Бұқар жырау (1668-1781)

Қалқаманұлы, Бұқар жырау (1668—1781) — қазақтың ұлы жырауы, 18 ғ . жоңғар басқыншыларына қарсы қазақтың азаттық соғысын бастаушысы әрі ұйымдастырушысы атақты Абылай ханның ақылшысы.
Шыққан тегі Арғын тайпасының қаржа руынан. Заманындағы сыншылар оны «көмекей әулие» деген. Сөйлегенде көмекейі бүлкілдеп , аузынан тек өлең сөз төгіледі екен. Сырдария облысы Қазалы уезі көшербай болысының 6 шы ауыл. "ҚараҚ" деген жер
Бұқар Жырау қазақ халқының Жоңғар басқыншылығы тұсында, елдің болашағы қыл үстінде тұрған кезде өмір сүріп, сол алмағайып замандағы күрделі мәселелерге өз жырларымен жауап бере білді. Осындай ауыр сәттерде Абылай ханға дұрыс кеңес беріп, ел-жұртты басқыншы жауға қарсы күресте біріктіруге, бір тудың астына топтастыруға күш салды. Өзінің саяси-әлеум. мәнді жыр-толғауларымен сол жалынды күрестің жыршысына айналды. Осы мақсатта ол Абылай ханды бірден-бір қажетті басшы санап, оған халық бірлігін сақтап қалатын көсем тұрғысында үлкен сенім артты.
        
        Бұқар жырау
Қалқаманұлы, Бұқар жырау (1668 -- 1781) -- қазақтың ұлы жырауы, 18 ғ . ... ... ... ... ... ... бастаушысы әрі ұйымдастырушысы атақты Абылай ханның ақылшысы.
Шыққан тегі ... ... ... ... ... ... оны деген. Сөйлегенде көмекейі бүлкілдеп , аузынан тек өлең сөз ... ... ... ... ... уезі көшербай болысының 6 шы ауыл. "ҚараҚ" деген жер
Бұқар Жырау ... ... ... ... ... ... болашағы қыл үстінде тұрған кезде өмір сүріп, сол алмағайып замандағы күрделі мәселелерге өз жырларымен жауап бере ... ... ауыр ... Абылай ханға дұрыс кеңес беріп, ел-жұртты басқыншы жауға қарсы ... ... бір ... ... топтастыруға күш салды. Өзінің саяси-әлеум. мәнді жыр-толғауларымен сол жалынды күрестің жыршысына айналды. Осы мақсатта ол Абылай ... ... ... ... санап, оған халық бірлігін сақтап қалатын көсем тұрғысында үлкен сенім артты. Абылай хан да сол биік талаптан табылып, ... ... мен ... ... үшін жан ... ... етті. Жырау сол азаттық жолында өлімге бас байлап, ерліктің ... ... ... ... хан мен оның ... ... ... олардың өшпес әдеби бейнелерін жасады. Әсіресе, Абылай ханның көрегендігі мен даналығын, ауыр кезең, қиын сәттерде ел ... бола ... ... ... ұйқы ұйықтатқан, ханым-ай,
Қайырусыз жылқы ... ... ... ... ханым-ай.
Үш жүзден үш кісіні құрбан қылсам,
Сонда қалар ма екен ... ... бір ... ... ... пен ... ... қиыннан қиыстыра білген. Жыраудың "Абылай ханның қасында", "Ал, ... ... "Ай, ... ... "Қазақтың ханы Абылай", "Ханға жауап айтпасам", "Басыңа біткен ... "Ай, ... сен он бір ... "Ал, айтамын, айтамын" атты толғауларында ханның сол кездегі ұстанған саясаты мен көрегендігі, алғырлығы мен білгірлігі сипатталады. Ал, ... ... ... ... біз келдік, Ақан, Төбет байларға" деген ... ол ел ... ... ... сөз ... ... Жыраудың Абылай хан саясаты жөніндегі байламды пікірлері де ... ... Ол ... ... мен ... ... да ... бағыт ұстанады. Соның арқасында ата жауы ... ... ... ... үшін ... ... ... отырып тарих сахнасынан кетуіне қолайлы жағдай жасағанын ... ... Бұл ... жырау Абылай ханды "әділдігі Наушаруандай, ... ... деп ... ... ... ... мен адамгершілік қасиеттерін де жоғары бағалай келіп, оның ... ... мың атан ... ... деп сипаттайды. Мұның бәрін жырау ханның жас ... ... ... алып ... жас ... ... бұрыннан келе жатқан дәстүрді ұстанып, оның күш-қайратқа ... ... ... ... шыңы жиырма бесті шалқыта ... бар. ... ол ... жас ... ... сол ... сипаттай бермей, оның ақыл-парасат, толысу, кемелдену тұрғысынан да алып суреттейтінін де көреміз. Бұл орайда ... жас ... Қожа ... ... ... Жырау Абылай ханның "бәйгелі жерде бақ болған" ... ... ... тұғыр болған төрт тірек" деп лайықты бағалай отырып, олардың тарихи ерлік істерін қазақтың абырой-арына біткен ерлер деп асқақ ... "Он екі айда жаз ... ... ... ... "Ханға жауап айтпасам" атты толғаулары халық болашағы мен бейбітшілікті ... ... ... ... ... ... ... көшу мәселесін қозғайды. Бұл жырлардың үгіт-насихаттық, дидактикалық сипаты басым. Жыраудың табиғат пен адам өмірін астастыра суреттейтін жырлары да мол: "Бұл, бұл ... бұл ... ... ... ... де", т.б. Осының бәрі жыраудың кәнігі шеберлігі мен талғампаздығын танытады. Бұқар Жыраудың ... шын ... ... ... ... ... ... рухани адамгершілік қасиеттерін бойына дарытқан көкірегі даңғыл, алмас тілді, дуалы ауыз кемеңгерді Абылай хан да қасынан бір елі қалдырмаған. Ақыл-ойға ... ... ... Абылай ханның дұрыс шешім, парасатты пайым қабылдауына, қос бүйірдегі екі алып ... ... ... ... ... ... дипломатиялық қарым-қатынастарды реттеуге барынша ықпал жасайды. Заман келбеті, Отан тағдыры, болмыс шындығы, ел тұтқасын ұстаған асқан қолбасшы, біртуар баїадүр, үздік ... ... ... басшысы Абылай ханның жортуыл-жорық күндеріндегі іс-қимылдары, ұлтының ұлы мұраттар жолындағы ізгі, жалынды күресі -- ... ... ... ... ... ... Бұқар Жырау толғауларында Ресей империясының отарлаушылық, басқыншылық саясаты, зұлымдық ... ... ... ... заман" толғауындағы мына бір жайлар табандап жылжып келе жатқан қайшылығы мол заманды елестетеді:
Қазақ қоғамының сәнінен, ... ... ... ... ... ... қабілетсіздер сұңғылаларды илеп билейтінін, дәрменсіздік жалайтынын, марқасқалар төбесінде бұлт үйірілетінін ... Бұл ... ... ... ... ... Мәшїүр Жүсіп Көпеев былайша түсіндіреді. Абылай хан бір ... ... ат ... ... ... ... қайғының қилы-қилы заман болар, қарағай басын шортан шалар дегені не тантық, суда ... ... ... ... қарағайдың басына қайдан шығады. Миға қонбайтұғын сөз ғой" -- деп. ... ... ... ... ... атының басын бұрып, қамшысын ерінің үстіне арта салып, көзіне жас алып; "Әй, хан! Бұл сөзді сен сұрамасаң керек еді, мен ... ... деп, осы ... ... ... ... қанқұйлы амал-айлаларын қапысыз ойластырған Ресей империясы сахарада қара шекпенділер мен ... ... ... ... ... ... ... мен бекіністер салды. Нулы, сулы, шүйгінді, орман-тоғайлы жерлерден қазақтарды қырға ығыстырды. Атамекенінен, ата кәсібінен ажырап, абдырай бастаған ... ... ... ... ... Бұқар Жырау былайша жоқтап зарлайды: "Өзің қонған Көкшетау,
Бұқар Жырау поэзиясының негізгі ерекшеліктерін, ішкі ағыс-толқындарын, күйлі-қуатты толғамдарын ... ... М. ... ... ... сыншысы, сөйлесе шешілмеген жұмбақ, түйіні шатасқан сөздерді ғана сөйлейді. Өзі тұрған заманның белгілеріне қарап, келешек заман не ... ... ... бәрі ... ой, ... мағынамен сөйлейді. Сыртқы түрі құбажондатқан толғау, салыстырған суреттермен ұқсатқан нобай, жағалатқан белгімен келеді... Не ... да, ... мұңы мен ... көптің жәйі туралы: не көпке арнаған ақыл, өсиет есебінде айтылады", -- ... ... ... ... ... ... ... суындай құйылып отырады. Бұған: "Еліңнің қамын же -- сана, Есіліп кеңес айт -- ... ... ... куә. ... сәуегей абыз ишаратпен, тәмсілмен сөйлейді. Оның қапияда шығарылған филос.-дидактикалық сипатқа бөленген құдіретті ой-толғаныстары, тапқыр билік-кесімдері толғау түрінде беріледі. ... ... ... ... ... қанатты кесек ойлар, пайымды терең байламдар белгілі бір нақысты мақалмен тақпақтата, түйдектете, толқындата айтуды қалайды. Бұқар ... ... ... ... ... және олардың себеп-салдарын түп-тамырынан қозғап қана қоймаған, ... дана қиял ... ... ... ... ... де көре ... көрегендікпен болжай таныған:
"Әлемді түгел көрсе де,
Алтын үйге кірсе де,
Аспанда жұлдыз аралап,
Ай нұрын ұстап мінсе де,
-- Қызыққа тоймас ... ... ... де, ... де ... ... етек-жеңі жинақы, ықшам, жүзіктің көзінен өткендей сырлы да сұлу мінсіз түйдек әкелген. "Әлемді түгел көру", "Аспанда жұлдыз ... ай ... ... міну" деген данышпандық толғамдары есіңді аларлықтай есті сөздер. Бұқар Жырау толғауларының сыртқы сымбаты мен ішкі қасиет-қуатында, ... ... ... ... ... жалынды шешендіктің буы, асқақ қаїармандық рухтың лебі білінеді. ... ... ... ... ой ағымына, пікір еркіндігіне, ауызекі сөйлеу стиліне бағынады. Тармақтар 7 -- 8 ... ... ... Тегінде, толғау муз. аспаптардың (қобыз яки домбыра) сүйемелдеуімен орандалады. Бұқар Жырау толғауларының поэзиялық сәулеті, ерекше қасиеті және оның сөз ... ... де ... Қара суды ... ағызған Абылай ханды "Ай, Абылай, сен бір он бір ... ... ... ... ... толғауларында: "Қара судың бетінде, Шайқалып аққан сең едің... Алтын тонның жеңі ... ... ... ... ... ... түледің.... Бақ үйіне түнедің", деп "Айбалтасын алтынменен булатқан", ... жұрт ... ... ... ... ... ... Зәмзәм суын мыс табаққа толтырған. Қазығын қалайыдан қақтырып, тоқпағын сом алтыннан соқтырып, Нақыра күміш шаптырып...", "Орындығын оймыштан, Ою ... ... ... сары ... ... деген поэзиялық сипаттаулары; ердің ері Бөгембай батырды ... ... ... ... ... бұғысына" ұқсатуы, жыраулардың пірі өзін "Мен -- Арғын деген арыспын, Аузы кере ... Сен -- ... ... шөншіксің, Мен -- өгіз терісі талыспын" деген метафоралық салыстырулары яки өзінің ... ... ... ... ... ... ... "Бірі етек, бірі жең болған", "Найзасының ұшы алтын" тәрізді кестелі, келісті, көркем суретті сөйлемдер жырау ... муз. ... ... табиғатын анықтайды. Осылардың баршасы Бұқар Жыраудың жаратылысы, дүниені, ғаламды жан-жақты ұғып-түсінуден, танып-білуден, "тұрмыс ... ... ... ... ... ... ... түсер шығарымпаздық қабілетінен, филос. көзқарасынан туған деуге болады. Б. ж. поэзиясында ақындық даналықтан, тапқырлықтан нәр алған әсерлі, көркем ... де ... Мыс., ... ... ... ... ... бұлғаңы"; "Ормандай көп Орта жүз"; "Қорғасындай балқыған"; "Киігін қойдай қайырған"; "Құланы құлындай тулаған, түлкісі иттей шулаған"; ... ... ... ... ... ... ойнаған лақтай"; "Ерттеп қойған құр аттай"; "От орындай тұяқтым... Саптыаяқтай еріндім, Сарымсақтай азулым... Кекілін қыздай тараған" және ... ... ... ... ... ... ... сырты сұлу, іші ну оюлы, өрнекті сөздердің молая беруіне жойқын ықпал жасайтындығы ... ... ... ... ... ... сұлулық әлемі даралық-авторлық айқындаулардан да байқалады. Айталық: "сегіз қиыр ... ... ... сұлу", "құрсағы жуан боз бие" "алпыс басты ақ орда", "еңсесі биік кең сарай", "құбылып ... ... ... ... "ойнай басқан аяқтым", "қиғаш қамыс құлақтым" "Шұбар көсем сары аяқ", ... ... сары ... ... ... торыны" және т.б. Сөз кестесі мен бунақталу тәртібінің әуенін, орайын, шырайын түрлендіріп келтіруде меруерттей ... ... ... ... әсем ... табиғи құйылып отыруы -- жырау поэзиясының басты ерекшелігі. Мыс., "өкпеңменен қабынба, өтіңменен жарылма", "омыртқасы үзілген", ... тай ... ... сай үшін", "Тар құрсағын кеңіткен, Тас емшегін жібіткен", ... ... ... ... ... ұйқы ... Қайырусыз жалқы бақтырған, Қалыңсыз қатын құштырған", "екі қара көзді алар", "Ауыздағы сөзі алар, Бойыңдағы әлді алар, Бетіндегі нұрды ... ... ... алар, Аузыңдағы тісті алар, Қолыңдағы істі алар", "Еңкейіп орақ орарға, ... ... ... т.б. ... Жырау ой-пікірін, лебізін құйқылжыта, тамылжыта жеткізуде бірінен бірінің артықшылығын, айырмашылығын көрсетуде қарама-қарсы құбылыстарды шендестіре суреттейді:
"Айналасын жер ... ... ... ішсе таусылмас,
Көл суалмас демеңіз".
Я болмаса:
"Құландар ойнар қу тақыр,
Қурай бітпес демеңіз.
Қурай бітпес құба жон,
Құлан жортпас демеңіз".
Бұқар Жырау ... ... бойы ... жиналып, ақыл-ой таразысынан өткізілген өмір тәжірибесінің, ұлттық тарихи санасының даналық қорытындысы, адамгершіліктің ереже-қағидасы іспетті нақыл-ғибрат сөздер мол. Әсіресе, ... бір ... ... мен ... тізбелеп, салыстырып айтатын "Қара құлаш жүйрік деп", "Ежелгі дос жау болмас", "Бағаналы орда, басты орда", "Жар басына қонбаңыз", ... бұлт ... ... ... ... ... ... жарасар", "Қорғанды шаїар қаласын", "Жал, құйрығы қаба деп", "Асқар таудың өлгені", "Ақсаңнан биік тау болмас" секілді термелерінде неше ... ... мен ... ... ... болады. Мыс.,
"Тар пейілді кеңімес,
Кең пейілді кемімес",
"Ер жігітке жарасар,
Қолына алған найзасы.
Би жігітке жарасар,
Халқына тиген пайдасы".
Бұқар Жырау шығармаларының тақырыптық аясы, ... -- ... пен ... ... пен ... ... пен ... Әділдік пен Әдептілік, Жастық пен Кәрілік, Татулық пен Араздық, Достық пен Дұшпандық, ... пен ... ... пен Азғындық, Тұтастық пен Бірлік. "Бұхарекең сөйлеген уақытында сөзі мұндай жүз есе, мың есе шығар. Бізге келіп жеткен тамыры ғана, -- деп ... ... ... ... ... ... ... -- бұл кісінің сөзін түгел жазамын деушіге Нұқтың өмірі, Айыптың сабыры, Аплатонның ақылы керек". Бұқар Жырау ... ... әлі ... ... ... Ең қажетті таңдамалы сөздер, сөз тіркестері, сөйлемдер іріктеліп, сұрыпталып алынбаған, дұрыс, түзу, мұқият салыстырулар жүргізілмеген. Бұл -- ... ісі. ... ... мұрасын жинауда, жариялауда және зерттеуде Мәшїүр Жүсіп ... Қ. ... Г.Н. ... ... ... С.Сейфуллин, С.Мұқанов, Қ. Жұмалиев, Қ.Мұқаметқанов, М.Мағауин, Р.Сыздықова секілді ұлт зиялылары еңбек сіңірді. Әдебиеттанушылар Бұқар Жырау толғауларының жазба әдебиетке тән ... ... атап ... ... сарынын, азаматтық нысанасын, сондай-ақ, жыраудың даралық өзгешеліктерін талдаса (Әуезов), екіншілері өмірі мен шығарм-на үңіледі (Мұқанов, ... ... ... соңғылары жыраудың тілі мен стилін қарастырады (Сыздықова). Сөз жоқ, Бұқартану ілімінің қалыптасуы мен дамуы тарихы бар. ... ұлы ... ... ... көзқарас, дүниетаным тұрғысынан (ислам құндылықтарымен сабақтастығы, мораль философиясы, мемлекет мүддесі, ... ... ... [1] [2] [3] [4][5]

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті9 бет
Қазақтың ұлы ханы Абылай5 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
XIX ғасыр қазақ әдебиетіндегі жыраулық дәстүрдің көрінісі38 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет
XVIII ғасырдағы жыраулар поэзиясының даму сипаты22 бет
Абылай хан(1711-1781) 10 бет
Абылай хан, әбілмансұр (1711-1781)63 бет
Архетиптік ұғымдардың ХІХ ғасырлардағы ақын-жыраулар туындыларында көрініс34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь