Ғұндар және үйсіндер археологиясы

1. Ғұн ескерткіштерін зерттеген ғалымдар
2. Обалары
3. Ғұн мәдениеті
4. Үйсін дәуірінде табылған ескерткіштер
5. Үйсіндердің зерттелу сатылары
6. Шаруашалығы
7. Антропологиялық типтері
Ғұн дәуірінің ескерткіштері – Солтүстік Қытай мен Қиыр Шығыстан бастап Дунай, Карпат өлкелеріне дейінгі аралықта ғұндар дәуірінен (б.з.б. 2 – б.з. 5 ғасырлар) сақталған қоныстар, обалар, ғұрыптық құрылыстар, металл өндіру орындары және кездейсоқ табылған көмбелер мен жекелеген заттардың ғылымдағы жиынтық атауы. Оларды зерттеу жұмыстарына бір ғасыр бойы Азия мен Еуропаның ондаған ғалымдары қатысты. Алғаш 100-ден астам обаны Байкал сыртында (Бурятия) 19 ғасырдың соңында Ю.Талько-Грынцевич қазды. 1924–1925 жылдары П.К.Козлов экспедициясы Солтүстік Моңғолиядағы Ноин-Ула үлкен обаларын зерттегеннен кейін ғұн мәдениеті айқындала түсті. Шығыс ғұндардың негізгі ескерткіштері Ордос, Моңғолия, Бурятияда, ішінара Саян-Алтай, Енисей, Қиыр Шығыс өлкелеріне тараған. Оларды С.И.Руденко, Л.Р.Кызласов, С.В.Киселев, С.И.Вайнштейн, А.М.Мандельштам, А.Давыдова, С.Миняев (Ресей), Х.Пэрлээ, Ц.Доржсурен (Моңғолия) және қытай, жапон, еуропа ғалымдары зерттеді. Мұндағы ғұн ескерткіштері б.з.б. 2 – б.з. 5 ғасырлар аралығын қамтиды және «суджа», «дерестуй» деп екі мерзімдік топқа бөлінеді. 20-ға жуық қоныс, мыңдаған оба тіркелген. Бірнеше қоныс пен 900-ге жуық оба қазылды. Бурятиядағы Селенга өзені бойынан қазылған Иволга қалашығының маңызы зор. Мұнда орташа аумағы 5х4 м, балшық қабырғалы, төбесі екі қанатты ағаш шатырмен жабылған 54 үйдің орны анықталды.
1. Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия.
2. Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамf.
3. "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том.
4. Ж. Таймағамбетов, К. Байпақов: “Қазақстан археологиясы”
        
        Ғұндар ескерткіштері және археологиясы
Ғұн дәуірінің ескерткіштері - Солтүстік Қытай мен Қиыр Шығыстан бастап ... ... ... ... ... ... дәуірінен (б.з.б. 2 - б.з. 5 ғасырлар) сақталған ... ... ... ... ... ... ... және кездейсоқ табылған көмбелер мен жекелеген заттардың ғылымдағы жиынтық атауы. Оларды зерттеу жұмыстарына бір ... бойы Азия мен ... ... ... қатысты. Алғаш 100-ден астам обаны Байкал сыртында (Бурятия) 19 ғасырдың соңында Ю.Талько-Грынцевич қазды. 1924 - 1925 жылдары П.К.Козлов экспедициясы ... ... ... ... ... ... кейін ғұн мәдениеті айқындала түсті. Шығыс ғұндардың негізгі ескерткіштері Ордос, Моңғолия, Бурятияда, ішінара ... ... Қиыр ... ... ... ... ... Л.Р.Кызласов, С.В.Киселев, С.И.Вайнштейн, А.М.Мандельштам, А.Давыдова, С.Миняев (Ресей), Х.Пэрлээ, Ц.Доржсурен (Моңғолия) және қытай, жапон, еуропа ... ... ... ғұн ... ... 2 - б.з. 5 ... аралығын қамтиды және , деп екі мерзімдік топқа бөлінеді. 20-ға жуық ... ... оба ... ... ... пен 900-ге жуық оба ... Бурятиядағы Селенга өзені бойынан қазылған Иволга қалашығының маңызы зор. Мұнда орташа аумағы 5х4 м, ... ... ... екі ... ағаш ... ... 54 үйдің орны анықталды. Қабірлер ұзынша пішінде қазылған, мүрделер ағаш табытқа салынып, басы солтүстікке қаратыла 1 - 2 м ... ... Ал ... ... ағаш ... ... жасалған қима ішіне салынған. Қабірдегі заттар арасында Қытай бұйымдарынан айна мен теңгелер жиі кездеседі және ... ... ... анықтауда үлкен мәні бар. Ноин-Уланың үлкен обалары тас пен топырақтан үйілген. Бұл жерде жерленген ғұн көсемдерінің ... өте ... ... ... ... қос ... бөрене қималарға қойылған. Тақтай табыт пен бөрене қималар, қабірдің бас жағына мал бастарының салынуы ғұндар мәдениетінің тұрақты белгілеріне жатады. Темір ұшты ... ... ... ... белдік қапсырмаларына аңшылық сюжеттері мен зооморфты бейнелер тән. Қыш ыдыста толқынды сызықтар түріндегі оюлар жиі ... ... ... ... ыдыстар да көптеп қолданылған. Ағаш ерлердің ежелгі ... ... ... 1,5 м. ... ... ... күшейтілген, күрделі әрі ауыр садақтың осы түрі жебені сақ садағына қарағанда әлдеқайда алысқа атқан.
Ғұн мәдениетіне тән ... ... ... ... ... алынды. Ғұн дәуірінің ескерткіштерінің келесі топтарына Қазақстан, Орталық Азия, Батыс Сібір, Орал мен Еділдің оңтүстік ... ... ... және 4 - 5 ғ-ларда Еуропаға барған ғұндардан қалған қабірлер мен ... ... ... ... ғұн ... таза ... ... бұл өлкелерге тән емес. Жергілікті қаңлы, үйсін, сармат, т.б. мәдениеттердің ескерткіштері тараған. Бұларға ... ғұн ... ... кей ... тәрізді аралас сипаттағы ескерткіштер тобы пайда болған. Жалпы, шығыстық элементтерден, әсіресе, қару-жарақтағы, қыш ыдыстағы, жекелеген бұйым түрлеріндегі ықпалдарды айтуға ... ... ... да ... ... ... ... Ю.А.Заднепровский, С.Сорокин, К.Ақышев, И.Қожамбердиев, А.Максимова, М.Қадырбаев, Б.Нұрмұханбетов, Л.Левина, В.Могильников, И.Засецкая, М.Мошкова, О.Обельченко, т.б. зерттеді. ... ... Шу мен ... жоғарғы алқаптарында ашылды, олардың кейбір ықпалдары Оңтүстік Қазақстандағы Жамантоғай, Шәушіқұм, Бөріжар зираттарынан байқалады. ... ... ғұн ... бар ... ... (Арал маңы), құлажорға (Шығыс Қазақстан), қорғантас (Орт. Қазақстан) кезеңдерінің ескерткіштері ... ... ... ... ... көптеген сәнді алтын бұйымдар, Ақтастағы қоныс пен зираттан құнды деректер алынған. Батыс өлкелердегі сармат тайпаларының соңғы кезеңдеріндегі ... ... ... ... байқалады. Қазақстаннан бастап Қара теңіз, Дунай, Қарпатқа дейін тараған 4 - 5 ғ-ларға жататын ескерткіштер ... ... ... ... ... ... мен ... бұйымдары көп бекзадалардың, атақты жауынгерлердің қабірлері, жиі кездесетін көмбелері болып табылады. Айрықша белгілері - ... ... ... ... бұйымдар. Олар шығыс ғұндарының мәдениетінде жоқ кейін қалыптасқан дәстүрге жатады. Асыл тастар, түсті шынылар орнату, ... ... ... ... ... ... және ... тәсілдерін қолданып жасаған сәнді бұйымдар Қазақстанда (Бурабай, Қарағаш, Қанаттас, ... одан әрі ... ... ... ... ... табылды. Шығыс ғұн ескерткіштері мен Еуропаға барған ғұндарға қатысты ескерткіштердің арасындағы тікелей генетик. сабақтастық ғылымда дәлелденбеген. Кейбір ... тек ... ... ғана ... ... ... ... барған тайпалардың мәдени бейнесінде Қазақстан, Еділ бойын жергілікті мәдениеттерінің салмағы басым.
Үйсін ескерткіштері және археологиясы
Үйсін дәуірінің ... -- ерте ... ... ... кезеңінде Жетісу мен оған жапсарлас өлкелерді мекендеген тайпалардан қалған мұра (б.з.б. 3 -- б.з. 5 ғасырлар). ... ... ... ... ... мемлекетінің астанасы Шығу (Чигу) қаласы болғаны белгілі, бірақ бұл археологиялық тұрғыдан анықталмаған. Үйсін дәуіріне қарасты алғашқы ... ... 19 ... ... В.В. ... қазіргі Алматы облысы аумағынан зерттеген. 1920 жылы М.В. Воеводский мен М.П. Грязнов Қырғызстанның солтүстігінде зерттеулер жүргізіп, обалардың сипатын іс ... ... 1930 жылы А.Н. ... 1950 жылы Г.А. ... зерттеулері барысында көне үйсіндер мәдениетіне жататын обалардың үлкен шоғыры ашылып, жерлеу ғұрпының, заттық мәдениеттің басты белгілері анықталды және алғашқы ... ... ... келді. Е.А. Агеева, А.Г. Максимова, Л.Я. Маловицкая жүргізген жұмыстар нәтижесінде құнды деректер алынды.
Үйсін дәуірінің ескерткіштерін талдап қорытындылау, ғылыми ... ... ... аса ... ... ... К.Ақышев еңбектерінің айрықша маңызы бар. Жалпы алғанда Үйсін дәуірінің ескерткіштерінің жерлеу үрдісі, ... ... діни ... мол ... ... ... ең көп зерттелген түріне обалар жатады. Сонымен қатар қыстақ-қоныстар, қалалық ... ... ... ... де көптеп кездеседі. Ең аз зерттелген жәдігерлерге ... ... осы ... ... ... ... Металл бұйымдарынан тұратын археологиялық көмбелер де белгілі. Дөңгелек, сирек ... ... ... ... ... ... ал ... шағын тастардан түзілген сақина-қоршаулары бірнеше түрде орналасады:
үйіндінің шетін ала;
үйінді шетінен 1 -- 2 м, не одан сәл ... ... ... оның ... ... бетінде.
Кей жағдайда топырақ оба тұрғызылмай, тас қоршаудың өзі ғана кездеседі. Жерлеу камерасының басты түрі -- беті ... ... ... қабірлер. Мүрде басымен күнбатысқа қаратыла, созылыңқы күйде ... ... ... ... ... қыш ыдыстар (әдетте, бір қабірде 1 -- 2 ... ... ... ... бұйымдар (пышақ, түйреуіш, т.б.), сырға, білезік сияқты түрлі әшекейлер, айналар, кейде қайрақ, дәнүккіш тәрізді тас құралдар кездеседі. Көп ... ... ... ... ... ... ет тағамы болады. Бұл ең алдымен қойдың құйрық, ұша ... ... ... ... ... ... сияқты қару-жарақ тым аз кездеседі, бұл жалпы ... ... ... тән құбылыс.
Ғылымда Үйсін дәуірінің ескерткіштерін 3 арнайы сатыға бөліп ... ... ... сатысы"
б.з.б. 3 -- 1 ғ-ларды қамтитын алғашқы саты (Қаратал, Қарғалы, ... ... ... ... Бесшатыр-2, Өтеген-1, Қалқан-1, т.б. қорымдар) обалары осының алдындағы соңғы сақ кезеңі ескерткіштеріне ұқсас келеді. Қорымдарының саны 5 -- 10, ... одан көп ... ... бұл кезеңде көбіне солтүстіктен оңтүстікке қарай тізбектеле орналасады. Бұл уақыттың аса ... ... ... ... ... көне өнер бұйымдарының жиынтығы жатады (алтын тәті, жүзіктер, таутеке ... ... ... ... ... ...
б.з. 1 -- 3 ғ-лар обалары саны жағынан ең көбі болып табылады (Талғар-1, -3, Бастау-2, -3, Ақтас-7, ... -2, ... -4, ... -3, ... -3, -4, т.б. ... Бұл ... обалардың тізбектеле орналасу үрдісі жойылып, ретсіз топтала орналасуы қалыптасқан. Қабірлердің ... бар жаңа түрі ... ... ... ... бұрынғыға қарағанда көптеп қойылатын (6 -- 7 ... ... қыш ... түбі ... ... ... ... келеді.
3."Іле сатысы"
б.з. 3 -- 5 ғасырларында обалар саны азая түседі де, көбіне олар қыстақ-қоныстар маңында орын ... ... -3, -6, ... Шолақжиде-1 қорымдары).
Үйсін қорымдары, әсіресе, Іле, Талас, Кеген, Шарын, Есік алқаптарында кеңінен тараған. ... ... де ... ... зерттелген қорымдар көптеп саналады. Ақышев басқарған Жетісу экспедиция жұмыстары барысында 1960 жылы ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үй қызметін атқарған барлығы 5 құрылыс пен бірнеше шаруашылық орындардың болғандығы ... ... ... тас ... бар ... құрылыс" дәл ортада орналасса, оған жапсарлас салынған, ұзын жіңішке дәліз арқылы кіретін "үлкен құрылыстың" ауданы 126 м2. ... ... ... ... ... ... салынатын үй-жайлар тастан қаланып, тұрғын бөлмелердің едені балшықпен мұқият сыланып ... қыш ыдыс ... ... ... тас ... мен ... қола ... сынығы табылып, бұл деректер көне үйсін шаруашылығында ... ... орын ... ... ... ... маңынан егіншіліктің суармалы тәсілі қолданылғанын көрсететін көптеген арықтар мен ауданы 60 -- 150 м2 ... ... ... ... ... ... Ғалымдардың пайымдауынша, бұл бау-бақша өсірген орындар. Дәнді дақылдарды өсіруге бағытталған мұндай суармалы егіншілік ... ... ... ... ... маңында, Талас алқабында да сақталған. Шу өлкесінде табылған қоныстарда үй-жай тұрғызуға балшық кірпішті пайдаланған. Кейінгі жылдары көптеп зерттеле бастаған жаңа ... көне ... ... оның ... ... ... байланысты тың деректер беруде. Археологиялық зерттеулер нәтижесінде анықталған бірнеше қоныстардың бір бөлігі сақ дәуірінде пайда болып, үстіңгі қабаты ... ... ... ... ... ... жатады. Түзусай-3, Серектас-1, Шарын, Өсербай-1, Цыганка-8 сияқты қоныстардан табылған заттар арасында қыш өндірісіне, егіншілікке байланысты қызықты деректер, ... ... ... сақталып қалған қабық-үгінділеріне дейін бар. Есік пен Талғар қаласының арасында Рахат ауылы маңында орналасқан бір топ ... ... ... ... мен орлары болуына байланысты күшейтілген бекіністер түріне жатқызылды. Археологиялық ескерткіштер деректері көне үйсін тайпалары шаруашылығында малшылық, егіншілік ... ... ... ... қыш ... ... тоқымашылықтың, тас, сүйек өңдеудің жоғары дейгейде болғанын көрсетеді. Ескерткіштер нақты кезеңдерге ажыратылғанымен, мұндағы мәдени даму ... ... бойы ... ... ... ... ... обаларындағы жерлеу үрдісіне байланысты анықтауды қажет ететін мәселелер бар. Ең алдымен бұл "Жетісу сатысының" (б.з. 1 -- 3 ... ... ... алдында кең тарамаған лақытты жерлеу дәстүрінің пайда болуына байланысты. Осыған назар аударған ... (Ю.А. ... т.б.) ерте ... тән ... яғни ... ... қабірлер мен лақытты қабірлер әр түрлі тайпалардікі болуы мүмкін деп жорамалдайды. Өз кезегінде, ... ... ... ... Қытай жазбаларындағы Үйсін ұлысына кейіннен қосылған бұрынғы жергілікті "сэ" (сақ) халқының ұрпақтары да тұрады деген деректермен, сондай-ақ ... ... осы ... ... ... туралы мәліметтермен байланыстырылады. Б.з. 1-мыңжылдықтың 1-жартысына жататын ескерткіштерде ғұн мәдениетінің әсерлері біршама анық байқалады. Бұл әсіресе, полихромды нақышпен ... өнер ... ... ... ... ... ... нақтырақ көрінеді. Үйсін дәуірінің ескерткіштері жайлы ойларын қорытындылай келе, көрнекті ғалым К.Ақышев. 1996 ж. ... ... ... кеңірек жүргізіліп және стратиграф. қабаттарды ажыратуға ерекше көңіл бөлінсе, Жетісудың Сүмбе, Лепсі, Суяб, ... ... ... ... көптеген ортағасырлық қалаларының астынан үйсін дәуірінің қабаттары ашылуы әбден мүмкін деген аса маңызды пікір айтты.
Үйсін Антропологиялық Типі -- ... 3 -- б.з. 4 ... ... ... ... ... ... негізгі тұрпаты. Үйсін антропологиялық типі Балқаш көлінен ... ... ... аймақтарын мекендеген тайпалар арасында жиі кездеседі. Бұған тән ерекшеліктер: бас сүйектері домалақ, маңдайы сәл тікшелеу, көз ... ... қыр ... жақ ... ірі әрі ... Үйсін антропологиялық типінің морфологиялық құрылыстары нәсілдік жағынан сақ дәуірінде өмір сүрген тайпаларға өте жақын. Сақ ... ... ... ... антропологиялық типінде көшпелі шығыс тайпаларының антропологиялық әсері де айқын сезіледі. Өйткені кейбір бас сүйектерінен, бет-пішін құрылыстарынан ... ... ... ... ... ... анық байқалады. Осы күнгі қазақ халқының антропологиялық құрамының негізін қалауға Үйсін антропологиялық ... ... ... ... Жетісу қазақтарының көптеген рулары Үйсін антропологиялық типінен
Пайдаланған әдебиет
1. ... ... ... ... ... ... анықтамf.
3. "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том.
4. Ж. Таймағамбетов, К. Байпақов: ... ... ... ... ... ... ... және Үйсіндер археологиясы
Орындаған: Сқақов Шерхан
Тексерген: Омаров Ғани
Алматы 2011
Жоспар:
* Ғұн ескерткіштерін зерттеген ғалымдар
* Обалары
* Ғұн мәдениеті
* Үйсін дәуірінде ... ... ... ... ... ... Антропологиялық типтері

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Алтын адам жәдігерінің зерттелуі-ұлттық құндылық26 бет
Археологиясындағы орны мен қызметі45 бет
Қазақстанның археологиялық зерттеу тарихы15 бет
Әлкей Марғұлан29 бет
Отырардың заттық мәдениеті70 бет
Сақ тайпалары5 бет
Тараз қаласының тарихы4 бет
Ғұн тайпасы8 бет
Қазақстан тарихы туралы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь