Тау-сағыз өсімдігінің биологиялық ерекшеліктері

ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР 6
КІРІСПЕ 7
НЕГІЗГІ БӨЛІМ 9
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ 9
1.1 Тау.сағыз (Scorzonera tau.saghyz, Lipsch. et Bosse) өсімдігінің биологиялық ерекшеліктері
9
1.2 Каучук түзуші тау.сағыздың биосинтетикалық қасиеттері, изопреноид синтезі 13
1.3 Тау.сағызды вегетативті және микроклонды көбейту 18
1.4 Микроклонды көбейту әдістері 19
1.5 Микроклонды көбейту технологиясының кезеңдері 21
1.6 Суспензиялық культураны алу 22
1.7 In vitro жағдайында өсірілетін өсімдік клеткаларынан каучукты бөліп алу әдістері
26
2 ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ 29
2.1 Зерттеу объектісі 30
2.2 Зерттеу әдістері 30
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ 36
3.1 Өсімдік материалын залалсыздандыру режимінің оптимизациясы 36
3.1.1 Экспланттарды залалсыздандыру және асептикалық культураны алу
36
3.2 Жабайы өсетін тау.сағыз өсімдігінің формаларын in vitro дақылдау. Тау.сағыздың жапырақ және тамыр экспланттары үшін оптималды қоректік орта құрамын анықтау

40
3.3 Тау.сағыздың залалсызданған тұқым материалынан in vitro асептикалық өскіндер алу
41
3.4 Тау.сағыз клетка культурасындағы каллусогенез процесі 45
ҚОРЫТЫНДЫ 53
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 55
Тау-сағыз (Scorzonera tau-saghyz, Lipsch. et Bosse) күрделігүлділер тұқымдасы (Asteraceae) – Тянь-Шань ареалындағы жойылып бара жатқан эндемик өсімдік. Өте маңызды техникалық өсімдік, қоңыржай аймақтағы табиғи каучукқа ең бай шикізат көзі [1, 3].
Қазіргі таңда 80% әлемдік синтетикалық каучук бутадиен және изопреннен жасалады. 20% химиялық синтез арқылы стирол, хлоропрен, этилен және басқа да полимерден жасалады. Табиғи каучук 20% құрайды. Латекс (цис-1,4-полиизопрен) – каучук негізі. 2000 өсімдікте синтезделеді. Ол өндірістік масштабта Индонезия, Малайзия, Вьетнам елдерінде плантациялардан алынады. Табиғи каучук медицина, автомобиль шинасын жасауда, соның ішінде үлкен жүк тасушы және спорттық машиналарға қолданылады, себебі табиғи каучук синтетикалыққа қарағанда берік болып табылады. Табиғи каучукқа сұраныс артуы жаңа альтернативті көздер іздеуге себеп болды.
Қаратау каучукқа ең бай өсімдік – тау-сағыздың (Scorzonera tau-saghyz, Lipsch. et Bosse) Қазақстандағы табиғи өсетін аймағы [1].
Тау-сағыз өсімдігінің саны соғыс жылдары күрт төмендеді, себебі 1,4 млн өсімдік қазылып алынған болатын. Қазіргі таңда тау-сағыздың қоры қайта қалпына келу үстінде.
1 Павлов Н.В. Растительные ресурсы Южного Казахстана. - М., 1994. - С. 199.
2 Липщиц С.Ю., Боссе Г.Г. Скорцонера тау-сагыз // Трест Каучуконос ВСНХ СССР. - 1930.- №4. – С. 18-22.
3 Липщиц С.Ю., Боссе Г.Г. Новый каучуконос Казахстана - Scorzonera tau-saghyz Lipschits et Bosse // М. Тр. Всес. инст. кауч. и гуттап. – 1931.- Вып.1.- С. 56.
4 Куликов П.В., Филиппов Е.Г. О методах размножения орхидных умеренной зоны в культуре in vitro // Бюл. Главного ботан. сада. - М., 2000.- С. 125-131.
5 Бутенко Р.Г. Клеточные технологии в сельскохозяйственной науке и практике. Основы сельскохозяйственной биотехнологии. - М., 1999. - С. 154-235.
6 Бондаренко П.В., Тараканов С.Г. Тау-сагыз. –М., 1942.- С.5.
7 Қазақстанның Қызыл кітабы. - Алматы, 1977. 1 том. – С. 375.
8 Paterson- Jones, Roshchina V.V., Roshchina V.D. Cornish “Biochemistry”. –New York, 2001. -P. 56.
9 Келлер Б.А. Каучук и каучуконосы.- M.,1996. 1 том.- С. 234.
10 Катаева Н. В., Бутенко Р. Г. Клональное микроразмножение растений. - М., 1983.- С. 97.
11 Бутенко Р. Г. Биология культивируемых клеток высших растений in vitro и биотехнологии на их основе. Монография. - Москва, ФБК-Пресс, 1999.- С.159.
12 Мурсалиева В.К., Мухамбетжанов С.К., Нам С.В., Рахимбаев И.Р. Микроклональное размножение роз. Методическое руководство по организации и проведению работ.- Алматы, 2011. - 64 с.
13 Войновский А.Б., Вейнберг С. Развитие метода для восстановления резиновых от тау-сагыз и его практическое применение.- Киев, 1986. III-IV том.- С. 40-42.
14 Калинин Ф.Л., Сарнацкая В.В., Полищук В.Е. Методы культуры тканей в физиологии и биохимии растений. – Киев, Наукова думка, 1980. – С.487.
15 Эскью, Р.К., Эдвардс Г.С. Процесс восстановления резины от мясистых растений. – США, 1997 . – С.35
16 Jung- Hwan Lee, Yoon Eui-Soo, Jung Su-Jin, Bae Ki-Hwa6 Seo Jin-Wook6 Choi Yuonh-Eui Plant Regeneration and Effect of Auxin and Cytokinin on Adventitiouns Shoot Formation from Seeding Explant of Taraxacum platycarpum // Korean Jurnal Plant Biotechnology. - 2002.- Vol. 29.- № 2.-P. 111-115.
17 Jeong Kim, Stephen B. Ryu1, Yeon Sig Kwak and Hunseung Kang. A novel cDNA from Parthenium argentatum Gray enhances the rubber biosynthetic activity in vitro // Journal of Experimental Botany. 2004.-Vol. 55.- № 396.-P. 377-385.
18 Soo Kyung Oh, Hunseung Kang, Dong Ho Shin, Jaemo Yang, Keng-See Chow, Hoong Yeet Yeang, Birgit Wagner, Heimo Breiteneder, and Kyung-Hwan Han. Isolation, Characterization, and Functional Analysis of a Novel cDNA Clone Encoding a Small Rubber Particle Protein from Hevea brasiliensis // The journal of biological chemistry. 2009.-Vol. 274.- № 24.- P. 17132–17138.
19 Omo-Ikerodah E. E. , Omokhafe K. O., Akpobome F. A. and Mokwunye M. U. Review. An overview of the potentials of natural rubber (Hevea brasiliensis) engineering for the production of valuable proteins // African Journal of Biotechnology. 2009. - Vol. 8 (25).- P. 7303-7307.
20 Jan B. van Beilen and Yves Poirier. Production of renewable polymers from crop plants // The Plant Journal.- 2008.- Vol. 54.- Р. 684–701.
21 Бутенко Р.Г. Культура изолированных органов и физиология морфогенеза растений. – М., 1998. – С. 270.
22 Sanadze, Jones Rassmussen “Biotechnology”. – USA, 2006.- С. 23.
23 Макогон В.Н. Проблемы натурального каучука в СССР. - Москва, 1978. - С. 127-170.
24 Ковальчук И.Ю., Волгина М.А., Насибулина А.Х., Использование клонального микроразмножения в селекции плодовых и ягодных культур / Ускорение размножения посадочного материала плодово-ягодных культур с использованием биотехнологических методов. – Москва, 2005.- С. 6-14.
25 Ковальчук И.Ю., Мухитдинова З.Р., Турдиев Т.Т., Успанова Г.К., Чуканова Н.И. Микроклональное размножение малины, как метод сохранения биоразнообразия растений в Казахстане // Материалы II Всерос. научно-практ. конф. «Биотехнология как инструмент сохранения биоразнообразия растительного мира». – Волгоград, 2008. – С. 186-190.
26 Долгих С.Г., Карычев, Остаркова Л.В. Клональное микроразмножение и оздоровление сортов и подвоев яблони. Научные достижения в биотехнологии, виноградарстве и ягодоводстве.- Москва. 2000. - С. 3-7.
27 Волкова Н.К. Сад и ягодник.- Алматы, 1998. - С.215.
28 Pliego-Altaro F. Development of an in vitro rooting bioassay using juvenile phase stem cuttings of Persea Americana Mill // J. Hort. Sci. – 2008. – Vol. 63. - № 2. – P. 295-301.
29 Ковальчук И.Ю., Боровикова О.В. Клональное микроразмножение вишни и сливы // Ускорение размножения посадочного материала плодово-ягодных культур с использованием биотехнологических методов. – Москва, 2005. -С. 14-21.
30 Ромаданова Н.В., Мухидинова З.Р. Корнеобразование и кариологический анализ растений яблони in vitro после хранения в жидком азоте // Пробл. обеспеч. биол. Безопасности Казахстана: международная конф., посвященная 80-летию академика И.О. Байтулина. - Алматы, 2008. – С. 215-218.
31 О. Я. Нейланд Органическая химия. — М.: Высшая школа, 1990. — 751 с.
32 Stratification (botany). Backyardagora. Accessed September 1, 2012.
33 Dan, Meyer. "Growing Wisconsin Trees From Seed". University of Wisconsin College of Agricultural and Life Sciences. Retrieved 2008-07-01.
34 "Germination of Tree Seed". University of Iowa Extension. Retrieved 2008-07-01.
35 "Growing Milkweed". University of Minnesota Monarch Lab.
36 Paal, T. "Dependency of Lingonberry Seed Germinating Ability on Seed Age and Storage Method". International Society for Horticultural Science.
37 Zeynizadeh, Behzad; Samal Yeghaneh (2008). «Solvent-Free Conversion of Epoxides to Thiiranes by Thiourea/NH4Cl System». Phosphorus, Sulfur, and Silicon and the Related Elements 183 (9): 2280-2286.
38 Гринченко А.Л. Применение ретардантов в растениеводстве. // Итоги науки и техники. Серия Растениеводство-1983.
39 Жукова П.С. Гербициды и стимуляторы роста в овощеводстве. Минск, 1976.
40 Калинин Ф.Л., Мережинский Ю.Г. Регуляторы роста растений (Биохимия действие и применение). Киев, 1965
41 Применение регуляторов роста в плодоводстве. / Под ред. и с предисл. М.Т. Тарасенко. – М.: Издательство иностранной литературы, 1985 г.
42 Ракитин. Ю.В. Ростовые вещества и их применение в растениеводстве. – М., 1948 г.
43 "Вредные вещества в промышленности: Справочник для химиков, инженеров и врачей". - 7-е изд., Т.2. - Л.: Химия, 1976. - С. 127-130
44 "Вредные химические вещества: Углеводороды, галогенпроизводные углеводородов. Справочник". - Л.: Химия, 1990. - С. 127-129
45 Mackay D., Shiu W.Y., Ma K.-C., Lee S.C. "Handbook of Physical-Chemical Properties and Enviromental Fate for Organic Chemacals". - 2ed, Vol.3. - CRC Press, 2006. - С. 2761-2763
46 Mackay D., Shiu W.Y., Ma K.-C., Lee S.C. "Handbook of Physical-Chemical Properties and Enviromental Fate for Organic Chemacals". - 2ed, Vol.4. - CRC Press, 2006. - С. 3517-3521
47 Yalkowsky S.H., Yan H. "Handbook of aqueous solubility data". - CRC Press, 2003. - С. 450-451
48 Другов Ю.С., Родин А.А. "Мониторинг органических загрязнений природной среды". - СПб.: Наука, 2004. - С. 549
49 Мельников Н.Н. "Пестициды: химия, технология и применение". - М.: Химия, 1987. - С. 229-233
50 Мельников Н.Н., Новожилов К.В., Пылова Т.Н. "Химические средства защиты растений (пестициды)". - М.: Химия, 1980. - С. 44
51 J.J. Kieber (2002): Tribute to Folke Skoog: Recent advances in our understanding of cytokinin biology. Journal of Plant Growth Regulation 21, 1-2. [1]
52 Chen, C. et al. 1985. Localization of Cytokinin Biosynthetic Sites in Pea Plants and Carrot Roots. Plant Physiology 78:510-513.
53 Mok, DWS and Mok, MC. 2001. Cytokinin metabolism and action. Annual Review of Plant Physiology and Plant Molecular Biology 52: 89-118
54 Sakakibara, H. 2006. Cytokinins: Activity, Biosynthesis, and Translocation. Annual Review of Plant Biology 57: 431—449
55 Kieber JJ (2002 Cytokinins. In CR Somerville, EM Meyerowitz, eds, [www.aspb.org/publications/arabidopsis/ The Arabidopsis Book]. American Society of Plant Biologists, Rockville, MD, doi: 10.1199/tab.0009
56 Eva L. Decker, Wolfgang Frank, Eric Sarnighausen, Ralf Reski (2006): Moss systems biology en route: Phytohormones in Physcomitrella development. Plant Biology 8, 397—406 [2]
57 Ildoo Hwang, Hitoshi Sakakibara (2006) Cytokinin biosynthesis and perception Physiologia Plantarum 126 (4), 528—538
58 Kaori Miyawaki, Miho Matsumoto-Kitano, Tatsuo Kakimoto (2004) Expression of cytokinin biosynthetic isopentenyltransferase genes in Arabidopsis: tissue specificity and regulation by auxin, cytokinin, and nitrate The Plant Journal 37 (1), 128—138
        
        МАЗМҰНЫ
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР
6
КІРІСПЕ
7
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
9
1
ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
9
1.1
Тау-сағыз (Scorzonera tau-saghyz, Lipsch. et Bosse) өсімдігінің ... ... ... ... ... қасиеттері, изопреноид синтезі
13
1.3
Тау-сағызды вегетативті және микроклонды көбейту
18
1.4
микроклонды көбейту әдістері
19
1.5
Микроклонды көбейту технологиясының кезеңдері
21
1.6
Суспензиялық культураны алу
22
1.7
In vitro жағдайында өсірілетін өсімдік клеткаларынан ... ... алу ... ... мен ... ... ... НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
36
3.1
Өсімдік материалын залалсыздандыру режимінің оптимизациясы
36
3.1.1
Экспланттарды залалсыздандыру және асептикалық культураны алу
36
3.2
Жабайы өсетін ... ... ... in vitro ... ... ... және тамыр экспланттары үшін оптималды қоректік орта ... ... ... ... ... in vitro ... өскіндер алу
41
3.4
Тау-сағыз клетка культурасындағы каллусогенез процесі
45
ҚОРЫТЫНДЫ
53
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
55
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР
6-БАП - 6 -Бензиламинопурин
2,4-Д - 2,4- ... ... - ... ... - ... ... ... Тау-сағыз (Scorzonera tau-saghyz, Lipsch. et Bosse) күрделігүлділер тұқымдасы (Asteraceae) - Тянь-Шань ареалындағы жойылып бара жатқан эндемик өсімдік. Өте ... ... ... ... ... ... ... ең бай шикізат көзі [1, 3].
Қазіргі таңда 80% әлемдік синтетикалық каучук бутадиен және ... ... 20% ... ... ... стирол, хлоропрен, этилен және басқа да полимерден жасалады. Табиғи ... 20% ... ... (цис-1,4-полиизопрен) - каучук негізі. 2000 өсімдікте синтезделеді. Ол өндірістік ... ... ... ... ... плантациялардан алынады. Табиғи каучук медицина, автомобиль шинасын жасауда, соның ішінде үлкен жүк тасушы және ... ... ... себебі табиғи каучук синтетикалыққа қарағанда берік болып табылады. Табиғи каучукқа сұраныс артуы жаңа ... ... ... себеп болды.
Қаратау каучукқа ең бай өсімдік - тау-сағыздың (Scorzonera tau-saghyz, Lipsch. et Bosse) Қазақстандағы табиғи өсетін аймағы [1]. ... ... саны ... ... күрт ... ... 1,4 млн өсімдік қазылып алынған болатын. Қазіргі таңда тау-сағыздың қоры қайта қалпына келу үстінде.
Тау-сағыз өсімдігінің ең құнды екенін ... ... ... да бір ... ... немесе өсуін тоқтататын шаралар мемлекетпен қудаланылады [2, 3].
Ғылыми жаңалығы: Тау-сағыз өсімдігінің ... және ... ... ... үшін ... ... ... маңызды болып табылады. Зерттелген залалсыздандыратын агенттердің арасында ең тиімді 0,1% ... және 70 % ... ... ... ... ... ... өсімдіктерін in vitro культураға енгізу және каллусогенезді оңтайландыру үшін 2,4-Д, кинетин, БАП, ИСҚ ... ... ... бар ... (МС) және ... В5 (В5) қоректік орталары қолданылды. 0,1% тиомочевинамен алдын ала өндеу және стратификациядан кейін төмен өну ... бар ... ... асептикалық өскіндерін алу мүмкіндігі анықталды.
Практикалық маңыздылығы: Бұл жұмыстың өзектілігі бірден тау-сағыздың (Scorzonera tau-saghyz) өсіп ... ... ... қайта қалпына келтіру проблемасын шешуде. Егілетін материалдардың аздығы, Қазақстанда оларды өсіретін саябақтардың жоқ болуына байланысты ... ... ... мен ... ... ... өзекті мәселе болып табылады. Осыған орай жылдам көбейтудің альтернативті технологиясын жасау, ... ... ... ... технологиясын дамыту коммерциялизацияландыруда маңызды болып табылады.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Жабайы өсетін тау-сағыз өсімдігін микроклонды көбейту үшін ... ... ... анықтау.
Жұмыстың міндеттері:
* Жабайы өсетін тау-сағыз өсімдігінің формаларын in vitro культурасына енгізу;
* Тау-сағыз экспланттарын ... ... ...
* ... ... ... үшін қоректік орта құрамын оптимизациялау;
* Микроклонды көбейту үшін тау-сағыздың асептикалық өскіндерін алу және оларды қалемшелеу.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... tau-saghyz Lipsch. et Bosse жабайы өсетін эндемик өсімдіктердің ... ... ... - ... ... ... сегменттері және тамыр сегменттері қолданылды.
Зерттеу әдістері:
* Залалсыздандыру әдісі: залалсыздандырушы агенттер ретінде 50% Na гипохлориді, ... ... ... ... 70% ... 0,1% ... ... Микроклондық көбейту әдісі: жапырақ, тамыр экспланттарынан пайда болған регенеранттарын және ... ... ... микроқалемшелерін 16 сағаттық фотопериодта, 25+-2º С температурада, 60% ылғалды жағдайларында өсіру;
* Статистикалық талдау әдісі.
"Жоғары дәрежеде табиғи ... бар ... ... ... алу мақсатында микроклонды көбейту әдісін жетілдіру" ғылыми жобасы бойынша жұмыс жүргізілді.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
* ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
+ Тау-сағыз өсімдігінің ... ... ... tau-saghyz) - күрделігүлділер тұқымдасына жататын көпжылдық өсімдік. Көпжылдық кейде 2 жылдық шөптекті және бұта тәрізді болып келеді, 170 түрі бар. ... ... ... ... көбіне Орта Европа және Шығыс Азияда өседі. Жуандаған жер асты ... ... ... ... ... ... S.turberosa, S.hispanica. Европа мен Америкаға көкөніс ретінде өсіріледі. Ең маңыздысы тау-сағыз өсімдігінің тамырында каучук болатыны анықталған. ... ... ... 5-6% ... 2 жылдықта 9-10 % , 3 жылдық 12-15 %. ... ... ... ... 10см - ге ... ал ... 4 м, биіктігі 25-40 см [2].
Ғылыми классификациясы:
Бөлім: Жабық ... ... ... Астрагүлділер
Туыс: Астрагүлділер
Түр: Тау-сағыз (Scorzonera tau-saghyz, Lipsch. et Bosse) [3].
Сыртқы түрі жартылай бұта ... ... жуан ... ... ... ... ... соңы бір немесе бірнеше астық тұқымдас өсімдігіне ұқсас ... ... ... 1-4 гүл ... ... Гүл ... көптеген сары күлтешелерден (30-40) тұрады. Пісіп жетілген бақбақ өсімдігіне тән шар тәрізді болып, желмен жеңіл таралады. Тұқым - ... ... ... ... ... ... айдары бар, ақ өскіншелермен.
Табиғи жағдайда өсімдік тұқыммен ғана емес, вегетативті ... ... пен ... ... ... ... ... ұзақ емеc −3-3,5 ай. Табиғи жағдайда 3 жылы ғана гүлдейді. Гүлдеу мамыр- маусым аралығында, ал шілде - ... ... аз ... ... ... ... ... өсімдік биомассаны аз түзеді. Культуральды жағдайда тау-сағыз салыстырмалы тез өседі, 2 жылы гүлдей береді. Тұқымның қалыпты өсуі топырақтың 20-25°С температурасында ... ... Егер 9°С - дан ... ... олар ... және 25°С-дан жоғары температурада өсу қабілеті төмендейді. Тұқымдар өнуі үшін жылумен қатар, ... ... ... ... ылғалданған болу керек. Сондықтан суарып отыру қажет. Егер аталған жағдайлар жасалған болса, тау-сағыздың өскіндері 5-6 күннен соң ... ... 2 ... ... ... формада болады. 7-10 күнде өскінде нағыз жапырақтар пайда болады. Олардың өсуі келесі жаздың маусымы мен шілдесіне дейін жалғасады. ... ... ... ... өсуі ... ... шіріп кетеді, ал өсімдік жаздық тыныштыққа көшеді. Келесі жапырақ өсуі қыркүйектен басталады [3].
1 жылда тау-сағыз тамыры 1 м ... ... 1 ... ... ... орташа 2,5-5 г болады. Ал каучук құрғақ салмағының 3-7 % алады [6].
Тау-сағыздың вегетация ... 2 жылы ... ... 2 жылы ... өсуі қарқынды жүреді және массасы 8-20 г жетеді. Кей жағдайда 40-80 г, ал ... ... 7-12 % ... жылы ... ... ... Тұқымның 1 га жерден жиналғаны 15-60 кг құрайды. 1 га 30-35 ц тамыр, соның ішінде 15-20% ... ... ... ... яғни 150-250 кг ... [3] ... 1).
Cурет 1. Scorzonera tau-saghyz
Каучук тамырының өзегінде және жер асты ... ... көп ... ... ... каучукты алу үшін тау-сағыздың құрғақ тамырларын пайдаланады. Тамыр 40 % өнімнен тұрады. Өсімдікті 1929 жылы С.С.Зарецкий Қаратау ... ... Бұл ... ... жергілікті тұрғындарға таныс еді. Егер тау-сағыздың тамырын бөлсе, ... ... ... ... ... ... ... қатар тамырдан ғана емес, каудекстен және жапырақтан да анықталған [6].
Жапырақта басқа органдарға қарағанда каучук аз мөлшерде болады. Сабақта ... ... ... ... Әр түрлі жастағы өсімдіктердің глобула формасы мен өлшемі әр түрлі. Өсімдік жасы өскен сайын мүшелері үлкейіп, ... ... ... ... ... өзектегі каучук мөлшері өзгереді. Егер 1 жылдықта 1-8% каучук болса, 2-3 жылдықта 8-30 % каучук ... ... ... ... ... "Қызыл кітапқа" енген. Бұл антропогендік фактор әсерінен болған, яғни соғыс жылдары 14 млн. ... ... ... ... оның ... қоры ... үшін ұзақ уакыт керек. Себебі өсімдіктен тұқымның түзілуі 3-4 - ші жылы ғана ... және жас ... ... ... көп ... Тау- сағыз сол аймақта өсетін басқа өсімдіктерге қарағанда бәсекеге төмен болып табылады [1].
Өсетін аймағын интенсивті түрде басқа өсімдіктер қамтуы ... ... ... ... ... ... Қаратау тауларынан алғаш тау- сағыз табылған, содан бері ... ... ... ... ... өзгерістер болған. Бұл да өз әсерін тигізді, яғни шөл және ... ... ... ... ... ...
Топырақ өзгеруіне байланысты көптеген өсімдіктер тау-сағыздың өсетін аймағын кішірейтуде. Төмен бәсекелестігіне ... ... ... саны ... [7].
Көптеген болжамдарға қарамастан табиғи каучук өндіру даму үстінде. 1963 жылы 2,17 млн. ... 1973- 3,45, ал 1981 жылы - 4 млн. ... ... өндірілді. Қазіргі таңда табиғи каучук өндіру ақталады. Төмен бағамен сатылса да, ... ... ... ... каучуктың әлемдік нарықта бағасы синтетикалық полиизопренді каучуктың бағасына қарағанда төмен. Қазіргі таңда бағалы заттар өндіруде биотехнологиялық және гендік инженериялық әдістер ... ... ... ... ... өсімдігінен өндіруге әбден болады [2].
Вегетативті көбею бұл өсімдіктің белгілі бір мүшелерінен, яғни ... ... ... ... ... арқылы жыныссыз жолмен көбею процесі. Жабық тұқымды өсімдіктердің ішінде вегетативті жолмен көбінесе құлпынай, тау-сағыз, раушан, батат т.б өсімдіктер ... ... ... ... ... жолы - вегетативті тамыр арқылы [21]
Клеткалық және гендік инженерия әдістері ... ... ... ... ... гені бақбақ өсімдігіне енгізуге болады. Бақбақ та өз алдына каучук синтездеуге қабілетті деп саналады. Бұл қол жетімді, бірақ бұл ... ... үшін ... ... ... ... және ... картаны анықтау керек [5].
Қаратау аймағының табиғи жағдайларында тау-сағыздың 6 түрі ... ... Олар ... ... зор. Ең ... Қайнар-бастау аймағында өсетін тау-сағыз түрлері. Олардың бір-бірінен айырмашылығы жапырақ және ... ... ... ... ... ұсақ және гүлі бүршіктелген тәріздес, сүтті жолы ақ түсті болып табылады. Басқа түрлерден айырмашылығы тез өну қабелеттілігінде. ... ... ... 5 % және 10% ... ... ... ... гүлдеу 50%, ал тұқым өнімі 60 кг жетеді. ... ... ... ... ... тау-сағыз түрі жуан жапырақтарымен ерекшеленеді. Гүлдері ұсақ. Дақылдау барысында бұл сорт жай өну қабілетіне ие екені анықталды. Төртінші жылы гүлдеу 20% ғана ... ал ... ... 10-15 кг ... ... жуан лацентті жапырақ типіне ие. Гүлі жуан, сүтті жолы сары-жасыл түсті. Кеш пісіп жетіледі, үшінші жылы ... 10-15% ... ... ... өсуі үшін ... массаға бай және құнарлы топырақ болу қажет. Негізгі топырақ дайындау оптимальді жағдайларды қарастыру сатысынан тұрады. ... ... ... тазарту керек.
Тау-сағыз көпжылдық өсімдік болғандықтан топыраққа мына ... ... ... ... өте ... болып табылады: аммоний сульфаттары, суперфосфат, калий тұздары т.б. ... ... ... ... маңызды болғандықтан минералды тыңайтқыштар маңызды рөл атқарады. Тыңайтқыштарды күзде сепкен өте тиімді болып табылады. Азотты тыңайтқыштарды көктемде сепкен тиімді.
Тау-сағыз ... өну үшін ... ... бақылануда болу керек. Ол үшін өсудің бірінші ... ... көп ... болу ... ... ... 8-10 рет жүргізу керек. Көктем және жаз айларында көп мөлшерде суару жүргізіледі, ал қыс ... ... ... ... ... қажет [9].
Тау-сағыздың тұқым түзуі үшінші жылы жүзеге ... ... ... жетілуі 5 сатыдан тұрады. Тұқымның түзілуі 3-4 - ші жылы ғана жүреді және жас кезінде өскіндердің ... көп ... Тау- ... сол аймақта өсетін басқа өсімдіктерге қарағанда бәсекеге төмен болып табылады Тұқымдарды ... ... ең ... ... ... көңіл аудару керек. Яғни толықтай өнген тұқым болуы өте маңызды. Тау-сағыз тұқымдары қолмен жиналады. Кейін олар толықтай кебу керек, ол үшін ... ... ... ... ... өнуі үшін жылумен қатар, топырақтың беткі қабаты жақсы ылғалданған болу ... ... ... ... ... Егер аталған жағдайлар жасалған болса, тау-сағыздың өскіндері 5-6 күннен соң ... ... ... 3-4 ... ... ... ... тыныштық қалыпқа көшкен кезге дейін. Тамырларын жинамас бұрын өсімдікті көп мөлшерде ... ... ... ... ... қажет. Оны ауада жүргізеді [5]
Тау-сағыз өсімдігінің таралу аймақтары: Қазақстан: Сырдария, Қаратау, Машат, ... ... Фан ... Өзбекстан: Ферғана солтүстігі, Қырғызстан: Талас Алатауы, Шатқал тауы, Түркістан ... ... ... Орта Азияның эндемик өсімдігі, Батыс Тянь-Шань, Қаратау, Тамир Алтайдың төмен немесе таулы, қыратты жерлерінде өседі [3].
Тау-сағыз өсімдігінің саны соғыс ... күрт ... сол ... 14 млн. ... ... ... Қазіргі кезде жайлап қайта қалпына келуде.
Табиғи таралуының негізгі шектеуші факторы: төмен бәсекеге қабілеттілік, тұқымның ұзақ ... ... ... ... ... малға азық болуы, каучук түзуші ретінде көп қолданылуы ... ... ... ... ... ... изопреноид синтезі
Каучуктың полиизопреноидының түзілуі клетка паренхимасында ... ... ... ... ... ... ... вакуольде түзіледі. Каучуктың бастамасы қант, ацетат, пируват, мевалонат болып табылады. Каучук - ... ... С5Н8, ... ... ... мен молекулалық массасының алуан түрлі спектрінен тұрады. 105-4x105 дейін, бұл 1500-60000 полимерге эквивалентті [9]. ... ... ... ... ... ... ... түзіледі. (Сурет 2).
Сурет 2. Каучук биосинтезі
Көміртегінің екі атомы бар ... ... ... үш ... ... мен бір атом көміртегінің бөлінуінен С5 ... ... ... - ... ... тобынан тұратын табиғи қосылыс. Изопрендер терпен және олардың туындылары стероидтар , полиизопреноидтарға бөлінеді.Тірі организмдерде изопреноидтар сірке қышқылынан түзіледі. ... ... ... ... А, феромондар, каучук, ювенильді гормондар, гуттаперча жатады [22].
Келесі кезең үш ... ... ... ... ... ... ацетил коферменті қатысымен жүреді. Келесі кезең мевалонатқа айналудан тұрады. Кейін мевалонаттың фосфорилденуі жүреді. Сол кезде пирофосфатмевалонат түзіледі [8].
Пирофосфатмевалонат ең ... ... ... реакциясына қатысады. Ол изопентилпирофосфат пайда болуы. Терпендердің, сесквитерпендердің және жоғарғы изопреноидтардың изопентилпирофосфаттан түзілуі цис-1,4- ... ... ... ... ... изопреноид тізбегіне қосылуы нәтижесінде пайда болады. Бұндай полимеризация әдісі изопреноид синтезінің негізі болып табылады
Бұл әдіс арқылы каучук түзілуі фруктозадан ... ... ... ... ... Каучук синтезінің жылдамдығы көптеген жағдайларға байланысты. Мысалы, Гевея ағаш Hevea brasiliensis латексінде ол 5 мг. Судың жеткіліксіз болуы ... ... ... ... синтезін сонымен қоса, этилен де стимулдейді [8].
Сүттіген шырынының кей бөліктерінде каучук емес, тритерпеноидтарды эфирлер болады. Латексте терпеноидтар және ... ... де ... Бұл ... ... арттырады. Терпеноидтармен қатар латекстен басқа да қосылыстар анықталған. Вакуольде мекон және хелидон қышқылы, фенол ... ... ... 3. ... хелидон (1) және мекон (2) қышқылы
Ең кең таралған амин қышқылы 3,4-диоксифенилаланин (ДОФА). ... ДОФА 1,7% ... ... ... ... ... ... белоктары атқарады. Олар бактериалды полисахаридтік байланысты гидролиздейді [8] (Сурет 4).
Сурет 4. ... ... ... - ... latex, нем. Latex m, ... f) сулы ... ... полимерлі заттардан тұратын эмульсия. Табиғатты өсімдіктің сүтті жолынан бөлінеді, соның ішінде бразилиялық гевея және ... ... т.б ... 5, ... 1 ... ... ... өсімдіктердегі латекстің құрамы
Құрамындағы заттар
Өсімдік (%)
Гевея
Asclepias
Тау-сағыз
Су
70
70
51 - 64
Минералды заттар
0,26
1,4
-- ... ... - ... - ... ... 5. Өсімдік кесіндісінен бөлінген латекс
Латекс құрамында коллоидты каучукты бөлшектер (глобула), беттік активті заттар эмульгаторлар болады. Латекстегі глобулалар ионогенді беттік-активті заттар ... ... ... ... типті ионогендермен. Латекс полидиперсті жүйе. Алғашқы латекс глобуласының диаметрі 10-200 нм құрайды. Өндірістік масштабта әртүрлі мысалы, изопренді, ... ... ... ... ... [35].
Каучукты латекстен бөліп алу үшін форманы тұз ертіндісі бар ертіндіге салып, мысалы, хлорлы кальция бар. Ертінді құрамында оң ... ... ... - ... бар. ... ... салған кезде катиондар диффундирленеді. Латекс құрамындағы теріс зарядталған бөлшектермен соқтығысқан соң оң зарядталған ... ... ... ... ... ... ертіндіде тұнба түзеді.
Табиғи латексті тек концентрленген ... ғана ... ... ... ... ... ... температураға тұрақты (- 67°), жоғары физико-химиялық қасиет көрсетеді. Вулканизацияланған пленкалар 200 -- 350 кг/см2 құрайды.
Ең ... ... ... сала ... ... түзу ... табылады. Ол шина, транспортерлік жіптер т.б жасауда маңызы зор. Басқа да мақсатта қолданылады: мата жасауда, фрикционды ... ... ... өндірісінде, тері өндеуде, электротехникада, жол құрылысында т.б салаларда кеңінен қолданылады [42].
Каучук - жоғары молекулалы ... ... ... С5Н8. ... ... ... ... өнімі болып табылады. (Сурет 6).
Cурет 6. Каучуктың ... ... ... эфирде, күкіртті эфирде ериді, бірақ ацетон және спиртте ерімейді. Каучук молекулалық массасы әртүрлі гомологты полимерлердің ... ... ... өсімдік тканьдерінде жиналуы мүмкін. Клетка паренхимасында түзіледі. Тау-сағыз, көк-сағыз, гевея ... ... көп ... жинақталады [14].
Өсімдіктегі сүтті жолда активті ферменттер көп мөлшерде болады. Олар протеолиттік және тотығу ферменттері. Ферменттердің көп болуы каучук ... ... ... ... ... каучук микроскопиялық бөлшек түрінде болады (глобула).
Латекстегі каучук мөлшері әр өсімдікте әртүрлі формада болып келеді. Каучук ... ... ... ... ... ...
Каучук биосинтезіне тоқталар болсақ, қазіргі кезде зерттеулерге қарағанда ... ... ... ... ... ... ... каучук жинақталатын өсімдік мүшелері биосинтез жүретін негізгі орын екені ... ... ... үшін алғы зат ... және олардың туындылары саналады. Мысалы, тау-сағыз өсімдігінің тамырында жиналатын каучук түзілуінің алғы заты қант екені анықталды ... яғни ... ... CH3CO- ... ... үшін ... ... зат болып табылады. Каучук және гутта биосинтезі каротиноидтар және ... ... ... ... Бұл ... ... өсімдікте А коферменті қатысуымен активті ацетилден түзіледі.
Табиғи ... ... ... ... ... ... бойы табиғи каучук техникалық маңызы зор материал болып келеді.
Өсімдіктерде каучуктың ... ... көп ... ... процестердің соңғы өнімі. Бұл процесс көптеген ферменттер арқылы жүзеге асырылады. Негізгі сатысын хроматографиялық анализ арқылы анықтауға болады. ... ... ... әртүрлі сыртқы орта факторлары да әсер етуі мүмкін. Сірке қышқылының болуы ... ... ... ... ... ... вегетативті және микроклонды көбейту
Табиғи жағдайда тұқымға қарағанда көбінесе вегетативті жолмен ... ... ... тұқым арқылы көбеюі қарастырылады. Вегетативті көбею тамыр ... ... ... асырылады. Зерттеулерге қарағанда, тау-сағыз тамырынан ұзындығы 0,5 см жаңа өсімдік түзілетіні анықталған. Академик Лысенко бұл қасиетті қолданып тау-сағыздың тез ... ... ету үшін ... ... ... бұл ... белгілі бір мүшелерінен, яғни тамыр немесе сабақтың бөлігінің дифференциациясы арқылы ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің ішінде вегетативті жолмен көбінесе құлпынай, тау-сағыз, раушан, батат т.б өсімдіктер ... ... ... ... ... жолы - ... тамыр арқылы.
Клон деген жыныссыз жолмен, яғги вегетативтік ... ... ... ... Өсімдіктердің клондық микрокобеюі деген өсімдіктердің in vitro ... ... ... ... ... ... ... болған өсімдіктер бастапқы өсімдікпен және өзара бір-бірімен генетикалық тұрғыдан айнымастай бірдей болады. Клондық микрокөбейтудің ... ... ... ... ... ... ... өте жоғары, микрокөбеюмен қатар өсімдіктер вирустар мен патогендік микроорганизмдерден сауықтырылады, сұрыптау процесін жылдамдатылады, Жаңа сорттарды тез көбейтеді, вегетативтік жолмен көбейе ... ... ... ... ... ... бөлмеде стеллаждарда орналасқан пробиркаларда жыл бойы мыңдаған өсімдіктерді қсіру арқылы теплицалар алаңы үнемделеді.
Клондық микрокөбейтудің түрлі әдістерін ғалымдар өтетін морфогенездің ... ... ... Н.В. ... мен Р.Г. Бутенко былай жіктеуді ұсынады. Бірінші типті өсімдіктер бүтін ... ... ... ... ... апексі, қолтық және бұйыққан бүршіктері) активтендіру жолымен пайда болады. Екінші типті өсімдіктер in vitro ... ... ... бүршіктер мен эмбриоидтардан алынады.
Микроклонды көбейтудің мынадай артықшылықтыры:
* Көбею коэффиценті өте жоғары ... ... ... ағаштарда, қылқан жапырақтыларда). Мысалы, гербера, бүлдірген, бақытгүл, раушанның бір өсімдігінен in vitro жағдайында бір жылдың ... 1 ... ... клон ... ... ... Алма ... бір бүршігінен 8 айдың ішінде 60 мыңнан астам өркен шығады. Таңқурайдың бір ... ... ... алып ... ... 50 ... ... өсімдік алуға болады. Сонымен микроклоналды көбейтудің коэффиценті ... ... ... ... ... мыңдаған есе артық.
* Микроконалды көбейтумен қатар өсімдіктер вирустар мен патогендік микроорганизмдерден ... ... ... ... Жаңа ... тез ... ... ауылшаруашылық өндірісінде пайдалану мерзімі едәуір қысқарады.
* Вегетативтік жолмен көбейе алмайтын өсімдіктерді, мысалы, пальманы тек in vitro жағдайында ... ... Осы ... ... ... ... өсімдіктерді көбейтеді.
* Үнемділік. Арнайы бөлмеде стеллаждарда орналасқан пробиркаларда жыл бойы мыңдаған ... ... ... ... алаңы үнемделеді.
* Жас өсімдіктерді алу, яғни кәрі дарақтарды жасарту.
* Өсу ... жыл бойы ... ... ... бұл ... ... кезеңі болатын өсімдіктерді көбейтуге тиімді [10].
1.4 Микроклонды көбейту әдістері
Микроклонды көбейтудің түрлі әдістерін ғалымдар ол ... ... ... ... ... ... Н.В. ... мен Р.Г. Бутенко былай жіктеуді ұсынады:
а) бұрыннан болған меристемалардан өскен өсімдіктер;
б) ... ... ... ... ... ... [11].
Бірінші типті өсімдіктер бүтін өсімдікте бұрыннан болған меристемаларды сабақтың апексі, қолтық пен тыныштық күйіндегі бүршіктерді активтендіру жолымен пайда болады. Бұл ... ... ... генетикалық жағынан аналық өсімдікпен пара пар, өйткені апекстерді in vitro жағдайында өсіргенде олар генетикалық тұрақтылығын сақтайды. Өсімдіктердің меристемалары in vivo ... ... ... ... ... ... Олардың генетикалық тұрақтылығы
ДНҚ- ның репарация жүйесінің активтілігі жоғары болғандықтан және де ... ... ... ... байланысты (Сурет 7).
Сурет 7. Алманың төбе бүршігінің көлденең кесіндісі
M - ... ... Л - ... ... ... in vitro ... ... болған бүршіктер мен эмбриондардан алынады. Бұл өсімдіктерде маманданған және ... ... ... байланысты генетикалық өзгергіштіктер орын алуы мүмкін. Сондықтан, шыққан клондар бастапқы өсімдіктен біршама ауытқып кете береді. Сөйтіп бұл әдіс тек ... ... ... ... пайда болған өзгерістер табиғи өзгергіштіктен аспайтын өсімдіктерге пайдалануға болады [].
Бүршіктер мен эмбриоидтар былай пайда болады:
1)Экспланттың маманданған ... ... ... ... ұлпаларының, эпидермистен, субэпидермис ұлпаларынан, жапырақ мезофилінен ... ... ... ... ...
3) ... отырғызылған каллустан немсе суспензиядағы клеткалардан [11].
Қолтық бүршіктерін оятып, олардың дамуын қоздырып, олардан шыққан қолтық өркендерді ... ... ... ең ... ... Бүтін өсімдікте қолтық бүршіктердің өсуін сабақ ұшындағы апекс тежейді. Қолтық меристемалардың өсуі ... ұшын ... ... ... ... ... соң ... Қоректік ортадағы цитокининдер жанама бүршіктердің жандануына әсер етеді және ... ... ... ... дамуына әкеледі. Тез өсетін өркендердің шоғыры пайда болады, одан жеке өркендерді бөліп алып жаңа ... ... ... олар өсіп ... ... Бірақ барлық өркендерде тамыр пайда бола бермейді. Ал оларды цитокинині жоқ ортаға көшірсе, өзінен-өзі тамырлары өсіп шығады, әсіресе даражарнақты ... ... ... ... ... ... ... бүршіктердің эксплант ұлпаларынан тікелей пайда болуы өсімдіктердің лайықты жағдайда жетіспейтін мүшелерін қалпына келтіру ... ... ... бүршіктерді өсімдіктердің қайсы болса да мүшелерінен және ұлпаларынан шығаруға болады, ... ... ... ... , жапырақтан, сабақтан, тұқым жарнағынан, пиязшықтың қыбыршағынан және түбіртегінен, тамыр бөлігінен, гүлшоғыры бастамасынан, т.б. [25].
Регенерант өсімдіктің каллустан пайда болуы. ... тағы бір көп ... ... ол ... ... органогенез немесе эмбриоидогенез жолымен шығару. Морфогенездің басталуы қоректік ортадағы фитогормондардың ара қатысымен реттеледі. Органогенез арқылы регенерант өсімдіктерді алудың модельді ... ... ... бола ... ... ортада фитогормондардың концентрациясын өзгертіп отырып, каллустан немесе тікелей экспланттан өркендерді өсіруге болады. Мысалы, темекінің Nicotina tabacum мен ... ... екі ... бірі мен ... ... ... ... түзілген. Бірақ бұлар табиғи жағдайда өне алмаған. Оларды in vitro ... ... ... Одан ... каллуста сабақ бүршіктері мен тамырлардың пайда болуына жағдай туғызылады. Сөйтіп темекінің ... ... ... ... ... ... технологиясының кезеңдері
Клонды микрокөбейту технологиясын 4 сатыға бөлуге болады:
* Донор - өсімдікті таңдап алу, экспланттарды бөлу және ... ... ... ... алу.
* Микрокөбею, яғни меристемалық клондар санының максималды дәрежеге жетуі;
* Тамыр түзіп, ортаға адаптацияның қалыптасуы (+2°C, +10°C);
* Жылыжайда өсімдіктерді ... ... егіс ... өсіруге дайындау [24].
Әр сатыда өзіндік қоректік орта қолданылуы керек.Сатыда стерильді, жақсы өсетін культура алу керек. Егер мүмкіндік болмаса қоректік ортаға ... ... ... бензилпеницилл) 100-200 мг/л концентрацияда. Бұл сатыда Мурасиге -Скуг қоректік ортасы қолданылады және ауксин, цитокинин ... ... ... ... ... алу мақсаты қойылады. МС ортасы қолданылады. Бұл сатыда цитокинин мен ... ... ... ... рөл атқарады. Цитокининнен БАП 1-10 мг/л концентрация , ал ауксиннен ИСҚ және НСҚ концентрациясы 0,5 мг/л қолданылады. Егер өсімікті ... ... ... ... ортада өсірсе өсімдіктің морфологиясының өзгеруіне алып келеді. ... ... ... ... ... ... цитокинин бар қоректік ортада өсірілу керек [12].
Үшінші және ... ... ... ... және ... ... Бұл сатыда қоректік орта Уайт ортасымен алмастырылады. Қант мөлшері 0,5-1% азаяды, цитокинин мүлдем қосылмайды, тек ауксин қосылады. ... -3 май ... ИСҚ және НСҚ ... ... ... екі әдіс ... ... Микробүршіктерді ауксиннің стерильді концентрациялы ертіндісінде (20-50мг/л) 2-24 сағат ұстайды, кейін гормонсыз агарозды ... ... ... 3-4 ... ... ... (1-5 мг/л) аз ... бар қоректік ортада өсіру.
Регенерант- өсімдікті субстратқа отырғызу микроклонды көбейтудің ең маңызды сатысы болып табылады. Ол үшін көктем мен жаз ыңғайлы ... ... ... ... ... ... ... топырақ , торф, пермет (1:1:1); торф, топырақ (3:1) қолданылады. Көшірілген өсімдіктерді жылыжайда 20-22°С температурада, 65-90% ылғалдылықта өсіреді [13].
Көптеген пайдалы ... ... ... ... ... және ... қоздыратын ауруларға шалдығады. Соның зардабынан жыл сайын олардың өнімі ... ... ... ... ... ... ... экспланттарды асептикалық жағдайда өсірудің арқасында өсімдіктер бактериялық және саңырауқұлақтық патогендерден сауықтырылады, бірақ сыртқы залалсыздандыру эксплантты вирустан тазарта ... ... ... ... культура дегеніміз - жеке немесе бір топ клеткалардың сұйық ортада өсірілуі. Химиялық заттар әсеріне ұшырату ... ... ... ... ... ... ... культура модельді жүйе ретінде, екінші реттік метаболизм жолдарын зерттеуде, ферменттер индукциясы және ... ... ... ... ... ... ... т.б. мақсаттарда қолданылады. Сұйық қоректік ортасы бар колбаға ... ... салу ... ... ... ... ... арнайы араластырғыш аппарат көмегімен (100-120 айн/мин) араластырады. Жаңа қоректік ортаға көшірер алдында каллустың үлкен ... 1-2 ... ... ... ... ... ... [14].
Суспензиялық культура модельді жүйе ретінде екінші реттік метаболиттерді зерттеуде, ферментер индукциясын зерттеуде, ... ... ... ... ... ... деградациясын қарастырғанда және цитологиялық зерттеулер жүргізгенде кеңінен қолданылады [21].
Өсімдіктің жақсы линияларын алуда негізгі рөлді клеткалардың метаболизмге және ... ... ... ... Бұл ... ... ... Дезагрегацияға жоғары қабілеттілігі;
* Клеткалардың морфологиялық біртектілігі;
* Трахеидтәрізді элементтердің болмауы.
Ең бірінші рет жаңа қоректік ортаға көшіргенде ... ... ... және ... ... ... 1-2 орамы арқылы фильтрлейді. Суспензиялық культураны инициализациялау үшін ... ... ... 2-3 г жаңа ... ... ... керек. Бірақ әр клетка культурасының линиясына төмен мөлшерде инокулят керек.
Суспензиялық клетка ... өсу ... ... ... ... анықтауға болады:
* Тұнбаға түскен клетка мөлшері. Суспензиялық культураның аздаған мөлшерін 15 мл ... алып ... ... ... ... ... ... саны. Фукс-Розенталь камерасында саналады;
* Құрғақ массасы. Суспензиялық культураны ылғал фильтр арқылы фильтрлейді, клеткаларды дистелденген сумен жуып, суды ... ... ... ... Кейін құрғақ масса өлшенеді;
* Белок мөлшеріне қарай талдау. Суспензиялық культураны фильтрде жинап, 70% ... ... екі реет ... ... ... ... ... әдісі арқылы белокты анықтайды;
* Қоректік ортаның өткізгіштігі. ... ... ... ... ... ... ... микроскоп арқылы арнайы бояғыштар көмегімен (флюоресцеиндиацетат, соли тетразолия, синий Эванса) анықтайды. Алдын ала рн мөлшерін таңдап алады. Алынған нәтижелерге байланысты ... ... өсу ... ... (Сурет 8).
Сурет 8. S- формалы өсу қисығы
Суспензия ... ... бірі ... ... яғни ... культивирлеуде биомасса өскен сайын орта арта түседі. Ол ... ... ... - ... ... ... араластырғыш аппараттың жұмысына қиындық туғызады. Кейін көбік түзіледі. Ол биомассаның ары қарай дамуына кедергі ... ... ... ... ... екінші реттік метаболиттерді алу үшін қолданылады. Олар: өсімдік клеткаларында өндірілетін алкалоид, ... ... ... ... эфир ... ... ... (птотецин, харрингтонин), пептидтер (фитовирустардың ингибиторлары) [12].
Нәтижеден алынған өсу қисығы модельдегіден ... ... ... мүмкін. Өсу қисығына популяцияның генетикалық сипаттамалары, инокулят саны, өсірілу жағдайлары (қоректік орта құрамы, рН көрсеткіші, араластыру жылдамдығы).Жылдамдықтың арасындағы дисбаланс әр ... ... ... онтогенездік қабілетін сипаттайды.
Өсімдік клеткаларын кейінгі культивирленуі үшін ... ... ... ... ... - ... ... ортасы бар жабық ферментерға салады және оған қажетті жағдай енгізіп, нәтижесінде биомасса алады. Уақыт өту барысында клетканың популяция ... ... ... орта ... ... оның ... өнімдері төмендейді. Тұйық процесс болып табылады. Әр фаза ... ... ... анықталады. Стацинарлы фаза өлу фазасына жақын. Нәрі біткеннен кейін мерзімді процесс тоқтайды. Бұл процесс барысында биомасса бөлінеді. Экономикалық ... ... ... көп уақыт экспоненциалды ұстап тұру үшін жартылай мерзімді ... ... ... ... ... мерзімді процестен айырмашылығы қоректік ортаға үнемі қосымша қоректік орта компоненттері қосылады да қадағаланып тұрады. Бұл экономикалық тиімді себебі, бұл ... ... ... ... ... ... - экспоненциалды фаза тұрақты болып ... ... ... өседі. Бұл процесс ескі қоректік орта жаңарып отырады. Ескісі бөлек шығарылады, ... ... ... ... ... ... ... фаза үнемі сақталады. Автоматты реттеліп отырады. Үздіксіз өсіру кезінде қажетті жағдай тудыруда синхронды түрде клеткалар бөлінеді. 2-3 ... ... ... ... ... ... ... батареясының негізгі артықшылығы жоғары өнімділікпен субстратты толық ... көп ... ... ... ... ... сақтауға қолайлы. Бірінші культиваторда режимдер орныққаннан кейін өсу процессі ... ... ... ... ... соң ... ферментерға өтеді. Ескі қоректік орта басқа ферментерға төгіліп клетка культураларға жаңа қоректік ортаға келіп түседі. Экономикалық жағынан тиімді болып ... ... ... үшін ... қоректік ортаны, ыдыстарды, құрал-саймандарлы алдын ала залалсыздандыру қажет. Өсімдіктен эксплантты бөліп алуды және оны қоректік ортаға ... ... ... ... Әр ... ... залалсыздандырылған және дистилденген суда бірнеше мәрте жуылған объектілерден керекті ... ... ... оларды стирильденген қатты немесе сұйық ортаға отырғызады.
Клеткаларды өсіруге арналған қ.о. ... өте ... ... ... ... және микроэлементтер, көмірсулар, витаминдер, амин қышқылдары, фитогормондар кіреді. Клеткаларды нәтижелі өсіру үшін ең алдымен ... орта ... ... әсер ... ... ... ... жарық, осмос қысымы, оттегі [27].
Каллус ұлпасы клеткалардың ретсіз бөлінуі арқасында пайда болады. Каллустың туындауы және әрмен қарай өсуі ... ... ... ... 3-4 апта ... жана ортаға көшіріп отырады, өте ұзақ өсіруге ... Ал ... орта ... ... ... ... регенерант өсімдікті алуға болады.
Клеткалар суспензиясы - жеке клеткаларды немесе ... ... ... аэрациясы мен араластыруын қамтамасыз етіп сұйық ортада өсіру. Сұйық ортада ... ... ... ... ... өсірген клеткалармен салыстырғанда, қоректік заттармен және оттегімен жақсырақ қамтамасыз етіледі. Жеке клеткаларды борпылдақ каллустан сұйық ортада шайқап шығарып ... ... ... ең лайықты тығыздығы бир милилитрде 105-106 клетка шамасында болуы керек.
Клеткаларды сұйық ортада ... екі ... бар: ... ... ... ... ... өсіру процесі белгілі бір уақыт ішінде жүргізіледі және де бұл кезде бастапқы құйылған қоректік орта жаңартылмай, өз нәрі сарқылғанша пайдаланылады) және ... ... ... ... ... клеткаларды өсіру процесі үздіксіз жүргізіледі және де ылғи жаңартылып отырылады).
Өсімдік ... ... ... өсіргенде микроорганизмдерге арналған технологиялар мен аппараттар қолданылады. Клеткалар суспензиясын өсіру биореакторда хемостат және ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз өсіру процесі өсуді тежейтін белгілі бір фактордың әсерімен өтеді, популяция стационар күйіне көшеді, клеткалар физиология тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... клеткалардың өсу қарқындылығын бір деңгейде ұстау, олардың суспензияда оптикалық тығыздығының реттелуі арқылы жүзеге асырылады. Онда ... ... ... ол ... яғни лайлануын бақылайды, соның арқасында клеткалардың өсуі автоматтық жолмен ... жаңа ... ... ... және ... ... ... тәсілдері клеткалар популяциясын өсу күйінде тұрақтандыру үшін және оны ұзақ сақтау үшін қолданылады. Бұл өсіру әдістері ... өсуі мен ... әр ... ... әсерін стандартты жағдайда зерттеу үшін өте құнды тәсілдер болып табылады [25].
1.7 In vitro ... ... ... ... каучукты (изопреноид) бөліп алу әдістері
Табиғи каучук алу технологиясы:
1. Сілтілік әдіс. 3 этаптан тұрады:
* 2% NaOH арқылы сілтілендіру;
* Суда ... ... ... ... ... ... ... әдісі. 3 сатылы:
* Тегістеу;
* Микробиологиялық ферментация;
* ... ... ... ... тастарды суға салып кейін центрифугалауға негізделген. 1949 жылы пайда болған [15].
Эскью ... ... ... тамырынан табиғи каучук алуға болады. Ең алдымен өсімдікті біраз уақыт ауада кептіреді. ... ... ... бар сода 0,1% ертіндісі көмегімен сілтілендіреді. Қалған бөлігінен арнайы шар тәрізді ұсақтағыш аппараттан өткізіп "құрт" тәрізді ... ... ... ... және т.б. ... ... үшін ... флотациялайды. Флотацияны пульпа қоректік ортасында жүргізеді. Кейін каучук алынады [13].
4. Еріткіш әдісі: 3% каучук еріткіште және ... ... ... ... ... ... алу органикалық коагулянт қолдану арқылы жүзеге асады. Коагулянт ретінде фенол конденсация өнімдері (NHn(CH2-CH(R)-OH)m ... ... ... ... т.б қолданылады. Каучук бөліп алу сусыз дегазация арқылы да алынады. Полимеризат 20% сополимерден тұрады. Ол ... ... ... де ... температурада қыздырылады. Сусыз жағдайда каучукты бөліп алу улкен артықшылықтарға ие. Себебі кептіру процесіне қажет ... ... ... ... ... аз шығын жұмсалады.
Каучукты вулканизациялау негізгі сатылардың бірі ... ... ... ... ... агенті: күкірт . Бұл процесті ары қарай үдету мақсатында 2-меркаптобензтиазол (каптакс), сантокюр, дибензтиазолилдисульфид (альтакс), тетраметилтиурамдисульфид ... және т.б. ... ... және ... ... тек резина қалпында ғана қолданады, себебі беріктігі біршама артып, созылғыштық қасиеті жақсара түседі. Резина алу үшін каучукты вулканизациялайды. ... ... ... ... ... ... ... жасаған. Қазіргі заманауи технологиялар мына сатылар бойынша жұмыс жүргізеді:
1. Жартылай фабрикаттар жасау:
- каучук және керекті ... ... - ... ... - ... - ... ... ... 2.Вулканизация. Резиналық қоспадан дайын резиналық керекті заттар алу. ... және ... бар ... алып ... бір ... ... үшін ... Бұл кезде күкірт атомдары каучук молекуласының қос байланысына қосылады. Нәтижесінде үлкен молекула түзіледі. Осылайша алынған каучук вулканизациядан ... ... ... ... есе ... ... табылады (Сурет 9).
Полимердің ерігіштігі де өзгереді: бензинде каучук жай ... ... тек ... ... ... ...
* Жоғары беріктілік қасиеті;
* Созылғаштық қасиет;
* Температура өзгерісіне тұрақты;
* Әртүрлі газдар өткізбейді;
* Химиялық әсерлерге тұрақты;
* Электрлік эсерлерге тұрақты ... 9. ... ... ... ... МЕН ӘДІСТЕРІ
2.1 Зерттеу материалдары
Зерттеу объектісі Қаратау мемлекеттік табиғи қорығы (ГПЗ) аймағынан жиналған жабайы өсетін тау-сағыз (Scorzonera tau-saghyz Lipsch. et Bosse) ... ... ... ... ... B
C D ... 10. ... tau-saghyz - өсімдігінің сипаттамасы: A- Қаратау таулары, Біресік қыраттары; B - Хан-Тағы таулары; C - 2 ... ... ... D - ... tau-saghyz өсімдігінің гүлдеуі, E - табиғи жағдайда тау-сағыз өсімдігінің жеміс түзуі
Екінші жылдық өсімдік үлгілері қорықтың ... ... ... ... ... ... ... tau-saghyz формаларын in vitro культурасына енгізу эксперименттері өсімдіктің активті вегетация периоды (мамыр- маусым) кезінде ... In vitro ... үшін ... ... ... ... яғни активті вегетацияланған 1-2 жылдық бүршіктер, сонымен қатар тамыр сегменттері қолданылды. Эксперименттерде оқшауланған клеткаларды және ... ... ... ... ... әдістері қолданылды [12, 15].
Жылыжайда өсірілген екі айлық (тұқымнан) ... in vitro ... ... ... ... проксимальді бөлігі және сабағы қолданылды.
2.2 Зерттеу әдістері
Биотехнологиялық зерттеулердің ... ... ... ... ... материалының экспланттарын залалсыздандырып, in vitro культураға енгізу болды. Жабайы өсетін тау-сағыз түрлерін залалсыздандыру әртүрлі режимде жүргізілді. Экспозиция уақыты мен ... ... әр ... ... ... ... жүргізілді (Кесте 2).
Кесте 2
Тау-сағыз экспланттарын залалсыздандырудың режимі
Залалсыздан-
дырудың
варианттары
Залалсыздандырушы агент, концентрация
Экспозиция уақыты, экспланттың түрі
1 вариант
70% этил спирті
2 мин. жапырақ/3 мин. ... ... ... ... мин. жапырақ/3 мин. тамыр
3 вариант
0,5% KMnO4
12 мин. жапырақ/15 мин. тамыр
4 вариант
70% этил спирті
5 мин. жапырақ/7 мин. тамыр
5 ... ... ... ... ... мин.
7 вариант
70% этил спирті+ 0,1% сулема
30 сек.+ 10мин.
Залалсыздандырудан кейін ... және ... ... ... ... ... 8 ... вариантты негізгі қоректік орталарға Мурасиге-Скуга (МС) және Гамборга-Эвелега (В5) егілді (Кесте 3, 4).
Кесте 3
Мурасиге - Скуг қоректік ... ... литр ... ертіндідегі тұздар концентрациясы, мг
Негізгі ертінді көлемі, 1 литр орта ... ... * ... * 7H2O
7400
KH2PO4
3400
Микроэлементтер
KJ
166
5
H3BO3
1240
MnSO4 * H2O
4460
ZnSO4 * 7H2O ... * 2H2O ... * 5H2О ... * 6H2O ... ... * 7H2O
5560
5
Na2ЭДТА * 2H2O
7460
Витаминдер және органикалық заттар
Мезоинозит
20000
5
Никотиновая кислота
100
Пиридоксин-HCl
100
Тиамин-HCl
100
Глицин
400
Сахароза - 30 г/л Агар-агар - 7 г/л рН ... ... ... - 5.6 -5.8 ... ... (B5) қоректік ортасының құрамы
Компоненттер
1 литр негізгі ертіндідегі тұздар концентрациясы, мг
Негізгі ертінді көлемі, 1 литр орта дайындау үшін
Макроэлементтер
(NH4)2SO4
2680
50
KNO3
50000
CaCl2 * 2H2O
3000
MgSO4 * ... ... ... * H2O ... * 7H2O
200
Na2MoO4 * 2H2O
25
CuSO4 * 5H2О
25
CoCl2 * 6H2O
2.5
Темір хелаты
FeSO4 * 7H2O ... * ... және ... ... ... кислота
100
Пиридоксин-HCl
100
Тиамин-HCl
1000
Сахароза - 30 г/л Агар-агар - 7 г/л рН (дайын қоректік орта) - 5.5 ... ... ... ... ... өзгешеліктер болды: тау-сағыздың жапырақ және тамыр экспланттарының органогенезі және каллусогенез процестерін индуцирлеу үшін ... (ИСҚ және 2,4-Д) және ... (БАП) ... ... пайдаланылды (Кесте 5).
Кесте 5
Тау-сағыз экспланттарын өсіруге арналған қоректік орталардың ... ... ... құрамы және фитогормондар бойынша
модификациялар
Вариант 1
МС+0,5 мг/л ИСҚ+0,5 мг/л ... ... мг/л ... ... ... мг/л ИСҚ+2 мг/л ... 4
МС+0,5 мг/л 2,4-Д+0,5 мг/л БАП
Вариант 5
МС+1 мг/л 2,4-Д+1мг/л БАП
Вариант 6
МС+2 мг/л 2,4-Д+2 мг/л БАП
Вариант 7
МС+2 мг/л ИСҚ+1мг/л ... ... мг/л 2,4-Д+1 мг/л ... ... В5 +0,5 мг/л ИСҚ+0,5 мг/л БАП
Вариант 10
Гамборг В5+1 мг/л ИСҚ+1мг/л БАП
Вариант 11
Гамборг В5+2 мг/л ИСҚ+2 мг/л БАП
Вариант ... В5+0,5 мг/л ... мг/л ... ... В5+1 мг/л ... ... 14
Гамборг В5+2 мг/л 2,4-Д+2 мг/л БАП
Вариант 15
Гамборг В5+2 мг/л ИСҚ+1 мг/л ... ... В5+2 мг/л 2,4-Д+1 мг/л ... ... ... ... ... in vitro өскіндер алынды. Жабайы тау- ... ... ... ... ... ... ... көбісі өспей қалады немесе саңырауқұлақ ауруына шалдыққан болып шығады. ... ... ... ... ... стратифицирленді,
Тұқымдарды белгілі уақыт ылғал және төмен температурада ұстау арқылы жасанды жүзеге асады. Стратификацияның әртүрлі ... бар. ... ... ... ... ... ала ... алады. Ол үшін KMnO4 ертіндісінде 10 минут ұстап, кейін сумен бірнеше рет шаю керек. Тұқымдарды егу үшін ... ала ... ... ... ... торф болуы маңызды. Топырағы дайын құмыралардың ішіне ... ... ... ... және ... бар ... төмен температурада 4+-2°С ұстау керек.
Өсімдік тұқымының өсу, өну ерекшеліктеріне байланысты 1-3 ай аралығында стратификациядан өтеді. Кейбір ... ... 12 ай ... ... жүргізудің басты себебі тұқымдардың өсуге қабілеттілігін тез арттыру. Көптеген өсімдіктердің тұқымдары даму ... ... ұйқы ... өту ... Бұл процесс қыс мезгілінде өтеді. 2 ай аралығын қамтиды [36].
Стратификация жүргізген кезде тұқымдарда эмбрион ... ... тез ... жүреді. Қыс мезгілінде процесс өтетін болғандықтан, төмен температурада тұқымдарды ұстау керек.
Стратификация процесінен бұрын ... ... ... ... ... ... саңыруқұлақ ауруларынан сақтайды. Оксихинолин ең кең қолданылатын фунгицид. Кейін тұқымдарды саңырауқұлақтар ауруына ... ... ... ... ... ... ауа болуын қажет етеді. Топырақ ылғалды болып тұру керек. Құрғақ болса, тұқым өліп қалады. Тұқымдар сонымен, 1,5-2 ай 4+-2°С ... ... ... тұқымдарды 25% натрий гипохлоридінде залалсыздандырып, гормонсыз Мурасиге-Скуг қоректік ортасына отырғызылды. Тұқым өнгіштігін арттыру ... ... ала 0,1% ... ... ... ұсынылды.
Тиомочевина ертіндісінде тұқымдардың экспозициясы 10 мин және 15 мин аралығында жүргізілді. Алдын ала өңдеу үшін әр ... 25 ... ... үш рет ... егу ұсынылды.
Жұмыстың келесі сатысы болып жылыжайда өскен екі айлық өсімдік мүшелерін in vitro ... егу ... ... ... жапырақ пластинкаларының проксималды бөлігі мен ... ... ... пластинкасы 5,5 мм және сабақтар ұзындығы 5 - 7 мм ... ... ... 10 мин ... 10 % ... ... ... залалсыздандырылды. Экспланттар әртүрлі концентрацияда цитокинин (БАП) және ауксин (НСҚ, 2,4-Д, ИСҚ) бар В5 және MС ... ... ...
Каллус түзілуінің индукциясын күшейту үшін өсірілетін экспланттар қараңғы жерде +24...+27 оС температурада ұсталды. Әр апта сайын морфо- физиологиялық ... ... ... морфологиялық өзгерістері, өсуі, көлемінің ұлғаюы, биомассасының өсуі, некротикалық құбылыстар) байланысты скрининг жүргізіліп отырды. Экспланттарды ... әр 14-20 күн ... ... жаңа қоректік орталарға егу арқылы жүргізілді.
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
Микроклонды көбейту процесі бірнеше сатылардан тұрады: ... ... ... және ... егу, ... көбейту, in vitro жағдайында тамырлануы, алынған материалды ашық ... ... ... ... жағдайларын бағалау.
3.1 Өсімдік материалын залалсыздандыру режимінің оптимизациясы
3.1.1 Экспланттарды залалсыздандыру және асептикалық культураны алу
Өсімдікті ... ... ... саты ... эксплантты таңдау, оны in vitro культурасына енгізу мен асептикалық культураны алу. Барлық өсімдіктердің сыртқы бөлігі саңырауқұлақ спораларымен ластанған, ал ішкі ... сау әрі ... ... ... ... ... ... емес. Өсімдік материалының сыртқы дезинфекциясы үшін бөлек немесе комплекс түрінде сатылы залалсыздандыру ... ... кең ... ... [16, ... ... ... табиғаты бар патогендермен жұқтырылған болады, культивирлеуде латентті периодта болады. Залалсыздандырушы агенттерді таңдауда олардың ... мен ... ... ... ... типін, контаминация табиғатына көңіл бөлу керек.
Бұл зерттеулерде залалсыздандыру әртүрлі режимде, яғни ... ... ... агенттер қолданып жүргізілген. Залалсыздандыру кезінде Scorzonera tau-saghyz ... ... ... ... ... зақымдану екені белгілі болды. Ол культивирлеудің 3-7 күндерінен ... ... бола ... ал ... инфекциясы (10-20 %, кейде 30%-ға дейін, барлық зақымдалған ішінде) өсірудің 10-15 күндері пайда болды, бұдан негізгі материалдың өзінде ... ... ...
Залалсыздандырушы агент ретінде 70% этанол, 50% натрий ... 0,5% ... ... ерітіндісін (варианттар 1-3) қолданғанда 100% өсімдік экспланттары зақымдалған. Экспозия уақытын 2,5 есе 70% этил спиртінде өңдегенде ... ... 98 %-ға ... төмендеген. Бірақ тамыр экспланттарының 100% зақымдануы байқалды.
Сулема- (сынап хлориді) HgCl2 . Ақ ... ... ... эфирде, ацетонда ериді. Өте күшті улы зат. Сулеманы сынаптың басқа да ... алу ... ... ... залалсыздандырушы зат ретінде медицинада, фармацевтикада, өндірісте кең қолданады.
Физикалық қасиеттеріне: сұйық металл, қайнау температурасы 357°. Химиялық қасиеттеріне: сулы ертіндісі қышқыл ... ... ... ... бу ... ... мүмкін [31].
0,1% сулема ертіндісін қолдану (5 вариант) зақымдану көрсеткішін - 30% жапырақ экспланттары үшін және 50% ... ... ... 0,1% ... 20 мин ... ... ... (6 вариант) 5 есе зақымдану тамыр экспланттарында (10%) төмендеген және бактериалды мен саңырауқұлақты ... ... ... ... (0%), ... жапырақ экспланттарында некроз байқалды (Сурет 11).
Сурет 11. ... ... ... оптимизациясы
Сондықтан негізгі залалсыздандырушы агент ретінде 0,1% сулема ертіндісін 10 мин ... ... ал ... - ... ... ... үшін ... 70% этил спиртпен (7 вариант) экспланттарды өңдеу ұсынылды.
Соңғы вариант ең оптималды, яғни бактерицидті және ... ... және ... емес. Бұл мына нәтижеден байқалды: жапырақ зақымдалуы - 19,4% , тамыр зақымдалуы - 2,6%. 0,1% ... мен 70% ... ... ... ... ... ақпаратты мына диаграммада көре аласыз (Сурет 12, 13).
Сурет 12. Жапырақ экспланттарының әртүрлі қоректік ортада ... ... ... 13. ... ... ... тамыр экспланттарының зақымдалу пайыздық көрсеткіші
Бактерицидтер - бактерияларды жоюшы заттар. Бактерицидттерді залалсыздандыруда қолданады. Бактерицидтті ... ... ... Йод, йодоформ;
* Крезолдар;
* Спирттер;
* Альдегидттер;
* Әртүрлі тұздар: Ag, Hg ... т.б. ... - ... ... ... ... қолданылатын химиялық заттар. Оларға:
* Пеннкоцеб;
* Полирам;
* Ширлан;
* Дитан М-45;
* Новозир;
* Утан. [22].
Осылайша, алынған нәтижелер жабайы өсетін өсімдікті in vitro ... ... ... ... ... ... ... екені анықталды. Лабораториялық зерттеу кезінде 0,1% сулема ертіндісі мен 70% этанолмен 10 мин және 30 секунд экспозициялау ең эффективті ... ... ... ... ... ... ... формаларын in vitro дақылдау. Тау-сағыздың жапырақ және тамыр экспланттары үшін оптималды қоректік орта құрамын ...
In vitro ... ... апикальді басымдығын түсіру және адвентивті бүршік түзу процесін қоздыру ... ... Осы әдіс ... ... ... жоғарылатуда және негізгі генотиптің маңызды шаруашылық белгілерін сақтап қалуда маңызы зор. Қосымша бүршіктердің өсуін стимулдейтін, өсуді реттейтін ... ... ... ... алу ...
Әдебиеттерге сүйенетін болсақ, экспланттардың культураға енгізу кезінде олардың асептикалық орталарға жылдам адаптациясын және кейінгі өсуі үшін қоректік ортаға әртүрлі ... ... қосу ... [9, 10, 12, 15].
Жапырақ және тамыр сегменттері залалсызданғаннан кейін бөлініп алынып, жапырақ және ... ... ... және ... ... ... үшін құрамында әртүрлі концентрацияда ауксин (ИСҚ, 2,4-Д) және ... (БАП) бар 8 ... ... ... ... ... Мурасиге-Скуг (МС) және Гамборг-Эвелег (В5) отырғызылды ( Кесте 2).
Алдын ала ... ... ... ... ... ... және БАП ... жапырағы мен тамыр экспланттарының жаңа ... түзу ... ... әсер ... белгілі болды (М1, М2, М4, М5, Г1, Г2, Г4, Г5 варианттары). ... МС және В5 ... ... ... мөлшерде 2 мг/л ИСҚ және 2 мг/л БАП болуы да жапырақ және ... ... және ... стимулдеуші әсер бермейді. МС ортасына ауксиннің 2,4- дихлорфеноксисірке қышқылы (2 мг/л 2,4-Д) және МС ... 1 мг/л БАП (М8 ... ... нәтижесінде әсері айқын көрінді.
Клеткалар бөлінуі көбінесе тау-сағыздың бір жылдық тамыр экспланттарында байқалды. In vitro жағдайда дедиференциация процесіне қабілетті ... ... аз ... ... ... ... тәріздес балауыз ксероморфты жапырақ типтері саналады. Гамборг-Эвелег (В5) ортасының минералды құрамы тау-сағыз ұлпаларының ... өсуі мен ... ... ете ... ... ... әсері бар Мурасиге-Скуг (МС) ортасы болып табылады.
3.3 Тау-сағыздың ... ... ... in vitro асептикалық өскіндер алу
Тау-сағыз өсімдігінің микроклонды көбейту технологиясы тұқым материалының сапасын жан-жақты зерттеу жүргізусіз мүмкін ... ол ... ... мен ... ... жағдайда алу үшін, сондай-ақ вегетационды тәжірибелерді табиғи жағдайда тәжірибелі ... ... ... [19]. ... тұқымдары өсуге қабілеті төмен екені белгілі. Тұқым сапасын зерттеу барысында, яғни мына көрсеткіштер: масса, өлшемі ... да ... ... ... ... ... қабілетсіз деп танылды, себебі көптеген тұқымдар жәндіктермен, фитопатогендермен зақымдалған немесе өсуге ... ... ... жас ... болып шықты. Сонымен 10% тау-сағыздың тұқымдары әртүрлі жәндіктермен зақымдалған болса, 10,2% - ... ... ... ... 50,5% ... ... ... төмен морфометрлік көрсеткіштерге ие болып өсуге қабілетсіз болды (Сурет 14).
А
B
C
Сурет 14. Өсуге жарамсыз және өсуге қабілеті ... ... ... ... А - ... ... ... қабілеті төмен; B - Пісіп жетілмеген; C - Зақымданған тұқымдар
Іn vitro ... ... ... ... ... өскіндерін алу жұмыстары жүргізілді. Жабайы өсетін тау-сағыз өсімдігінің өсуге қабілеттілігі төмен, көбісі саңырауқұлақ ауруларына шалдыққан болып табылады. ... ... ... ... алу және ... өсу ... арттыру үшін оларды стратифицирлеу керек.
Стратификация (лат. stratum -- төсеу, facere -- ... - ... егу ... ... ... ... ... белгілі уақыт ылғал және төмен температурада ұстау арқылы жасанды жүзеге асады. Стратификацияның әртүрлі тәсілдері бар. Жасанды жолмен стратификациялауда ... ... ала ... алады. Ол үшін KMnO4 ертіндісінде 10 минут ... ... ... ... рет шаю ... ... егу үшін ... ала топырақ дайындау керек. Құрамында торф болуы маңызды. Топырағы дайын құмыралардың ішіне целлофан пакетіне салынған ... және ... бар ... ... температурада 4+-2°С ұстау керек.
Өсімдік тұқымының өсу, өну ерекшеліктеріне байланысты 1-3 ай ... ... ... Кейбір өсімдіктердің тұқымдары 12 ай стратификацилану керек [32].
Стратификацияны жүргізудің басты ... ... ... ... тез арттыру. Көптеген өсімдіктердің тұқымдары даму барысында эмбриондық ұйқы сатысынан өту қажет. Бұл процесс қыс мезгілінде өтеді. 2 ай ... ... ... ... тұқымдарда эмбрион ұйқысының сатысы тез арада жүреді. Қыс мезгілінде процесс өтетін болғандықтан, төмен температурада тұқымдарды ұстау ... ... ... ... ... ... ... ылғалдандыру керек. Фунгицидтер саңыруқұлақ ауруларынан сақтайды. Оксихинолин ең кең қолданылатын фунгицид. Кейін тұқымдарды саңырауқұлақтар ауруына шалдыққандарынан бөледі [34].
Тұқымдар стратификация ... ... ауа ... қажет етеді. Топырақ ылғалды болып тұру керек. Құрғақ болса, тұқым өліп қалады.
Тұқымдар 1,5-2 ай 4+-2°С ... ... ... [16, 19]. ... тұқымдар 25% натрий гипохлориді ерітіндісінде залалсызданып, гормонсыз Мурасиге - Скуг ортасына отырғызылды. Бірақ тұқым ... ... ... ... ... тұқым өсуін жоғарылату үшін алдын ала 0,1% тиомочевина ертіндісімен өңдеу ұсынылды. Тиомочевина ... ... ... 10 мин және 15 мин ... ... Әр ... варианттарына 25 тұқымнан алынды, эксперимент үш рет қайталанып өткізілді (Кесте 6).
Кесте 6
Жабайы өсетін тау-сағыз ... ... 0,1% ... ... ... ... өну ... өну пайызы, %
Бақылау (тиомочевинасыз)
0,1% Тиомочевинамен өңделген
10 мин
15 мин
0
23+-5,47
31+-11,94
Тиомочевина - CS (NH2)2 тиокөмір ... ... ... ақ ... ... зат. Суда ... ... жақсы ериді. (Сурет 15).
АB
Сурет 15. Тиомочевина
A- формуласы, B- кеңічтіктегі құрылысы
Тиомочевинаны органикалық синтезде дәрілік препараттарды ... ... ... ... ... ... мына жолдармен алуға болады:
* Аммоний роданидінің изомеризациясы арқылы
* Аммиак және күкірт сутегімен әрекеттесу ... ... ... ... ... кең ... ... бос түрінде кейбір өсімдіктерде де болуы мүмкін. Тиомочевина тиолдар, бояғыштар, ... ... ... ... ... медицинада қолданылады. Фунгицидтік қасиеті бар.
Тиомочевина аз токсикалық қасиет көрсетеді. Өсімдіктердің тұқымдарын залалсыздандыру және өсу қабілеттілігін арттыру қасиеті бар. ... ... ... тұқымдардағы протеолитикалық ферментер жұмысын арттырып, соның арқасында тұқым өсуін арттыратыны ... ... ... көретініміз тау-сағыздың тұқымдары алдын ала тиомочевина ерітіндісінде өңделмеген жағдайда өспейтіні байқалады (бақылау варианты), бірақ залалсызданған ... ... ... ... ... споралары әсерінен ауруға шалдығып өліп қалды. Залалсызданған ... 10 мин 0,1% ... ... ... 23% ... ...
Экспозицияны арттырған кезде, яғни 15 мин ұсталған тұқымдар өсуі 1,3 есе артты. Сонымен, 0,1% тиомочевина ерітіндісі стимулдеуші және ... ... яғни ... ... ... қолданғанда байқалады (тиомочевинаның ұлпаға енгіштік қабілеті жоғары). Үш-төрт апта аралығында тау-сағыз тұқымдары гормонсыз Мурасиге-Скуг ортасында асептикалық ... ... ... өскіндер Мурасиге-Скуг ортасына отырғызылды, тамырлануды жақсарту мақсатында құрамына 1,5 мг/л ИСҚ қосылды. Екі апта ... соң ... ... ... ... ... ... отырғызылды. Құрамында (1:1) топырақ және вермикулит бар топыраққа отырғызылған ... ... 16. ... ... ... ... жұмыс бөлігі болып екі айлық жылыжай өсімдіктерінің экспланттарын in vitro культурасына отырғызу болды. Эксплант ретінде ... ... ... ... және ... ... Жапырақ пластинкасы және сабақтың кесілеген бөлігін 10% натрий гипохлориді ерітіндісінде 10 минут залалсызданды. Кейін жапырақ пластинкасы 5,5 мм, ал ... - 5-7 мм ... ... ... ... концентрацияда цитокинин БАП және ауксин (НСҚ, 2,4-Д, ИСҚ) В5 және МС ... ... ...
3.4 Тау-сағыз клетка культурасындағы каллусогенез процесі
Клетка культурасы- in vitro ортада өсірілген ... ... ... бір түрге жататын клетка популяциясы. Клетка культ-сы биология мен медицинада кең қолданыс алуда. Оларды мынадай проблемаларды шешуде қолданады:
* дифференцировка және ... ... ... ... орталармен клетка әсерлесуі, адаптация, қартаю, биологиялық икемділік , қатерлі трансформация т.б.
* ол вакцина, биологиялық активті заттар ... ... Тест ... ... диагностикада қолданылады.
Клетка культивирлеу - in vitro ортада жасанды жолмен эукариот және прокариот клеткалары ... ... ... ... ... ... алу. ... организмнен бөліп алудың бірнеше тәсілдері бар. Клеткалар қаннан алынуы мүмкін. Бірақ клетка культурасында өсуге тек ... ... ... ... ... ... ... сияқты ферменттермен бөлініп алынады.
Клеткаларды культивирлеу. Клеткаларды арнайы қоректік орталарда, қалыпты температурада өсіреді. Қоректік орталар рн, глюкоза ... өсу ... ... ... ... Өсу факторлары қоректік орталарда әртүрлі болады.
Клетка культивирлеудің негізі артықшылықтары- микроскоп көмегімен клеткалардың өсуін бақылау мүмкіндігі. Клеткалар өсуі ... орта ... де ... ... өсуі аз уақыт ішінде болуы мүмкін. Бұл мүмкіншіліктер микроорганизмдер өсіргенмен тең. Сонымен қатар қолданылатын ... ... саны да көп ... қажет емес.
Клетка культурасында клеткаларға биохимиялық манипуляция жүргізу, радиоактивті заттармен, улармен, гормондармен т.б. жұмыстар жүргізуге болады.
In vitro дақылданатын өсімдік ... ... ... ... табылады. Каллусты клеткалардың пайда болуы өсімдіктің тотипотентті қасиетіне байланысты. Каллусты ... өсуі үшін ... орта ... ... ... ... ... мөлшерде болу керек. Каллус ұлпалары дифференциация негізінде ... ... ... 2 мг/л НСҚ және 0,5 мг/л БАП ... бар ... үш апта ... соң ... түсті каллус түзілді және экзогенді секрет (экссудат) бөлінуіне байланысты қоректік орта да қоңырқай ... ... ... ... гематогенді және гистогенді табиғаты бар сұйық зат.
Уақыт өте келе бұндай каллустардың өсуі төмендей берді. Жаңа ... ... ... да ... ... өсуін арттырмады (Сурет 17, 18).
Экспланттарды фитогормондардың дәл сондай мөлшері бар, бірақ НСҚ орнына 2,4-Д ... ... ... ... ... әсер бермеді. Ең оптималды вариант болып құрамында төмен мөлшерде ауксин (0,1 мг/л НСҚ) және көп мөлшерде БАП (1 мг/л) бар ... ... ... 17. Бір ... тау-сағыз экспланттарынан пайда болған каллус ұлпалары
Сурет 18. Тау-сағыздың жапырақ экспланттарынан пайда болған қаллустар
Ауксиндер - индолды табиғатты фитогормондар. ... ... ... ... ... ... ... 4-хлориндолил-3-сірке қышқылы, 3- индолилсірке қышқылы, 3-индолил пропион қышқылы.
* Өсу фазасында клетка өсуіне әсер етеді;
* Камбий ... ... ... ... ... реттейді
Ол өсімдіктердің өсуіне әсер етеді. Өсімдіктерде ауксиндер көбінесе: сабақ ұшында, жаңадан өсіп келе жатқан жапырақ клеткалары, бүршікте, тұқымдарда болады. Ауксиндердің ... ... ... ... ... Ауксиндер өсімдік бойымен қозғалыста бола алады. Сонымен, ауксиндер жылжуы полярлы түрде жүзеге асады.
Ауксин тамыр ұшында ... ИСҚ ... ... ... амин ... әсер ... ИСҚ жойылуына әсер ететін фермент - ИСҚ- ... ... ... ИСҚ болуына мына факторлар әсер етеді: триптофан мөлшері, транспорт, конъюгация. ИСҚ өсімдік клетка ... ... ... ... ... байланысты. Ауксиндер фотопериодизм туғызады. Геотропизм ауксин концентрациясына байланысты [38].
Ауксиндер:
* қалемшелердің тамырлануына байланысты қолданылады. Бұл әдіс көбінесе ... ... ... ... кеңінен қолданылады;
* Өсімдіктерді жаңа қоректік ортаға ауыртырғанда ... ... ... үшін ... Партенокарпты жемістер түзілу үшін, кейбір культуралардың өсуі ... ... ... ... ... үшін ИСҚ қолданылады;
* Жоғары концентрацияда, мысалы, 2,4- ... ... (2,4-Д) ... ... ... қолданылады. 2,4-Дихлорфеноксисірке қышқылы ауксиндердің синтетикалық аналогы болып табылады. Cl2C6H3OCH2COOH
3- индолилсірке қышқылының (ИСҚ) негізгі әсері:
* ... ... ... ... ... ... ... жарықты табуына әсер етеді, яғни өсімдіктердің жоғарғы ұшының жарыққа қарай бағытталуын қамтамассыз етеді [39] (Сурет 19).
Нафтилсірке қышқылы (НСҚ) - ... ... ... ... мөлшерде клеткалардың ұзаруын және тамырдың түзілуін қоздырады. Көп мөлшерде кері әсер ... ... ... ... Метаболизм процестерін арттырады. Жемістің пісіп жетілуін арттырады [40] ... 19. ... А - ... ... - ... қышқылы
Цитокининдер өсу бүршігінің клеткаларының бөлінуін стимулдайды. Жапырақтардағы қартаю процесін әлсіретеді, тұқымдарды тыныштық күйге көшіреді
Цитокининдер- фитогормондардың 6-аминопуриндік қатарының классы. Клеткалар ... ... ... ... ... және 6-бензиламинопурином. Цитокининдер әсіресе тамырда сабақта және жапырақта синтезделеді. Көптеген физиологиялық процесстерге қатысады. Морфогенез, хлоропластардың пісіп жетілуіне қатысады, ... ... ... ... ... процестерді реттейді [41].
Цитокининдер клеткалық бөлінуді реттейді (цитокинез). Ең кең қолданылатын кинетин және 6-бензиламинопурин. Цитокининдер әсері көп ... ... ... ... ... ... бүршіктердің өсуіне әсер етеді. Цитокининдер тамыр өсуіне, қолайсыз жағдайға төзімділігін арттыруда маңызы зор. Цитокинин және ИСҚ бірігіп өсімдіктегі ... ... ... [42].
6-бензиламинопурин әсері:
* Өсімдіктердегі клетка бөлінуін стимулдайды;
* Қосалқы ... ... ... Өсімдіктердің қоректік заттарды сору қабілеттілігін арттырады;
* Көптеген өсімдіктердің жапырақ клеткаларын қартаюдан сақтайды;
* Хлоропластар ... және газ ... ... ... ... ... қолайсыз жағдайларынан сақтайды;
* Тұқым өнуін арттырады (Сурет 20).
Сурет 20. ... ... ... ... ... аз ... жағдайда морфогенді каллус түзілгені байқалды (Кесте 7).
Кесте 7
Тау- сағыз жапырақ экспланттарының каллус ... ... ... ... ... ... 2,4-Д* ... түзілу жиілігі, %
Жапырақ экспланттары (проксимальді бөлігі)
1,0
0,1
31,6+-5,07
0,5
0,1
24,0+-4,66
1,0
0,1*
9,0+-1,56
0,5
0,1*
2,96+-0,47
Қалемше
1,0
0,1
30,0+-4,96
0,5
0,1
14,6+-2,37
Сонымен, цитокинин типті әсері бар 6-БАП ... көп ... ... ... бөлігінің каллус түзу қабілетін арттырады. Жарықтың аз түсуі де ... ... ... ... Бірақ бұндай жарық эндогенді секреттердің бөлінуіне де әсер ... яғни жиі жаңа ... ... ... ... ... ... және тамыр экспланттары қоректік орта құрамында 6-бензиламинопурин, индолилсірке қышқылы, гиббереллин бар ... және Г5 ... ... ... 8, сурет 21).
Кесте 8
Тау-сағыздың жапырақ және тамыр экспланттарынан каллус түзілу жиілігі
Қоректік орта:
Г5
МС
Каллус
Регенерант
Каллус
Регенерант
Жапырақ
133
33+- 3,7
495
283+- 2,2
Тамыр
37
30+- 6,5
332
222+- 2,6
Сурет 21. МС ... ... ... ... ... ұлпалары
Гиббереллин тұқым өсуінің эффективті стимуляторы. Ол тұқымдардың "ұйқы" кезінен тез өтуге мүмкіндік береді. Гиббереллин әсерінен қор заттар жиналуы ... ... өне ... Қор ... ... ... ... белок түрінде жиналады. Гиббереллиндер крахмалдың ыдырауына әсер етіп, өсімдіктің активті ... әсер ... ... ... соң ... өнуі ...
Гиббереллиндердің өсімдіктерге физиологиялық эффекті:
* Өсімдік гүлдеуін арттырады;
* Активті дамуға әсер ... ... ... ... әсер етеді.
* Энзимдер түзілуін қоздырады;
* Жапырақ пен тұқым қартаюын тоқтатады [50].
Тау-сағыз өсімдігінің жапырақ және тамыр ұлпаларының ... ... ... ... ... ... әсер ететіні анықталды (Сурет 22)
Сурет 22. Г5 қоректік ортасында пайда болған каллус ұлпалары
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен, алынған нәтижелер өсімдік материалды ... ... егу ... ... ... ... ... белгілі болды. Лабораториялық жұмыстар нәтижесі бойынша залалсыздандыруға 0,1% сулема (10 мин) ерітіндісі және 70% этанол (30 сек.) ... ... ... ... Бұл ... заттардың комбинациясы максималды бактерицидті және фунгицидті әсері байқалып, зақымдану минималды болды. Ол өсімдік ... ... әсер ... Бұны барлық зақымданудың 19,4% жапырақ және 2,6% тамырда төмен пайызымен болғаны дәлелдейді.
Эффективті in vitro өсіруге ... ... ... мен ... орта ... әсер ... белгілі болды. Тау-сағыз өсімдігінің бір жылдық тамыр бөлігі 2 ... ... ... ... жоғары болып шықты. Тау-сағыздың екі жылдық ксеноморфты жапырақтары ... ... бола тұра in vitro ... дедиференциация процесіне қабілетсіз.
Жылыжайда вегетациялық өсіру тәжірибесінде тау-сағыз Scorzonera tau-saghyz тұқымдарының ... ... ... өсу ... ... ... ауыл ... жерлерінде үй жануарлары, құстармен желініп қалады. Бұл табиғи қалыпқа келудің көрсеткішін төмендетеді. Сондықтан тау-сағыз өсімдігінің тұқымдары және in vitro ... ... ... клондау қажет.
Сонымен қатар цитокинин типті әсері бар 6-БАП фитогормонның көп болуы ... ... ... ... түзу қабілетін арттырады. Жарықтың аз түсуі де каллусты клеткалардың пролиферациясын стимулдейді. Бірақ бұндай жарық ... ... ... де әсер ... яғни жиі жаңа ... ... ... керек.
1. Ең оптималды залалсыздандырушы агент 0,1% сулема (экспозиция уақыты 10 мин.), 70% этил ... (30 сек.) ... ... ... 70 % ... негізгі залалсыздандырушы заттың өткізгіштігін арттырып және беттік керілуін ...
2. ... in vitro ... ... ... жағдайы мен қоректік орта құрамы әсер етеді. Тау-сағыз өсімдігінің бір жылдық тамыр ұлпалары екі жылдық тамырларға қарағанда морфогенезге бейім ... ... екі ... ксеноморфты жапырақтары жоғары дифференциалданған бола тұра in vitro жағдайда дедиференциация процесіне ... ... ... in vitro ... жоғарылату үшін алдымен тұқымдарды стратификациялап, 0,1% тиомочевина ертіндісінде 10 минут ... ... ... және ... өңделген тұқымдар Мурасиге- Скуг ортасынан жақсы өнген өскіндер алынды.
4. Жапырақ және тамыр экспланттарында каллусогенез ... жүру үшін 1 мг/л БАП, 0,1 мг/л НСҚ, 0,1 мг/л 2,4-Д ... бар ... Скуг ... ... оптималды болып табылады.
5. Мурасиге-Скуг қоректік ортаның минералды құрамы Гамборга В5 минералды құрамына қарағанда тау-сағыздың экспланттарын өсіру және клондау үшін ... ... ... ... ТІЗІМІ
* Павлов Н.В. Растительные ресурсы Южного Казахстана. - М., 1994. - С. ... ... С.Ю., ... Г.Г. Скорцонера тау-сагыз // Трест Каучуконос ВСНХ СССР. - 1930.- №4. - С. 18-22.
* ... С.Ю., ... Г.Г. ... каучуконос Казахстана - Scorzonera tau-saghyz Lipschits et Bosse // М. Тр. Всес. инст. кауч. и гуттап. - 1931.- ... С. ... ... П.В., ... Е.Г. О ... размножения орхидных умеренной зоны в культуре in vitro // Бюл. Главного ... ... - М., 2000.- С. 125-131.
* ... Р.Г. ... ... в сельскохозяйственной науке и практике. Основы сельскохозяйственной биотехнологии. - М., 1999. - С. 154-235.
* ... П.В., ... С.Г. ... - М., 1942.- ... ... ... ... - Алматы, 1977. 1 том. - С. 375.
* Paterson- Jones, ... V.V., ... V.D. Cornish ... - New York, 2001. -P. ... ... Б.А. ... и каучуконосы.- M.,1996. 1 том.- С. 234.
* Катаева Н. В., Бутенко Р. Г. ... ... ... - М., 1983.- С. ... Бутенко Р. Г. Биология культивируемых клеток высших растений in vitro и биотехнологии на их ... ... - ... ... 1999.- С.159.
* Мурсалиева В.К., Мухамбетжанов С.К., Нам С.В., Рахимбаев И.Р. ... ... роз. ... ... по ... и проведению работ.- Алматы, 2011. - 64 с.
* ... А.Б., ... С. ... ... для ... ... от ... и его практическое применение.- Киев, 1986. III-IV том.- С. 40-42.
* Калинин Ф.Л., Сарнацкая В.В., Полищук В.Е. Методы культуры ... в ... и ... ... - ... ... ... 1980. - С.487.
* Эскью, Р.К., Эдвардс Г.С. Процесс ... ... от ... растений. - США, 1997 . - С.35
* Jung- Hwan Lee, Yoon Eui-Soo, Jung Su-Jin, Bae Ki-Hwa6 Seo ... Choi ... Plant ... and Effect of Auxin and Cytokinin on Adventitiouns Shoot Formation from Seeding Explant of ... ... // Korean Jurnal Plant ... - 2002.- Vol. 29.- № 2.-P. 111-115.
* Jeong Kim, Stephen B. Ryu1, Yeon Sig Kwak and Hunseung Kang. A novel cDNA from ... ... Gray enhances the rubber ... activity in vitro // Journal of ... Botany. ... 55.- № 396.-P. 377-385.
* Soo Kyung Oh, Hunseung Kang, Dong Ho Shin, Jaemo Yang, Keng-See Chow, Hoong Yeet Yeang, Birgit Wagner, Heimo ... and ... Han. ... Characterization, and Functional Analysis of a Novel cDNA Clone Encoding a Small Rubber Particle Protein from Hevea ... // The journal of ... ... ... 274.- № 24.- P. 17132 - 17138.
* Omo-Ikerodah E. E. , Omokhafe K. O., Akpobome F. A. and Mokwunye M. U. Review. An overview of the ... of natural rubber (Hevea ... ... for the ... of valuable proteins // African Journal of ... 2009. - Vol. 8 (25).- P. ... Jan B. van Beilen and Yves Poirier. Production of renewable polymers from crop plants // The Plant ... 2008.- Vol. 54.- Р. 684 - ... ... Р.Г. ... ... органов и физиология морфогенеза растений. - М., 1998. - С. ... Sanadze, Jones ... ... - USA, 2006.- С. ... Макогон В.Н. Проблемы натурального каучука в СССР. - Москва, 1978. - С. 127-170.
* ... И.Ю., ... М.А., ... А.Х., ... ... ... в ... плодовых и ягодных культур / Ускорение размножения посадочного материала плодово-ягодных культур с использованием биотехнологических ... - ... 2005.- С. ... ... И.Ю., ... З.Р., ... Т.Т., Успанова Г.К., Чуканова Н.И. Микроклональное размножение малины, как метод сохранения биоразнообразия ... в ... // ... II ... научно-практ. конф. . - Волгоград, 2008. - С. 186-190.
* ... С.Г., ... ... Л.В. ... микроразмножение и оздоровление сортов и подвоев яблони. Научные ... в ... ... и ... ... 2000. - С. ... Волкова Н.К. Сад и ягодник.- Алматы, 1998. - ... ... F. ... of an in vitro rooting bioassay using juvenile phase stem cuttings of Persea ... Mill // J. Hort. Sci. - 2008. - Vol. 63. - № 2. - P. ... ... И.Ю., ... О.В. Клональное микроразмножение вишни и сливы // Ускорение размножения ... ... ... ... с использованием биотехнологических методов. - Москва, 2005. -С. 14-21.
* ... Н.В., ... З.Р. ... и ... ... ... ... in vitro после хранения в жидком азоте // ... ... ... Безопасности Казахстана: международная конф., посвященная 80-летию академика И.О. Байтулина. - ... 2008. - С. ... О. Я. ... ... ... -- М.: ... ... 1990. -- 751 с.
* Stratification (botany). Backyardagora. Accessed ... 1, ... Dan, Meyer. "Growing ... Trees From Seed". ... of ... College of Agricultural and Life Sciences. Retrieved 2008-07-01.
* "Germination of Tree Seed". University of Iowa Extension. Retrieved 2008-07-01.
* "Growing ... ... of ... Monarch Lab.
* Paal, T. "Dependency of Lingonberry Seed Germinating Ability on Seed Age and Storage Method". ... Society for ... ... ... Behzad; Samal Yeghaneh (2008). . Phosphorus, Sulfur, and Silicon and the Related Elements 183 (9): ... ... А.Л. ... ... в ... // ... ... и техники. Серия Растениеводство-1983.
* Жукова П.С. Гербициды и стимуляторы роста в овощеводстве. Минск, 1976.
* Калинин Ф.Л., Мережинский Ю.Г. ... ... ... (Биохимия действие и применение). Киев, 1965
* Применение регуляторов ... в ... / Под ред. и с ... М.Т. ... - М.: ... иностранной литературы, 1985 г.
* Ракитин. Ю.В. Ростовые вещества и их ... в ... - М., 1948 ... "Вредные вещества в промышленности: Справочник для химиков, инженеров и врачей". - 7-е изд., Т.2. - Л.: Химия, 1976. - С. ... ... ... ... ... ... ... Справочник". - Л.: Химия, 1990. - С. 127-129
* Mackay D., Shiu W.Y., Ma K.-C., Lee S.C. ... of ... ... and ... Fate for Organic ... - 2ed, Vol.3. - CRC Press, 2006. - С. ... Mackay D., Shiu W.Y., Ma K.-C., Lee S.C. ... of Physical-Chemical Properties and Enviromental Fate for Organic Chemacals". - 2ed, Vol.4. - CRC Press, 2006. - С. ... ... S.H., Yan H. ... of aqueous ... data". - CRC Press, 2003. - С. 450-451
* ... Ю.С., ... А.А. ... ... загрязнений природной среды". - СПб.: Наука, 2004. - С. 549
* ... Н.Н. ... ... ... и применение". - М.: Химия, 1987. - С. ... ... Н.Н., ... К.В., ... Т.Н. "Химические средства защиты растений (пестициды)". - М.: Химия, 1980. - С. 44
* J.J. Kieber (2002): Tribute to Folke Skoog: Recent advances in our ... of ... biology. Journal of Plant Growth ... 21, 1-2. ... Chen, C. et al. 1985. ... of ... Biosynthetic Sites in Pea Plants and Carrot Roots. Plant ... ... Mok, DWS and Mok, MC. 2001. ... ... and action. Annual Review of Plant ... and Plant ... Biology 52: 89-118
* Sakakibara, H. 2006. Cytokinins: Activity, Biosynthesis, and Translocation. Annual Review of Plant Biology 57: 431 -- ... Kieber JJ (2002 ... In CR ... EM Meyerowitz, eds, [www.aspb.org/publications/arabidopsis/ The Arabidopsis Book]. American Society of Plant Biologists, Rockville, MD, doi: ... Eva L. Decker, Wolfgang Frank, Eric ... Ralf Reski (2006): Moss systems biology en route: ... in ... ... Plant Biology 8, 397 -- 406 [2]
* Ildoo Hwang, Hitoshi Sakakibara (2006) Cytokinin biosynthesis and ... ... ... 126 (4), 528 -- ... Kaori ... Miho ... Tatsuo Kakimoto (2004) Expression of cytokinin biosynthetic isopentenyltransferase genes in Arabidopsis: tissue specificity and ... by auxin, ... and nitrate The Plant Journal 37 (1), 128 -- ... ... сақтық шаралар
* Қауіпті заттармен тәжірибені өқытушының рұқсатымен жүргізеді.
* Тартпа шкафта жұмыс істегенде оның ... ... ... ... көтеріп, жұмыс біткенде жауып қою керек.
* Тәжірибені кір ыдыста жасауға тиым ... ... ... ... иод, азот қышқылы, т.б. ұшқыш заттар бөліне жүретін жұмыстарды тартпа шкафта жүргізу керек.
* ... және ... бір ... ... ... ... қызметкерлеріне ғана рұқсат беріледі.
* Химиялық ыдыстан су ішуге болмайды.
* Егер оталғыш сұйықтықтар немесе заттар жанса, спирт шамы тез ... ... ... ... ... ... ... басқа жерге әкетілуі тиіс, жанған сұйықты асбест, жай көрпемен жабады, ... ... сулы ... ... сумен өшіреді.
* Киім жанса, көрпеге орап өшіру ... еш ... ... болмайды.
* Электр сымы жанса, тез электр тоғын өшіріп, ... ... (құм, су, ... ... ... ... Ашық жалынмен жұмыс істегенде оталғыш сұйықтары бар ... 1 м ... қою ... Оңай от ... ... (оос- ... спирт, эфир) бір ыдыстан екінші ыдысқа құйғанда ашық жалыннан 3м қашықтықта болу ... ... азот ... ... ... органикалық заттармен жанасқанда (скипидар, эфир майы, майлы қағаз, ағаш үгіндісі, ескі шүберектер, қиқымдар, т.б.) ... ... ... ... ... ... ... оқшауланған болуы керек.
* Оталғыш немесе қопарылғыш заттардың қалдықтарын раковинаға ... ... ... ... ... ... этикеткасын жазып қояды.
* Газ шыққанын тексеру үшін сабын ерітіндісі қолданылады.
* Бөлінетін ... ... ... ... ... ... Реактивтерді құйғанда шашырындысы бетке, киімге тимеу үшін ыдысты ... ... ... ... ... ... өзіңе немесе қасыңдағы жолдастарыңа қаратуға болмайды.
ТҮЙІН
Тау-сағыз өсімдігінің жапырақ және тамыр эксплантарының залалсыздандыру әдісін жетілдіру және ... ... ... ... алу туралы талқыланған. Зерттелген залалсыздандыратын агенттердің арасында ең тиімді 0,1% ... және 70 % ... ... ... ... ... тау-сағыз өсімдіктерін in vitro культураға енгізу және ... ... үшін 2,4-Д, ... БАП, ИСҚ ... ... концентрациялары бар Мурасиге-Скуг (МС) және Гамборга-Эвелега В5 (В5) ... ... ... 0,1% ... алдын ала өндеу және стратификациядан кейін төмен өну қабілеті бар тұқымдарынан тау-сағыздың асептикалық өскіндері ... және ... ... ... стерилизации листовых и корневых эксплантов тау-сагыза и получена культура соматических клеток тау-сагыза. Выявлено, что наиболее эффективным стерилизующим веществом является 0,1% ... ... в ... с 70% ... Для ... в культуру дикорастущих форм тау-сагыза и индукции каллусогенеза использованы модифицированные питательные среды Мурасиге-Скуга (МС) и Гамборга-Эвелега В5 (В5) с ... ... ... 2,4-Д, ... БАП и ИУК. Из ... имеющих низкую всхожесть после предварительной стратифицикации и обработки 0,1% раствором ... ... и ... ... ... тау-сагыза.
SUMMARY
It was optimized the regime of sterilization leaf and root explants of ... The apply 0.1% sulema ... and 70% ethanol was optimal for ... of ... ... For ... wild types of tau-sagyz plants in vitro culture and for ... callus ... in vitro were used ... (MS) and ... B5 (B5) medium with ... concentrations of phytohormones 2.4-D, kinetin, BAP and IAA. After treatment by 0.1% thiourea acid and stratification have been received and cloned the ... ... obtained from seeds, having low ability to growth.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тау-сағыз (Scorzonera tau-saghyz) өсімдігінің биологиялық ерекшеліктері. Культивирленетін өсімдік клеткаларынан каучукты(изопреноид) бөліп алу әдістері14 бет
Chenopodiaceae Vent тұқымдасының Climacoptera B. туысы C.lanata өсімдігінің түрінің морфологиялық және анатомиялық ерекшеліктері31 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
Әртүрлі аймақтарда өсетін топинамбур өсімдігінің (жапырағы, сабағы, жемісі) құрамындағы белоктар мен аминқышқылдарының таралу заңдылықтарын анықтау69 бет
"Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс."3 бет
"Дәннің құрылымы мен оның анатомиялық бөліктерінің микроқұрылымының технологиялық маңызы"9 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
Altheae officinalis L (Дәрілік жалбызтікен) өсімдігі вегетативитік мүшелерінің онтоморфозгенезі38 бет
Lamiaceae тұқымдасының құнды дәрілік түрі25 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь