Атмосфералық жауын–шашындар

Кіріспе 3
1. Әдебиетке шолу 5
1.1 Жауын.шашын 5
1.2 Жел 15
1.3 Температура 18
2. Станциялардың физико.географиялық сипаттамалары 22
2.1 Бақанас станциясы 22
2.2 Үлкен Алматы көлі станциясы 22
2.3 Верхний Горельник станциясы 23
2.4 Мыңжылқы станциясы 23
2.5 Талдықорған станциясы 24
3. Жазық және таулы станциялардағы метеожағдайлардың салыстырмалы сипаттамасы 25
Қорытынды 31
Пайдалынған әдебиеттер тізімі 35
Атмосфералық жауын–шашындар деп жер бетіне атмосферадағы бұлттардан жауатын су тамшылары (жаңбыр) мен мұз кристалдарын (қар, бұршақ) айтады. Метеорологияда жауын мөлшерін миллиметр су қабатымен (мм) өлшейді. Ауданы 1 м2 беткейге жауған 1 мм су қабатының салмағы 1 кг-ға тең. Қатты күйдегі жауын–шашындар ерітіліп барып өлшенеді. Жауын–шашынның екінші маңызды сипаттамасы – оның қарқындылығы, яғни бірлік уақыт аралығында жауған жауын мөлшері мм/мин. Жауын–шашын қарқындылығына байланысты саябыр, орташа және қарқынды болып бөлінеді.
Арнайы интерполяция әдісі бойынша жер–шарындағы станциядағы мәліметті анықтауға болады. Бір жағынан станциялардың орналасу тығыздығының жеткіліксіз болуынан қиындықтар тууы мүмкін. Көбінде мәлімет аз жағдайда болжау мәні жоғары болады.
Даладағы айлық жауынның статистикалық структура анализі көрсеткендей, тегіс жерлердегі станция аралықтарындағы ара қашықтық 50 км болғанда, оптимальді интерполяция айлық көрсетілімнің 20 % құрайды. Жауын–шашынды өлшеу плювиограф және осадкамер бойынша тек 200–500 см3 аймақта қана өлшеніледі. Ол көрсетілімдер ауданы одан да жоғары аймақтар көррсеткіштері болып табылады. Білуіміз бойынша бақылау пунктінен 25 км аралықта берілген норма бойынша интенсивтілігі асып кетуі мүмкңн. Ал таулы аудандар үшін станция арасы 25 км ден асса да интерполяция нормада асып кетуі мүмкін. Осыдан Қазақстандағы барлық таулы аймақтардағы станцияларды алсақ, керекті дәлдік кеңістіктегі дәлдік жеткілікті болмайды. Бұл онда болжанылатын өлшем айлық жауынның таралуы кеңістік бойынша біркелкі емес. Басқа сөзбен айтсақ, яғни жауынның үлкен көлемде өзгермешілігінің себебі, болжанылатын өлшем қашықтық бойынша емес, нақты мән бойынша. Осыған байланысты жағдайдың бірнеше түрлері бар, негізгі оптимальді түрі ол кеңістік бойынша жауынның орташа таралуы. Ол үшін республика аймағын керекті аудандарға бөлу қажет, сол бойынша станциялардан алынған мәліметтер бойынша жауынның болжамдар жасау қажет, мысалғы М.И. Юдиннің бастауы бойынша жауынды болжау.
Жел деп ауаның жер бетімен салыстырмалы түрде горизонтальді қозғалысын айтады. Жел атмосфераның әр жерінде қысымның біркелкі болуынан туады. Қысым вертикальді да, горизонтальді да бағытта өзгермелі келетіндіктен, ауа жерге қарай белгілі бір бұрышпен көлбеу қозғалады. Ол бұрыш өте кіші болғандықтан жел деп ауа қозғалысының тек горизонтальді құраушысын есептейді.
1) Байшоланов С.С., Кожахметов П.Ж. Жалпы метеорология. – Алматы: Қазақ университеті, 2005. – 176 б.
2) Хромов С.П. Метеорология и климатология для географических факультетов. – Л.: Гидрометеоиздат, 1983. – 224 б.
3) Матвеев Л.Т. Курс общей метеорологии. – Л.: Гидрометеоиздат, 1976. – 473 – 475 б.
4) Байшоланов С.С. Метеорология және климатология. – Алматы: Қазақ университеті, 2000. – 232 б.
5) Хромов С.П., Петросянц М.А. Метеорология и климатология. – М.: Издательство Московского Университета, 1994. – 520 б.
6) Кобышев.Н.В., Костин С.И., Струнников Э.А. Климатология. – Л.: Гидрометеоиздат, 1980. – 87 б.
7) Утешев А. С. Климат Казахстана. Очерки по физической географии Казахстана. // Труды КазССР. – Алматы: 1952. – 387 б.
8) Чичасов Г.Н. О прогнозе месячных сумм в Казахстане. // Труды КазНИИ, 1985. – Вып. 92. – Б. 51 – 59.
9) Ковынева Н.П. Закономерности изменений атмосферных осадков над отдельными районами северного полушария. // Труды КазНИИ, 1985. – Б. 67 – 71.
10) Мамонтов Н. В. Статические исследования по осадком земного шара. – М.: Гидрометеоиздат, 1984. – Б.118 – 153.
11) Швер Ц.А. Годовая амплитуда атмосферных осадков на территории СССР. // Труды ГГО, 1976. –Вып. 294. – Б. 175 – 182.
12) Ахметова Г.С. Некоторые особенности повторяемости числа дней с осадками по территории Казахстан. // Труды Гидрометцентра СССР, 1983. – Вып. 257. – Б. 66 – 76.
13) Долгих С.А. Об изменении климата Казахстана. // Гидрология и экология: – 2005. –Вып. 4. – Б. 6 – 23.
14) Турулина Г.К. О прогнозе суммы осадков на 5 дней в Казахстане на основе комплексного-гидродинамического-статического метода. // Труды КазНИИ, 1984. – В. 86. – Б. 6 – 23.
15) Груза Г.В., Ранькова Э.Я., Семенюк Е.А. Крупномасштабное аномалии атмосферных осадков в Евразии и их климатическая изменчивость. // Труды Гидрометцентра СССР, 1987. – Bып. 294. – Б. 35 – 51.
16) Дроздов О.А, Григорьева А.С Многолетние циклические колебания атмосферных осадков на территории СССР. Л.: Гидрометеоиздат, 1971. – Б. 83 – 87.
17) Андрусенко К.А. О распределении аномалий месячных сумм осадков в Казахстане при различных типах атмосферных процессов. // Труды КазНИИ, 1985. – Вып.92. – Б. 67 – 71.
18) Шишков В.Г. Исследование значительных аномалий дефицита и избытка месячного количества осадков. // Труды Гидрометцентра СССР, 1977. – Вып. 257. – Б. 66 – 76.
19) Ахметова Г.С. Некоторые особенности повторяемости числа дней с осадками по территории Казахстана. // Труды Гидрометцентра СССР, 1983. – Вып. 257. – Б. 66 – 76.
20) Климатологический справочник СССР по Казахская ССР. Физико – Географическое описание метеорологических станций и постов. – Алматы: 1968. –Вып. 18 – 54 б.
21) Байшоланов С.С., Қожахметов П.Ж Жалпы метеорология. 1–бөлім. Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2005. – 102 б.
22) Утешов А.С., Климат Казахстана. – Л .: Гидрометеоиздат, 1956. – 189 б.
23) Будыко М.И., Срвременное изменение климата. – Л.: Гидрометеоиздат, 1977. – 46 б.
24) Винников К.Я., Эмпирический анализ СО2 на современные изменения среднегодовой приземной температуры воздуха северного полушария. // Метеорология и гидрология, 1981. – Вып. 11. – Б. 30 – 43.
25) Груза Г.В., Об изменчивости температуры и циркуляционного режимов атмосферы Северного полушария. // Метеорология и гидрология, 1982. – Вып. 3. – Б. 8 – 20.
26) Мелешко В.П., Антропогенные изменения климата в 21 веке в Северной Евразии. // Метеорология и гидрология, 2004. – Вып. 7. – Б. 5 – 26.
27) Хромов С.П., Петросянц М.А. Метеорология и климатология. – М.: Издательство Московского Университета, 1994. – 520 б.
28) Матвеев Л.Т., Физика атмосферы. – Л.: Гидрометеоиздат, 1984. – 738 б.
29) Научно–прикладной справочник по климату СССР. Сер. 3: Многолетние данные. – Вып. 18. Казахская СССР. Книга 1. – Л.: Гидрометеоиздат. 1989. – 514 б.
30) Байшоланов С.С., Қожахметов П.Ж., Жалпы метеорология. 1–бөлім. Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2005. – 187 б.
31) Будыко М.И., Современное изменение климата.– Л: Гидрометеоиздат, 1977. – 46 б.
32) Тихонова Е.А., О степени аномальности температурных полей летом в Казахстане. // КазНИГМИ еңбектері. 1987. – Вып. 96. – Б. 43 – 74.
        
        Мазмұны
Кіріспе
3
1. Әдебиетке шолу
5
1.1 Жауын - шашын
5
1.2 Жел
15
1.3 Температура
18
2. Станциялардың физико - ... ... ... ... Үлкен Алматы көлі станциясы
22
2.3 Верхний Горельник станциясы
23
2.4 Мыңжылқы станциясы
23
2.5 Талдықорған станциясы
24
3. Жазық және таулы станциялардағы ... ... ... ... ... жауын - шашындар деп жер бетіне атмосферадағы бұлттардан жауатын су тамшылары (жаңбыр) мен мұз ... (қар, ... ... ... ... мөлшерін миллиметр су қабатымен (мм) өлшейді. Ауданы 1 м2 беткейге жауған 1 мм су қабатының салмағы 1 кг-ға тең. Қатты ... ... - ... ... барып өлшенеді. Жауын - шашынның екінші маңызды сипаттамасы - оның қарқындылығы, яғни бірлік уақыт аралығында жауған жауын ... ... ... - ... ... ... саябыр, орташа және қарқынды болып бөлінеді.
Арнайы интерполяция әдісі бойынша жер - шарындағы станциядағы мәліметті анықтауға болады. Бір жағынан станциялардың ... ... ... ... қиындықтар тууы мүмкін. Көбінде мәлімет аз жағдайда болжау мәні жоғары болады.
Даладағы айлық жауынның статистикалық ... ... ... ... жерлердегі станция аралықтарындағы ара қашықтық 50 км болғанда, оптимальді интерполяция айлық ... 20 % ... ... - ... өлшеу плювиограф және осадкамер бойынша тек 200 - 500 см3 аймақта қана өлшеніледі. Ол көрсетілімдер ауданы одан да жоғары ... ... ... табылады. Білуіміз бойынша бақылау пунктінен 25 км аралықта берілген норма бойынша интенсивтілігі асып кетуі мүмкңн. Ал таулы аудандар үшін ... ... 25 км ден асса да ... ... асып ... ... ... Қазақстандағы барлық таулы аймақтардағы станцияларды алсақ, керекті дәлдік кеңістіктегі дәлдік жеткілікті болмайды. Бұл онда ... ... ... жауынның таралуы кеңістік бойынша біркелкі емес. Басқа сөзбен айтсақ, яғни жауынның үлкен көлемде өзгермешілігінің ... ... ... ... бойынша емес, нақты мән бойынша. Осыған байланысты жағдайдың бірнеше түрлері бар, негізгі оптимальді түрі ол ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... керекті аудандарға бөлу қажет, сол бойынша станциялардан ... ... ... ... ... жасау қажет, мысалғы М.И. Юдиннің бастауы бойынша жауынды болжау.
Жел деп ауаның жер бетімен салыстырмалы ... ... ... айтады. Жел атмосфераның әр жерінде қысымның біркелкі болуынан туады. Қысым ... да, ... да ... ... ... ауа жерге қарай белгілі бір бұрышпен көлбеу қозғалады. Ол ... өте кіші ... жел деп ауа ... тек ... ... есептейді.
Жел жылдамдығымен және бағытымен сипатталады. Желдің бағыты ретінде көкжиектің жел соғып тұрған жағы (ауа келіп тұрған жақ) есептелінеді. ... жел ... ... ... ... оның ... - ... болып саналады. Метеорологияда желдің бағыты румбамен - горизонттың 16 нүктесі немесе азимутпен (градустық бұрыш) белгіленеді. ... ... ... бастап шығысқа қарай есептелінеді, солтүстік бағыт 0 0, шығыс - 90 0, ... - 180 0, ... - 270 0 ... ... кеңістіктік таралуы негізінен радиациялық факторлар мен жер бедері ерекшеліктерімен анықталады. Жылу ... тән ... ... - жыл ... және тәулік ішінде температура тербелісінің үлкен болуы.
Ауа температурасының кеңістіктік таралуы негізінен радиациялық факторлар мен жер ... ... ... Жылу ... тән жалпы ерекшелік - жыл ішінде және тәулік ішінде температура тербелісінің үлкен болуы.
Ауа температурасының режимінің негізгі көрсеткіші ... оның ... ... оның тербелісі, ең жылы және ең салқын ... ... ... температурасының айырмашылығы болып табылады. Сәйкес келетін мәлімет климаттың континентал деңгейін сипаттайды.
Ауа температурасының режимі жергілікті жердің ... және ... ... ... ... ... және ... температура айырмашылығы тауда және жаздық жерлерде бірдей болмайды. Бұны Іле Алатауының солтүстік бөлігінен жақсы көруге болады.
1. Әдебиеттерге шолу
+ ... - ... ... - ... деп жер бетіне атмосферадағы бұлттардан жауатын су тамшылары (жаңбыр) мен мұз кристалдарын (қар, ... ... ... ... мөлшерін миллиметр су қабатымен (мм) өлшейді. Ауданы 1 м2 беткейге жауған 1 мм су ... ... 1 ... тең. ... күйдегі жауын-шашындар ерітіліп барып өлшенеді. Жауын - шашынның екінші маңызды сипаттамасы - оның ... яғни ... ... аралығында жауған жауын мөлшері мм/мин. Жауын - шашын қарқындылығына байланысты саябыр, орташа және қарқынды болып бөлінеді.
Синоптикалық пайда болу ... ... ... ... және шептік болып екіге бөлінеді.
Массаіші жауын - шашындар біртекті ауа массалары ... ... ... ... ... жылы ауа ... ... (St) бұлттардан сіркіреуік, қалың қатпарлы - будақ (Sc) бұлтынан кейде саябыр ақ жауын жаууы мүмкін. Тұрақсыз стратификациялы салқын ауа массасы ... ... ... ... ... - ... атмосфералық шептердің өтуімен байланысты. Жылы шепке ақ ... ... ... ... ... нөсерлеп бастап, ақ жауынға ұласады [1].
Физикалық жағдайына байланысты жауындар үшке бөлінеді:
* Қатпарлы жаңбырлы және биік қатпарлы бұлттарынан ... Олар ... ... болады, олардан ақ жауын-шашын жауады. Бұл жауындар орта интенсивті болып келеді. Олар үлкен ... және ұзақ ... ... Көп ... ... ақ ... жауады.
* Будақ - жауын бұлттарынан жауады, олар ... ... олар ... ... аз уақытқа жауады. Олардан нөсер жауын - шашындар жауады. Суық ауа массасы ... жылы ... өтіп ... ... кейде бірнеше минутқа ғана созылады. Жазда кейде егер бұлт үлкен аумақты алып жатса, онда жауын ... ... ... ... ... ... ... алғанда шамамен сол бұлттан жауған жауын мөлшері 20 км2 ... ... ... қарқындылығы өте өзгермелі болып келеді. Мысалы бір бұлттан жауған жауын сол орынмен ... 1 - 2 км ... оның мәні 50 мм ... өзгереді.
* Будақ және ақ жауындардан басқа тағы бір түрі сіркіреуік жауындары жауады. Бұл массаіші жауындары болып табылады, олар қатпарлы және ... - ... ... ... жылы және ... ауа ... жауады. Бұл бұлттардың вертикальді таралуы үлкен емес болғандықтан жылы кездерде жауындар тек тамшылардың бірігуінен ғана пайда болады. Түсетін сұйық ... ... ол өте ... тамшылардан тұрады. Қысқы кездері температура төмен болған ... ... ... кристалл болуы мүмкін. Сонда сіркіреуікпен бірге майда қарлар түсуі мүмкін, ... қар ... деп ... ... ... ... анықталады:
Сіркіреуік - біртекті жауындар, өте ұсақ ... ... ... ... 0,25 мм кіші ... және олар бір ... жүрмей, тек ауада қалқып жүрген секілді көрінеді. Сіркіреуік қатпарлы (St) және қатпарлы ... (Sc) ... ... тағы ... ... ... болады. Сіркіреуіктің мөлшері 0,25 мм/сағ аспайды, ал қарқындылығы 0,3 м/с аз болады. ... - ... сулы ... оның ... ... 0,25 мм ... ... жүргізгенде радиустары 2,5 - 3,2 мм тамшылар кездеспейді, олар бір біріне қосылып ауада, ... ... ... ...
Қар - кристалл түріндегі қатты жауындар. Қарлар әр түрлі формада кездеседі. Көп ... ине ... ... және ... ... Одан да басқа қарлардың күрделенген түрлері кездеседі: ине жұлдыздары; пластинка жұлдыздары; ... ... ... бағандар пластинкалармен біріккен. Одан да басқа тағы 12 ... ... - ол ... немесе қатқан қардан тұратын жауын. Ол жаңбырдың немесе қардың еруінен пайда болады. Оның көлемі 7,5 мм дейін ... Оның ... ... байланысты қар жармасы және мұзды жармасы болып бөлінеді.
Бұршақ - шар тәріздес болып келген мұз. Оның радиусы шамамен 1 ... 25 ... ... ... ... ... ... болып келеді. Оның ортасында ядро бар, ол ақ дәнге ұқсас болады. Ядроны мөлдір мұз ... ... ... - ... ... Аспандағы салқындаған су тамшыларымен және мұз жармаларының қатуынан ... ... Өте ... ... ... ... қатуынан пайда болады [3].
Физикалық құрылу жағдайына және жауу ... ... ... сіркіреуік, ақ жауын және нөсер болып бөлінеді.
* Сіркіреуік-жауын кіші ... 0,05 - 0,5 мм ... ... қар ... ... ... саябырлы болады. Олар қатпарлы (St) және кейде қатпарлы - будақ (Sc) бұлттарынан жауады;
* Ақ жауынның қарқындылығы орташа, ұзақ уақыт ... ... ... Ақ ... көбіне шептік бұлттар жүйесіндегі қатпарлы - жаңбыр және қыста биік-қатпарлы, кейде қатпарлы-будақ ... ... ... ... ... өте күшті (1 мм/минуттан жоғары) болады және қысқа уақытта, ... ... ... ... ... будақ-жаңбыр бұлтынан жауады. Жазда кейде бұршақ араласып жауады, күн күркірейді. Қыстың күні ірі қар үлпегінен тұратын қалың жауған қарды нөсерлі деп ... ... бұлт ... ... ... себептермен іріленіп, салмақтары өсіп, ауаның жоғары бағытталған қозғалысы оларды қалқытып ұстап тұра алмайтын болса, онда ол ... ... ... ... конденсациялык, сублимациялық және каогуляциялық жолдармен іріленеді. Тамшылар жауын болып түсетін размерге дейін конденсациялық жолмен ірілене ... ... ... тек ... ... ... ... Конденсация нәтижесінде тамшы үстіне су косылып размері 0,1 мм-ге дейін жылдам өседі, ал одан ірі тамшылар пайда болу үшін өте ұзақ ... ... ... және ірі ... үстінде қанығу қысымы әртүрлі болатындықтан размерлері әртүрлі тамшылардан тұратын бұлттарда конденсациялык ірілену процесі қарқындырақ жүреді. Майда тамшы ... ... су ... ... ... ірі ... ... үлкенірек болады. Су буының белгілі бір нақты парциальді қысымы ... кіші ... үшін ... ауа ... ал ipj ... үшін ... кеткен болып шығады. Сондықтан майда тамшы буланады да, су буы ірі тамшы ұстіне конденсацияланып қонады, яғни су кіші ... ірі ... ... ... ... ... ... сублимациялық және коагуляциялық жолдармен іріленеді.
Коагуляциялық ірілену - тамшылардың бір-біріне қосылуы арқасында іріленуі. Оның гравитациялық, турбуленттік, броундық және электростатикалық ... ... ... Гравитациялық каогуляция - ауырлық күші алқабында әртүрлі жылдамдықпен құлайтын әртүрлі размерлі тамшылардың бір-бірімен ... ... ... каогуляция - ауадағы турбуленттік қозғалыстар арқасында тамшылардың бір - бірімен соқтығысып бірігуі. Броундық ... - ... - ... (броундық) қозғалыстар арқасында тамшылардың бірігуі. Электростатикалық каогуляция - қарсы таңбалы зарядталған ... бір - ... ... ... Бұлардың жауын құру үшін маңыздылары алғашқы екі түрі болып табылады. Каогуляциялық ... ... ... пен ... ... ... жауындар жауады.
Мол жауын жауу үшін бұлттар аралас болуы керек, яғни бұлт ... ... ... мен мұз ... тұруы тиіс. Мысалы, биік қатпарлы, қатпарлы-жаңбыр және будақ-жаңбыр ... ... ... ... мен мұз ... ... қанығу қысымдарының айырмашылығы үлкенірек болатындықтан су буының тамшыдан ... ... ... ... яғни ... ... сублимациялық ірілену орын алады. Тамшы үстіндегі ауадағы су буының қанығу қысымы мұз кристалы үстіндегіден ... ... Су ... ... бір ... ... кезінде тамшы үшін ондай ауа қанықпаған, ал мұз кристалы үшін қанығып кеткен болып ... ... ... ... мұз ... ... Тамшыдан кристалға судың тасымалдану жылдамдығы минус 12 °С-та ең ... ... ... ... ондай температурада қанығу қысымдарының айырмашьшығы максимальді болады.
Егер бұлттың ішінде немесе оның ... ауа ... ... ... ... қатты жауын (қар), оң таңбалы болса мұз кристалдары еріп сұйық жауын (жаңбыр) жауады.
Жауындардың тәуліктік жүрісі ... ... ... ... да ... ... ... Құрлықта жауындардың тәуліктік жүрісінің екі түрін ажыратылады, олар - ... және ... ... ... тәуліктік негізгі максимумы күннің екінші жартысында байқалады және әлсіз қосымша максимум азанғы уақытта. Негізгі минимум түн жарымынан кейін, ал ... ... ... ... жартысына дейін. Негізгі максимум - күндізгі конвекцияның ... ... ... - ... ... ... ... байланысты. Жазда негізгі максимум қысқы максимумға қарағанда азырақ, ол конвекцияның жылдық жүрісімен ... ... ... ... бұл түр тропиктік аумақтарға тән, себебі мұнда күндізгі конвекция дамуы тез ... ал ... ... ... ... ... түрінде жауынның жалғыз максимумы түнде және таңертең, ал минимумы - түс ... ... ... Бұл ... ... жүрісі қысқа қарағанда жазда жақсырақ. Кей жағажайларда бұл түр жазда күндізгі уақыттарда аз бұлттылығымен және ... ... ... Оның себебі теңізден ауаның ыстық құрлыққа енуі күндізгі уақыттарда салыстырмалы ылғалдылық төмендеп және ... ... ... Ары ... ... ... бұлттар мен жауындар артып, осыдан тұрақсыздық стратификация артады.
Кей аймақтарда жауынның тәуліктік жүрісі қыста жағалаулық түріне жатса, ал жазда континентальді ... ... ... Париж).
Жауындардың тәуліктік жүрісінің қайталануы құрлықта жауын мөлшерінің тәуліктік жүрісімен тура келеді. Құрлықта жауынның қарқындылығы түске ... аз, ал ... ... және ... ... болып келеді. Потсдамда орташа есеппен жауын азанда 1,13 ... ал ... ... - 2,54 ... Орта ... ... жауындардың қарқындылығы 14 - 16, ал минимумы 4-6 сағаттарда байқалады ... ... ... ... ... ... ... зонасында жауындардың жылдық жүрісі ауа температурасына бағынышты, екі ... және екі ... ... ... ... соңы мен қыркүйектің соңы. Ол кезде күн биіктігі талтүсте максимум мәніне жетеді. Минимум мәндері мамырдың аяғы мен ... ... ... ... ... ең көп жауатын мөлшері сәуір мен қараша айлары, ал ең аз ... кезі ... мен ... ... ... ұзақтығы төрт айға созылатын жылына, бір рет периодты түрде жауын жауады. Бұл жауындар экваториальді муссондардың келуімен байланысты.
Субтропикті ендіктерде ... ... аз ... көбінде жаз айларында. Бұл ендіктерде көбінде материкте үлкен аумақта сусыз құмдар алып жатыр. Материктердің ... ... көп ... ... Мысалы Флоридада 1000 мм жылына.
Жоғарғы ендіктерде жауынның максимум мәні ... ... ал ... жағалауларда көбінде күзде. Материктің ішкі аумақтарында жауынның көп ... ... ... аз ... ... Бұл жаздық жауындар теңіздердің булануынан пайда болады.
Жерорта теңізінің аумағында және шығыс аумақтарда ... ... және ... Азияда) күн суық кезде жауын мөлшері көп болады, ал жазда құрғақ ... ... жер ... ... ... атмосфера циркуляциясына, рельефқа бағынышты. Орташа есеппен жауынның жер шарында таралуы 1-ші суретте көрсетілген ... ... көп ... мөлшері экваториальді аумақта, шамамен 1000....2000 мм, кей жерлерде 10000 мм жылына түседі. ... екі ... ... ... ... ... ... салыстырғанда азырақ, шамамен 250 мм және одан да аз. Қоңыржай ендіктерде жауындардың жылдық ... ... ... материктердің батыс аумақтарында, онда теңіз желдері ылғалды ауа ... алып ... Бұл ... ... 1000 мм және одан да көп. Континент ... ... ... ... ... ... ендіктерде өте аз түседі шамамен 250 мм және одан аз. Оның себебі температураның төмендігі, буланушылықтың аз болуы және ауада су ... аз ... ... жер, жылы жер секілді, 10 0с.е-те. Жер шарында жауынның орташа мәні шамамен 1000 мм ... ... ең аз ... ... ... ... шөлінде және Нила (Асуан, Вади-Хальфа) жазығында кей жылдарда мүлдем жауын жаумайды. Атакама шөлінде осы уақытқа дейін ... ... ... көп ... ... 50 мм ден аз жауады.
Жауындардың таралуы жер шарының біркелкі ... ... ... ... ... өседі. Таудың жылы етектерінде жауын мөлшері көптеп жауады. Оның себебі ауа массалары мен фронттардың жүруіне байланысты. Олармен соқтығысқан ауа ... су ... ... әкеп ... ... ... мөлшері көп.
Жауынға көп теңіз ағыстары әсер етеді. Жылы ... ... ... ... көп. ... ... ... тропикті және субтропикті ендіктерде суық ағыстар, онда жауын мөлшері аз, бірақ көп тұмандар ... Оның ... жылы ... ... су ... ... көп. Жылы ағыстар суық ауа орнына келгенде су буының конденсациясы болады. ... жылы ... ... жауын мөлшері көп. Суық аумаққа суық ағыс барғанда ауа жылынып су буы пары болмайды. ... суық ... бар ... ... ... Оңтүстік Африка, Оңтүстік Америка), жауын аз түседі, және осы жағалаулар құмды болып келеді.
Жауындар жер бетіне түсіп, одан ... ... ... ... жел арқылы теңіздер мен мұхиттарға барады, одан қайта буланып ... ... ... ... жер ... су айналымы периодты түрде айналып тұрады. К. И. Кашин, Х. П. Погосян, О. А. Дроздов және М. И. ... ... ... ... ... көп мөлшерде су буы атқарады. Олар ауа ағыстары ... ... ... көп ... бу сол жердегі булануға байланысты.
Айлық және жылдық жауын мөлшерінің өзгермелілігі континентальді климатта жоғары (сурет 1). Жауынның жылдық мөлшерінің ... ... ... ауытқуы) Евразия және Солтүстік Американың біршама бөліктерінде шамамент 10 - 20 %, екі ... ... 20 - 30 %, ал ... 30 % жоғары.
Сурет 1. Жауын - шашынның өзгерулері (жылдық орта мәннен ауытқуы %)
Еуропа жағалауында көп мөлшерді ... ... 1,5 - 2 есе көп ... Орта ... - 3 есе, Ресейде 2,5 - 3, Италияда - 4 есе көп.
Орта Еуропада айлық өзгерулер шамамен норманың 25 %-ын ... ... ... - 50-60, ... ... ... және Сібірде 40-50, Ресейдің оңтүстігінде - 50-70 %, ... ... ... - 90 %, ... ... Америкада) 1954 жылы сәуір айында 510 мм жауын түскен, 1955 жылы сәуірде тек 30 мм түскен.
Еуразияда жауынның жылдық ... көп. ... жаз ... ... Кей жылдарда құрғақшылықтың болуы әсер етеді. Кейде бұл аймақта жауынсыз күндер 60 - 70 күнге созылады. Жазда жауынның ұзақ уақыт ... және ... ... ... өсімдіктердің дұрыс өсуіне кері әсер етеді [6].
Таулы аймақтарын алмағанда, Қазақстан жауын аз түсетін аймаққа жатады. Оның бірден - бір ... ... ... ... орналасуы, атлантикалық ылғалды ауа массаларының аздап келуінен. Осының себептерінен құрғақшылыққа алып келеді. Құрғақшылық Орталық Азиядағы және ... ... ... ... да ... Күн жылы кездегі жауындар ыстық күн әсерінен ылғалдылығы төмендейді, көбінде мұндай ... ... ... ... - ... ... және ... жүрісі. Қазақстанның орографиялық және климаттық жағдайы әртүрлі болғандықтан ... ... ... таралуы біркелкі емес. Жауынның бірнеше жылдық орташа мөлшері көбінде 100 мм-ден 1000 мм аралығында өзгереді.
Қазақстанның далалы зонасында орташа есеппен ... 250 - 300 мм ... ... ... ... ... ... жолақтармен орманды дала және солтүстік жарты шарлар ерекшелінеді. Бұл жолақтар ... ... ... бағытталған, оның орталықтары Петропавл, Астана және Қарқалы бойынша өтеді. ... ... ... ... мөлшерінің артуының себебі циклондар мен фронттардың шұғыл келуінен. Далалы зонаның оңтүстігінде жауын мөлшері жайлап азаяды. Орталық ... ... ... ... 125 - 300 ... 2. ... суық ... (11 - 3) жауын мөлшері (мм).
Алдыңғы суретте жылдың суық кезеңінде (қазан - наурыз) далалы зонада жауын мөлшері аз және шамамен ... ... ... 100 мм ... өзгереді (сурет 2). Ал жауын мөлшері 50 ... ... ... Қазақстанның оңтүстік-батысындағы шөлдер (Үстірт, Арал маңы және Қызылқұмның бір ... және ... ... ... Атырау маңы.
Үлкен сулы аймақтарда (Каспий теңізі және Арал теңіздері, Балхаш көлі және т.б) қоршап тұрған шөлдер шектеулі. Каспий теңізінің ... ... ... - ... ... аз. Таулы аумақтарда жауын - шашын мөлшері күрт өседі. Қазақстанның шығыс және оңтүстік - ... ... ... ... ылғалдылығымен ерекшеленіледі. Орташа есеппен жауын мөлшері шамамен 400 - 1000 мм, ал ... ... ... ... 1500 ... ... ... шығыс аймақтарында керісінше жауын аз жауады. Алтайдың орталығы және Зайсан көлі аймаында жылына 150 мм.
Қазақстанның оңтүстік - шығыс аймақтарында түсетін ... - ... ... ... 10 ... 3. Жылдың жылы кезеңіндегі (4 - 10) жауын мөлшері (мм).
Жылдың жылы кезеңінде Қазақстан жазығының солтүстік аймақтарында шамамен ... ... 200 - 275 мм ... ... ... ... ... мөлшері азаяды, минимумы оңтүстік Қазақстанда байқалады. Таулы және тау маңында ... 400 - 600 мм ... ... жауынның орташа мөлшерінің таралуы. Қазақстандағы жауынның айлық таралуы әркелкі болып ... ... ... солтүстіктен оңтүстікке қарай өзгерген.
Іле Алатауында 1,5 - 3 км ... ... жылы ... 650 - 700 мм ... ал ... 800 - 1000 мм. ... ... күн жылы кезеңдерде (сәуір - қазан) жылдық ... 60 - 80 %, суық ... 20 - 40 % ... Оңтүстікке қарай бұл мән өзгерді. Оңтүстік Қазақстанда жылдық мөлшердің суық кезеңде 60 - 65 %, ал жылы кезеңде 35 - 40 ... ... ... келесідей үш түрі бар:
* Жаздық жауынның басым болуы, максимум мәндері шілдеде, көктемде күзге қарағанда жауын ... аз ... дала және дала ... ... түрде жауынның таралуы біркелкі, максимумы көктемде байқалды (орталық шөл зонасы).
* Минимумы жазда және екі максимумы бар, олар негізгі көктемде және ... ... ... шөл ... және ... оңтүстік шығыс Қазақстан).
Қыста жаңбырдың түсуін тек оңтүстікте ғана емес ... де ... ... ... жылы ауа ... келуімен байланысты.
Қысты күндері солтүстік Қазақстанда қарлы күндер (бір айға) 5-6 ... 13-ге ... Кей ... оның ... айына оңтүстікте 12-15, солтүстік Қазақстанда 20-25 күнге дейін. Қар мөлшері ... ... ... ... ... ... және ... Жауын ұзақтығының көп мөлшері республиканың солтүстік аймақтарында ... онда ... ... 800-900 ... ... ... жыл уақытының 10 %-ын алады. Оңтүстікке жақындай келе жауынның жылдық жүрісі 200-300 сағатқа дейін төмендейді, жылдық уақыттың 2-3 % ... ... ... өсіп, 600-800 сағатқа жетеді.
Күн жылы кезеңде жауын ұзақтығы Солтүстік Қазақстанда шамамен 300-400 ... Аз ... ... 5-6 ... ... ... 50 сағаттан 100 сағатқа дейін. Жауын аз түсетін аймақтарда қыста максимумы, ал жазда минимумы ... ... ... және Оңтүстік-шығыс Қазақстанда жауынның жылдық ұзақтығы екі минимумы (негізгі көктемде және қосымшасы күзде) және екі максимумы (жазда және қыста) ... бір ... ... егер ... ... ... 6-8 ... жазда 3-5 сағат, ал шөлді зоналарда 1-3 ... ... ауа ... болжаудағы қиындықтар өзекті қиындықтар болып табылады. Барлық ауа райын болжау жүргізгенде төменгі дәрежеде болады. Бір мәлімет ... ол ... асып кете ... тек 5-7 %. ... ауа райын болжаудағы өзектілігін Э.И. Монокрович көрсеткендей, олардың анықталуы 70 % ... және ... ... мәні зор ... ... ... болжаулардың жасалынуы керекті және өзекті мәселе болып табылады. Академик Г.И. Марчук ұзақ уақытқа бақылау жасауды "өте ... және ... ... деп ... - ... айлық болжауын жасаудағы жетістігі метеорологиялық далаға байланысты болады, болжаулар жасағанда предиктор және ... ... ... ... ... ... өте тиімді болып табылады. Өте ұзақ болжамдар жасалынылуы үшін тек сол ... қана ... ... ... ... да ... жауыш - шашын туралы мәліметтерін білу қажет. Бұл мәліметттерді экстрополяция және ... ... ... ... ... ... алуға болады. Өзіміз білетіндей метеоэлементтің кеңістік және уақыт бойынша өзгерулері ауа ... ... ... ... болуы.
Арнайы интерполяция әдісі бойынша жер-шарындағы станциядағы мәліметті анықтауға болады. Бір ... ... ... ... жеткіліксіз болуынан қиындықтар тууы мүмкін. Көбінде мәлімет аз жағдайда болжау мәні жоғары болады.
Көбінде ... ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығына аса қажетті болжамдар жасалынады. Орташа жауынның ... ... ... ... теориялық сұрақтар мен есептеулерге жауап береді. Бірақ аудандар өте үлкен қашықтықта орналаспауы қажет, кері ... ... ... ... ... ... ... бойынша 1947 - 1970 жылдар арасы бойынша айлық жауын мәліметтері алынды. Солтүстік Қазақстанда облыстар бойынша ... ... ... біркелкі таралмауына байланысты келесі аудандар бойынша: Ақтөбе, Атырау, Қарағанды, Көкшетау, Қостанай, Павлодар, Семей, СҚО, Орал және Ақмола облысы алынды. ... ... ... ... орташалау қолданылды. Бұл әдістің қарапайымдылығына қарамастан, ол жеткілікті мәлімет алуға септігі жоғары, басқа есептеулерге қарғанда нақтырақ ... ... ... бойынша тор тығыздығы, осы жағдайда корреляция коэффиценті қарлы аудандарда 0,70-ке жетті. Бұл ... көп ... ... - ... метеорологиялық құбылыстардың өте қиын түрі болып табылады, ол өзінің өзгешелігімен және ұзақ уақытқа болжанылуымен өзгешеленіледі. Жауын - ... ... ... үшін негізгі үш бағытта іске асырылады: синоптикалық, статистикалық және ... ... және ... ... ... - ... ... бірнеше есеге жеңілденеді, сол үшін соңғы кездері синоптика - ... ... ... ... - ... ауытқуларының айлық таралулары синхронды уақыттарда атмосфера циркуляциясының ерекшелігіне байланысты, ол суық және жылы адвекция бойынша ауа циркуляциясы жоғары фронталды ... ... ... болады, ендігі бойынша және синоптикалық аудан бойынша. ЖФА бірінші және екінші айлардағы мәні ... деп ... ... ... ... деп қабылданған.
Тексеру үшін жорамалды орташа айлық дала бойынша Н500 ... ... ЖФА ... есеп ... Бұл ... 1948 - 1976 ... ... жүргізілді және 1977 - 1980 жылдар аралығында. Оның ішкі мазмұны орташа айлық дала Н500 ЖФА ... ... (З) және ... (М) түрге бөлінді. ОЛ үшін орташа квадраттық ауытқу есептелінді ендік мәні, фронтальді зона бақыланған ... ... Егер σ3,0, онда ... түрге жатады.
Карта талдаулары бойынша әр түрлі түрдегі даладағы жауындар бір бірінен ... ... ... ... - (120 %) ... ... жағдайларында таралулар біркелкі емес: қоңыржай әр түрлілігі ЖФА-тың оңтүстік және солтүстік ... ... ... ... келе ... үшін қолданылған әдістер жауын шашынның тарлуының ауытқуларында Қазақстанда болашақта жетіле түсуі анық [9].
Атмосфералық жауындардың жыл ішіндегі таралулары климаттық индекс ... ... ... бір ... ... ... ... байланыстылылығы, барлық метеоэлементтердің жылдық амплитудасы қарастырылады. Бірақ климатты қарастырғанда тек ауа температурасын ғана амплитудасын алады. Басқа ... ... ... ... дерлік қарастырылмайды. Сонымен қатар жауынның жылдық амплитудасы да ... ... ... ... ... ... ... жауындардың әр түрлі типтегі жылдық жүрісі болып табылса, екінші жағынан оның жер ... ... ... ... ... өсімдіктер мен топырақ күй әсеріне.
Жылдық жауын шашын амплитудасының көрсеткіштерін айлық карталар ... ол ... ... және ... ... ... жауынның таралуы. Карта масштабы 1:7500000, карта координаталық ... 1 о ... ... және ... ... Одан әр ... жауындардың әртүрлілігі есептелінген, ай аралық максимумдар мен минимумдар түсуі.
ССРО-ның көп жерлерінде жауынның жылдық амплитудалары 40 мм ... ... Кей ... 50 мм ... ... және оңтүстік аудандарда керісінше 40 мм ге төмен. Орта мән ... ... 60 ос.е ... ... ... 10 мм көбейеді, 50 мм-ге дейін жетіп, кей ... одан да ... ... үлкен мәні 100-125 мм жетеді, ол Байкал және Теңізге жақын аймақтарда, тағы Кавказда және Орталық Азия ... ... ... ... ең аз ... ... 15-20 мм, көбінде Қазақстан аймақтарына тән болып келеді.
Атмосфералық жауындардың жылдық амплитудалары абсалютті мәндері мезгіл ... ... ... ... қайталамайды. Өте үлкен жаңбырлы аудандарда жауындардың жылдық тербелістерінде ... ... ... ... беріледі.
Жер шарында кей аудандарда жылдық амплитуданың қосымша ... және ... ... ... ... ... мезгіл бойынша жауынның түсуі болып табылады.
+ Жел
Жел деп ... жер ... ... ... ... ... айтады. Жел атмосфераның әр жерінде қысымның біркелкі болуынан туады. Қысым вертикальді да, ... да ... ... ... ауа ... қарай белгілі бір бұрышпен көлбеу қозғалады. Ол бұрыш өте кіші ... жел деп ауа ... тек ... ... есептейді.
Жел жылдамдығымен және бағытымен сипатталады. Желдің бағыты ретінде көкжиектің жел соғып тұрған жағы (ауа ... ... жақ) ... ... жел ... оңтүстікке қарай соқса, оның бағыты - солтүстік болып ... ... ... ... ... 16 ... немесе азимутпен (градустық бұрыш) белгіленеді. Градустық бұрыш солтүстіктен бастап шығысқа қарай есептелінеді, солтүстік бағыт 0 0, ... - 90 0, ... - 180 0, ... - 270 0 ... ... м/c, кейде км/сағ-пен есептелінеді. Теңізшілер жел жылдамдығын көз мөлшермен (теңіздің толқуы) анықтағанда Бофорт шкаласын қолданып балмен есептейді. Ол 12 ... ... және ... ... аты бар. Мысалы: 0 балл - 0 м/c - штиль; 4 балл -
5-7 м/с - ... жел; 7 ... 12-15 м/c - ... жел; 9 балл - 18-24 м/c - ... (шторм); 12 балл - > 29 м/c - ураган. ... ... ... алып ... ... ... желдерді ауа ағыны деп атайды, яғни ағыны дегеніміз уақыт бойынша белгілі бір ... бар ... ... ... ... ... өтуімен өзгеріп отырады. Егер ауа ағынының көлденең ауданы кішірейсе желдің жылдамдығы артады, ал ұлғайса - азаяды. Ауа ағыны жел ... ... және оның ішкі ... ... қызатындықтан онда әрқашан турбуленттілік орын алады, яғни ... ... ... ... ... ... ағындар болады.
Градиенттік күш. Желдің пайда болуының негізгі себепкер - жер беті ... ... ... ... ... әр ... ... Бірлік қашықтықтағы ауа қысымының айырмашылығын горизонтальді қысым градиенті дейді. Қысым градиентінің күші ауа массасын қозғалтатын күш болып табылады, яғни жел ... Бұл ... ... ауа ... ... ... жаққа ағады.
Желдің қысымдық заңы. Жерге жақын ауа қабатында желдің бағыты, ... ... - сол ... ... бұрыш 90 0-қа жақын. Егер желге арқаны беріп, желдің ағу бағытына ... ... сол ... сәл ... ... қысым, оң жақта сәл артта жоғарғы қысым жатады.
Желдің биіктік бойынша өзгеруі. Жерден ... ... ... күші ... ... желдің жылдамдығы да өседі. Жылдамдығымен бірге желдің бағыты да өзгереді (ол изобара сызығы бағытына жақындайды). ... ... ауа ... ... ... 30 метр ... дейін жылдам өседі, ал бағыты өзгермейді. Ал одан жоғары, желдің бағыты солтүстік ... оңға ... ... ... ... ... ... желге жеткенге дейін). Желдің градиенттік болып есептелетін биіктігі, яғни үйкеліс қабатының қалыңдығы және де әртүрлі ... ... ... ... ... беттің бүдірлігіне, атмосфера стратификациясына және желдің өзінің жылдамдығына байланысты болады. Жер беті ... ... ... ... ... соғұрлым биік орналасады.
Атмосфера стратификациясы тұрақсыз болса турбуленттік күшейіп, конвекция дамиды. Нәтижесінде төменгі және жоғарғы қабаттар арасында ауа алмасуы ... ... ... ... жел ... мен ... баяу ... яғни жел градиенттік желге 1500 метрден де биікте ... ... ... ... Ал ... ... тұрақты болса төменгі және жоғарғы қабаттар арасында ауа алмасуы нашар жүреді де, жел градиенттік желге жылдам айналады. ... ... ... ... биіктігі төмен болады (300-500м).
Осылайша үйкеліс қабатында, биіктеген сайын жел оңға ауытқиды (сол.шар). Жер бетінде жел горизонтальді қысым градиентінің 60 0-қа оң ... ... ... ... ол бұрыш өсіп үйкеліс деңгейінде жел градиенттікке айналғанда 90 0-қа жетеді.
Жергілікті атмосфера айналымындағы желдер. Жердің рельефінің немесе төселме ... ... ... ... ... ... ... атмосфера айналымы пайда болуы мүмкін. Оларға бриз, тау-аңғар желі, фен, бора жатады.
Бриз- ... ... ... және ірі өзендердің жағасында тәулік мерзіміне байланысты бағытын кері ... жел. ... ... түнде құрлықтан соғады. Күндіз құрлық беті суға қарағанда тез ... ауа ... ... ... онда ауаның жоғары өрлей қозғалысы (конвекция) орнығады. Ал оның ... ... ... ауа ... - ... бризі. Түнде құрлық беті сәуле шашып жылдам салқындайды, ал су ... баяу ... оның ауа ... құрлықтан жылы болып шығады. Нәтижесінде теңіз үстінде ауаның жоғары өрлей қозғалысы орнығады. Оның ... ... ... да ... ауа ... ... - жағалау бризі. Бриздар жылы маусымда байқалады.
Теңіз бризі күндіз жер қыза бастағанда - 9-10 сағатта ... ... ... тал ... ... ... күн ... алдында - 20 сағатта тоқтайды. Сосын кішкене тыныштықтан кейін жел бағытын кері өзгертіп ... ... ... ... желі - таулы жерде мерзіміне байланысты ... кері ... жел. ... жел ... ... ... ... аңғарға қарай соғады. Күндіз аңғар мен тау жотасы беткейлері қызады, сосын ... ... ауа ... ... ... жота ... жоғары көтеріледі - аңғар желі. Түнде аңғар мен тау жотасы беткейлері сәуле шашып салқындайды, сонда жерге жақын ауа ... ... ... да жота ... төмен ағады - тау желі. ... желі Іле ... ... ... ... ... жақсы байқалады.
Аңғар желі күндіз жер қыза бастағанда - 9-10 ... ... ... ... тал ... ... ... күн батар алдында - 20 сағатта тоқтайды. Сосын кішкене тыныштықтан кейін жел ... кері ... тау желі ... ... желі ... байқалады.
Фен - таудан ұйтқып соғатын жылы және құрғақ жел. Тау жотасының екі жағында атмосфералық қысым ... ... ... пайда болады. Қысымы жоғары (ауасы тығыз) жақта ауа біртіндеп жиналып, ... ... тау ... асып ... ... ... (ауасы сирек жаққа соғады). Ол ауа массасы тау жотасына төмен түскенде әр 100 метр биіктік сайын адиабатты түрде 1 0С-қа ... ... (2000 ... ... ауа ... 20 0С-қа артады), сондаықтан да ол етекке ысытық болып түседі. Ауа температурасы артқанда оның салыстырмалы ылғалдылығы төмендейді, яғни ауа ... болы ... Фен ... ... және ... ... Орта Азия және Кавказ тауларында жиі болады.
Бора - биік емес (1000 метерге ... ... ... ... жаққа соғатын суық және күшті жел. Құрлық үстіндегі суық ауа теңіз ... жылы ... биік емес тау ... бөлініп тұрған жағдайда пайда болады. Бора салқын ... ... ... ... ... Суық ауа жота алдында біртіндеп жиналады да, белгілі деңгейге жеткенде жотадан асып түсіп үлкен жылдамдықпен теңізге ... ... Ол ауа өте ... болғандықтан және жота биіктігі кіші болғандықтан адиабатты түрде онша ... жылы ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде жағалау температурасы бірден төмендейді, теңіз үстінде ылғалдылық жоғары болғандықтан тұман түседі, қырау, қылау, мұз қату және ... ... жиі ... Бора Қара теңіздің солтүстік жағалауында орналасқан Новороссийск қаласында және Байкал көлінің батыс жағалауында ерекше байқалады. Новороссийскде кейде жел жылдамдығы 40-60 ... ... ... ағаш ... мен ... ... мұз ...
Қазақстанда жергілікті желдерге Қаратау маңындағы Арыстанды-Карабас желі, Семей облысындағы Жалғызтөбе желі, Жоңғар Алатауындағы Ебі және Сайқан желдері, Шелек ... ... ... облысындағы Қордай желі, Мұғалжар және Атырау желдері жатады. Олардың жылдамдықтары өте жоғары -20-70 м/с дейін жетеді.
Жел өрнегі (роза ветров) берілген ... ... соғу ... ... ... ... ... басым бағытының өндірістік маңызы зор, әсіресе ауыл шаруашылығы мен құрылыста. Мысалы, егінді қорғайтын орман алқаптарын орналастыру және қар ... ... ... жобалау үшін, өндіріс салатын жерді анықтау үшін желдің басым бағытын білу ... ... да ... ... ... көпжылдық мәліметтер бойынша, белгілі уақыт аралығындағы (ай, маусым, жыл) желдің бағытының румбалар бойымен қайталанушылығы ... ... ... ... таралуы негізінен радиациялық факторлар мен жер бедері ерекшеліктерімен анықталады. Жылу режиміне тән ... ... - жыл ... және ... ... ... тербелісінің үлкен болуы.
Ауа температурасының кеңістіктік таралуы негізінен радиациялық факторлар мен жер ... ... ... Жылу ... тән ... ерекшелік - жыл ішінде және тәулік ішінде температура тербелісінің үлкен болуы.
Қазақстанның термикалық режимі. ... ... ... ... радиациялық факторлармен анықталады. Оны ендіктің ұзындығы мен республиканың физикалық жағдайының біркелкі еместігімен және ауа райының шұғыл өзгерісімен ... ... ... қатар, мұндай жағдайда атмосфера циркуляциясының ықпалы, суық және жылы ауа массаларының күрделі алмасуы мен олардың әр ... ... ... ... ... етуі ең ... ... табылады. Осы факторлар Қазақстанның температура жағдайының әртүрлілігімен алып келеді. Ауа температурасының амплитудасының үлкен қарама-қайшылығы, жылдық және ... ... ... ... ... солтүстіктен оңтүстікке қарай тез өсуі, өз кезегінде барико-циркуляциялық жағдайдың және жылдың үлкен бөлігінде радиациялық баланстың қалыпты жағдай болып табылады. ... суық ... ... жылы ... иелік етеді, өз кезегінде солтүстіктен оңтүстікке қарай жоғарылай береді. Оңтүстік аудандарда жылы ... ... он айға ... ... ... қыс ұзақ және суық. Кей жылдары қысы қатаң, 45-50 ˚С дейін ... Аз да ... кей ... ... ... жылы ауа ... ... Солтүстік аудандарда жазы қоңырсалқын, кей жағдайларда ауа ... 35-40 ˚С. ... соңы мен ... ... үсік ... ... аудандарда қыс аязсыз және жұмсақ болады. Қыста 15-20 ˚C, кей кездері аязды күндері минус 30-35 ˚C-ға ... ... және ... ауа ... ... кей ... ... 40 ˚С-қа жетуі мүмкін.
Көктемгі үсік сәуірдің соңында, күзгі үсік қыркүйектің ортасында байқалады. Қазақстанның оңтүстік аудандарында, таулы аймақтарды қоспағанда, жаз ұзақ ... Бұл ... ... күндері ауа температурасы 45-47 ˚С-қа жетеді. Ал топырақ температурасы 70 ˚С-қа дейін көтеріледі. Шөл зоналарында құрғақ және өте ... ауа райы ... ... ... ... ... бойынша жазық жерлерден айырмашылық болады. Таулы аудандарда жазық жерге қарағанда ауа температурасы төмен ... Тау ... ... ... қатты дамыған. Тау баурайының экспозициясы және биіктігі, рельефтің тілімделу сипаты, таудың ұзындығы, орналасуы және басқа факторлар әртүрлі климаттың ... ... ... ... ... ... қатар үлкен су объектілері: Каспий теңізі, Арал теңізі, Балқаш, Жайсан, Теңіз және басқа да ... әсер ... ... ... жыл мезгілдердің термикалық әртүрлілігімен ерекшеленеді. Шөл зоналарында орташа айлық температурасы тұрақты болады. Қазақстанда оңтүстік бөлігі үшін ... ... ал күз ... ... ... ... негізгі көрсеткіші ретінде, оның жылдық амплитудасы, оның тербелісі, ең жылы және ең ... ... ... айлық температурасының айырмашылығы болып табылады. Сәйкес келетін мәлімет ... ... ... ... температурасының режимі жергілікті жердің биіктігіне және рельеф формасына байланысты болады. ... және ... ... айырмашылығы тауда және жаздық жерлерде бірдей болмайды. Бұны Іле Алатауының солтүстік болігінен жақсы көруге болады.
Қазақстанда ауа температурасының жылдық таралу сипаты ... 7 ... ... Қысы ұзақ, суық және жылы, ылғалды жаз, ауа температурасының жылулық амплитудасы 37-38 ˚С болады. Бұл орманды ... дала ... ... Суық қыс және ыстық құрғақ жаз. ... ... ... 36-38 ˚С. Оңтүстік дала зонасы және жартылай шөл зонасы.
3) Ыстық жаз және біркелкі суық қыс. Жылдық амплитудасы 38-40 ˚С құрайды. Оған ... ... ...
4) ... ... ұзақ жаз және ... ... қыс, амплитудасы 30-35 ˚С. Оңтүстік Қарақұм аймағы жатады.
5) Ыстық-құрғақ жаз және суық қыс. Жылдық амплитудасы 30 ˚С. ... ... ... және ... ... ... Суық қыс және ... жаз. Жылдық амплитудасы 20-25 ˚С және одан төмен болады. Таулы және биік таулы ... ... ... қыс және ылғалды жаз, жылдық амплитудасы 40 ˚С және одан да ... ... Оған ... ... ... ... аймақтары кіреді.
Әдеттегі ауа температурасының ауытқуы, басқа климат элементтері сияқты ... ... ... тек ... ... сонымен қатар радиациялық жағдайда әсер етеді. Бұл жағдайда Қазақстан территориясының солтүстік және оңтүстік шекараларының ашықтығы Орта Азиядан жылы ауа ... және ... суық ... келуіне ықпал жасайды. Бұл жергілікті жердің ауа райының температурасының қарама-қайшылығын туғызады. Ал ... бәрі ауа ... ... алып келеді.
Ауа температурасының абсолютті амплитудасы, жыл үшін ең төменгі және ең жоғарғы тәуліктік температура айырмашылығы Қазақстанның жазық жерлері үшін ... бар. Ауа ... ... ... Каспий және Арал теңізінің жағалауында, таулы аймақтарда болады. Ауа температурасының абсолютті амплитудасы 60-80 ˚С-қа ауытқиды. Жоғарғы ... ... ... ... байқалған. Жылдық жүрісінде абсолютті максимум-көктемде және күзде, абсолютті минимум жазда байқалады.
Максимальды температура тауда білінеді, мысалы: 2 км теңіз деңгейінен жоғары Іле ... ... 30-35 ˚С, ... ... 3 км ... ... 21 ˚С болған.
Жаз айларында республиканың солтүстігінде ауа температурасының ... ... 40 ... ал ... ... 42-44 ˚С-қа жетеді. Бетпақдала және Қызылқұмда жазда 45-46 ˚С-қа ... ... Ең ... ... ... 1944 жылы ... станциясында тіркелген.
Термикалық жағдайдың маңызды көрсеткіші ауа температурасының абсолютті минимумы болып табылады және мұндай жағдайда қыста қатты аяздар болуы ... ... ... ... минимум минус 5-тан 50 ˚С-қа жетеді. Қыста өте қатты аяздардың болуы, жергілікті орографиялық - антициклогенезімен, сонымен ... ... және ... ... ауа массаларының келуімен байланысты.
Ауа температурасы кеңістікте және уақыт бойынша өзгеріп ... ... ... Бөлек жылдары айлық ауа температурасы әдеттегідей орташа көп жылдық температурасымен ерекшеленеді және ... әр ... ... ... ... және ... жылдық жүрісінің ауытқуы солтүстікке қарағанда айқын көрінеді. Солтүстік аудандарында орташа ауытқуы ... және ... ... ... ... ... 1-2 ˚С-қа төмен болады. Жаз және күз айлары үшін ауа температурасының айлық орташа ауытқуы солтүстікте +-1 ˚; +-1,5 ˚, ... +-0,8 ˚; +-1,2 ˚-ты ... Айта ... жылы және суық ... бірнеше жылдар бойы қайталануы мүмкін, қалыпты аномалия бұл кезде тұрақты болуы мүмкін. Бұл ерекшелік ... ... ... ылғалды және құрғақ жылдың айналып келуімен ерешеленеді. Өнімсіз жылдар 3-4 жыл қайталануы ... өнім ... ... жылдар бір рет, кей жағдайда екі рет қана қайталануы мүмкін ... ... ... ... Бақанас станциясы
Вмп= 394 м, Вб= 396,2 м, Вфл= 9,8 м, Вфт= 9,3 м, Мс= +6 ... ... ... ... 26 ... 1935 жылдан басталады. Станциялар классификациясы бойынша, 2 разрядтық станцияға жатады.
Станция ... ... және ... ... істейді, биіктігі, аты және координаттары сол қалыпта. Третьяков жауын өлшегіші 1954 жылы орнатылды, ал флюгер 1958 ... ... ... ... шығысында 150 км орналасқан. Ол тақыр, шөлді жерде орналасқан. Ол тегіс жерде орналасқан, бірақ шығыс бөлігінде қыр бар. Талдықорған ... ... ... ... 330 км, ... ... солтүстік- батысқа қарай 200 км жерде, Іле өзенінің оң жағында орналасқан. Станция маңында бағыты оңтүстік- шығыстан солтүстік- батысқа ... ағып ... 500 м ... Іле ... бар, оның ені 150- 250 м. Басқа су көздері станция маңында жоқ. Метеорологиялық алаң ... ... ... ... орналасқан, тегіс жерде. Жер жамылғысы шөппен жамылған. Жақын маңдағы бір этажды құрылыстар алаңды ... ... ... 60- 100 м қашықтықта. Оңтүстік бөлігінде 10- 15 м қара жол орналасқан, онда жыл бойы ... ...
2.2 ... Алматы көлі станциясы
Вмп= 2511 м, Вб= 2506,4 м, Вфл= 9,7 м, Вфт= 10,0 м, Мс= +5 ... ... 1915 ... 1916 ... дейн жүргізілген.
Қайтадан метеорологиялық станция 1925 жылы іске қосылды. Жұмыс ... ... 14 ... 1915 жылдан 14 қаңтар 1916 жылға дейін, ... 1925 ... ... уақытқа дейін. Барлық уақытта станция 2 разрядта жұмыс атқарды. Станция атауы ауыстырылмады. Бірақ станция бірнеше рет ауыстырылды: 1950 ... 1951 ... 1954 жылы және 1955 жылы ... ... ... ... ауыр ... 1932 жылы орнатылды. Қараша айында 1940 жылы ауыр тақтайшаны жеңіл түрімен ауыстырыды. 1957 жылдың қараша айында қайтадан ауыр ... ... ... сәуір айында 1953 жылы Третьяков жауын өлшегіші орнатылды.
Үлкен Алматы көлі Іле өзенінің саласының бірін жанай ... ... ... оңтүстік- батысқа қарай 154 шақырымға созылған. Үлкен Алматы көлі Алматы қаласынан оңтүстікке қарай 28,5 км қашықтыққа, теңіз деңгейінен 2497 м ... ... ... ... ... ... ... суымен нәрленетін көл 500 м ендікте 1 шақырым ұзындыққа созылады. Ол аймақта кішкене таулы ойпад бар ... ... ... ... ... және ... Алматинка өзені өтеді. Таулы аңғарына Үлкен Алматинка ағып өтеді кесіп тұрған платинадан. Сол платинанын ... көл ... ... оңтүстікке созылып жатқан. Ауданы 1 км2, тереңдігі 40 м дейін. Балықтары және өсімдіктері болмайды. ... және ... ... ... ... ... 50 жылдары. Батыс жағанда шыршалы орман жатыр, ал оңтүстігінде тықыр тасты таулар алып жатыр. Солтүстік ... ... - ... бұлаағы құяды. Көлден шығып келгенде екі суқұйылым бар, біріншісі көл маңында, ... 1,5 км ... ... ... ... ... 3 км ... Алматы шыңы орналасқан, теңіз деңгейінен 3584 м. Метеорологиялық алаң 1915 жылы ... ... ... 50 м ... болған, 1925 жылы өзеннің сол жақ бөлігіне орналастырылды. ... - ... ... 650 м ... метеорологиялық алаңнан 100 м бақылаушының үйі орналасқан. 1950 жылы бастапқы орнына орналастырылды. Метеорологиялық алаң жанында жарылыс жұмстары жүргізілгендіктен 1954 жылы ... алаң 16 м ... ... ...
2.3 Верхний Горельник станциясы
Вмп= 2272 м, Вб= 2261,8 м, Вфл= 10,0 м, Вфт= 10,2 м, Мс= +5 ... ... 1936 ... ... ... уақытқа деін жүргізіледі. Классификациясы бойынша 2 разрядқа ... ... орны ... Аталуы, координатасы және биіктігі өзгермеген.
Третьяков құралы 1951 жылы, ал флюгер ауыр ... мен ... ... 1959 жылы ... ... тау аңғарының батыс жағында орналасқан, 500 м теңіз деңгейінен. Алматы облысының оңтүстігіне қарай 18 км, ... ... ... 3 км ... ... деңгейінен 1900- 1940 м биіктікте орналасқан. Алып жатқан аймағы Алатау таулы ... ... ... жан - жағынан таулармен қоршалған. Станцияның шығыс жағынан 300 м шыршалы орман, ... ... ... ... ... ... 50 м қашықтықта орналасқан, оңтүстік- оңтүстік- шығыста және бақылаушы үйі. 150 м Ғылым академиясы орналасқан. Алаң жамылғысы - ... ... Қара жер 0-50 см; Саз ... 50- 1,5 м; Жер асты ... 20 м төмен.
2.4 Мыңжылқы станциясы
Вмп= 3017 м, Вб= 3013,1 м, Вфл= 10,5 м, Вфт= 10,8 м, Мс= +5 ... ... ... ... 1935 ... ... Жұмыс істеу кезеңі 1935 жылдан 1936 жылға дейін және қазіргі уақытқа дейін. Классификациясы бойынша 2 разрядқа жатады. Станция атауы, ... ... жылы ... ... ... Третяков құралы орнатылды, 1959 жылы флюгер ауыр тақтайшасымен орнатылды. Мыңжылқы- Қаратау жотасының солтүстік- батыс бөлігінде тау ... ... ... 2176 ... ... ... таулы аймақта орналасқан Кіші Алматинка маңайында. ... ... ... ... аймағында Тянь- Шаньның солтүстігінде орналасқан. Жер бедері- таулы, қатты тырмаланған. Алқап ұзындығы 2,5- 3 км, ені 700 м. ... ... ... ... оңтүстік жағында 1,5 км мұзды моренамен тұйықталады. Екі ... ... ... тұрады 30 0- 35 0 көкжиекті жауып. Көкжиек жабылуы оңтүстікте 12 0 , солтүстікте 5 0. Таудың кейбір жерлерінде тасты ... бар. ... қар ... ... Топырағы тасты, кей жерлерінде тықыр жартастар. Төселме ... ... ... ... ... орман станцияның төменгі жағында орналасқан (солтүстікке ... 3 км ... ... Кіші Алматының солтүстік жағалауында орналасқан, өзен арнасынан 40 м батысқа қараай. Өзен арнасының ені 200 м, әр ... ... ... ... ... ... ... жамылған. 1939 жылы метеоалаң оңтістікке қарай 360 м ауыстырылған, оданда жоғары аумаққа. Өзен ... ... ... 150 м. 1941 жылы қар ... станцияны толығымен алып кетті. Сонымен қатар оның екі ... қаза ... Т.Т. ... және Ткменцев. 1941 жылы өз бастапқы орнына ... ... ... ... 601 м, Вб= 602,3 м, Вфл= 10,0 м, Вфт= 10,1 м, Мс= +6 ... бақылаулар 1929 жылдан бастап жүргізілді. Классификациясы бойынша 2 разрядқа жатады. Станция орны ауыстырылмады, ... ... және ... ... ... ... 1951 жылы орнатылған. Флюгер ауыр тақтайшасы ақпан айында 1932 жылы ... 1938 ... 20 ... ... 1958 жылы ... ... ... тақтайшасымен ауыстырылды.
Талдықорған қаласы Тянь- Шань тау бөктерінде, кең алқапта, көптеген өзендермен қиылысқан жерде орналасқан. ... алаң ... ... ... ортасында орталық алаңда орналастырылды. 1930 жылы метеорологиялық алаң қаланың солтүстік- ... ... және ... жерде орнатылды. 1947 жылы алаң оңтүстікке 200 м ... ... алаң ... ... ...
Топырық беткейі:
* 0-15 см - ашық сұр балшық топырпақ;
* 15- 43 см - ашық сұр ... ... 43- 65 см - сұр- ... ... 65 және одан төмен құмайтты қабат малтатастың қоспасымен.
Жер асты суы 25 м ... ... және ... ... ... ... ... және таулы станцияларда ауа температурасының жылдық және орташа айлық мәліметтерінде айырмашылықты айқындау үшін 1-ші ... ... ... (сурет 1).
Орташа айлық және орташа жылдық минимальды температура -2.0 [0]С ... ... ... ал ... ... ... станциясында 7.8 [0]С. Жазық станцияларында шілде айында 23.3-тен ... ... ... ал ... станциясында 7.8-ден 13.5-ке дейін өзгерді. Мұндай айырмашылық станциялырдың орналасу биіктігімен түсіндіріледі.
Сурет 1. ... және ... ... ауа ... ... ауа ... берілген станцияларда оң таңбалы, тек Мыңжылқы станциясында ғана ол -2.0 [0]С құрайды.
Келесі кестелерде ауаның ... ... ... ... ... 1 және ... ... 1
Жылы кезеңдегі температураның абсолютті минимумы
Станция
айлар
сәуір
мамыр
маусым
шілде
тамыз
қыркүйек
қазан
Талдықорған
-15
1963
-8
1936
1
1943
6
1941
2
1937
-7
1934
-11
1935,
1939
Бақанас
-13
1963
-4
1936
3
1958
7
1946
3
1937
-7
1942
-13
1952
Верхний Горельник
-21
1960
-12
1983,
1985
-5
1985
0
1941
-2
1968
-10
1973
-15
1961
Мыңжылқы
-24
1960
-17
1958
-12
1943
-5
1966
-6
1968
-13
1944
-20
1953
Үлкен Алматы көлі
-23
1960
-13
1985
-9
1943
-1
1941
-3
1968
-10
1973
-19
1934
Абсолютті минимальды температураның ең үлкен мәндері Бақанас станциясында -45 0С ... ... 1951 жылы ... ... ... ... ... Верхний Горельникте 0 0С байқалған. Талдықорған және Бақанас станцияларында 1941 және 1946 ... ... ... 6 - 7 0С ... ... айында.
Кесте 2
Суық кезеңдегі температураның абсолютті минимумы
Станция
айлар
қараша
желтоқсан
қаңтар
ақпан
наурыз
жыл
Талды
қорған
-39
1953
-40
1944
-40
1943
-42
1951
-30
1951
-42
1951
Бақанас
-43
1952
-40
1938
-43
1969
-45
1951
-36
1951
-45
1951
Верх
ний Горель
ник
-28
1954
-27
1947
-28
1969
-28
1951
-21
1938
-28
1951
Мың
жылқы
-32
1954
-31
1951
-32
1969
-30
1975
-28
1938
-32
1969
Үлкен Алматы көлі
-28
1954
-29
1944
-29
1969
-28
1945
-23
1945
-29
1944
Жылдың суық кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... -23 0С 1945жылы байқалған.
Берілген станцияларда жел алабында келесідей ерекшеліктер бар. Келесі ... ... ... ... ... ... 2).
Сурет 2. Желдің бағытымен қайталанушылығы
2 - график бойынша желдің бағытымен қайталанушылығын қарастырдық. Бұл графикте Бақанас, Талдықорған және ... ... ... үлкен мәндер байқалған. Келесі график бойынша желдің ... ... (м/с) ... (ф) және ... (а) ... ... қарастырдық. Флюгермен өлшегенде максималды жел жылдамдығы 34 ф Бақанас станциясында байқалған қыркүйек ... ... ... ... 26 а Талдықорған станциясында мамыр айында байқалған. Ал жылдық максималды жылдамдық Бақанаста 40 ф.
Келесі графиктерде желдің максималды жылдамдығының флюгермен және ... ... ... келтірілген (сурет 3, 4).
Сурет 3. Желдің максималды жылдамдығы (м/с) ... ... ... ... ... ... ... Алматы көлі пен Талдықорған станцияларында байқалғанын көруімізге ... Ал ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Ал Мыңжылқы станциясында желдің максималды жылдамдығы біркелкі таралған.
Сурет 4. Желдің ... ... (м/с) ... ... графиктен желдің максималды жылдамдығы Бақанас станциясына сәйкес келетінін көруімізге болады. Көп станцияларда ... ... ... ... ... ... ... Верхний Горельник станциясына сәйкес келеді. Ал қалған станцияларда бірқалыпты таралу байқалған.
Келесі график бойынша жауын - шашынның сұйық (с), ... (қ) және ... (а) ... және ... ... ... ... 5-9).
Графикте жыл бойына сұйық жауын - шашындардың максимумы ... ... 419 мм, ... ... Горельник станциясында 34 мм түскен. Қатты және аралас жауындардың ... ... ... ... ... ... ... - шашындар барлық айларда байқалмаған. Себебі, ол таулы аймақта орналасқан 3017 м ... ... ... ... жауын - шашындар Мыңжылқы станциясында байқалған.
Барлық станцияларда сұйық ... - ... ... көп ... ... ... ... кезеңде, ал қатты және аралас жауындар суық кезеңдерде байқалған. Себебі қатты және аралас ... - ... түсу үшін ... ... болу керек. Салқын кезеңдерде суық және ылғалдылығы аз ... ауа ... ... ... қар жамылғысы мен төмен ауа температурасының болуы нәтижесінде ауа ылғалды болмайды. Осы себепті жазықі аудандарда суық кезеңде жауын - ... ... ... болады. Ал шөлді аудандарда өте аз түседі. ... ... ... ауа ... ... да ... ... жылы кезеңде жауын - шашын мөлшері көбейеді.
Сурет 5. ... - ... ... жыл ... Талдықорған станциясында таралуы
Бұл суреттен жыл бойына жауған жауын - шашынның ... ... ... ... көп ... ... ... Максимум мамыр айына сәйкес келсе, минимумы қаңтар айында жауған. Қатты жауындардың максимумы қаңтар айында байқалса, ... жылы ... сай. ... ... ... ... айында байқалған.
Сурет 6. Жауын - шашын түрлерінің жыл бойына ... ... ... суреттен жыл бойына жауған жауын - шашынның түрлерінің ішінде сұйық жауындар көп түскенін ... ... ... мамыр айына сәйкес келсе, минимумы қаңтар айында жауған. Қатты жауындардың ... ... ... ... ... жылы ... сай. Аралас жауындардың максимумы желтоқсан айында байқалған.
Сурет 7. Жауын - шашын түрлерінің жыл ... ... ... станциясында таралуы
Бұл суреттен жыл бойына жауған жауын - шашынның түрлерінің ішінде сұйық жауындар көп түскенін ... ... ... ... ... ... ... минимумы қаңтар айында жауған. Қатты жауындардың максимумы қаңтар айында байқалса, минимумы жылы мерзімге сай. Аралас жауындардың максимумы қараша айында байқалған. ... 8. ... - ... ... жыл ... Мыңжылқы станциясында таралуы
Бұл суреттен жыл бойына жауған жауын - ... ... ... ... жауындар көп түскенін көруімізге болады. Максимум шілде айына сәйкес ... ... суық ... ... Қатты жауындардың максимумы наурыз айында байқалса, минимумы жылы ... сай. ... ... ... ... ... ... байқалған.
Сурет 9. Жауын - шашын түрлерінің жыл бойына Үлкен Алматы көлі станциясында таралуы
Бұл ... жыл ... ... ... - ... ... ішінде сұйық жауындар көп түскенін көруімізге болады. Максимум маусым айына сәйкес ... ... суық ... ... Қатты жауындардың максимумы наурыз айында байқалса, минимумы жылы мерзімге сай. Аралас жауындардың максимумы мамыр айында байқалған.
Қорытынды
Осы жұмысты жасау ... ... ... 5 станциясының метеорологиялық жағдайлардың салыстырмалы сипаттамасы қарастырылды. Әрине осы станциялардың өзіндік метеорологиялық ерекшеліктері бар. ... ... ... мәндері бір-бірінен айтарлықтай айырмашылық жасаған. Оның негізгі себептері физико - географиялық орналасуы, жер ... ... ... ... температуралар мәндерінің көрсеткіштері желдің айырмашылықтары жер ... ... ... ... ... байланысты болса, жауын - шашынның мөлшері мен айлық және жылдық жүрістері олардың температурасына, ылғалдылығына байланысты айырмашылық жасайтыны ... Осы ... және ... ... ... ... ... - шашын мөлщері, жел жылдамдығы және ауа температураларында айырмашылық ... ... ... ... ... жоқ.
* ... ... және орташа жылдық минимальды температура -2,0 [0]С Мыңжылқы станциясында байқалған, ал максималды температура ... ... 7,8 [0]С. ... ... шілде айында 23,3-тен 25,7-ге дейін өзгерді, ал таулы станциясында 7,8-ден 13,5-ке дейін өзгерді. ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Абсолютті минимальды температураның ең үлкен мәндері Бақанас станциясында -45 0С желтоқсан айында 1951 жылы ... ... ... ... айында Верхний Горельникте 0 0С байқалған. Талдықорған және Бақанас станцияларында 1941 және 1946 жылдары абсолютті минимумы 6 - 7 0С ... ... ... ... өлшегенде максималды жел жылдамдығы 34 ф Бақанас станциясында байқалған ... ... ... ... жылдамдық 26 а Талдықорған станциясында мамыр айында ... Ал ... ... ... ... 40 ф.
* Кестеде жыл бойына сұйық жауын - ... ... ... ... 419 мм, минимумы Верхний Горельник станциясында 34 мм түскен. ... және ... ... ... ... ... байқалған. Алматы облысында сұйық жауын - шашындар барлық айларда байқалмаған. Себебі, ол таулы аймақта ... 3017 м ... ... ... ... ... - ... Мыңжылқы станциясында байқалған. Барлық станцияларда сұйық жауын - шашын ... көп ... ... ... барлық кезеңде, ал қатты және аралас жауындар суық кезеңдерде байқалған. Себебі қатты және аралас жауын - ... түсу үшін ... ... болу ... ... ... суық және ... аз арктикалық ауа массалары келеді. Қалыпты қар жамылғысы мен төмен ауа температурасының болуы нәтижесінде ауа ... ... Осы ... ... аудандарда суық кезеңде жауын - шашын мөлшері азырақ болады. Ал шөлді аудандарда өте аз түседі. Температура жоғары болғанда ауа ... ... да ... ... жылы кезеңде жауын - шашын мөлшері көбейеді.
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... С.С., ... П.Ж. ... ... - ... Қазақ университеті, 2005. - 176 б.
* Хромов С.П. Метеорология и климатология для географических ... - Л.: ... 1983. - 224 ... ... Л.Т. Курс ... ... - Л.: ... 1976. - 473 - 475 б.
* Байшоланов С.С. Метеорология және климатология. - ... ... ... 2000. - 232 б.
* ... С.П., ... М.А. ... и ... - М.: Издательство Московского Университета, 1994. - 520 б.
* ... ... С.И., ... Э.А. ... - Л.: ... 1980. - 87 б.
* Утешев А. С. Климат Казахстана. Очерки по физической ... ... // ... ... - ... 1952. - 387 б.
* Чичасов Г.Н. О ... ... сумм в ... // ... ... 1985. - Вып. 92. - Б. 51 - 59.
* ... Н.П. ... ... ... ... над отдельными районами северного полушария. // Труды КазНИИ, 1985. - Б. 67 - ... ... Н. В. ... ... по ... ... ... - М.: Гидрометеоиздат, 1984. - Б.118 - ... Швер Ц.А. ... ... ... осадков на территории СССР. // Труды ГГО, 1976. - Вып. 294. - Б. 175 - ... ... Г.С. ... ... повторяемости числа дней с осадками по территории Казахстан. // Труды Гидрометцентра СССР, 1983. - Вып. 257. - Б. 66 - ... ... С.А. Об ... ... ... // Гидрология и экология: - 2005. - Вып. 4. - Б. 6 - ... ... Г.К. О ... ... ... на 5 дней в Казахстане на основе комплексного-гидродинамического-статического метода. // ... ... 1984. - В. 86. - Б. 6 - ... ... Г.В., ... Э.Я., Семенюк Е.А. Крупномасштабное аномалии атмосферных осадков в Евразии и их климатическая изменчивость. // ... ... ... 1987. - Bып. 294. - Б. 35 - 51.
* ... О.А, ... А.С ... ... ... ... осадков на территории СССР. Л.: Гидрометеоиздат, 1971. - Б. 83 - ... ... К.А. О ... аномалий месячных сумм осадков в Казахстане при различных типах атмосферных процессов. // ... ... 1985. - ... - Б. 67 - ... ... В.Г. ... ... аномалий дефицита и избытка месячного количества осадков. // ... ... ... 1977. - Вып. 257. - Б. 66 - ... ... Г.С. Некоторые особенности повторяемости числа дней с осадками по территории Казахстана. // Труды Гидрометцентра СССР, 1983. - Вып. 257. - Б. 66 - ... ... ... СССР по ... ССР. ... - ... ... метеорологических станций и постов. - Алматы: 1968. - Вып. 18 - 54 ... ... С.С., ... П.Ж ... метеорология. 1 - бөлім. Оқу құралы. - Алматы: Қазақ университеті, 2005. - 102 б.
* Утешов А.С., ... ... - Л .: ... 1956. - 189 б.
* Будыко М.И., Срвременное изменение климата. - Л.: ... 1977. - 46 ... ... К.Я., ... ... СО2 на ... изменения среднегодовой приземной температуры воздуха северного полушария. // ... и ... 1981. - Вып. 11. - Б. 30 - ... ... Г.В., Об ... ... и ... режимов атмосферы Северного полушария. // Метеорология и гидрология, 1982. - Вып. 3. - Б. 8 - ... ... В.П., ... ... ... в 21 веке в Северной Евразии. // Метеорология и гидрология, 2004. - Вып. 7. - Б. 5 - ... ... С.П., ... М.А. Метеорология и климатология. - М.: Издательство Московского Университета, 1994. - 520 ... ... Л.Т., ... атмосферы. - Л.: Гидрометеоиздат, 1984. - 738 б.
* ... - ... ... по ... ... Сер. 3: Многолетние данные. - Вып. 18. Казахская СССР. Книга 1. - Л.: Гидрометеоиздат. 1989. - 514 ... ... С.С., ... П.Ж., ... метеорология. 1 - бөлім. Оқу құралы. - Алматы: Қазақ университеті, 2005. - 187 б.
* Будыко М.И., ... ... ... - Л: ... 1977. - 46 ... ... Е.А., О ... аномальности температурных полей летом в Казахстане. // КазНИГМИ еңбектері. 1987. - Вып. 96. - Б. 43 - 74.

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автокөліктік ластануға экожүйенің әсері80 бет
Алакөлдің көпжылдық су деңгейі режимі43 бет
Атмосфералық ауаның ластануы9 бет
Атмосфералық ауаның ластануы. Климаттың ғаламдық өзгерістері12 бет
Балқаш көлінің бассейініне физикалық-географиялық сипатама33 бет
Балқаш көлінің су деңгейі33 бет
Төменгі ағынның қалыптасу факторлары40 бет
Қышқылдық жаңбыр12 бет
2010-2012 жылдары аралығында атмосфералық жауын-шашынның химиялық құрамының өзгеруі46 бет
"Атмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез."9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь