ... инвестициялық жобаларды іске асыру үшін республикалық немесе облыстық бюджеттерде бекітілген сомалар шегінде жоғары тұрған бюджеттер төмен тұрған бюджеттерге береді) бөлiнедi. ... ... ... iске ... және ... жылы ... қолма-қол ақшаның болжамды тапшылығы жағдайында, тиiсiнше облыстық ... ... және ... ... ... және ... ... маңызы бар қалалардың) бюджеттерiне республикалық бюджеттен және облыстық бюджеттерден бюджеттiк несиелер берiлуi ... ... ... және ... ... ... ... Бюджеттiк инвестициялар - бюджеттен қоса қаржыландыру шартымен бюджеттiк инвестициялық жобаларды, концессиялық жобаларды iске асыру арқылы ... ... ... ... ... және ... мемлекеттiң активтерiн құру есебiнен мемлекет активтерiнiң құнын ұлғайтуға бағытталған республикалық немесе жергiлiктi бюджеттен ... ... ... ... бюджеттiк инвестициялық жобаларды iске асыру;
- концессиялық жобаларды қоса қаржыландыру;
- мемлекеттiң заңды тұлғалардың ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
2. Бюджеттік инвестициялық жобаларды қалыптастыру ... ... ... жоспарлау үш кезеңде:
1) инвестициялық ұсыныстар әзiрлеу;
2) бюджеттiк инвестициялық жобалардың техникалық-экономикалық негiздемелерiн (негізгі техникалық, технологиялық және өзге шешімдер, сондай-ақ бюджеттік ... ... ... мен ... асырылатындығын зерделеу нәтижелері туралы мәліметтер бар құжаттаманы) әзiрлеу немесе түзету, сондай-ақ оларға қажеттi сараптамалар жүргiзу;
3) бюджеттi әзiрлеу сатысында бюджеттiк инвестициялық ... ... ... ... ... ... ұсыныстарды әзiрлеудi бюджеттiк бағдарламалардың әкiмшiлерi мемлекеттiк органдардың ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
3. Бюджеттік инвестициялық жобаларды іске асыру Бюджеттiк инвестициялық жобалар олардың белгiленген тәртiппен бекiтiлген техникалық-экономикалық ... ... iске ... ... инвестициялық жобаларды iске асыру шеңберiнде көзделетiн құрылыс қызметi белгiленген тәртiппен бекiтiлген жобалау-сметалық құжаттамаға сәйкес ... ... ... ... ... бар ... ... бойынша үлгiлiк жоба әзiрлеу жүзеге асырылады.
4. Бюджеттік инвестициялық жобаларды бюджеттен қоса ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қатысуымен жүзеге асыру Бюджеттен концессиялық жобаларды қоса қаржыландыру арқылы ... ... ... ... концессия шартының негiзiнде iске асырылады.
Жарғылық капиталында мемлекеттің қатысуы бар заңды тұлғалардың жарғылық капиталын ұлғайту және олардың еншілес ұйымдарының ... ... ... ... ... ... ... Қаржылық ұйымдар мен қаржылық нарықты реттеу және қадағалау агенттігінің тиісті куәлігімен расталатын жарияланған акцияларды (бағалы қағаздарды) шығаруды мемлекеттік тіркегеннен кейін ... ... ... ... ... ... шарттары бойынша концеденттiң белгiлi бiр күнге қабылдаған және орындамаған қаржы мiндеттемелерiнiң сомасы бойынша ... ... мен ... ... концессиялық мiндеттемелер болып табылады; Үкiмет концессиялық мiндеттемелерді орындауды республикалық бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырады.
1.3 Мемлекеттік бюджет құру ... ... ... ... бюджет - мемлекеттік билік органдарының функцияларын қамтамасыз ету үшін ақша қаражаттарының құрылуы мен жұмсалуын көрсеткіштер түрінде ... ... ... ... ... ресурстарын бюджетте жинақтау мемлекеттің қаржы саясатының сәтті жүргізу үшін қажет.
Мемлекеттік бюджет ақшалай нысандағы ... ... бөлу және ... бөлуге байланысты туындайтын қоғамдық қаржы қатынастарының бір бөлігін ... ... ... ... ... ... ... саясаты - әлеуметтік-экономикалық даму бағдарламаларын жүзеге асыратын бюджеттік нысандар мен әдістерді пайдалану бойынша шаралардың жиынтығын қарастырады, ол бюджет жүйесі арқылы іске ... ... ... - ... ... ... ... қаржыландыруда салықтық түсімдердің негізгі бөлігін өзіне шоғырландыратын мемлекеттік ... ең ірі ... ... елдің экономикалық қатынастар мен құқықтық нормаларға негізделген барлық бюджеттерінің жиынтығы.
Бюджет ... үш ... ... ... ... - әлеуметтік-экономикалық бағдарламаларды жүзеге асыру, басқару аппаратын, қорғаныс пен әскери шығындарды қаржыландыру ... яғни ... ... қызметін жүзеге асыруға қажетті ресурстарды салықтарды жинау жолымен қамтамасыз етеді;
* экономикалық реттеу - экономикалық ... ... ... (экономиканы тұрақтандыру, оның өсуін ынталандыру, құрылымдық өзгерістер және т.б.) мен ... ... ... ... ... мен ... ... негізгі тетіктері ретінде қолданылады;
* табыстарды теңестіру - прогрессивті салық салу жүйесі мен ... ... ... ... ... мүгедектерге, артта қалған аймақтарға табыстарды қайта бөлу.
Бюджет жүйесін құрудағы басты құжат - Қазақстан Республикасы Конституциясы мен ... ... ... заң. Жыл сайын тиісті қаржы жылына республикалық бюджет туралы заң қабылданады, онда бюджет ... ... ... ... ... мен ... көрсетіледі.
Сонымен қатар, бюджет жүйесіне Қазақстан Республикасы Ұлттық қоры кіреді. Қор Қазақстан Республикасының Ұлттық банкіндегі ... ... ... ... ... ... активтерінің жиынтығы болып табылады [10].
Үкіметтің Ұлттық банктегі шотында шоғырландырылатын, мемлекеттің қаржы активі түріндегі, ... ... емес ... ... өзге де мүлік түріндегі активтері Қазақстанның Ұлттық қоры болып табылады. Ұлттық қор мемлекеттің қорланымдарын қалыптастыру, сонымен бірге дүниежүзілік бағалардың конъюктурасына ... және ... ... ... ... мақсатында жасалынады. Ол мемлекеттің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етуге, қаржы активтерін және материалдық емес активтерін ... өзге де ... ... ... ... секторына тәуелділігін және қолайсыз сыртқы факторлардың ықпалын төмендетуге бағытталған. Яғни Қазақстанның Ұлттық қорын қалыптастыру ... ... үшін ... және елдің экономикасын келеңсіз сыртқы факторлардан қорғау үшін қаржы резервтерін шоғырландырады.
Бюджет үдерісі - ... пен ... ... бюджетті құру, қарау, бекіту, атқару, орындалуын бақылау және атқарылғандығы ... ... ... ... заңмен реттелетін қызметі. Бюджет үдерісі Қазақстан Республикасының Заңымен, жыл ... ... ... ... билік органдарының шешімімен анықталады.
Бюджетті құру, атқару және орындалуы туралы есеп беру атқарушы билік органдарының функциясына, ал қарау және бекіту ... пен ... ... орган - мәслихаттың функциясына, бюджеттің орындалуын бақылау биліктің екі деңгейінің функциясына кіреді [11].
Қазақстан Республикасы ... ... ... жобасын жасауды бюджет комиссиясына жүктейді. Бюджет үдерісін жүзеге ... ... ... ... рөл ... ... ... құруға тиісті әкімшілік-аумақтық бөлімшелердің әкімдері бюджеттік комиссия құрады. Комиссия негізгі болжамды көрсеткіштерін талдап, ... және оны ... ... ... ... ... органдар бюджеттік комиссияның ұсыныстарын ескере отырып, жергілікті бюджет жобасын құрып, оны Қаржы министрлігіне 1 қыркүйекке ... ... ... ... облыстық қалалық бюджеттер арасында табыстарды бөлудің тұрақты нормативін бекітеді. Облыстардың, Астана, ... ... ... ... ... ... заң ... енген күннен бастап, екі апта ішінде бюджеттің болжамды көлемін нақтылап, мәслихат қарауына ұсынады, олар өз ... екі апта ... ... оның ... туралы шешім қабылдайды.
Аудан (қала) әкімдері облыстық бюджет бекітілгеннен кейін екі апта ... ... ... ... ... мәслихаттың қарауына ұсынып, олар өз кезегінде екі апта ... ... оның ... ... ... ... Жергілікті бюджет туралы мәслихаттың шешімінде мыналар келтіріледі:
* трансферт түрінде алынған табыс көлемі; жергілікті бюджеттен ... ... ... ... ... қарызды өтеу; шығыстар, несиелеу, бюджет тапшылығын (профициті) және бюджет тапшылығын қаржыландыру (профицитін пайдалану);
* белгіленген ... ... ... ... ... ... бюджеттер арасында табыс бөлудің нормативі;
* қоршаған ортаны қорғаудың жергілікті мемлекеттік қорының мөлшері;
* тиісті қаржы жылының соңындағы ... ... ... ... ... ... мөлшері, қарыз мөлшері;
* функционалдық топтар бойынша шекті шығындар;
* секвестрленбейтін жергілікті ... ... ... ... ... жағдайлардан басқа кезде, Қазақстан Республикасы Үкіметінің, жоғарғы мемлекеттік органдардың, облыстық жергілікті ... ... ... деңгейдегі бюджеттерді құру және атқару үдерісіне қатынасуына тыйым салынады. ... ... ... ... ... ... атқарушы органдар қамтамасыз етеді. Егер жергілікті атқарушы органдар ... ... ... ... ... ... кірістерді төмендететін нормативтік-құқықтық актілер қабылданған жағдайда, ол қаражат жоғары тұрған бюджеттен өтеледі.
Қаржы жылының басында алынған бюджет қаражатының ... ... ... ... бюджетке алынбайды. Ол жергілікті атқарушы органның негізгі қарызын, жергілікті бюджеттің кредиторлық қарызын өтеуге қолданылады.
Секвестрленбейтін бағдарламалардың ... ... ... ... мен жергілікті өкілетті органдар тиісті қаржы жылының бюджеті ... Заң мен ... ... ... бекітеді. Жергілікті атқарушы органдар бюджеттің орындалуы туралы жоғарғы атқарушы орган мен мәслихатқа ай сайын есеп ... ... ... ... мен ... ... ... Қаржы министрлігіне ай сайын есеп береді. Қаржы министрлігі Қазақстан Республикасының Үкіметіне республикалық және жергілікті бюджеттердің есепті кезеңдегі орындалуы ... ай ... есеп ... ... бюджеттердің орындалуын тиісті деңгейдегі өкілетті органның тексеру комиссиясы, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі мен оның ... ... ... ... және өкілетті органдарды міндетті түрде хабарлай отырып бақылайды.
Салық жинау және басқа да міндетті төлемдерді жинаудың дұрыстығына бақылауды ... ... ... ... орны ... ... салық қызметі жүзеге асырады.
Бюджеттердің арасындағы қаржылық қатынастарды ұйымдастырудың екі үрдісі қатар өмір ... ... шығу және ... ... ... ... ... негіздерді дамытудың анағұрлым ортақ үдерісінің қамтып көрсетілуі ретінде қаржы ресурстары қозғалысын басқарудың нысандары мен әдістерінің жүйесін орталықтандыру. Мысалы, 1994 жылға ... ... 3045 ... ... болса, 1994 жылдың басынан жүргізілген бюджет жүйесін орталықтандыруға байланысты 2500 жергілікті бюджеттер - ... ... ... ... ... ... ... бюджет жүйесіне түсетін қаражаттарды орталықтандырудың дәрежесі едәуір бәсеңсіді. Қаржы ресурстарын шоғырландыру мен пайдалануда аудандық буынның қаржылық мүмкіндіктері айтарлықтай шектелді.
2) қаржылық ... ... мен ... ... ... мен ... органдарының функцияларын күшейту арқылы қаржыны орталықсыздандыру;
Екінші үрдіс жергілікті органдардың жергілікті жағдайларға ... ... ... ... әкімшілігін жүргізудің қағидасы қаржының бақылау функциясын жүзеге асыру мүмкіндігі болып табылады: неғұрлым аз дәрежеде қаржы қатынасы немқұрайлы бақылауға берілсе, ... оны ... ... ... ... шаруашылық қызметінің ұлғаюы республикалық және жергілікті бюджеттердің өзара қарым-қатынасының мәселесіне, жергілікті бюджеттердің мемлекеттік қаржыландырудағы және оны ... ... ... ... ... ұйымдастыруға жаңа көзқарасты талап етті.
Қазақстан Республикасындағы бюджеттер арасындағы қатынастардың жүйесі ... мен даму ... тұр, оның ... ... іздестірілуде.
Қазақстанда басқаруды орталықсыздандыру мемлекеттік басқару мен бекітіліп берілген ... ... ... үшін ... ... дербестігі арасында шығыстар бойынша жауаптылықты неғұрлым байыпты бөлуді қажет етеді. Бюджет қаражатын орталықсыздандыру жергілікті ... ... ... бірліктің әлеуметтік-экономикалық дамуына жоғарғы мүдделі болуына негізделеді.[12]
Оперативтік-шаруашылық дербестігі жергілікті буында шығындардың ең кемінде 50 пайызын өтеуге мүмкіндік беретін ... ... ... ... жүйесін жасауды, бюджетке ұзақ мерзімге кірістердің қатаң бекітіліп берілуін қажет ... ... ... дамыған елдерде бюджет арқылы ұлттық табысты қайта бөлу теориясына сәйкес жүргізіледі. Фискалдық федерализм саясатының мәні: бүкіл мемлекеттік шаруашылық ... ... ... ... ... барлық кәсіпорындар, мекемелер және әкімшілік құрылымдар) көп деңгейлі жүйе болып келеді. Осыған ... ... ... ... мыналар:
1) мемлекеттік секторды басқару деңгейлерінің оңтайлы саны;
2) басқару деңгейлерінің арасында ... ... ... ... ... ... тиімді қаржыландыру деңгейі;
4) биліктің жергілікті органдарын басқаруға және қаржыландыруға орталық үкіметтің ... ... ... пен ... ... ... шығыстарын қаржыландырудағы меншікті қаражаттардың үлесі;
6) мемлекеттің экономиканың барлық деңгейлерінде қаражаттарды жұмсауға бақылау жасаудың нысаны [9].
Фискалдық федерализм саясаты ... ... ... ... ... ... тәуелділігін төмендетуге бағытталады. Бұл бағыт жергілікті бюджеттердің тапшылығын ғана емес, толығымен мемлекеттік бюджеттің тапшылығын төмендетуге ... ... ... ... ... ... шешуде нақты дербестікке жол ашады. Бұған аймақтардың салықтық автономиясын дамыту, жалпы мемлекеттік салықтарға жергілікті үстемелер ... алу ... ... ... ... ... ... мұраға салынатын салық, тұтынуға салынатын салық) белгілеу жөніндегі оларға ... беру ... қол ... ... Бұл ... жергілікті органдарды қаражаттарды тиімді пайдалануға ынталандырылмайтын, оларды қаржылық дербестігінен айыратын орталық бюджеттен жүргізілетін трансферттік ... ... ... ... ... ... тәжірибесі басқаруды орталықсыздандырудың, ведомстволық бағыныштағы аумақтарды дамытудың әлеуметтік және экономикалық мәселелерін шешуде ... ... ... кең құқықтар берудің қажеттілігін қолдайды. Унитарлық мемлекеттің жағдайына Қазақстанға сәйкес фискалдық федерализм ұғымының мәні ... ... ... ... ... ... қаржылық қатынастар Қазақстан Республикасы Бюджет кодексімен, ағымдағы жылдағы және басқа да шаруашылық және қаржылық қызмет ... ... ... ... ... ... ... бюджет жүйесінің дербес буыны болып қалыптасады. Яғни, бұл жағдай жергілікті ... ... ... ... ... негізінде бюджет көлемін, баптар бойынша табыстар мен шығыстардың нақты көлемі мен құрылымын анықтауда дербестікке ие болатындығын ... Оның ... ... ... ... ... құқықтарды анықтайтын республикалық заңдылықтардың негізінде жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы Бюджет кодексіне ... ... ... ... қағидаларға негізделеді[16]:
* облыстық және республикалық мәндегі қалалар бюджетінің республикалық бюджетпен қарым-қатынасындағы, сондай-ақ аудандық бюджеттердің жоғарғы облыстық бюджеттермен қарым-қатынасындағы теңдігі;
* ... ... ... ... Республикасы әкімшілік-аумақтық бірліктерінің бюджеттік қамсыздандырылуын теңестіру;
* жергілікті ... ... ... ... ... ... деңгейін қамтамасыз ету;
* ең тиімді және нәтижелі мемлекеттік қызмет көрсетуді қамтамасыз ... ... ... ... ... қызмет көрсетуді бекіту;
* әрбір бюджет деңгейінің алынған ресми трансферттер мен несиелердің ... және ... ... ... ... кезде республикадағы субвенциялар мен бюджеттік алулар механизмін қолдану арқылы мемлекеттік бюджеттің шеңберінде ... ... ... ... Сондықтан барлық жергілікті бюджеттер салықтар мен қызмет көрсетудің бірдей мөлшерлемесін ұстанулары тиіс.
Мақсаттан тыс пайдаланылған трансферттер мен несиелердің сомасы ағымдағы ... 31 ... ... ... тұрған бюджетке қайтарылуы тиіс. Ал пайдаланылмаған трансферттер мен несиелердің сомасы қаржылық жыл аяқталғаннан кейін 10 күн ішінде ... ... ... міндетті қайтарылады. Қаржылық жылдың ішінде пайдаланылмаған трансферттердің сомасы аймақтарды дамыту үшін тиісті бюджеттердің қарамағында қалдырылуы мүмкін.
Жалпы ... ... ... ... бюджеттік қамсыздандырылу деңгейін теңестірге және бюджеттің әрбір деңгейіне Кодекспен бекітілген шығындар бағыттарына сәйкес мемлекеттік қызмет көрсетудің стандартты ... ... үшін ... ... мүмкіндіктерін қамтамасыз етуге бағытталады.
Жалпы сипаттағы трансферттер болып бюджеттік субвенциялар мен бюджеттік алулар табылады. Бюджеттік субвенциялар - бұл ... ... ... бюджеттерде бекітілген сомалар шегінде жоғары тұрған бюджеттің төменгі деңгейдегі бюджетке беретін трансферттері. Ал, бюджеттік алуларға республикалық ... ... ... ... сомалар шегінде төменгі деңгейдегі бюджеттің жоғары тұрған бюджетке беретін трансферттері жатады.
Бекітіп берілген бюджет кірістері мен шығыстарының тізбесі бюджет заңнамасында ... мен ... ... мен ... нақты әлеуметтік-
экономикалық және тарихи жағдайларда жүзеге асырылатын мемлекеттің бюджет және ... ... ... бағыттарына байланысты болады. Бұл кезде мемлекет белгілі бір жағдайларда кірістерді қалыптастырудың және шығыстарды жұмсаудың қолайлы нысандары мен әдістерін пайдаланады. ... ... ... ... ... ... мен ... салық төлемдерінің қолданыстағы жүйесімен және салыстырмалы тұрақсыз сипаттағы салықтық емес қаражаттардың түсімдерімен айқындалады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... салықтық түсімдер;
* салықтық емес түсімдер;
* негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер;
* трансферттер түсімдері.
2. Шығындар
3. Таза бюджеттік ... ... ... ... ... ... өтеу.
4. Қаржы активтерімен жасалатын операциялар бойынша сальдо:
* қаржы ... ... ... ... ... ... ... түсетін түсімдер.
5. Бюджет тапшылығы (профицит).
6. Бюджет тапшылығын ... ... ... ... түсімі;
* қарыздарды өтеу;
* бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы.
Бюджеттерді бекіту және ... ... ... ... ... осы көрсетілген құрылым бойынша жүзеге асырылады.
* Қазақстан Республикасындағы МЕМЛЕКЕТТІК бюджет ... ... ... ... құру мен ... ... ... кодексі мемлекеттің экономикалық саясатына сәйкес орта мерзімді бюджеттік жоспарлау негізінде бюджеттік үдерісті іске ... ... ... ... бағытты беретін Үкімет тарапынан жасалып, алдымыздағы үшжылдық мерзімге салықтық бюджеттік бағдарламаны анықтайтын ... ... - ол ... орта ... ... ... атты ... Бұл құжат елдің орта мерзімді әлеуметтік - экономикалық даму жоспары мен басқа да ... және ... ... ... жыл ... бір ... ұзартылып отыратын үшжылдық мерзімге жасалады. Бұл құжаттың маңыздылығы мен қажеттілігі, ең ... ... ... ... көп жағдайда оның қаржы жүйесінің даму бағыттарына тәуелді екенімен, екіншіден, жүргізіп жатқан салықтық - бюджеттік саясаттың ... мен оның ... ... ... ... Келесі қаржы - жылға бюджет жасаудың негізі болғандықтан, фискалдық саясат мемлекеттің қаржы ресурстарын жұмылдыру мен ... ... ... ... ... ... ынталандыру арқылы мемлекеттік билік оған нақты әсер етуге және халыққа ... ... ... ... ... ... Бұл құжат мәнінен ел экономикасын басқарудың, яғни макроэкономикалық тиянақтылықты қамтамасыз етумен қаржы ресурстарын қайта ... ... бірі ... ... ... ең ... күнкөріс деңгейін саралау мәселесіне де жете назар аударылмаған. ... ... ... ... етіп ... ... ... географиялық, экономикалық және табиғи климаттық жағдайлар, сондай-ақ өңірлердің ... ... ... ... ... ... атты Жолдауының ережелерін іс жүзінде іске асыруға бағытталған ... ... ... ... алға ... ... ... қазақстандықтардың табысын өсіру, бұған қол жеткізу үшін ең төменгі күнкөріс деңгейі республикалық ... ... ... ... ... атқарушы органдарға сол өңірлерде тұратын мұғалімдерге, дәрігерлерге және бюджет саласының басқа да қызметкерлеріне бірыңғай тіркелген соманы төлеу құқығын беру ... деп ... ... инфляцияның деңгейін сақтау мен оны ұстап тұру айрықша мәселе екенін жақсы білеміз. Бюджет жобасы бойынша тұтынушылар бағасының ... 2010 жылы 7,5-9,5% ... ... кейіннен 2012 жылға дейін 6,5-8,7% дейін төмендейтіні болжанған болатын.
Қазақстан экономикасының маңызды секторларының бірі шағын және орта ... ... ... ... ... ... жылдарда шағын және орта кәсіпкерлікте қолдауға 21,0 млрд теңге қаражат көзделген. Үкімет осы ... ... үшін , , , ... ... ... ... ... жұмыс ұйымдастырып аталған институттардың жұмыс тиімділігін бақылау ... ... ... ... заңнамасын жетілдіру жөнінде жоғарыда көрсетілген міндеттерді шешу қолайлы ... ... ... халықаралық бәсекелестік күшейген жағдайда экономиканың шикізат емес секторларында бизнестің дамуын ынталандыруға және елдер арасында капиталдың еркін ... ... ... дамуына, ЖІӨ-нің, бюджеттің кіріс бөлігінің ұлғаюына және халықтың экономикалық ... ... әсер етуі ... ор - гандар стратегиялық жоспарлар - ды әзірледі, Үкімет республикалық бюджетті үш ... ... Бюд - жет ... ... соң ме - ... ... операция - лық жоспарлар жасалды. Осы жү - йе - ні жергілікті деңгейде енгізу қан - шылықты маңызды? ... ... не ... ... реформа - лау - дың стратегиялық мақсаты көрсетілген басымдықтарға сәй - кес мемлекеттің бюджет сая - сатын жасау және ... ... ... ... ... - ... мен тиімділігін жоғарылату болып табылады.
Тағы бір маңызды ... - бұл ... ... ... ... ... қатысты нәтижелерге бағдарланған бюджеттендіруді енгізу. Ол қызметтер көрсету деңгейінің ... ... ... ... ... ... жұмысын қаржыландыруды байланыс - тыратын тетікті қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік қызметтердің ед - әуір ... ... ... - ... ... ... бюджет шы - ғыстарының тиімділігін арттыру жөніндегі барлық шаралар жер - гілікті деңгейде іске асырылуы тиіс. Үкіметтің ... бағ - ... ... ... жө - ... ... ... жер - гілікті атқарушы органдарға тиісті жергілікті бюджеттер шығыста - рының нәтижелілігін арттыру ша - раларын 2007 жылғы желтоқ - ... ... ... ... ... ... ... - лауды енгізу жөніндегі тұжырым - даманың негізгі ережелеріне және жаңа Бюджет кодексі жобасының нормаларына сәйкес ... іске ... ... ... ... ... дең - ... реформалаудың негізгі бағыттары бюджет үдерісіне НББ-ның базалық ... ен - гізу ... ... - мем - лекеттік органдардың ... - гия - лық ... ... бағ - ... орта ... ... жоспарлауды қалып - тас - - тыру, іске асыру және іс-әре - ке - тін ... ... ... үш жыл - дық бюджеттер 2010-2012 жыл - дар - ға ... 2009 жылы әзір - ле - нген ... Бұл үшін ... - тардың, қалалардың, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалар - дың) жергілікті атқарушы ... 2009 ... ... ... даму ... мен ... ... 2010-2014 жылдарға арналған бюд - жеттік өлшемдерін әзірлеп, ал жер - ... ... ... - ... ... ... жүйе - ... әр деңгейін, яғни 2010-2012 жылдарға арналған стратегиялық жоспарды дайындап, бұл жобаларды бюджеттік өтінім - дері - мен ... ... ... ... ... ... енгізуді қамтамасыз етудің маңызды элементтерінің бірі атқарушы билік органдары қызметкерлерінің біліктіліктерін арттыру ... ... ... - дар жаңа ... ... қан - дай ... бойынша қандай мерзімге құрылатынын нақты тү - сінгенде ғана жұмыс ... ... ... енгізуге мүмкіндік туады.
Осыған байланысты келесі жылдың басынан бастап Үкімет жергілікті атқарушы органдар үшін ... ... бюд - ... ... мен бас - қа да ... ... не - ... қағидаттарын түсіндіру, сон - дай-ақ бюджеттік жоспарлау, бюд - жет ... және нәти - же - ... ... ... ұйым - дастыру бойынша бірқатар шаралар жүргізетін болады.
Жаңа Бюджет кодексінің басты ... - ... ... ... орта мерзімді қар - жыландыру жоспары аясында нә - тижелерге бағдарланған бюджет - теу үлгісі негіз болып табылатын мем - ... ... ... - лер ... ... жүйе - сін ... ... және оның тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету.
Бұл үлгінің негізгі міндеті әлеу - меттік-экономикалық саясат - тың ұзақ ... ... - рына ... және орта ... перс - ... жоспарланған бюд - жет ресурстары көлемі шегінде бюджет ресурстарын мемлекеттік ор - гандар мен қол ... нақ - ты ... ... олар іске ... ... ... - ламалар арасында бөлу болып та - бы - лады. Бюджет ... ... - ген ... басқа да артық - шылықтары бар.
Олар бюджет үдерісіне кешенді тәсілді енгізу, ең ... ... ... бар - лық ... ... ... - теу, ... экономикалық және бюджеттік жоспарлау арасын - дағы өзара байланысты күшейту, нәтижелерге бағдарланған бюд - жеттеу моделін енгізу, үшжылдық бюджетті қалыптастыруға өту, стра - ... ... қол ... ... ... ... жос - ... енгізу, мемлекеттік ор - гандар басшыларына бюджет ре - ... ... ... бір дер - ... беру және ... жау - ап - ... ... мониторинг - тің, бақылау мен нәтижелерді баға - лау - дың ... ... ... бас - ... есеп ... жаңа нысандары кезең ке - зең - мен өту, бюджет үдерісінің ашық - тығы мен ... ... ... ... өз Жол - ... үшжылдық бюджет мем - лекеттік бюджетті жоспарлаудың жаңа жүйесінің ... ... атап ... ... үшжылдық бюд - жеттің қажеттілігі,нәтижелерге бағдарланған бюджеттеуге көшу бір жылдан аса - тын кезеңде стратегиялық мақсат - ... қол ... ... бюд - - жеттік бағдарламалар әкім - шілері игеретін және басқаратын ресурстар көлемінің ашықтығын арттыру мақсатында орта мерзімді бюджетті ... ... ... - ген ... - лық нәти - желерге белгілі бір уақыт - тардан кей - ін ғана қол жеткізуге бо - латын - ... және ... өз - дері ұзақ ... ... болатындықтан бюджеттеудің жаңа әдіс - терін одан әрі дамыту көп жыл - дық бюд - жеттеу қажеттілігіне алып ... ... ... ... - ма - лар бір ... жылының шең - берінде бітпейтіндіктен және әсі - ресе, инвестициялық жобаларға қат - ... ... ... жос - ... орта мерзімді перспек - тивада жүзеге асырылуы тиіс.
Көп жылдық бюджеттеу мына - дай ... ... ... ... Атап ... ... орта мерзімді және ұзақ мерзімді стратегиялардың заңнамалық ше - шім - дерінің сәйкестігін белгілеу, бюджет үдерісінің сабақтастығын қамтама - сыз ету және ... ... ... ... жо - ... құру және бекітілген жоба - ларды одан әрі ... ... - ған ... пен ... да ... ... ... - бұл тұ - рақ - ты сипаттағы шығыстар, сон - дай-ақ басталған ... ... - ... инвестициялық жоба - ларға арналған шығыстар. Яғни, ба - за - лық шығыстар бұл қабылдан - ған және ... ... үшін ... ... ... мін - ... Егер келешекте қосым - ша қаржы ресурстарын іздестіру мүмкіндігі туындаса, онда жаңа ұғым - ... ... ар - ... шығыстар" пайда болады, яғни бұл шығыстар стратегиялық және бағдарламалық құжаттарға сәйкес туындайды.
Елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының жаңа ... ... іске ... ... ... және оларды осылайша бөлу бюд - жетті қалыптастыру және қарау ке - зінде жаңадан бекітілетін шығыс - ... ... ... аударуға мүмкін - дік береді.
Жоспарлау сатысында бюд - жет үдерісін ... не - ... ... ... ... - лама - ... қалыптастыру рәсімдерін са - палы қайта қарау болып табылады.
Бюджеттік бағдарламалар мемлекеттік ... ... мем - ле - ... қызметтерге негізделетін болады, яғни мемлекет көрсететін қызметтердің құнын, сондай-ақ бюджет қаражатын бөлу мен жос - ... ... ... ... одан ... белгілен - ген стратегиялық бағыттар мен мақсаттарға сәйкес оларды пайда - ла - нудың нақты нәтижелері ара - сындағы ... да ... ... Бюджеттік жоспарлау олар - дың стратегиялық жоспар - ла - рында белгіленген мемлекеттік ор - ... ... ... ... ... қол жет - кізуге бағытталған.
Бюджеттік бағдарламаларды жа - сау маңызды, бірақ ол да ... - ... ... ... ... - дар ... ... шығыстарын жүзеге асырудың нәтижелеріне жұмылдырылуы қажет. Қызмет көрсетуді ... ... ... ... ... ... ... олардың сапа - сына қанағаттану дәрежесі болып табылады және мемлекеттік ор - ганның қандай да бір шы - ... ... ... ... ... ... байланысты болады.
Бюджет шығыстарының әлеу - мет - тік-экономикалық нәтижелілігі мониторинг негізінде жоспарлау, бюджеттің атқарылуы мен атқа - рылуын бақылау ... ... - тік ... ... мемлекеттік органдар мен мекемелер қызметі - нің нәтижелері туралы тұрақты түр - де ақпарат жинауды және бюджет қаражатын мемлекеттік органдар ... қол ... ... - ... ... бөлу арқылы көрініс табады. Бұл ретте мемле - кет - тік органдар қызметінің нәти - желерін бағалауға мүмкіндік бере - тін ... ... ... ... ... көрсеткіштерді бюджет үдерісін жоспарлаудан бастап оның атқарылуын ... ... ... ... пай - далану қажет. Нәтижелілік көр - сеткіштерін қолдануға негізделген бюджеттік бағдарламаларды жос - пар - лау мен ... ... тәжі - ... ... ... бюджеттеу" деп аталады.
Бюджетті жоспарлаудың жаңа тәртібі шығыстардың ... ... үшін ... ... шарт ... табылады, дегенмен, бюджеттік үдеріске қатысушы - лар - дың шарттарды түсініп, оны ... ... үшін және ... өзге - ... ... ... мен ... нәтижелігіне нақты әсер етуі үшін уақыт қажет.
Бюджет үдерісінде негізінен мемлекеттік қаржылардың бюджет - тік ... ... - ... мін - ... іске асыруға бай - ланысты елеулі өзгерістер болады. Ең алды - мен, бұл - қоғамдық қа - ... ... ... ... құру, қоғамға қатысты мемлекеттің жау - ап - ты ... ... ... - дық ... ... анағұр - лым ашық жүйесін құру. Бола - ... ... ең ... кү - ... осы. ... заңнамасына тек Бюджет кодексі ғана емес, со - ны - мен ... ... ... іске ... үшін ... тиіс нор - мативтік құқықтық актілер де жатады.
Бюджеттік үдеріс, жалпы, мем - лекеттік қызметтерді тиімді ... ... құру үшін ... мемлекеттік сатып алу туралы, жер - гілікті мемлекеттік ... ... ... ... бақылау, білім беру мен денсаулық сақтау жүйесін дамыту туралы заңна - - ... ... ... ... ... ... ... жасауда келесі негізгі мақсаттарға көңіл бөлінеді[5]:
* Ағымдағы және болашақ нысандарға жетуді қамтамасыз ететін фискалдық стратегияны тағайындау;
* Алдағы үшжылдық мерзімге ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік құралдарды бөлісу бағыттарын анықтау;
* Мезгілінде жоспарлауды іске ... ... ... ... ... ... ету;
* Бюджеттік үдерістің мөлдірлігі мен тиімділігін қамтамасыз ету үшін оны ретке ... ... ... ... ... ету;
* Фискалдық тәртіпті жоғарлату.
Орта мерзімдік фискалдық саясат мазмұны бойынша өз алды тізбекті түрде ... ... ... мен ... ... ... мен оларды іске асырушы механизмдерін баяндайтын құжат. Бұл құжатта республиканың әлеуметтік - экономикалық дамудың негізгі бағыттарын іске асыру әдістері, бюджеттердің ... ... ... ... жұмсайтын басымдылық бағыттары, фискалдық мүмкіндік тәуекелдер анықталады. Демек, бұл құжат ... ... ... мерзімге арналған салықтық - бюджеттік саясатын баяндайды, яғни салықтар мен кірістер саясатын, шығындыр саясатын, бюджеттік несиелеудің ... ... ... ... ... ... ... саясатын, мемлекеттік және мемлекеттік кепілдегі қарыз алу мен борыш саясатын.
Қаржылық реттеудің басты мазмұны фискалдық саясат - ... ... ... мен ... ... ... қамтамасыз етуде затталады. Тікелей қаржылық реттеудің үдерісін жүргізе отырып, ұлттық табыстарға кәсіпорындардың, аймақтардың үлесін көбейту немесе азайту ... ... ... дамуын көтермелеп немесе шектеп отырады. Бюджеттік қаржыға аса зерек өндірістік емес сфераның жай - күйі де осындай тәртіппен ... ... ... ... ... саясат жүргізіледі, ол мыналарды қарастырады:
- мемлекеттің шығыстарының көбеюі;
- салықтардың төмендеуі;
- мемлекеттің шығыстары артуының үлкен ... ... ... фискалдық саясаттың бұл бағыттарының үйлесуі.
Тежеушілік фискалдық саясат бюджет артығына жетуге бағдарлануы тиіс. Артық сұраныммен және инфляциямен шарттасылған тежеушілік ... ... кері ... ... ... ... азаюы;
- салықтардың көбеюі;
- мемлекеттің шығыстары азаюуының үлкен нәтижесін ескере ... ... ... бұл ... ... емес ... ... автоматты, яғни кіріктірме тұрақтандырғыштардың (кіріктірме тұрақтылық) механизмі негізінде ... ... Бұл ... экономикалық циклдің түрлі фазаларында салық алымдарының сомасы ұлттық өнімнің ... ... ... ... ... кезінде сұранымды шектей отырып, салық түсімдері өседі және автоматты түрде экономикалық өсуді тежейді; құлдырау кезінде, керісінше, ұлттық өндірістің азаюын жеңілдете ... ... ... ... ... іс-әрекетінің маңызды ерекшелігі бюджет тапшлықтары мен артығын реттеу болып табылады: ... ... ... ... қысқарады, одан кейін жоғалады және бюджет артығы пайда болады, бұл инфляцияны тежеуге көмектеседі, өйткені ұлттық ... ... ... ... ... ... фазасында құлдырауды жоюға ынталандыратын бюджет тапшылығы біртіндеп өсе бастайды.
Тәжірибеде тепе - теңдік үлгілерінде ... ... ... ... ... бастан кешіреді:
1) фискалдық саясаттың қабылданатын шараларының уақыттылығы (уақыттың кешеуілдеуі);
2) ығыстыру әсерінің іс-әрекеті, бұл ақша рыногында пайыздық мөлшерлемелердің өсуімен ... ... ... ... ... ... инвестициялар элементтерінің қысқаруында көрінеді;
3) сұранымды ынталандыру жиынтық ұсынымға әсер етеді, бұл бағалардың инфляциялық көбеюіне әсерін тигізеді және ... ... ... ... төмендетеді;
4) ашық экономикалық ұлттық өндіріс жиынтық шығыстардың элементі ретінде таза экспорттың мөлшерін өзгертетін валюта бағамдары өзгерістерінің ықпалын ... ... ... ... ... ... шаралары жоғарыда айтылған факторлардың іс-әрекетінен әлсіреуі мүмкін. Сөйтіп, кейншілдік тауарлар мен қызметтер көрсетуге ... ... ... ... ... ... ... ретінде бөліп көрсетеді: мемлекет жиынтық сұранымды ынталандыруға мүмкіндік туғызды, ресурстардың қамтылу деңгейінің артуына ықпал етеді, мемлекеткөтерме сатып ... ... ... кредиттің құнын реттейді. Кейнс шаралары салықтарды төмендетуді, шығыстарды көбейтуді, инвестицияларды ынталандыруды (пайыз мөлшерлерін төмендетудің көмегімен) қажет етеді.
Бюджеттік ... ... ... және ... ... болып табылады. Фискалдык саясат ең маңызды мемлекеттік бюджет болып табылатын орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... үдерістерді реттеумен байланысты. Фискалдық саясат салық төлемдерін алу, өндіру кезінде ресурстарды орналастыру, оларды бөлу, ақша қаражаттарының трансферттік ағындарының қозғалысы ... бөлу және ... бөлу ... пен ... органдарының экономикалық және әлеуметтік сфераларда қаржыны пайдалану жөніндегі басқа іс-қимылдарын қамтиды.
Үшжылдық бюджет жыл сайын үш ... ... ... кезеңдi бiр жылға ұзартуды көздейтiн жылжымалы негізде әзiрленедi. Осы құжатты әзiрлеу үшiн ... ... ... ... органдар, ұйымдар мен кәсiпорындар заңнамада белгiленген тәртiппен орталық және жергiлiктi уәкiлеттi органдарға ұсынады.
Орта ... ... ... ... ... ... - ... жағдайы;
- фискалдық саясаттың мақсаттары мен мiндеттерi;
- кiрiс саясаты;
- шығын саясаты;
- бюджеттік кредит беру;
- қаржылық активтермен операциялар;
- бюджетаралық қатынастар;
- ... және ... ... ... қарыз алу мен борышты басқару.
"Әлеуметтiк-экономикалық жағдайы" бөлiмiнде Қазақстан ... ... ... ... ... әлеуметтiк-экономикалық дамуын қысқаша талдау, Қазақстан Республикасының немесе өңiрдiң әлеуметтiк-экономикалық дамуының жоспарланатын кезеңге арналған негiзгi көрсеткiштерiнiң ... ... және ... қамтылуы тиiс.
Орта мерзiмдi фискалдық саясаттың мақсаттары ... ... ... стратегиялық және орта мерзiмдi жоспарларына негiзделе отырып, қалыптастырылады[5]. Мiндеттер алға қойылған ... ... ... ... қол ... ... ...
Кiрiс саясатында орта мерзiмдi кезеңдегi бюджет кiрiстерiн қалыптастыру саясатының мақсаттары мен мiндеттерi, сондай-ақ мемлекеттің экономикалық саясатының мақсаттарын iске асыруға ... ... ... жүктемесiнiң ықтимал әдiл деңгейiне қол жеткiзуге бағытталған бюджетке түсетiн кiрiстердiң ... ... ... ... тиiс. ... ... өткен кезең iшiнде бюджеттiк бағдарламаларды iске асыру ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары мен мiндеттерi, мемлекет функцияларының орындалуын және республикада немесе экономиканың салалары (секторлары) бойынша мемлекеттiк саясаттың іске ... ... ... ... ... үш ... кезеңге арналған шығындардың басым бағыттары қамтылуы тиiс.
Бюджеттік кредит беру үш ... ... ... ... ... берудің мақсаттары мен мiндеттерiн, оның iшiнде бюджеттiк кредиттердi ұсынуды және қайтаруды белгiлеу тиiс.
Қаржылық активтер операцияларында Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң немесе ... ... ... ... ... ... сатып алу және сату бөлiгiндегі саясатының бағыттары ... ... ... ... ... және ... ... арасындағы бюджетаралық қатынастарды реттеу және дамыту бағыттарының үш жылдық кезеңге арналған нысандарын белгiлейдi. ... ... ... нысандарын айқындау кезiнде бюджеттiң әр деңгейiнiң салық әлеуеті, өңiрлердiң объективтi бюджеттiк қажеттіктерін бағалау нәтижелері, бекітiлген заттай нормалар ... ... ... орта ... ... саясатында мемлекеттік және мемлекет кепiлдiк берген қарыз алу мен борышты басқару ... үш ... ... ... ... мен ... ... және мемлекет кепiлдiк берген борыштың үш жылдық кезеңге ... ... ... ... ... ... органның орта мерзiмдi фискалдық саясатында iшкi мемлекеттiк қарыз алу мен борышты басқару саясатының мақсаттары мен міндеттері, үш жылдық кезеңге ... ... ... ... iшкi ... ... ... болжамы қамтылуы тиіс.
Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң орта мерзiмдi фискалдық саясатында бюджеттiң ... ... үш ... кезеңге арналған мемлекеттік бюджеттiң болжамды көрсеткiштерi қамтылуы тиiс.
Жергілiктi атқарушы органның орта мерзiмдi фискалдық саясатында бюджеттiң құрылымы бойынша үш ... ... ... ... ... ... ... көрсеткiштерi қамтылуы тиiс.
Орта мерзiмдi фискалдық саясатта мемлекет функцияларының орындалуын және ... ... iске ... ... ... ... мен ... даму бағдарламалар көлемiнiң болжамын көрсететiн функционалдық белгілер бойынша бюджет шығыстарының болжамды көрсеткiштерi қамтылуы тиiс.
2.2 ... және ... ... ... ... мен бағалау
Бюджет кірістері - ол мемлекеттік функцияларын орындауға қажетті елдің бір ортаға топталған ... ... ... және заңнамаларға сәйкес билік органдарының әр деңгейлеріне иелік істеуге ақысыз және қайтарылмайтын тәртіппен түсетін ақша құралдарын көрсетеді. Олар ақша ... қоры ... ... ... ... ... қатынастарды әлпеттейді. Бюджет кірістері түсінігі мемлекет кірістері түсінігінен біршама қысаң, бірақ олардың ... ... ... ... ... мәні бар.
Мемлекеттік шығындардың маңызды бағыты болып әлеуметтік-мәдени шаралар шығындарын қаржыландыру, яғни ... ... ... пен өнер, ақпарат тарату құралдары, денсаулық сақтау, халықты әлеуметтік ... мен ... ... ... ... асыру табылады. Бұл аталған шығындар мемлекеттің әлеуметтік сипаттағы қызметін жүзеге асырумен тығыз байланысты. Енді сол мәселелерді кесте түрінде ... ... одан әрі ... ... ... 1. ... бюджеттің кірістері
млн. теңге
Көрсеткіштер
2010ж.
2011ж.
2012ж
Кірістер:
3 505 345
4 299 132
5 370 826
1) Салықтық түсімдер:
2 228 682
2 934 081
3 982 338
Корпоративтік ... ...
643 ... 050 ... ... ...
268724
312332
376 245
Әлеуметтік салық
232840
253830
296 843
Жеке меншікке салынатын салық
122 973
148 408
161 169
Басқа салықтар
387 149
643 ... 156 ... ... емес ... ... ... 597
3) Нег капиталды сатудан түс. Түсімдер
35887
60653
49 891
4)Трансферттердің түсімі
1 104 600
1 200 000
1 200 000
Дерек көзі: Қазақстан Республикасы ... ... ... ... мәліметтерді график түрінде келтіретін болсақ, келесідей сипаттағы көріністі көруге болады:
Сурет 3. 2010-2012 жылдар арлығындағы мемлекеттік бюджет кірістеріне талдау
Дерек ... ... 1 ... ... ... ... ... кірістері (кесте 1) 2010 жылы 3 505 345млн.теңгені құраса, ал 2012 жылы бюджет кірістері 5 370 ... ... ... ... ... ... 2010 жылы 2 228 682 ... құрайды, бұл бюджет түсімдерінің 81,6%. Салықтан тыс түсімдерге тоқталатын болсақ, 2010 жылы 181102,4млн.теңгені құраған, ал 2011 жылы салықтан тыс ... 136 176 ... ... 2010 жылы негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер 35887 млн.теңгені ... осы ... 2012 жылы 14004 ... ... 49 ... ... Сөйтіп трансферттік түсімдерге де тоқтала кететін болсақ, 2010 жылы оның түсімі 1 104 600 ... ... ... екі ... оның ... 8,6 пайызға артып бірдей деңгейде 1200000 млн.теңгеге көбейген [13].
Жоғарыдағы графикті әр ... ... ... ... ... ... ... болады:
Сурет 4. Мемлекеттік бюджет кірістерініңқұрылымы 2010
Дерек көзі: кесте 1 мәліметтер негізінде автормен құрастырылған
Сурет 5. Мемлекеттік бюджет ... ... ... ... 1 ... негізінде автормен құрастырылған
Сурет 6. Мемлекеттік бюджет кірістерініңқұрылымы 2012
Дерек көзі: кесте 1 мәліметтер негізінде ... ... ... ... ... біз ... үш ... мемлекеттік бюджеттің кірістерінің қарқынды өскенін көреміз. Дегенмен де, салықтық емес түсімдер 2010 жылы 136 176млн теңгені ... 2011 жылы оның ... ... 104398 млн ... ... ал 2012 жылы 138597 млн ... ... алдыңғы екі жылданда жоғары көрсеткішке ие болды. Ал негізгі капиталды ... ... ... ... ... 2012 жылы алдыңғы жылмен салыстырғанда 10762 млн теңгеге кеміп 49891млн .теңгені құрады.
Жалпы осы үш ... ... ... төмендегі суреттен көруге болады:
Сурет 7. Мемлекеттік бюджет кірістерінің динамикасы
Дерек көзі: кесте 1 ... ... ... ... ... қарап отырып мемлекеттік бюджеттің түсімдерінің жылдан жылға өсіп келе жатқанын көреміз.
Кесте 2. Республикалық бюджет кірістерін талдау
млн.теңге
Атауы
2010 жыл
%
2011 жыл
%
2012 жыл
%
Кірістер
2 779 ... 626 ... 451 ... ... 451 ... 083 555
62,4
3 001 212
52,2
Салықтан тыс түсімдер
114 296
7,7
71 429
2,2
108 942
4,1
Негізгі капитал
4 538
0,4
23 736
0,3
16 088
0,2
Трансферттер
1 209 386
18,7
1 447 457
35,1
1 325 ... ... ... ... ... ... бюджет кірістері (кесте 2) 2010 жылы 2 779 228млн.теңгені құраған, ал 2012 жылы 4 451 ... ... Оның ... ... түсімдері 2010жылы 1 451 008млн.теңге болса, 2012 жылы 3 001 212 млн.теңгеге артқан. 2010 жылы салықтан тыс түсімдер кірістер көлемінің ... 2011 жылы 2,2%, ал 2012 жылы ... ... Негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер 2010 жылы 4 538млн.теңгені, ал 2012 жылы 16 088млн.теңгені құрады. Трансферттік түсімдер ... екі ... 2010 ... ... болғанымен 2012 жылы 2011 жылмен салыстырғанда 122016 млн. теңгеге кеміген [14].
Кестедегі мәліметтерді график түрінде ... ... ... диаграмманы көруге болады:
Сурет 8. 2010-2012 жылдар арлығындағы республикалық бюджет кірістеріне талдау
Дерек көзі: кесте 2 мәліметтер ... ... ... 3. ... ... ... ... жыл
%
2011жыл
%
2012 жыл
%
Кірістер
2119178
100
2 407 437
100
2 677 740
100
Салықтық түсімдер
777674
47,8
850 ... ... тыс ... ... 957
1,1
Негізгі капитал
31349
5,6
36 917
2,6
33 804
1,8
Трансферттер
1287764
45,9
1 486 553
55,8
1 632854,2
60,2
Дерек көзі: мәліметтер ... ... ... бюджет кірістері кестесіне сипаттама беретін болсақ 2010 жылы кірістер 2119178 млн.теңге құраған. 2012 жылы осы ... 2 677 740 ... ... ... ... ... ... болсақ:
Сурет 9. 2010-2012 жылдар арлығындағы жергілікті бюджет кірістеріне талдау
Дерек ... ... 3 ... негізінде автормен құрастырылған
Салықтық түсімдер 2010 жылы 777 674млн.теңге, яғни кістер түсімінің 40,8%-ын құраған, ал 2012 жылы 981 126 ... ... ... тыс түсімдер 2010 жылы 22 390млн теңгеге жеткен, 2012 жылы 29 957 млн.теңгені ... ... ... ... негізгі капиталының түсімі 2010 жылы 31349млн.теңге құрайды да осы көрсеткіш 2011 жылмен салыстырғанда 2012 жылы 33 804 ... ... ... Ал ... ... 2010 жылы 1 287764 млн.теңгені құрап, 2011 жылы 1 486 ... ... ... ... ... құраған, ал 2012 жылы 1 632854,2 млн,теңге құрады [14].
2.3 Жергілікті ... ... мен ... ... және оның ... ... - экономикалық даму жағдайындағы орны (Жамбыл облысы Шу ауданы бойынша)
Жергілікті өзін-өзі басқаруды жергілікті қоғамдастық мүшелері ... ... ... мен ... да ... өзін-өзі басқару органдары арқылы жүзеге асырады.
Жергiлiктi мемлекеттiк басқару және өзін-өзі басқару қызметiнiң экономикалық және ... ... ... ... коммуналдық заңды тұлғаларға бекiтiлген мүлiк, Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес коммуналдық ... өзге де ... ... құзыретiне:
1) тиісті аумақты дамыту жоспарларын, экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларын, жергілікті бюджетті және олардың атқарылуы туралы есептерді бекіту, ... ... ... іске ... ... ... бекіту;
2) тиiстi аумақтарда қоршаған ортаны қорғау мен табиғатты пайдалану жөнiндегi ... және ... ... ... ... ... ... бекiту, сондай-ақ қоршаған ортаны қорғау саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес өзге де мәселелердi шешу;
3) Қазақстан ... ... ... ... басқарудың үлгі құрылымдары негізінде қалыптасқан әкімшілік-аумақтық бірлікті басқару схемасын әкімнің ұсынысы бойынша ... ;
4) ... ... ... әкімшілік-аумақтық құрылыс мәселелерін шешу;
5) әкімнің ұсынысы бойынша мәслихат сессиясының ... ... ... ... ... келісу;
6) атқарушы органдар басшыларының есептерін қарау және тиісті органдарға мәслихат шешімдерін орындамағаны үшін мемлекеттік ... ... ... ... ұйымдарды жауапқа тарту туралы ұсыныстар енгізу;
7) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету жөніндегі ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылық туралы кодексіне сәйкес, бұзғаны үшін әкімшілік жауаптылық белгіленетін ережелерді бекіту;
9) ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларының, жергілікті бюджеттің атқарылуына бақылау ... ... ... ... мен өзге де ... ... ... қызметі туралы есептерді тыңдау, мәслихаттың жұмысын ұйымдастыруға байланысты өзге де мәселелерді шешу;
11) халықтың жұмыспен қамтылуына жәрдемдесу мен ... ... ... ... әкімнің ұсынуы бойынша ведомствоаралық сипаттағы мәселелер бойынша әкімдік жанындағы консультациялық-кеңесші органдардың дербес құрамын бекіту;
13) Қазақстан Республикасының жер заңдарына ... жер ... ... ... ... ... мен ... Қазақстан Республикасы Конституциясының, заңдарының, Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметі актілерінің, орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық актілерінің нормаларын орындауына ... ... ... ... кiрiстерiн қысқартуды немесе жергiлiктi бюджет шығыстарын ұлғайтуды көздейтiн шешiмдерiнiң жобалары әкiмнiң оң қорытындысы болған жағдайда ғана қарауға ... ... ... ... ... ... сәйкес:
* аудан бюджетінің атқарылуын қамтамасыз етеді;
* аудан бюджетiнiң атқарылуы туралы жылдық ... ... ... ... ... ауданның тиiстi қаржы жылына арналған бюджетi туралы аудан мәслихатының шешiмiн iске асыру туралы қаулы қабылдайды;
* ауданның бюджетінен қаржыландырылатын атқарушы ... ... ... бекітеді;
* ауданның бюджет комиссиясын құрады, ол туралы ереженi бекiтедi, оның құрамын айқындайды;
* Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасында көзделген жағдайларда ауданның тиiстi ... ... ... ... ... ... ... жоспарын бекiтедi;
* заң актілеріне сәйкес аудандық коммуналдық меншікті ... оны ... ... ... жүзеге асырады;
* ауданның аумағында кәсiпкерлiк қызмет пен инвестициялық ахуалды дамыту үшiн ... ... ... ... ... және ... жұмыс iстеуiн қамтамасыз етедi;
* осы ауданның аумағындағы кенттер мен ауылдар құрылысын салудың бас ... ... және ... ... ... ... ұсынады, аудандық коммуналдық меншік объектілері мен әлеуметтік-мәдени мақсаттағы объектілер салу, реконструкциялау және ... ... ... ... ... және ... коммуналдық желілер мен құрылыстарды салуға рұқсат береді;
* ауданның су құбырларын, ... ... жылу мен ... ... және ... да көлiктiк және инженерлiк инфрақұрылымдар объектiлерiнiң құрылысын салуды және пайдалануды ұйымдастырады;
* әскери ... мен ... ... ... ... ... ... қорғаныс мәселелерi жөнiндегi iс-шаралардың ұйымдастырылуын қамтамасыз етедi;
Аудандық әкiмдік Қазақстан Республикасының заңдарында өзiне ... өзге де ... ... асырады. Аудандық әкiмдік өзiне жүктелген мiндеттердi iске асыруда аудандық мәслихат алдында жауап бередi.
Мемлекеттік жоспарлау жөніндегі жергілікті ... ... ... ... ... түпкілікті нұсқасын жасайды және оны ауданның бюджеттік комиссиясының қарауына енгізеді.
Аудан бюджеті жобасының түпкілікті нұсқасын ... және ... ... ... ... 1 ... ... аяқталады.
Кезекті қаржы жылына арналған аудан бюджеті туралы мәслихат шешімі жобасының мәтінінде:
1) кірістердің, трансферттер түсімдерінің, шығындардың, таза бюджеттік кредиттеудің, қаржы ... ... ... сальдоның, бюджет тапшылығының (профицитінің), тапшылығын қаржыландырудың (профицитін пайдаланудың) көлемі;
2) облыстық бюджеттен ауданның бюджетіне берілетін бюджеттік субвенциялардың көлемі;
3) ауданның ... ... ... ... алып қоюдың көлемі;4) ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жергілікті атқарушы органы резервінің мөлшері;
5) өзге де ережелер қамтылуға тиіс.
Ауданның бюджеті туралы ... ... ... ... ... аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетінің жобасы қоса беріледі. Бұл ... ... ... ... және кіші ... бойынша баяндалады, ал шығыстар функционалдық топтар, бюджеттік бағдарламалардың әкімшілері және бюджеттік бағдарламалар бойынша баяндалады. "Бюджет тапшылығын қаржыландыру (профицитті пайдалану)" ... ... ... ұсынылады. Жоспарлы кезеңнің екінші және үшінші жылдарына ... ... ... шығыстар функционалдық топтар, бюджеттік бағдарламалар әкімшілері және ... ... ... ... ал жаңа ... ... бір ... бағдарламамен көрсетіледі;
2) жергілікті бюджетті атқару процесінде секвестрлеуге жатпайтын, оның ... ... ... ... ... облыстық мәслихаттың шешімімен белгіленген, кезекті қаржы жылына арналған бюджеттік бағдарламалардың ... ... ... ... ауыл ... ... жер ... сатудан түсетін аудан бюджетіне түсімдер көлемі;
4) ауылдық округтің бюджеттік бағдарламалары;
5) басқа да ... қоса ... ... жылына арналған аудан бюджетінің бекітілетін тапшылығының (профицитінің) мөлшері ақшалай түрде ... ... ... ... уәкілетті орган аудан бюджетінің жобасын ауданның жергілікті атқарушы органының қарауына ағымдағы қаржы жылының 15 қазанынан кешіктірмей ұсынады.
Ауданның жергілікті атқарушы ... ... ... ... ... мәслихатқа ағымдағы қаржы жылының 1 қарашасынан кешіктірмей енгізеді.
Бюджеттің атқарылуы ағымдағы ... ... 1 ... ... 31 ... ... ауданы әкімінің аппаратының құрамындағы мемлекеттік мекемесі Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік жоспарлауды орындау, бюджеттің орындалуына ішкі бақылау жасау, ауданның ... ... ... ... өңдейтін өңірлік және салааралық үйлестіруді, орта мерзімді кезеңге мемлекеттік бюджеттің болжам көрсеткіштерін және сәйкес ... ... ... ... жобасын қалпына келтіруді, инвестициялық жобаларды қарауды, кәсіпкерлік саласындағы мемлекеттік және өңірлік бағдарламалары мен жобаларын үйлестіруді жүзеге асырады.
мемлекеттік мекеме жүзеге ... ... ... ... ... ... бюджеттің орындалуы;
4) коммуналдық меншікті басқару;
5) ауданның кәсіпкерлігін және өнеркәсібін ... ... ... ... ... ... ... орындайды:
* аудан бюджетін орындайды және жергілікті бюджетке қызмет көрсетеді;
* ... ... орта ... ... ... әзірлейді;
* сәйкес келетін қаржы жылына арналған аудандық ... ... ... жобасын, бюджетке өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы шешімнің жобасын әзірлейді және аудандық мәслихатта бекітуге ұсынады;
* ... ... ... ... арналған аудандық бюджет туралы мәслихат шешімін жүзеге асыру туралы қаулының жобасын әзірлейді;
* ... ... ... тапсыру тәртібін анықтайды;
* қаржыландырудың жылдық жоспарына өзгерістер туралы, аудандық бюджетті анықтау (түзету) бойынша ұсыныстар енгізеді;
* басымдық бюджеттік ... ... ... ... ... бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің стратегиялық жоспарларын әзірлеу, келісу, бекіту тәртібін, олар бойынша есептерін анықтайды;
* салалар кесіндісінде (өнеркәсіп, ауыл ... ... ішкі ... қызмет, инвестициялар, еңбек нарығы, жұмыспен қамту, халықты әлеуметтік қорғау, білім беру, денсаулық сақтау, мәдениет) ауданның әлеуметтік-экономикалық жағдайының ... ... және ... ... ... ... кәсіпорынның қаржы мониторингісін жүзеге асырады;
* бақылау іс-шараларының қорытындылары бойынша қабылданған шешімдерді орындауға бақылау жасауды жүзеге ... ... ... ... сәйкес басқа да өкілеттерді жүзеге асырады. [16]
Шу ауданы бойынша 2012 жылдың он екі айы ... ... ... ... өзіндік кірістер 222,9 млн.теңге немесе 104,6 пайызға орындалды, бұл 2011 жылмен салыстырғанда 181,9 млн.теңгені ... 102,0 ... ... ... бюджеті кіріс жағынан 1721,3 млн.теңгені құрап, жоспар 100,6 пайызға орындалды, 2011 жылдың осы кезеңінде бюджеттің кірісі 1236,9 ... ... ... 100,3 ... ... жылдың он екі ай ішінде аудан бюджетінің шығыс бөлігі 1719,2 ... ... 100,0 ... ... ал 2011 ... осы ... 1238,5 млн.теңгені немесе 100,0 пайызды құрады.
Өнеркәсіп өнімдерінің өндіріс көлемі 212,4 млн.теңгені ... 2011 ... осы ... 206,9 млн.теңге немесе 102,7 пайызды құрады. ... 4. Шу ... ... - ... дамуын бейнелейтін негізгі көрсеткіштедің тізімі

Көрсеткіштер
2010 жыл
2011 жыл
2012 жыл
2012-ның 2011 жылға арақатынасы, %
2012-ның 2010 жылға ... ... ... ... ... млн. тг
190,7
191,7
212,4
110,8
111,4
2
Ауыл шаруашылық өнімінің көлемі, млрд. тг
3,8
5
5,7
114,0
150,0
3
Ауыл шаруашылығының өнімдері:
ет өнімдері, тонна
6,7
6,8
7,2
105,9
107,5
сүт өнімдері, тонна
38,8
40,4
41,7
103,2
107,5
жұмыртқа, млн. дана
3,3
3,5
3,6
102,9
109,1
4
Малдар
ірі қара мал, мың ... мен ... мың ... мың ... мың бас
2,3
1,9
2,4
126,3
104,3
құс, мың бас
28,2
30,1
31,1
103,3
110,3
5
Егілген жер көлемі, мың га
34,4
36,4
39,1
107,4
113,7
6
Шағын бизнес субъектілері
1078
1040
1024
98,5
95,0
Дүкендер
131
132
132
100,0
100,8
қоғамдық тамақтандыру нысандары
25
28
37
132,1
148,0
тұрмыстық қызмет көрсету нысандары
35
37
57
154,1
162,9
Орта және шағын бизнес кәсіпорындарында ... ... ... ... ... жалпы санынан жұмыссыздар үлесі, %
0,8
0,7
0,7
100,0
87,5
Ақылы қоғамдық жұмысқа қатысқандар ... ... ... ... аз ... адамдар саны
2042
2798
1750
62,5
85,7
8
Медицина қызметкерлері
Дәрігерлер
32
35
106,3
34
97,1
кіші медициналық персонал
109
112
116
103,6
106,4
9
Аудандық денсаулық сақтау бюджеті, млн. тг
147,4
165,1
200,6
121,5
136,1
10
Нәрестелердің дүниеге келуі 1000 адамға шаққанда
16,7
12
14,2
118,3
85,0
Дүниеге кеген сәбилер ... 1000 ... ... ... беру ... млн. ... ... ұйымдастыруға бөлінген қаражат, млн. тг
1,1
14,5
15,1
104,1
1372,7
тегін тамақпен қамтамасыз етілгендер саны
344
798
3142
393,7
913,4
12
Жұмыс істейтін мектептер саны
26
25
24
96,0
92,3
бастауыш
4
3
2
66,7
50,0
Орта
19
19
18
94,7
94,7
Негізгі
3
3
4
133,3
133,3
мектеп - ... ... ... ... ... ... ағымды жөндеу бюджеті, млн.тг
12
12
15,6
130,0
130,0
автомобиль жолдарын қысқы ұстауға, млн.тг
5
11,4
8,5
74,6
170,0
15
Тіркелген өрт саны
309
143
181
126,6
58,6
орман өрті
163
82
57
69,5
35,0
16
Қылмыстарды ашу, %
89,1
90
89,2
99,1
100,1
Дерек көзі: Шу ауданының 2010-2012 жылдардағы әлеуметтік ... даму ... ... Шу ... әлеуметтік - экономикалық дамуын бейнелейтін көрсеткіштердің өзгерісін ... ... ... ... ... ... 2010 жылы - 190,7 млн.теңге, 2011 жылы - 191,7 ... 2012 жылы - 212,4 ... ... екі ... 111,4 пайызға өскен.
Кесте 5. Шу ауданының кірістер құрамының өзгеру динамикасы
Түсімдердің ... ... ... ... мың теңге
%
∑, мың теңге
%
∑, мың теңге
%
КІРІСТЕР
1016146
100
1233247,6
100
1751239
100
Салықтық түсімдер
178274
17,54
176466
14,31
216802
12,38
Салықтық емес түсімдер
713
0,07
1048
0,08
250
0,01
Негізгі капиталды ... ... ... ... ... Шу ... мәслихатының аудандық бюджет туралы шешімдер[25]
Жалпы кірістер құрамын ашып көрсететін болсақ, 2010 жылы кірістер құрамындағы ... ... 178274 мың ... ... 17,54 ... ... алды.
Ал 2011 жылы 176466 мың теңгені құрап 14,31% болса, 2012 жылы 216802 мың ... және 12,3% ... ... ... ... ... түсімдер соңғы жылы ұлғайғанымен жалпы кірістердегі үлесі төмендеп отыр.
Салықтық емес түсімдер 2010 жылы 713 мың ... ... ... ... 0,07% ғана алды. 2011 жылы түсімдердің көлемі 1048 мың ... ... 0,08% ... ал 2012 жылы ... салықтық емес түсімдердің көлемі 250 мың теңге болып кірістердің не бары 0,01% болды.
Негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер көлемі 2010 жылы 408 мың ... және ... ... 0,04% алды, ал 2011 жылы бұл кірістер 685 мың теңгені құрап 0,06% ... 2012 жылы бұл сома 33440 ... ... ... ... 1,91% құрады. Көріп отырғанымыздай, негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер көлемі ұлғайып келеді.
Трансферттер түсімдері 2010 жылы 836751 мың теңге болып, 82,35 ... ... 2011 жылы бұл сомa 1 055048,6 мың ... ... кірістерде 85,55% үлесін алды. 2012 жылы да бұл кіріс түрінің өсімі байқалып, сома 1 500747 мың теңге және 85,7% ... ... ... ... ... ... ... түсімдер көлемінің азаюына тікелей байланысты болып келеді.
Кесте 6. Шу ... ... ... ... ... жыл
2011жыл
2012 жыл
2012-ның 2010жылға арақатынасы,%
2012-ның2011жылға арақатынас, %
КІРІСТЕР
1016146
1233247,6
1751239
172,34
142,00
Салықтық түсімдер
178274
176466
216802
121,61
122,86
Салықтық емес түсімдер
713
1048
250
35,06
23,85
Негізгі капиталды сатудан ... ... ... ... Шу ... ... аудандық бюджет туралы шешімдер[25]
6 кестесінің көрсеткіштеріне сәйкес, 2010 жылы кірістер 1 016146 мың теңге болса, 2011 жылы - 1 233247,6 және 2012 жылы 1 751239 мың ... ... ... ... 2010 - 2011 ... ... 172,34 ... көбейгенін және соңғы жылы 142 пайызға өскенін көреміз. Кірістердің қандай ... ... ... ... ... болады.
Сурет 10. Шу ауданының кірістеріңнің өзгеру динамикасы
Дерек көзі: кесте 6 мәліметтер негізінде автормен құрастырылған
Жоғарыда аталып өткендей, ... ... ... ... ... ... жылға төмендеп отыр. Осыған сәйкес салықтық түсімдердің нақтылай құрамын келесі ... ... ... 7. ... түсімдер құрамының көрсеткіштерінің өзгеру динамикасы
Түсімдердің атауы
2010 жыл
2011 жыл
2012 ... мың ... ... мың ... ... салығы
55039
30,87
61634
34,93
84446
38,95
Жеке табыс салығы
55039
30,87
61634
34,93
84446
38,95
Төлем көзінен салық салынатын табыстардан ұсталатын жеке табыс салығы
47529
26,66
50689
28,72
72413
33,40
Төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан ұсталатын жеке ... ... ... ... ... ... асыратын жеке түлғалардан алынатын жеке табыс салығы
386
0,22
850
0,48
995
0,46
Әлеуметтік салық
82253
46,14
61018
34,58
75913
35,01
Меншікке салынатын салықтар
38148
21,40
49221
27,89
52365
24,15
Мүлікке салынатын салықтар
23053
12,93
27585
15,63
28446
13,12
Заңды тұлғалардың және жеке ... ... ... ... ... ... салынатын салық
1603
0,90
2085
1,18
2446
1,13
Жер салығы
3191
1,79
3053
1,73
3587
1,65
Елді мекендер жерлеріне жеке тұлғалардан ... жер ... ... ... ... ... жерлеріне заңды тұлғалардан, жеке кәсіпкерлерден, жеке нотариустар мен адвокаттардан алынатын жер салығы
955
0,54
827
0,47
997
0,46
Дерек ... Шу ... ... ... ... ... шешімдер[25]
Салықтық түсімдердің құрамын талдай келе, жалпы бұл ... ... үлес ... ... ... әлеуметтік салық және меншікке салынатын мүлік, жер және көлік салықтарына келетіні белгілі болды. Табыс салығы, нақтырақ жеке табыс салығы 2010 жылы 55039 мың ... ... ... ... ... 30,87% құраса, 2011 жылы 61634 мың теңге және барлық түсімдердің 34,93% болды. 2012 жылы табыс салығының ... 84446 мың ... ... 38,95% ... ... көзінен салық салынатын табыстырдан ұсталатын жеке табыс ... ... ... ең ... үлесін алады. Нақтырақ атап кетсем, 2010 жылы жеке табыс салығы барлық салықтық түсімдердің 30,87% алсa, оның 26,66% төлем көзінен салық ... ... ... жеке ... салығы болды. 2011 жылы 34,93 пайыздан 28,72% және 2012 жылы 38,95 пайыздан 33,40% ... ... ... 2010 жылы 82253 мың ... ... ... ... салықтық түсімдердің 46,14% құрады. 2011 жылы бұл көрсеткіш 61018 мың теңгеге азайып, 34,58% болды. Ал 2012 жылы 75913 мың ... және ... ... 35,01% ... ... ... ... көрсеткіштеріне қарап, салықтық түсімдердің жалпы кірістердегі үлесінің жылдан жылға азаюының себептерінің бірін түсінуге болады. 2010 жылы әлеусеттік салық ... ... ... ... ... алғанда жартысын алса, соңғы жылы бұл көрсеткіш 35%-ға төмендеген.
Меншікке салынатын салық 2010 жылы 38148 мың теңге болып, барлық ... ... 21,4% ... 2011 жылы 49221 мың ... және 27,89% болған. Ал 2012 жылы бұл көрсеткіштер 52365 мың ... және 24,15% ... ... ... салықтардың бірі мүлікке салынатын салықтың түсімдері 2010 жылы 23053 мың теңге, яғни жалпы салықтық түсімдердің 12,93% құpады. 2011 жылы мүлікке ... ... 27585 мың ... және 15,93% ... Ал 2012 жылы бұл ... 28446 мың ... ... 13,12% алды.
Жер салығы түсімдері 2010 жылы 3191 мың теңге және 1,79% болса, 2011 жылы 3053 мың ... және 1,73% ... 2012 жылы 3587 мың ... және 1,65% ... ... салынатын салықтардың соңғы түрі, көлік құралдарына салынатын салық ... 2010 жылы 10406 мың ... ... ... ... 5,84% құраса, 2011 жылы 16855 мың теңге және 9,55% болды. Ал 2012 жылы бұл ... 17940 ... және 8,27% ... 11. ... ... ... көрсеткіштерінің өзгеру динамикасы
Дерек көзі: кесте 7 мәліметтер негізінде автормен құрастырылған
Диаграммада көріп отырғанымыздай, салықтық түсімдер 2010 - 2011 ... ... 2011 жылы 1808 мың ... кем. ... 2012 жылы өсім ... 2010 ... салыстырғанда 121,61 пайызға және 2011 жылмен салыстырғанда 122,86 пайызға өскен.
Кесте 8. Салықтық түсімдердің өзгеру динамикасы
Түсімдердіңатауы
2010жыл
2011жыл
2012жыл
2012-ның 2010жылға арақатынасы,%
2012-ның 2011 ... ... ... ... салық салынатын табыстардан ұсталатын жеке табыс салығы
47529
50689
72413
152,36
142,86
Әлеуметтік салық
82253
61018
75913
92,29
124,41
Меншікке салынатын салықтар
38148
49221
52365
137,27
106,39
Мүлікке ... ... ... құралдарына салынатын салық
10406
16855
17940
172,40
106,44
Дерек көзі: Шу аудандық мәслихатының аудандық бюджет туралы ... ... ... ... ... кірістердегі алатын үлесінің жылдан жылға төмендеуі әлеуметтік салық түсімдерінің төмендеуіне де байланысты, 8 ... ... ... ... ... ... ... салық түсімдері 7,71% төмендеген.
Аудан бюджеті кірістерінде ең аз үлеске ие түсімдердің бірі - ... емес ... ... ... ... 9. ... емес ... құрамының өзгеру динамикасы
Түсімдердің атауы
2010 жыл
2011 жыл
2012 жыл
∑, мың теңге
%
∑, мың ... мың ... емес ... ... ... кірістер
374
52,45
300
28,63
147
58,8
Мемлекет меншігіндегі мүлікті жалға беруден түсетін кірістер
374
52,45
300
28,63
147
58,8
Коммуналдық меншіктегі мүлікті жалдаудан ... ... ... ... ... ақ ... ... Ұлттық Банкінің бюджетінен ұсталатын және қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер салатын айыппұлдар, өсімпұлдар, санкциялар, өндіріп алулар
301
42,22
352
33,59
0
0
Мұнай секторы кәсіпорындарынантүсетін түсімдерді қоспағанда, ... ... ... ... ақ ... Республикасы Ұлттық Банкінің бюджетінен ұсталатын және қаржыландырылатын мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... мемлекеттік органдар салатын әкімшілік айыппұлдар, өсімпұлдар, санкциялар
301
42,22
352
33,59
0
0
Басқа да салықтық емес түсімдер
38
5,33
396
37,79
103
41,2
Бұрын жергілікті бюджеттен алынған, пайдаланылмаған қаражаттардың ... ... ... ... емес ... да ... көз:. Шу аудандық мәслихатының аудандық бюджет туралы шешімдер[25]
Салықтық емес ... ... ... ... ... ... оның ішінде мемлекет меншігіндегі мүлікті жалға беруден түсетін кірістер және коммуналдық меншіктегі мүлікті жалдаудан түсетін кірістер, сонымен қатар, жергілікті ... ... ... әкімшілік айыппұлдар, өсімпұлдар, санкциялар есебінен түсетін түсімдер және басқа да салықтық емес ... ... ... ... ... 2010 жылы 374 мың ... ... 52,45% құраса, 2011 жылы 300 мың теңге және 28,63% болды. Ал 2012 жылы бұл көрсеткіш 147 мың ... және 58,8% ... ... ... ... ... айыппұлдар, өсімпұлдар, санкциялар есебінен түсетін түсімдер 2010 жылы 301 мың теңге ... ... ... емес түсімдердің 42,22% құрады. 2011 жылы бұл көрсеткіштер 352 мың теңге және 33,59% болса, 2012 жылы ... ... көзі ... ... 12. Салықтық емес түсімдер құрамының өзгеру динамикасы
Дерек көзі: кесте 9 мәліметтер негізінде автормен құрастырылған
Салықтық емес ... ... ... ... ... ... жылдармен салыстырғанда салықтық емес түсімдер едәуір үлкен мөлшерге төмендеген. 2011 - 2012 жылдарында ... емес ... ... 76,15% ... тағы бір ... көзі ... ... сатудан түсетін түсімдер болып келеді. Олар салықтық емес түсімдер ... ... ең аз ... ... 10. ... ... ... түсетін түсімдердің өзгеру динамикасы
Түсімдердің атауы
2010
жыл
2011 жыл
2012 жыл
2012-ның 2010 жылға арақатынасы, %
2012-ның 2011 жылға арақатынасы, %
Негізгі капиталды сатудан түсетін ... және ... емес ... ... ... ... ... түсетін түсімдер
408
685
33440
8196,08
4881,75
Дерек көзі. Шу аудандық мәслихатының аудандық бюджет ... ... ... ... ... түсімдерге жерді, жер учаскелерін және материалдық емес активтерді сатудан түсетін түсімдерді жатқызамыз.
2010 - 2012 жылдарын салыстырғанда, түсімдер 8196,08% ... ... 2011 - 2012 ... салыстырсақ, негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер мөлшері бір жыл ішінде 4881,75% ұлғайған.
Сурет 13. Негізгі капиталды сатудан ... ... ... ... ... ... 10 мәліметтер негізінде автормен құрастырылған
Бұл өсімдердің деңгейі диаграмма түрінде осындай көрініс табады.Соңғы ... ... түрі ... ... ... келеді. 6-кестеден көргеніміздей, кірістердің сексен пайызынан жоғары мөлшерін осы түсім түрі алады.
11 кесте. Трансферттер ... ... ... ... ... ... жыл
2012 жыл
∑, мың теңге
%
∑, мың теңге
%
∑, мың теңге
%
Трансферттердің түсімдері
836751
100
1055048,6
100
1500747
100
Мемлекеттік басқарудың жоғары тұрған органдарынан түсетін трансферттер
836751
100
1055048,6
100
1500747
100
Республикалық бюджеттен ... ... ... ... даму ... бюджеттен түсетін трансферттер
25558
3,05
112914,6
10,7
187975
12,53
Ағымдағы нысаналы трансферттер
25558
3,05
112914,6
10,7
125975
8,39
Нысаналы даму трансферттері
0
0
62000
4,13
Субвенциялар
776180
92,76
942134
89,3
1312772
87,47
Дерек көзі. Шу аудандық мәслихатының ... ... ... шешімдері[25]
Республикалық бюджеттен түсетін трансферттер 2010 жылы 35013 мың теңге болып, жaлпы трансферттердің 4,18% құраған. Олардың 27163 мың ... яғни 3,25% ... ... ... ... 7850 мың ... яғни 0,94% нысаналы даму трансферттері болып келеді.
Облыстық бюджеттен түсетін ағымдағы нысанылы трансферттер 2010 жылы 25558 мың теңге болып, бaрлық трансферттердің 3,05% ... ал 2011 жылы бұл ... 112914,6 мың ... және 10,7% ... 2012 жылы ... бюджеттен түсетін трансферттер 187975 мың теңге болып, ол ... ... 12,53% ... ... 125975 мың ... яғни 8,39% ағымдағы нысаналы трансферттер болса, 62000 мың ... яғни 4,13% ... даму ... ... ... тек қана ... ... ең үлкен үлес салмағына ие емес, сонымен қатар, барлық кірістердің ең үлкен қайнар көзі болып келеді. 2010 жылы ... ... 776180 мың ... ... ... ... ... 92,76% құраса, 2011 жылы бұл көрсеткіш 942134 мың теңге және 89,3% болды. Ал 2012 жылы субвенциялар 1 312772 мың теңге ... 87,47% ... 14. ... ... ... өзгеру динамикасы
Дерек көзі: кесте 11 мәліметтер негізінде автормен құрастырылған
Кесте 12. ... ... ... динамикасы
Түсімдердің атауы
2010 жыл
2011
жыл
2012 жыл
2012-ның 2010 жылға ... ... 2011 ... ... ... ... ... жоғары тұрған органдарынан түсетін трансферттер
836751
1055048,6
1500747
179,35
142,24
Республикалық бюджеттен түсетін трансферттер
35013
0
0,00
Ағымдағы ... ... даму ... ... ... трансферттер
25558
112914,6
187975
735,48
166,48
Ағымдағы нысаналы трансферттер
25558
112914,6
125975
492,90
111,57
12 кестенің жалғасы
1
2
3
4
5
6
Нысаналы даму трансферттері
62000
Субвенциялар
776180
942134
1312772
169,13
139,34
Дерек көзі: Шу аудандық мәслихатының аудандық бюджет туралы шешімдері[25]
Жалпы трансферттік түсімдер 2010 - 2012 ... ... 179,35% және 2011 - 2012 ... ... 142,24% ұлғайған.
Облыстық бюджеттен түсетін трансферттер 2010 жылы 25558 мың теңге, ал жылы 187975 мың ... ... осы ... ... 735,48% ... 2011 - 2012 ... 166,48% өскен.
Ал субвенциялар 2010 жылы 776180 мың теңге, ал 2011 жылы 942134 мың теңге болған. Осы жалдарды ... өсім 169,13% , ал 2011 - 2012 ... ... 139,34% ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ ҮДЕРІСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
Қазақстан Республикасы қазіргі даму кезеңі әртүрлі салаларда, соның ішінде бюджет саласында ... ... ... ... ... бюджетпен әлеуметтік-экономикалық дамудың стратегиялық және орта мерзімді міндеттерін интеграциялау тұрғысында бюджет үдерісін жетілдіру нысана болып қалады. ... ... ... және ... дамуының басым міндеттерін іске асыруға бағдарланған мемлекеттік жоспарлаудың ... ... ... ... және ... ... ... бағытталған бюджеттеу жүйесін құру үшін бюджеттік жоспарлауды жетілдіру мақсатында нәтижелерге бағдарланған мемлекеттік жоспарлау жүйесін енгізу ... ... ... ... ... ... мемлекеттік жоспарлаудың тиімді жұмыс істейтін жаңа үлгісін кезең-кезеңмен қалыптастыруға және енгізуге негізгі тәсілдер мен қағидаттарды әзірлеу болып табылады. Осы ... қол ... үшін ... ... ...
* ... органдардың шешімдер қабылдау мен оларды орындаудағы дербестігін арттыруға, сондай-ақ нысаналы ... ... ... ... ұсынылатын қызметтер мен соңғы нәтижелерге қол жеткізу жауапкершілігін күшейтуге бағытталған ... ... ... және ... жаңа ... тұжырымдау;
* мемлекеттік жоспарлаудың қисынды жігін құру: мемлекеттің дамуының мақсаттары - мемлекеттік органдарды ... ... ... - ... ... - индикаторлар - бюджеттік ресурстар;
* бағдарламалық ... ... мен іске ... және ... ... бюджет қаражатын пайдалануына байланысты олардың қызметінің ашықтығын және қоғамның бақылауында болуын қамтамасыз ету мақсатында бюджеттік үдерісті реформалау. ... ... жаңа ... ... ... мынадай элементтерін қамтиды:
* стратегиялық бағдарламалық құжаттар - . Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, ... және ... ... Стратегиясы, Мемлекет басшысының Қазақстан халқына жыл сайыңғы жолдаулары, облыстың 2020 кезеңге дейінгі даму Стратегиясы;
* макроэкономикалық болжам және ... ... ... ...
* ... ... ... стратегиялық жоспары;
* мемлекеттік органның есебі, және бірқатар тағы басқа құжаттар.
Макроэкономикалық болжам және ... ... ... ... - бұл ... ... жай-күйіне оның әр түрлі бөлінділерінде жасалған талдау мен құрастырылған кезде қабылданған бағдарламалық құжаттарды, сондай-ақ салық-бюджет саясат бағыттарын, соның ішінде ... ... ... ... ... ... мен бюджет шығыстары лимиттерін ескере отырып әлеуметтік-экономикалық даму болжамын қамтитын құжат.
Мемлекеттік органның стратегиялық даму жоспары - бұл мемлекеттік органға ... ... ... ... байланыста оның орта мерзімді кезеңге арналған қызметінің негізгі стратегиялық бағыттары мен мақсаттарын ... ... ... ... ... ... ағымдағы қызметінің миссиясын, көрінісін, талдауын, қызметтің стратегиялық бағыттарын, даму мақсаттарын, міндеттерді, әрбір стратегиялық бағыттар бойынша ... саны мен ... ... ... мен ... ... ... функционалдық мүмкіндіктерін, оларды іске асырудың мүмкін құралдарын анықтайды.
Стратегиялық жоспардың құрамына Макроэкономикалық ... ... ... өлшемдер мен бюджеттік лимиттер шеңберінде мемлекеттік органдар үш жылға әзірлейтін бюджеттік бағдарламалар кіреді.
Мемлекеттік ... ... - бұл ... ... ... жылғы Стратегиялық жоспары мен бюджеттік бағдарламаларын іске асыру туралы есебін, көрсетілген мемлекеттік қызметтер ... ... ... ... ... ... индикаторларына әсер ететін сыртқы факторларды бағалай отырып, мемлекеттік ... ... ... және түпкі нәтижелерге қол жеткізуі туралы, сондай-ақ әлеуметтік-экономикалық дамудың алға қойылған мақсаттарына қол жеткізуге қажетті ресурстарды пайдалану тиімділігін арттыру туралы ... ... ... ол одан әрі ... ... ... ... жарияланады.
Бюджеттік бағдарламалар мемлекеттік органдар көрсететін мемлекеттік қызметтерге негізделеді және стратегиялық бағыттар мен мақсаттарға сәйкес оларды пайдаланудың жоспарланған (іс жүзіндегі) ... мен ... ... бөлу арасындағы тікелей байланысты көрсететін болады.
Бюджеттік жоспарлау мемлекеттік органдардың Стратегиялық жоспарларында белгіленген мемлекеттік ... ... ... нысаналы индикаторларына қол жеткізуге бағытталатын болады.
Бюджет үдерісінде нақты орта мерзімді бағдарлар шеңберінде бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің және бюджет ... ... ... ... ... мен дербестігін кеңейту арқылы "бюджет қаражатын басқару" әдісінен"нәтижелерді басқару" әдісіне көшу қамтамасыз етіледі.
Нәтижелерге бағдарланған бюджеттеуге көшу бір ... ... ... ... ... мақсаттарєа қол жеткізуді жоспарлау, бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінде бар және олар басқаратын ресурстар көлемінің болжамдылығын арттыру мақсатында орта ... ... ... ...
Өйткені, көптеген бюджеттік бағдарламалар бір қаржы жылының шегінде аяқталмайтындықтан, бюджеттік шығыстарды жоспарлау орта мерзімді ... ... ... ... ... ... ... жоспарланған мерзімі үш жылды құрайды. Бұл ретте, ... ... ... ... ... көрсеткіштері сыртқы және ішкі факторлар мен жағдайлардың өзгеруін ... ... ... үш ... ... арналған бюджет жобасын әзірлеу кезіндегі бастапқы қадам болады.
Республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң орындалуының бақылау жүйесiн дамытудың мәселелерiн ... ... ... оны ... ... ... ... ұлттық экономиканың дамуының, әртүрлi деңгейдегi мемлекеттiк органдар қызметiнiң ... ... ... ... отырып және әлемдiк практикаға қайшы келмейтiн және оны ... ... ... ... және ... ... сақтай отырып жинақталған отандық тәжiрибемен ұштасуы тиiс.
Республикалық және жергiлiктi ... ... ... ... ... тәртiптi сақтауы, мемлекеттiк ресурстарды ысыраптайтын нормативтiк құқықтық кесiмдердiң кемiстiктерiн iздеу талаптары Есеп комитетi мен мәслихаттардың тексеру ... ... ... ... ... ... Заңдылық өлшемiн iске асырудың ерекше мағынасы осы соңғысында жатыр. Мұны Есеп комитетi мен мәслихаттардың тексеру комиссиялары өздерiнiң мәртебелерiне сәйкес анағұрлым ... ... ... ... Өйткенi Қазақстан Республикасының Yкiметi уәкiлеттiк берген органдар бақылау іс-шараларын тек қана қолданылып жүрген нормативтiк құқықтық кесiмдердiң шеңберiнде ... ... ... ... ... жарғылық және жарғыға қарсы iс-әрекет қана, ал заңдардағы "саңлауларда" жүзеге асырылатын жарғылық еместерi бақылаудан тыс қалып қояды, ... жол ... ... ... ... Есеп комитетi республикалық бюджеттiң орындалуына, оның iшiнде оның кiрiстерi мен шығыстарының көлемi, құрылымы және тағайындалған мақсаттары бойынша уақтылы орындалуына ... ... және ... ... ... ... жабылатын шығыстарды жүзеге асыру ережелерiн айқындайтын немесе республикалық бюджеттi ... және ... ... ... ... құқықтық кесiмдерге талдау жүргiзедi. Осыған байланысты бюджеттiң орындалуы нәтижелерiне оның баға беруiнiң өлшемі, біріншіден, бюджетке кіріс келтіру резервтерін толық ... ... ... ... ... орындылығы мен үнемділігі болуы тиіс.
Осы тұжырымдама қызметтің жаңа түрін - Есеп комитетіне сараптама-талдау жұмысын енгізуді көздейді, ол есеп-талдау тексерулерінің ... ... оның ... ... ... ... ... шешiмдердiң негiзділігiн талдауды, бюджет ресурстарын пайдаланудың тиiмдiлігін және республикалық бюджеттiк бағдарламалардың әкiмшiлерiнiң қаржылық қызметiн тексерудi қамтуы тиiс.
Республикалық және ... ... ... ... ... ... ... және жергiлiктi бюджеттердiң қаражатын уақтылы және мақсатты пайдаланылуын, сондай-ақ республикалық және коммунальдық меншiктегi мүлiктiң тиiмдi пайдаланылуын алдын ала, ағымдағы және одан ... ... одан әрi ... және жетiлдiрудi талап етедi.Сонымен қатар, республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң орындалуын iшкi бақылауын жүзеге асыруымен ... ... ... әзiрлеу, енгiзу және оқыту бөлiгiнде орталық функциональдық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк органдарды заң жүзiнде бекiту қажет.
Сондай-ақ елде бақылаудың әдiстеме базасын, оны оқытудың орталықтануын сақтай ... ішкi ... ... ... ... ... ... жүйесiне өту мүмкiндiгi туады. Бұл мемлекеттiк органдар басшыларының жауапкершiлiгiн едәуiр арттыра түседi, ... олар ... ... ... ... есеп ... заң күшi бар Жарлығына сәйкес, iшкi бақылаудың ұйымдастырылуын және оның ... ... ... ... ... ... ... орындалуын сыртқы бақылау стандарттарын Есеп комитеті әзірлейді және бекітеді.
Жергiлiктi бюджеттердiң орындалуын ... ... ... ... және ... ... iшкi ... стандарттарын Қазақстан Республикасының Yкiметi уәкiлеттiк берген мемлекеттiк орган әзiрлейдi, ал Есеп комитетi оларды бекiтедi.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... отырып республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң орындалуын бақылаудың ... ... ... жасаудың және ақпараттық жүйесiн жетілдiрудiң, Есеп комитетiнiң, ... ... ... және ... басқару органдарының республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң орындалуын бақылау саласындағы ақпараттық жүйелерiн бiрiктiрудiң қажеттiгiн ... ... ... ... ... ... өкілеттіліктерiн, мiндеттерi мен функцияларын, оның ішiнде сараптама-талдау жұмыстарын жүргiзу бөлігінде одан әрi ұлғайтуды, Есеп комитетi мен ... ... ... ... ... Республикасы Үкiметi уәкiлеттiк берген мемлекеттiк органдардың өздерiнiң өкiлеттiктерi, ... мен ... ... ... және ... бюджеттердiң тиiсiнше орындалуын бақылаудың кешендi жүйесiн қамтамасыз етуiн көздей отырып "Республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң орындалуын бақылау туралы" ... ... ... жобасын әзiрлеу дер кезiндегi шара болып табылады. ... ... ... ... ... ... және ... бюджеттердiң орындалуын бақылаудың объектiсi мен субъектiсiн нақты айқындау.
2. Қазақстан Республикасындағы ... және ... ... ... ... ... органдарға Есеп комитетi, мәслихаттардың тексеру комиссиялары, Қазақстан ... ... ... берген мемлекеттiк органдар, әкiмияттар уәкiлеттiк берген мемлекеттiк органдар, мемлекеттiк органдардың ведомстволық бақылау қызметтерiн жатқызу қажет.
3. ... және ... ... ... ... ... ... бойынша сыртқы және ішкi болып бөлiнедi. Сыртқы бақылау - ... ... ... ... Yкiметi тарапынан орындалуын және жергiлiктi бюджеттердiң жергiлiктi органдар тарапынан орындалуын оларға қатысты тәуелсiз ... ... ... бақылау.
Iшкi бақылау - Қазақстан Республикасы Үкiметi және жергiлiктi атқарушы органдар ... ... ... ... және ... ... ... бақылау.
Республикалық бюджеттiң орындалуын бақылау жөнiндегi есеп комитетi республикалық бюджеттiң орындалуына сыртқы бақылауды жүзеге асырады және iшкi ... ... ... ... ... жасайды.
Мәслихаттардың тексеру комиссиялары жергiлiктi бюджеттердiң орындалуына сыртқы бақылауды жүзеге асырады және iшкi ... ... ... ... әзiрлейдi.
Қазақстан Республикасының Үкiметi уәкiлеттiк берген мемлекеттiк органдар республикалық бюджет қаражатын пайдалануға iшкi бақылауды жүзеге асырады және жергiлiктi бюджеттердiң ... ... ... бақылауды жүзеге асырады.
Әкiмшіліктер уәкiлеттiк берген мемлекеттiк органдар жергiлiктi бюджеттердiң орындалуына ішкi бақылауды жүзеге асырады. Мемлекеттiк органдар мен ... ... ... ... және ... ... ведомстволық бақылауы iшкi (әкiмшiлiк) бақылаудың бiр бөлiгi болып табылады.
4. Бақылаудың түрлерiн айқындау, атап ... ... ... ... ... ... республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң орындалуы туралы Қазақстан Республикасының нормативтiк құқықтық кесiмдерiнiң талаптарымен ... ... ... ...
- ... есебiн бақылау - бақылау объектiлерi беретiн қаржы есептерiнiң дәлдiгiн, негiздiлiгiн және уақыттылығын бағалау; тиiмдiлiгiн бақылау - республикалық және жергiлiктi ... ... ... ... ... объектiлерiнiң бюджеттiк заңнамада белгiленген бюджет бағдарламаларының мақсаттарын орындау дәрежесін бағалау.
5. Жұмыстағы қайталануды және қосарлануды ... үшін ... және ... ... орындалуын бақылайтын органдардың арасында функциялар мен өкiлеттiлiктердi айқын ... ... ... ... орындалуын бақылау кезiнде Есеп комитетi бақылаудың барлық ... ... ... Қазақстан Республикасының Yкiметi уәкiлеттiк берген мемлекеттiк органдардан келетiн бақылау кесiмдерiн сараптайды және Қазақстан Республикасының ... осы ... ... ... республикалық бюджеттiң орындалуын бақылаудың тиiмдiлiгiн арттыру жөнiнде ұсынымдар жасайды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... да ... үш түрi ... да ішкi бақылауды жүзеге асырады, мемлекеттiк мекемелердегi белгіленген ведомстволық бақылауға баға ... және ... ... Есеп ... ...
Жергiлiктi бюджеттердi бақылау кезiнде:
- мәслихаттардың тексеру комиссиялары сыртқы бақылау жасайды және әкiмшіліктер ... ... ... ... ... ... iшкi бақылаудың тиiмдiлiгiне баға бередi;
- Қазақстан Республикасының Yкiметi уәкiлеттiк берген мемлекеттiк орган сәйкестілігiне сыртқы бақылауды ... ...
- ... ... ... ... органдар бақылаудың үш түрi бойынша iшкi бақылауды жүзеге асырады, мемлекеттiк мекемелер жүзеге асыратын iшкi бақылауларға баға бередi және ... ... ... ... ... ... ... және жергiлiктi бюджеттердің орындалуын бақылау үшiн мемлекеттiк органдарда ішкi ... ... ... ... бюджеттердiң орындалуын сыртқы бақылау органдарының қызметiне әдiстемелiк жетекшіліктi Республикалық бюджеттiң орындалуын бақылау жөнiндегi есеп комитетi жүзеге асырады.
Республикалық және ... ... ... ішкі ... ... ... әдістемелік жетекшілікті Қазақстан Республикасы Үкіметінің уәкілеттік берген мемлекеттік органы жүзеге асырады.
Республикалық және жергілiктi бюджеттердiң орындалуын бақылаудың мiндеттерi мен нәтижелерi ... ... ... нормативтiк құқықтық және басқа да құжаттар жарияланған бюллетеньдердi жүйелi түрде шығарып отыруды ұйымдастыру қажет.
Алға қойылған мiндеттердiң ауқымдылығын ... ... ... және ... ... ... бақылауды жүзеге асыратын мемлекеттiк органдарды сапалық және сандық тұрғыдан одан әрi нығайту мәселелерiн жүргiзiлетiн жұмыстардың көлемiн, ауқымын және ... ... ... саны мен ... ... талдай отырып шешкен жөн.
Тұжырымдаманы іске асырудан күтiлетiн негiзгi нәтижелер ретiнде мыналарды бөлiп қарауға болады:
1. Қазақстан Республикасының республикалық және ... ... ... ... нормативтiк құқықтық базасын жетiлдiру.
2. 2015 жылға дейiн халықаралық тәжiрибелердi ескере ... ... ... ... ... әдiстемелiк жағынан қамтамасыз ету.
3. 2015 жылға дейін ... ... ... ... және кеден қызметтерінің, зейнетақылық және әлеуметтік қамтамасыз етуінің және басқа да ведомстволардың ... бар және ... ... ақпараттық жүйелері негізінде республикалық және жергілікті бюджеттердің орындалуы үшін жауап беретін мемлекеттік органдардың біріккен ақпараттық-телекоммуникациялық ... құру және ... ... ... ... ... жүзеге асыруға бағытталған.
1. Республикалық және жергіліктi бюджеттердiң орындалуының бақылау жүйесiн одан әрi дамыту олардың нормативтiк базасын, ең ... ... ... ... бақылаудың негiзгi қағидаттары мен стандарттарын жасақтауды мемлекеттік қалыптастыруды белгiлеу, сондай-ақ бақылаудың тұтас алғандағы тиiстi мәселелер жөнiндегi әдiстемелiк жұмыстарын ұйымдастыру.
2. ... ... ... ... ... және мемлекет меншiгiндегi мүлiктi тиiмдi пайдалану үшiн республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң орындалуының бақылау жүйесiн жетiлдiру жолымен алдын алу шараларын ...
3. ... ... ... ... мен ... ... отырып республикалық және жергілiктi бюджеттердiң орындалуын бақылаудың бiрыңғай әдiстемелiк базасын жасау және ақпараттық жүйелерiн жетiлдiру.
4. Есеп комитетiнiң, мәслихаттардың тексеру комиссияларының және ... ... ... ... және ... бюджеттердiң орындалуын бақылау саласындағы ақпараттық жүйелерiн бiрiктiру.
5. Мемлекеттiк органдардың республикалық және ... ... ... ... жүйесiн жүзеге асырудағы өкiлеттiктерiн бiр-бiрiнiң қайталауын болдырмау және нақты жiктеу.
6. Барлық мемлекеттiк органдардың республикалық және жергiлiктi ... ... ... ... ... кең ... және ... пен барлық салық төлеушiлер үшiн ашықтығын қамтамасыз ету.
7. ... және ... ... ... ... ... сапалық және сандық тұрғыдан ресурстық қамтамасыз етудi жақсарту.
Бюджет тапшылығының өзінің сапасы әр түрлі ... ... және оны ... ... сан алуан себептеріне қарай сыныптайды.
Елдің бюджеттік құрылысына қарай республикалық және жергілікті бюджеттердің тапшылықтарын бөліп көрсетуге болады. Биліктің жергілікті ... үшін бұл ... ... зор, ... орталық үкіметке қарағанда оны шешу үшін олардың қаржылық ресурстары шектеулі ... ... ... болу ... заңды түрде төтенше тапшылықты, дағдарысқа қарсы тапшылықты, дағдарыстан кейінгі тапшылықты бөліп көрстеуге мүмкіндік береді.
Тапшылықтық бірінші ... ... ... ... ... дүлей апаттар және т.б.) жатыр, олардан сақтану қиын әрі мүмкін емес. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... салдарларын жоюға жетпейді, сондықтан ерекше көздерге жүгіруге тура келеді.
Дағдарысқа қарсы тапшылық ... ... ірі ... ... ... ... ... байланысты, ол экономика мемлекеттік реттеу үрдістерін, қоғамдық өндіріс құрылымында прогресті байланыстарды қамтамасыз етуге ұмтылысты бейнелеп ... ... ... экономикадағы дағдарыстық құрылыстарды, оның күйреуін, қаржы-несиелік байланыстардың тиімсіздігін, елдегі қаржы жағдайын бақылап ұстап тұруға ... ... ... [26]. ... ... мазмұны мен ықпал ету бағытына қарай активті және пассивті бюджет тапшылықтарын бөліп ... ... ... ... ... ... (салық салудың, шығыстардың жекелеген түрлерінің мөлшері) мемлекеттік жедел ... ... ... ... ... ... ... және циклдық бюджет тапшылығын ажыратады.
Пайда болу сипаты бойынша кездейсоқ (кассалық) және ақиқат (бюджет) тапшылығын бөліп көрсетуге болады. ... ... ... ... ... деп ... қаражаттардың түсімдері мен жұмсалымдағы кассалық (уақытша) алшақтықтан пайда болады әдеттегідей, кассалық тапшылықтарға кірістің бір көзіне жоғары тәуелдігі немесе түсімдер көздерінің ... ... бар ... жер салығынан, жеке адамдардың мүлкіне салынатын салықтан және бірқартар басқа салықтар мен ... ... ... ... ... Мұндай бюджеттерге әдеттегідей жергілікті бюджеттер жатады.
Нақты немесе бюджет ... бұл ... шын ... пайда болуы бюджетке кірістер түсуінің кездейсоқ уақытша кірістерінен және шығыстардың озық графигінен емес бюджет шығыстарының ... және ... ... тым ... ... ... Мұндай тапшылық әдетте кезекті қаржы жылына арналған бюджет туралы заңда шекті мөлшері ретінде ... ... ... ... ... одан не төмен, не жоғары болуы мүмкін [25].
Жоспарға қатысы бойынша бюджет тапшылығын келесі қаржы жылына арналған ... ... ... күні ... салынған (жоспарлы) және жоспардан тыс (кездейсоқ, бірақ әрдайым ... ... ... ... ... болады. Жоспардан тыс тапшылық кірістердің көлемін онда болмаған қысқартудан, есепті жылы ... ... ... ... Егер әр түлі ... ... бюджеттен тыс арнаулы қорлардың қаражаттарын пайдалық және басқа жедел шараларды жүргізу есебінен жағдайды қорғауға болмаса жоспардан тыс тапшылық ... ... ... ... өте ... әсер етуі ... ... тыс тапшылықты жою мақсатында бюджеттің атқарылу барысында оның шығыстарын секвестрлеу теріс болып табылады.
Әдетте бюджет тапшылығының ... ... ... ... ... әлемдік тәжірибе көрсетіп отыр.
Ұзақтығы бойынша бюджет тапшылығын созылмалы (жүйелі) және ... ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы жылдан жылға пайда болуы және ... аса қиын ауру ... ... Оның ... ... ... болып экономикалық дағдарыстың ұзақ циклі, ұзақ соғыстар және бейбіт кезде ... ... ... ... тыс ... ... оқиғалар, өтелімділіктің белгілі бір мерзімсіз ондаған жылдарға созылған қымбат тұратын инвестициялық бағдарламалар қызмет атқарады.
Ұзақтығы бірнеше айға, ... тең ... ... ... 3-5 жыл бойы қайталанатын бюджеттің уақытша тапшылық сондай келеңсіз әрі жабуға қиын ... ... оның ... ... ... ... құбылыстар емес, керісінше бірқатар объективтік (дүлей апаттар және басқалары) және субъективтік(жоспарлау мен болжаудағы ... ... ... және қор ... бағалардың ауытқуы және т.б.) себептер жатыр.
Қаражаттарды пайдалану бағыттарына (немесе бюджет сапасына) қарай ағымдағы бюджет тапшылығын (ағымдағы ... және даму ... ... ... ... ... болады.
Қазақстанда, дүние жүзінің көптеген елдерінде сияқты, тапшылықтың бүкіл ... ... оның ... бөлігін ағымдағы бюджеттен даму бюджетіне көшірудің заңнамалық негізі қаланған. Даму бюджетінің тапшылығын жою ... ... ... ... ... ... қарыздар шығару немесе несиетік ресурстарды пайдалану есебінен жүзеге ... ... ... тарихтың барысы бюджет тапшылығы жалпыға ортақ құбылыс ... ... ... іс ... барлық мемлекеттер қақтығысады. Дамыған елдерде бюджеттерде тапшылық 30-жылдардан ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс үдерістерін реттеудің белсенді тетігі мәртебесі берілді, бұл салада белгілі бір ... мен ... ... ... ... мүмкіндік берген ғылыми-практикалық зеттемелер жүргізілді.
Бюджет тапшылығын жою салықтық және салықтық емес ... ... ... ... ... инфляциялық емес және эмиссиялық емес көздер есебінен, соның ішінде ... бос ... ... ... ... жүйесі арқылы, ұзақ мерзімді мемлекеттік бағалы қағаздарды ... ... және т.б.) ... ... ... ... ... бюджеттерін баланстаудың ішкі резервтерін толық пайдалану сыртқы ... ... ... ... ... борышты және қызмет көрсету шығыстарын қысқартуғы мүмкіндік туғызады [18].
Салықтардың ... ... ... ... ... ... емес, оны қысқартудың амалы болып табылады.
Бюджеттің кірістерін көбейтуге және шығыстарын қысқартуға, ... ... ... ... ... ... ... шаралардың жиынтығында нысаналы басқаруға бағытталған шараларды әзірлеу және дәйекті іске асыру мемлекеттің қаржы жағдайын тұрақтандыруға жағдай жасайды, оның әлеуметтік-экономикалық ... ... ... бағдарламаға сәйкес тұрақтандыру шараларының бірі - мемлекеттік бюджет тапшылығын қысқарту. Бұл үшін ... ... ... ... және ... ... қайта қарастыру мен тексеру жасалды.
Сонымен қатар, тұрақтандыру шараларының жиынтығына ... ... ... және ... ... ... бағытталған саясатты жүргізу әрекеті кіреді.Дайындығы төмен объектілердің құрлысы уақытша тоқталады, отын және шикізат, кен орындарын ұзақ ... ... ... сатуға және мұраға қалдыру құқығымен тұрғын үйлерді сатуды күрт жандандыру, ... ... ... ... ... тапшылықты ақшалай қаржыландыру механизмі келесідей. Егер қаржы мекемесі тапшылықты қаржыдандыру үшін ... ... ... ... болса, онда ол ақшалай қаржыландырады деген мағынаны білдіреді. ... ... ... банк қаржы мекемесінің қарызын сатып алады. Сол арқылы ақшалай және қарыз алу арқылы ... ... ... ... ... ... мекемесінің бағалы қағаздарды ұлттық банкке сату ақшаны ... ... ... ... Яғни ... банк ... ... үшін құнды (күші бар) ақша шығырады. Мұндай ақша қоры негізгі микроэкономикалық ... ... ... ... сатуы мен оны ұлттық банкке сату арасында маңызды айырмашылық бар.
Бұдан үкіметке тапшылыққа қарағанда артықшылық басым болатыны көрінеді. Ол кезде үкімет ... ... ... ... ақша ... ... ... айналымдағы облигация қорын кемітеді, немесе құны жоғары ақша ұсынымын азайтады.
Бюджет ... ... ... ... өсуіне әкеледі.
Мемлекеттік қарыз - белгілі бір уақытта жиналған бюджеттік тапшылықтың сомасы, бұл ... осы ... ... оң сальдосын шегеріледі.
Бюджет тапшылығын қаржыландыру үшін ұлттық банктің ссудалық қорын ... ... ... ... яғни ... және басқа да міндеттемелерді айналысқа шығару арқылы шешу қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Диплом жұмысын ... келе ... ... ... ... ... ... қарқынмен дамуда. Десек те байқалған өсу негізінен, ... ... ... ... ... ... негізінен экономиканың шикізат және саудаға салынбайтын салаларына жіберіледі. Біршама ымырашыл қазынашылық саясат ... ... ... ... ... ескерілген бюджеттің жалпы профициті және мұнай табыстарының жинақталған үлесі біртіндеп төмендеуде, ал мұнайға жатпайтын сектордың тапшылығы артуда.
Мемлекеттің ... ... ... ... ... функцияларын орындау үшін оны қажетті ақша ресурстарымен қамтамасыз ететін елдің ... ... ... ... ... ... және олар ... мен социумдағы сан алуан өзара байланыстарды қамтитын ... ... ... және ... ... іс ... ... қатар мемлекеттік қаржының экономикалық рөлі мен маңызы мына бағыттардан көрінеді:
* қаржы ... ... ... ... ... қызметі тиімділігінің өсуіне жағдай жасайды;
* кірістер мен шығыстарды ұдайы салыстырып отыру ... ... ... нығайтып, дамытады;
* мемлекеттік қаржы ақша қорларын бөлу және қайта бөлу арқылы ... ... ара ... ... ... ... қаржы ұлттық экономикада меншіктің сан алуан нысандары мен шаруашылық жүргізу субъектілерінің дамуына мүмкіндік туғызады.
Мемлекеттің қаржыны жұмылдырудағы қаржы саясаты қаржы ... мен ... ... ... ... перспективаға есептелген және ірі ауқымды міндеттерді шешуді қарастырады.
Қаржылық саясат экономикалық қатынастардан туындайды, өйткені ... ... ... ... ерікті емес, ол өзінің мүмкіндіктеріне, объективті шындықтың ... ... ... ... дамуының өзінің айрықшалықты заңдары болады. Қаржының логикасы дамуға ... кері ... ... ... ... ... немесе оған кедергі жасайды.
Қазіргі Қазақстан экономикасының даму кезеңін жетілдіру мемлекеттік экономикалық саясаттың ... жаңа ... ... ... ... шарттарында даму стратегиялардың экономикалық механизмдерін таңдаудың жан-жақтылығы жоғарлайды. Ұзақ мерзімді экономикалық саясаттың мақсаты - ... ... ... ... ... жасау болып табылады. Бұл мақсаттың орындалуы халықтың әл-ауқатын көтеріп, әлеуметтік мәселелерді шешуге ... ... - ... ... ... ... қаржыландыруда салықтық түсімдердің негізгі бөлігін өзіне шоғырландыратын мемлекеттік қаржының ең ірі буыны, сондай-ақ елдің экономикалық ... мен ... ... негізделген барлық бюджеттерінің жиынтығы.
Бюджет үдерісі - билік пен басқару органдарының ... ... ... бекіту, атқару, орындалуын бақылау және орындалғаны туралы есепті бекіту бойынша заңмен ... ... ... ... ... іске асыру үшін бюджеттік алып қоюларды (бюджет субвенцияларын) есептеу кезінде ескерілмейтін сомалар шегінде жоғары тұрған бюджеттер төмен ... ... ... ... ... ... трансферттер болып табылады. Республикалық бюджеттің шығыс бөлігін ... оның ... ... пен даму бюджетіне бөлінуі қатаң қадағаланады. Ағымдағы бюджет инвестициялық жобаларды жүзеге асыруға жұмсалатын шығындар мен басқа шығындарды ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени шаралар шығындарын қаржыландыру, яғни білім беру, мәдениет пен өнер, ақпарат тарату құралдары, денсаулық ... ... ... қамсыздандыру мен әлеуметтік қорғау шараларын жүзеге асыру т.б. ... ... ... ... мәселе мемлекеттің ақшалай түсімдері мен шығыстарының тепе-теңдігіне балансына жету болып табылады. Әр бюджетте оның ... және ... ... ... ... кірістерін көбейтуге және шығыстарын қысқартуға, бюджет тапшылығын (артықшылығын) реттеуге басқа экономикалық дағдарысқа қарсы ... ... ... ... бағытталған шараларды әзірлеу және дәйекті іске асыру мемлекеттің қаржы ... ... ... ... оның әлеуметтік-экономикалық дамуына жәрдемдесетін болады.
Жалпы қорыта келе бюджеттің кіріс ... ... үшін біз ... ... ... ... үдерісін жетілдіру және оның сапасын арттыру мақсатында ... ... ... ... жүйесін енгізу жөніндегі тұжырымдамаға бұрын енгізілген қағидаларды ескере отырып, бюджетті жоспарлау үдерісін қайта қарау; бұл үшін ... ... ... әлеуетін зерделеп, бюджет жүйесі қағидаларының сақталуы негізінде талдау және тәуекелдерге ... ... осы ... ... ... ... ... және басқа да ақпаратты негізсіз бергені немесе дұрыс бермегені үшін бюджет үдерісіне қатысушылардың заңды жауапкершіліктерін ... және ... ... ... ... ... ... түзету үдерісін заңнамаға қатаң сәйкестікте жүзеге асырып, енгізілген өзгерістерді негіздей отырып, бюджеттің негізгі бекітілген параметрлеріне әсерін тигізбей ... ... ... қаржыландыру үшін мемлекеттің әртүрлі бағалы қағаздарын пайдалана отырып, республикада ішкі қарыз алудың шегін белгілеу арқылы ішкі қарыздарды, сондай-ақ ауыл ... ... және ... ... және ... ... ... жобаларды іске асыру үшін пайдаланатын сыртқы қарыздарды тарту тетігінің тиімділігіне бағалау жүргізу және оларды ... ... ... ... ... ... бюджеттің экономиканың негізгі макроэкономикалық параметрлеріне (жалпы ішкі өнім, сыртқы жалпы борыш және б.) әсерін тигізетін шикізатқа тәуелділігінің күшейіп келе ... ... ... ... ... құны бар ... салалардың тауарлары мен өнімдеріне мультипликативті әсерді қамтамасыз ететін ... және орта ... ... ... ... ... ... шикізаттық емес секторды үдету саясатын дәйектілікпен жүргізу;
5. Инвестициялық жобаларды іске асыру, сондай-ақ, қажетіне қарай, ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар енгізу;
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына ...
* ... ... ... ... ... ... Қазақ Университеті ,2011г.
* Б.С. Өтебаев, Мемлекеттік бюджет.-Алматы, 2006ж.,103 бет
* Жуйриков К.К. Бюджет: составление, утверждение, исполнение: Учебное ... - ... ... 2003г.
* Интыкбаева С.Ж. Фискальная политика и ее роль в ... ... ... ... ... 2012.-188с.
* Ильясов К.К., Исахова П.Б. Расходы государственного бюджета: Учебное пособие. - Алматы: Экономика, 2003г
* ҚР Заңы , ... ... ... ... 2011 ... 28 ... Қазақстан халқына Жолдауы
* Бюджетная система России: Учебник для вузов // Под ред. проф. Г.Б.Поляка. - М.: ЮНИТИ-Дана, ... ... ... ... ... - ... ... бюллетень Министерства финансов Республики Казахстан http://www.mf.minfin.kz
* /Комитет по статистике и анализу/, Алматы 2011 ... , №3, 2011 ж. ... , №10, ... ... Алматы 2011 ж., 325 бет.
* Қазақстан Республикасының бюджет кодексі. 4 ... 2011 ... ... ... Л.Н. . ... , 2011г., № 1.
* Жаңа ... жаңа ... Қазақстан Республикасы Президентінің 2007 жыл 28 ақпан Қазақстан ... ... ... ... ... ҚР ... министрлігінің қаржылық бақылау комитетінің қызметінің кейбір мәселелері туралы 19.06.2009 жылғы Қаулысы
* Иванова М.А. Государственные заимствования на ... ... и ... №14 2010 г
* ... ... по ... ... планов государственных органов Республики Казахстран, проведению мониторинга и составлению отчетности об их реализации
* Жалпы ... ... ... ... ҚР ... 2007 ... №1663 қаулысы
* М.Жүнісалиев: // Шу өңірі, №94 (8647), 14 ... ... ... ... план ... ... финансов Республики Казахстан на 2010 - 2012 годы
* Закон РК 9 ... 2011 ... ... ... Заңы//Егемен Қазақстан, 5 желтоқсан 2010 жыл
* Исахова П.Б. Бюджетирование ориентированное на ... - как ... ... ... ... ... на ... защиту населения //Транзитная экономика.- 2007.- № 4.- С. 37- 44

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 84 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының мемлекетттік қарызы24 бет
Корпорация бюджетін құру ролі және үдерісі58 бет
Бюджетаралық қатынас- бюджет процесін дамытудың бірден-бір қайнар көзі7 бет
Аудармадағы лексикалық трансформациялық үлгісі19 бет
Кәсіби қазақ тілінің маңызы мен міндеттері5 бет
Оқытудың заңдылықтарымен принциптері37 бет
Стратификация және әлеуметтік мобильділік теориясы5 бет
“Білім беру мекемелері менеджментінің ғылыми қағидасы”. Баяндама. Оқу-танымдық үдерісінің және оқу-тәрбие үдерісінің менеджеріне қойылатын талаптар4 бет
Белсенді оқытулар: жаңа тәсілдер. Оқыту үдерісінде интерактивті әдістерінің принциптері13 бет
Болон үдерісі аясында әл- Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің әлемдік білім беру жүйесіне интеграциялануы89 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь