Бюджетаралық қатынастар және бюджеттік саясат

Кіріспе


I. Бюджетаралық қатынастар және бюджеттік саясат туралы түсінік

1.1 Бюджетаралық қатынастар және бюджет саясатқа шолу
1.2 Бюджетаралық қатынастардың принциптері,реттеу нысандары


II. ҚР ның жергілікті билік оргындарының бюджеттік қатынастар және бюджеттік саясатын талдау

2.1 ҚР ның жергілікті билік оргындарының бюджеттік қатынастар және бюджеттік саясаттан айырмашылығы
2.2 Жергілікті бюджет кірістері мен шығыстары


III. ҚР ның жергілікті билік оргындарының бюджеттік қатынастар және бюджеттік саясатының дамуындағы мәселелер және оны шешу жолдары

3.1 ҚР ның жергілікті билік оргындарының бюджеттік қатынастар және бюджеттік саясатынын байыту жолдары
3.2 Бюджетаралық қатынастарды жетілдіру жолдары


Қорытынды


Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Бюджет – мемлекеттің міндеттері мен функцияларын іске асыруды қаржымен қамтамасыз етуге арналған орталықтандырылған ақша қоры .
Ел бюджеті ұлттық экономиканы басқарудың ең маңызды құралы болып табылады. Кез келген реформаны жүргізу және экономиканы дамыту орасан зор қаржыны талап етеді. Қазіргі кезде бюджет қоғам өмірінің барлық саласын: халық шаруашылығын, әлеуметтік сақтандыру мен қамсыздандыру, білім беру, ғылым, мәдениет, өнер, денсаулық сақтау, қорғаныс пен басқаруды қамтитын экономикалық реформаны жүргізуге мемлекеттің сыртқы және ішкі ресурстарын жасақтап әрі шоғырландыруға қабілетті.
Бюджет процесіндегі республикалық, облыстық бюджеттер, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) бюджеттері арасындағы және республикалық бюджет пен Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры арасындағы қатынастар бюджетаралық қатынастар болып табылады .
Бюджетаралық қатынастар – бұл тұрақты немесе ұзақ мерзімді негізде елдің бюджеттік жүйесіне түсетін кірістер, шығыс өкілеттіліктерді шектеу, тұрақты және ұзақ мерзімді негізде реттеуші салықтардың бекіту нормативтерін анықтау, бюджеттік реттеу ретімен жоғарғы деңгей бюджеттерінен төменгі бюджеттерге қаржыларды қайта тарату, қосымша шығындар туғызған шешімдер қабылдаумен немесе шығыс өкілеттіліктерді берумен байланысты шығындардың орнын толтыру, қайтымды ақылы және ақысыз негізде уақытша көмек көрсету, сонымен қатар биліктің әртүрлі деңгейлері және бір билік деңгейінің әртүрлі мүддесінде, шығындарды қаржылындыру үшін аумақтарды біріктіру бойынша бюджеттік үдеріс барысында мемлекеттік және муниципалдық билік органдары арасында пайда болатын, экономика-құқықтық қатынастар. Берілген анықтаманың принциптік ерекшеліктері келесілерден тұрады:
- біріншіден, мұнда бюджетаралық ретінде қарастыруға болатын, бюджеттік үдеріс барысында пайда болатын қатынастардың толық тізімі келтірілген;
- екіншіден, берілген анықтамада бір деңгей бюджеттері арасындағы қатынастар да бюджетаралық қатынастарға жатқызылған.
Мемлекеттік бюджеттің қызмет етуінің ұйымдастырушылық формасы болып, оның бюджеттік жүйесі табылады. Бұл елдің бүкіл аумағындағы әлеуметтік әділеттілік принципін сақтау қажеттілігімен, мүмкін болатын икемділікті қамтамасыз ету маңыздылығымен, бюджет қаржыларын пайдалану тиімділігімен шартталған.
Бюджетаралық қатынас – мемлекетті басқарудың негізгі мәселелерінің бірі. Саяси тұрақты қоғамды және үнемі өспелі ұлттық экономиканы құру аймақаралық айырмашылықтарды теңестіру мәселелерін шешпейінше мүмкін емес.
1. Өтебаев Б.С. Мемлекеттік бюджет: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006. – 320 бет.
2. Өмірбаев С.М. Қазақстан Республикасының Бюджет жүйесі: жоғары оқу орындарына арналған оқулық. – Астана: «Сарыарқа» ЖҚ, 2007.-488с.
3. Тілеужанова Д. Бюджетаралық қатынастарды реттеу жүйесі//Ақиқат. 2006.-№7. -28-31 бет.
4. Байқонақова Д. Бюжжетаралық қатынастар мәселелері//Мемлекеттік аудит.2009ж.№3.-29-31 бет.
5. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі 2008 жылғы 4 желтоқсандағы № 95-ІV ҚРЗ//www.minplan.kz
6. «Республикалық және облыстық бюджеттер, республикалық маңызы бар қала, астана бюджеттерi арасындағы 2005-2007 жылдарға арналған жалпы сипаттағы ресми трансферттердiң көлемдерi туралы» Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 қарашадағы № 602 Заңы
7. «Республикалық және облыстық бюджеттер, республикалық маңызы бар қала, астана бюджеттері арасындағы 2008-2010 жылдарға арналған жалпы сипаттағы трансферттердің көлемі туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 қарашадағы № 5 Заңы
8. «2007 жылға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 8 желтоқсандағы № 194 Заңы
9. «2009-2011 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 4 желтоқсанындағы № 96-IV Заңы
10. Қазақстан Республикасы Салық кодексінің жобасы //www.minplan.kz
11. Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму және бюджеттік параметрлер болжамы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің отырысында мақұлданған 2008 жылғы 26 тамыздағы № 32 хаттамасы.// www.minplan.kz
12. «2008 жылға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан республикасының Заңына 1-қосымша
13. Мемлекеттік бюджет туралы заңдарға қосымша 2006, 2007, 2008 жылдар //www.minfin.kz
14. www.google.kz
        
        Жоспары:
Кіріспе
* Бюджетаралық қатынастар және бюджеттік саясат туралы түсінік
+ Бюджетаралық қатынастар және бюджет саясатқа шолу
+ ... ... ... ... ... ҚР ның ... ... оргындарының бюджеттік қатынастар және бюджеттік саясатын талдау
+ ҚР ның жергілікті билік оргындарының бюджеттік қатынастар және ... ... ... ... бюджет кірістері мен шығыстары
* ҚР ның жергілікті билік оргындарының бюджеттік қатынастар және ... ... ... мәселелер және оны шешу жолдары
+ ҚР ның жергілікті билік оргындарының бюджеттік қатынастар және бюджеттік саясатынын ... ... ... ... жетілдіру жолдары
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Бюджет - мемлекеттің міндеттері мен функцияларын іске асыруды қаржымен қамтамасыз ... ... ... ақша қоры .
Ел бюджеті ұлттық экономиканы басқарудың ең маңызды құралы болып табылады. Кез келген реформаны жүргізу және экономиканы ... ... зор ... талап етеді. Қазіргі кезде бюджет қоғам өмірінің барлық саласын: халық шаруашылығын, әлеуметтік сақтандыру мен қамсыздандыру, білім ... ... ... өнер, денсаулық сақтау, қорғаныс пен басқаруды қамтитын ... ... ... мемлекеттің сыртқы және ішкі ресурстарын жасақтап әрі шоғырландыруға қабілетті.
Бюджет процесіндегі республикалық, ... ... ... ... бар ... ... ... (облыстық маңызы бар қалалардың) бюджеттері арасындағы және республикалық ... пен ... ... ... қоры арасындағы қатынастар бюджетаралық қатынастар болып табылады .
Бюджетаралық қатынастар - бұл тұрақты немесе ұзақ мерзімді негізде елдің бюджеттік ... ... ... ... өкілеттіліктерді шектеу, тұрақты және ұзақ мерзімді негізде реттеуші салықтардың бекіту нормативтерін анықтау, бюджеттік реттеу ретімен жоғарғы деңгей бюджеттерінен ... ... ... ... ... ... ... туғызған шешімдер қабылдаумен немесе шығыс өкілеттіліктерді берумен байланысты шығындардың орнын толтыру, қайтымды ақылы және ... ... ... ... көрсету, сонымен қатар биліктің әртүрлі деңгейлері және бір билік деңгейінің әртүрлі мүддесінде, шығындарды қаржылындыру үшін ... ... ... ... ... барысында мемлекеттік және муниципалдық билік органдары арасында пайда болатын, экономика-құқықтық қатынастар. Берілген анықтаманың принциптік ерекшеліктері келесілерден ... ... ... ... ... болатын, бюджеттік үдеріс барысында пайда болатын қатынастардың толық тізімі келтірілген;
- екіншіден, берілген анықтамада бір деңгей бюджеттері арасындағы қатынастар да ... ... ... ... қызмет етуінің ұйымдастырушылық формасы болып, оның бюджеттік жүйесі табылады. Бұл елдің бүкіл аумағындағы әлеуметтік ... ... ... ... ... болатын икемділікті қамтамасыз ету маңыздылығымен, бюджет қаржыларын пайдалану ... ... ... - ... ... негізгі мәселелерінің бірі. Саяси тұрақты қоғамды және үнемі өспелі ұлттық экономиканы құру аймақаралық айырмашылықтарды теңестіру мәселелерін шешпейінше мүмкін емес. Бюджетаралық ... ... ... мыналар жатады:
- жеке әлеуметтік және экономикалық функцияларды орындау үшін ... ... және ... ... арасында бөлу және заңдық тағайындауға негізделген шығыстарды тарату;
- бюджеттік жүйенің әрбір деңгейіне бекітілген өкілеттіліктерге бара-бар шығындар шамасын негіздеу;
- барлық деңгейдегі бюджеттер ... ... ... ... және ... көздейтін кірістерді тарату.
Қалыптасатын бюджетаралық қатынастардың мәнін, олардың ұйымдастырылу ретін және ерекшеліктерін ... ... ... ... ... береді: бюджетаралық қатынастар қалыптасатын, бюджеттік жүйелер деңгейлеріне тәуелді, оларды деңгейаралық қатынастарға және бір деңгей бюджеттері ... ... ... болады, ал бюджетаралық қатынастардың пайда болу бағыттарына ... ... үш ... блоктарға бөлуге болады. Олар: бюджеттік жүйе деңгейлері арасында тұрақты негізде шығыстар және кірістерді толық немесе бөлшектеп шектеу, ... ... ... ... ... бойынша және өзара қатынастарды жедел реттеу, мақсатты қолдау бойынша бюджетаралық қатынастар.
I. Бюджетаралық қатынастар және бюджеттік саясат
1.1 Бюджетаралық ... және ... ... ... ... қатынастар - бұл тұрақты немесе ұзақ мерзімді негізде елдің бюджеттік жүйесіне түсетін ... ... ... ... ... және ұзақ ... ... реттеуші салықтардың бекіту нормативтерін анықтау, бюджеттік реттеу тәртібі бойынша жоғарғы деңгей бюджеттерінен төменгі бюджеттерге қаржыларды қайта тарату, қосымша шығындар ... ... ... ... шығыс өкілеттіліктерді берумен байланысты шығындардың орнын толтыру, қайтымды ақылы және ақысыз негізінде уақытша ... ... ... қатар биліктің әртүрлі деңгейлері және бір билік деңгейінің әртурлі мүддесінде, шығындарды қаржыландыру үшін аумақтарды біріктіру бойыншабюджеттік үдеріс барысында мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... ... қатынастар. Берілген анықтаманың принциптік ерекшеліктері мынадай:
- біріншіден, мұнда бюджетаралық ретінде қарастыруға болатын, ... ... ... пайда болатын қатынастардың толық тізімі келтірілген;
- екіншіден, ... ... бір ... ... ... қатынастар да бюджетаралық қатынастарға жатқызылған.
Бюджет жүйесі - мемлекеттік бюджеттің қызмет ... ... ... ... ... Бұл ... бүкіл аумағындағы әлеуметтік әділеттілік принципін сақтау қажеттілігімен мүмкін болатын икемділікті қамтамасыз ету маңыздылығымен, бюджет қаржыларын пайдалану тиімділігімен шартталған.
Бюджетаралық қатынас - ... ... ... ... ... Саяси тұрақты қоғамды және өнімді өспелі ұлттық экономиканы құру аумақаралық айырмашылықтарды теңестіру мәселелерін шешпейіше мүмкін емес. Бюджетаралық қатынастарға мыналар жатады:
- жеке ... және ... ... ... үшін ... ... және ... деңгейлер арасында бөлу және заңдық тағайындауға негізделген шығыстарды тарату
- бюджеттік жүйенің ... ... ... бара-бар шығындар шамасын негіздеу;
- барлық деңгейдегі бюджеттер кірістерінің көздерін заңдық бекіту және анықтауды көздейтін ... ... ... ... ... ... және ... зерттеу келесідей қорытынды жасауға мүмкіндік береді: бюджетаралық ... ... ... ... деңгейлеріне тәуелді, оларды деңгейаралық қатынастарға және бір деңгей бюджеттері арасындағы қатынастарға бөлуге болады, ал бюджетаралық қатынастардың пайда болу ... ... ... үш негізгі блоктарға бөлуге болады. Олар: бюджеттік жүйе деңгейлері арасында тұрақты негізде ... және ... ... немесе бөлшектеп шектеу; бюджетаралық реттеу; бірігіп қаржыландыру шаралары бойынша және өзара қатынастарды жедел реттеу, мақсатты қолдау бойынша бюджетаралық қатынастар.
Республика үшін ... ... ... өте ... және ... ... айналып отыр. Бюджеаралық қатынастардың жетілдірілмеуіне байланысты әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... Қаржыларды орталық бюджетке шоғырландыру, әртүрлі деңгейлердегі бюджеттер арасында қарсы қаржылық ағымдардың болуы, жергілікті бюджеттердің меншікті кірістері деңгейінің төмендігі - ... ... ... ... ... ... өмірлік маңызды мәселелерін шешу мүмкіндігінен айырады, сонымен қатар сәйкес аумақтарда тиімді салықтық-бюджеттік саясатты жүргізуге кедергі жасайды.
Бюджет саясаты ұдайы өндірістік кезең ... ... ... қаржы ресурстарын жұмылдыру бойынша мемлекеттің қаржы саясатының экономикалық мазмұнын анағұрлым толық көрсетеді, ... ... ... ... ... ... және ... Қаржы ағындарының қозғалысына реттеудің бастапқы принципі жиынтық тұтынудың өсуіне бағытталған ұдайы өндіріс үдерісінің барлық қатысушыларының мүдделерін ымыраға жеткізуден тұрады. Бюджет- ... ... ... ... ... мемлекеттің қаржы жүйесінің барлық буындарын біріктіреді. Үлкен қаржы ағындарымен басқарудың қажеттілігі осыменен шартталған яғни бұған қоса ... ... ... ... ... мен инвестициялары елдің төлем балансын өзгерту мен жалпы қоғамдық өнімнің қозғалысына бюджет саясатының белсенді әсері де ... ... ... ... бір механизмін әзірлеу, қарастыру, бекіту, орындау, бақылау, бюджеттің орындалуы туралы есептің қызмет етуінің әр ... ... ... ... ... ... ... дамыған елдерде ортақ валютаөқаржылық жүйені жасау бөлігінде қуатты және қаржы саласында орталықтан бағытталған ... ... ... ... ... бұрынғы кеңес үкіметі аумағында қаржы жүйесінің жергілікті деңгейлерін өзін-өзі қаржыландыру, жеке аймақтар мен жергілікті көздерінің мәні мен ... ... және ... ... ... ... ... бюджет жүйесінің дамуы аймақтық деңгейдің тұтас шаруашылық кешенінің тиімді қызмет етуін ... ету ... ... ... ... ... ... буындарының жергілікті және орталық өзара әсерінің тиімді нұсқасын іздеу жолында.Бюджет экономикаға бюджет механизмі арқылы әсер етеді. Осыған байланысты бюджет саясаты ... бар ... ... мен ... ... ... мен шығыстар бойынша бюджет шешімерін таңдау және қаржы жүйесін бағалауды қарастырады. Басқаша айтқанда, бюджет саясатын ... ... ... жағынан алғанда, бюджет заңдылығын бұзғаны үшін жауапкершілік есебінен бюджеттің барлық деңгейінің орындалуына бақылау, бекіту, қарастыру және құрастыру тәртібі ретінде ... ... ... ... ... бөлудің айрықша саласын мемлекеттің шаруашылық жүргізуші субъектілермен және халықпен қалыптасатын каржылық ... ... Бұл ... ... мемлекет бірден бір қатысушысы болып табылатын бөлгіштік үдерісте ... ... және ... ... канағаттандыруға арналған ақшалай қаражаттардың орталықтандырылған қорын қалыптастырумен және ... ... ... жалпы тиісті (тән) болып келеді. Қаржылық қатынастардың бұл жиынтығы ұғымының экономикалық мазмұнын құрады. Бюджет мемлекеттің қажетті атрибуты және оның ... ... ... ... тиісті мемлекеттік және муниципалдық құрылымдардың ақшалай қаражаттарының қорлары құрылады, бұл қорлар олардың жалпы маңызды ... ... ... ... ... ... пен ... өзін-өзі басқару орғандарының функцияларын жүзеге асырудың қаржылық ... ... ... ... ... ... аса ірі бөлігі шоғырландырылады, бұл мемлекеттің қаржылық саясатын ойдағыдай жүзеге асыру үшін қажет. Экономикалық қатынастардың жиынтығы ретіндегі ... ... ... ... ... Мемлекеттік бюджеттің болуы мүлдем адамдардың субъективті қалауының (еркінің) нәтижесі емес, ұлғаймалы ұдайы өндірістің ... ... ... және функцияларымен шарттасылған объективті қажеттігі.
Экономика дамуының қазіргі кезеңінде орталықтандырылған ... ... ... ... өндірістің қажетті қарқындары мен үйлесімдерін қамтамасыз етуге,оның салалық және ... ... ... ... ... ... дамытудың бірінші кезектегі бағдарламалары үшін қажетті мөлшерлерде қаражаттарды қалыптастыруға, ірі әлеуметтік ... ... ... ... ... орталықтандырудың аркасында ақшалай қаражаттар мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік саясатын ... іске ... үшін ... ... ... ... және әлеуметтік дамудың шешуші учаскелеріне шоғырландырылады.
Сөйтіп, құндық бөліністің айрықша ... ... ... ... ... ... ... - жалпы коғамдық қажеттіліктерді канағаттандыруға қызмет етеді. Объективтік үдайы өндірістік қатынастардың өмір сүруінің ... ... бола ... айрықшалықты қоғамдық арналымды орындай отырып, мемлекеттік бюджет экономикалық қосалқы категория ретінде болады.
Қаржылық ... ... бір ... ... мемлекеттік бюджетке ең алдымен оны жалпы қаржылық категориядан ажырататын өзгеше белгілер тән: бюджеттік қатынастардың ұдайыөндірістік сипаты бар, ... ... ... ... асырылады, мақсатты ақиіалай қорларды қалыптастырумен және пайдаланумен косарлана жүреді. ... ... ... ... ... бір ... ерекшелік тән, алайда ол қаржымен ортак өзгеше белгілердің шеңберінен шықпайды. Құндық бөліністің айрықшалықты сферасы ретінде мемлекеттік бюджет мына өзгеше белгілермен ... ... ... ... бір ... ... және оны коғамдық қажеттіліктерді қанагаттандыруга пайдаланумен байланысты бөлгіштік қатынастардың айрықша экономикалық нысаны болып табылады;
құнды жасау және оны тұтыну ... ... ... ... қаржысынан және құнды түтынуга қызмет ететін өндірістік емес сфера қаржысынан мемлекеттік бюджеттің айырмашылығы ол ұлттық шаруашылықтың салалары, ... ... ... қоғамдық қызметтің сфералары арасында құнды қайта бөлуге арналған;
қоғамдық өнімнің оның тауар нысанындағы козгалысымен тікелей ... емес ... ... ... ... және одан ... үзілісте жүзеге асырылады, ал қаржылық қатынастар материалдық өндірісте де, материалдық емес сферада да тауар-ақшалай қатынастармен тығыз тоқайласып жатады.
1.2 Бюджетаралық қатынастардың принциптері, ... ... ... ... ... ... жоғарғы және төменгі бюджеттер арасындағы қатынастар, сонымен бірге кірістер мен шығыстарды бюджеттер деңгейлері арасында бөлу аса ... ... ... ... ... Бюджеттік үдерісте республикалық және жергілікті бюджеттер арасындағы және республикалық бюджет пен ... ... ... қоры ... ... бюджетаралық қатынастар болып табылады. Қазақстандық практикада Бұл қатынастар ... ... ... ... ... бюджет жүйесінің деңгейі бойынша бюджеттік бөлініс іске ... ... ... ... ... ... ... жағдайларды қоспағанда, Үкімет пен орталық мемлекеттік орғандардың, облыстардың жергілікті атқарушы орғандарының, тиісінше ... ... ... бар ... ... және ... ... маңызы бар қалалардың) бюджеттік үдеріске араласуына жол берілмейді.
Бюджетаралық қатынастар мынадай кағидаттарға ... ... ... ... ... бар ... астана бюджеттерінің республикалық бюджетпен, аудандар (облыстық маңызы бар ... ... ... ... ... өзара қатынастарда теңдігі;
* ара жігін ажыратудың мынадай өлшемдерінің бір мезгілде сакталуын ескеретін түсімдерді тиімді бөлу: тұрақты сипаттағы, сыртқы ... ... ... ... және ... емес ... ... бюджеттерге бекітіледі; мемлекеттік мекемелер көрсеткен қызметтер ақысы болып табылатын салықтық және салықтық емес түсімдер аталған аумақтық байланыстылығы бар салық ... ... ... ... ... бекітіледі;
* Қазақстан Республикасы әкімшілік-аумақтық бірлік-терінің бюджеттік қамтамасыз етілу деңгейлерін теңестіру;
* жергілікті атқарушы орғандардың мемлекеттік қызметтердің бірдей деңгей ... ... ... мемлекеттік қызметтерді ұсынудың тиімділігі мен нәтижелілігі мемлекеттік қызметтерді ... ... әрі ... ... ете ... ... ... деңгейіне мемлекеттік қызметтерді бекітіп беру;
Бюджетаралық қатынастар:
республикалық және облыстық бюджеттердің, республикалық маңызы бар кала, астана бюджеттерінің арасында: трансферттермен; ... ... және ... ... ... бар ... бюджеттер арасында:
трансферттермен; бюджеттік кредиттермен; кірістерді бөлу нормативтерімен реттеледі.
Бюджетаралық қатынастарда түрлі деңгейлер бюджеттерінің қаржы өкілеттіктерінін келісілмегендік және олардың ... мен ... ... ету ... бар: ... ... нашар салық базасы; қайта бөлу саясатындағы тұрлаусыздық. ... ... ... ... ... ... ... бюджетгерін орталықтандырып нығайту кегізінде құрылады. Мұндай саясат аумақтарды шығыстардың негұрлым жоғары ... ... ... ... ... ... Бұл жемқорлықка негіз калайды. Бұл жағдаятта биліктің жергілікті орғандарының құқықтарын кеңейту қажет,ол үшін олардың үш топтағы ... ... ... ... ... ойнайтын салықтар: а) тура салықтар: мүлік, жер,көлік құралдары салықтары; ә) жанама салықтар: сатып алуға сапынатын салық, көпшілік түтынатын тауарларға ... ... ... ... ... мемлекеттік салықтарға биліктің орталық орғандары белгілі бір пайызбен белгілейтін салықтар;
басқадай жергілікті салықтар, алымдар және төлемдер, салықтық емес кірістер ... ... беру және ... ... массивтерін жалга беру; басқадай түсімдер).
Бюджеттік кодексте бюджеттер деңгейлері арасында түсімдер мен шығыстарды нақтылы ... ... ... ... ... ... Салықтық түсімдерден республикалық бюджетке бағытталатындары: мұнайлық сектор ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, қорпоративтік табыс салығы, қосылған құн салығы, ... ... ... Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге және оның аумағына импортталатын тауарларға қосылған құн салығы, ... ... ... тауарларға акциздер, құмар ойын бизнесі салығы, мұнайлық сектор ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, үстеме пайда салығы, бонустар, пайдалы қазындыларды ... ... ... ... өтеу ... ... ... Республикасының жасалған келісімшарттар бойынша өнімді бөлу жөніндегі үлесі, экелінетін және ... ... ... баждары, консулдық алым, мемлекеттік баждар, алымдар мен төлемақылар.
Республикалық бюджетке түсетін Салықтық емес ... ... ... ... кірістер (республикалық мемлекеттік кәсіпорындар мен Ұлттық банктің таза табысы бөлігінің түсімдері, республикалық меншіктегі акциялардың мемлекеттік пакеттеріне дивидендтер, ... ... ... ... беруден түсетін кірістер, екінші деңгей банктерінің шоттарында мемлекеттік ... ... ... ... үшін және Ұлттық банктегі Үкіметтің депозиттері бойынша сыйақылар, республикалық бюджеттен берілген кредиттер бойынша сыйақылар, кару-жарақ пен ... ... ... түсетін кірістер, республикалық меншіктен түсетін басқа кірістер) республикалық бюджеттен қаржыландырылатын ... ... ... ... ... ... ... түсімдері, республикалық бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер ұйымдастыратын мемлекеттік сатып алуларды өткізуден түсетін ақшалай түсімдері, республикалық бюджеттен қаржыландырылатын, сондай-ақ Ұлттық ... ... ... ... жеке ... ... және қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер салатын айыппұлдар, өсімпұлдар, санкциялар, өндіріп алулар, ... ... ... ... емес басқа түсімдер жатады. Негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер республикалық бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелерге бекітілген ... ... ... ... ... ... ... тиесілі материалдық емес активтерді сатудан түсетін ақшалар болып табылады.
Облыстық ... ... ... бар ... ... ... түсетін трансферттер, Ұлттық қордан республикалық бюджетке түсетін трансферттер республикалық бюджетке ... ... ... ... ... Республикалық бюджеттен берілген кредиттерді өтеуден, республикалық меншіктегі мемлекеттің қаржылық активтерін сатудан, үкіметтік қарыздарды сатудан түсетін түсімдер ... ... ... ... ҚР ның ... ... оргындарының бюджеттік қатынастар және бюджеттік саясатын талдау
2.1 ҚР ның жергілікті билік оргындарының бюджеттік қатынастар және бюджеттік саясатын сипаттау
Қазақстан Республикасының Бюджет ... ... ... ... бұл - . ... ... мыналарға негізделеді:
* мемлекеттік басқару деңгейлері арасындағы қызметтер мен өкілеттіліктерді нақты бөлу;
* бюджет деңгейлері арасындағы кірістер мен шығындарды ... ... ... ... бірыңғай және ашық (прозрачность) әдісі негізінде анықтау.
Ағылшынның мамандары Г. Хьюз бен С. Смиттің экономикалық ынтамақтастық және даму ... ... ... (аз халқы бар елдерді қоспағанда - Жаңа Зеландия, Ирландия, Люксембург)бюджеттік жүйелеріне ... ... ... да қажетті. Олар мына белгілер бойынша бағалайды:
- бюджетаралық ... ... ... бюджетаралық қатынастардың ерекшеліктері;
- орталық және субұлттық биліктер рөлдерінің қатынасы.
Нәтижесінде ... ... 19 елі төрт ... бөлінді.
Бірінші топқа 3 федеративті (Австралия, Канада, АҚШ) және екі унитарлы (Ұлыбритания, Жапония) мемлекеттері кірді.
Екінші топқа Солтүстік Еуропа ... ... ... ... ... ... ... Батыс Еуропаның федеративті елдері кіреді: Австрия, Германия, Швейцария.
Төртінші ... ... ... ... ... ... ... Испания.
Бірінші топтағы елдер кең салықтық өкілеттікке негізделетін аймақтық және жергілікті биліктің тәуелсіздігімен (самостоятельность) ерекшеленеді, екіншісі - ... және ... ... әлеуметтік шығындарды қаржыландырудағы жоғары үлесі, үшіншісі - әр түрлі деңгейдегі бюджеттердің автономдығы, төртіншісі - ... ... ... ... ... анализ көрсетіп отырғандай, экономикалық дамыған елдерде жергілікті бюджеттің өте ... ... ... бар және ... ... ... ... аз тәуелділігі бар бірқатар мемлекеттер бар.
Швеция, Люксембург, ... және ... ... ... ... бюджеттердің табыстары барлық соманың 99,2% - 72,8% құрайды. Жапония, ... ... ... және ... ... ... бюджеттің қаржылық автономдығы 68 - 56% құрайды. Орташа алғанда, жергілікті бюджеттің жеке табыстарының үлесіне 59,5% келеді, ал орталық ... ... ... 40,5% ... көптеген мемлекеттердегі жергілікті органдар өзінен жоғары тұрған органдарға тәуелді болып келеді. Олар - ... ... ... ... ... ... ағымдағы табыстың 62 -80% құрайды. Мұндай орталық әкімшілік жағынан жергілікті ... ... ... дамуындағы диспропорцияны жою мақсатында бюджеттік каналдар арқылы ... ... ... бөлу ... үшін жасап отыр. Бұл елдерде негізгі салықтардың ... ... ... ... ... ал ... органдарда салық салу ағымдағы табыстың 10% - на жетер-жетпес.
Жергілікті бюджеттік-салықтық жүйелердің құрылымы әр елдерде әр түрлі. Бұл тарихи дәстүрлермен, ... ... ... ... бақылаулардың көлемі мен формаларын анықтайтын заңнамалармен, жергілікті бюджеттер мен банк секторы ... ... ... және ... да ... ... ... бюджетаралық қатынастардың екі үлгісін бөліп көрсетуге болады:
* орталықсыздандырылған;
* кооперативті.
Орталықсыздандырылған үлгінің келесідей ерекшеліктері бар:
1. ... ... және ... органдарының ең негізгі үш функцияның ішіндегі - макроэкономикалық тұрақтандыру, ұлттық табысты ... бөлу және ... ... ... мен ... ... - бірінші екеуі көбіне орталық үкіметтің қызмет саласына жатады, ал үшіншісі үш ... ... ... ... ... ... ... кіріс көздері жеке және заңды тұлғалардан алынатын табыс салығы, акциздік және кеден баж салығы болып табылады. Ал субұлттық ... ... және ... көрсету, мүлік және жер учаскелеріне салынатын салықтармен қанағаттанады.
3. Аймақтық биліктердің ... ... ... Бұл орталық үкіметтің аймақтық органдардың бюджетіне бақылау жасамауына алып келуі мүмкін, горизонтальді дисбаланс проблемасына және ... ... ... ... ... жауапкершілігінің болмауына алып келеді. Аймақтардың қаржылық тәуелсіздігін ... ету ... ... бірігіп (федеральді-аумақтық) қолдану болып табылады.
Кейде аймақтар аймақаралық және мемлекеттің сыртқы саудасын бұзбайтын кез ... ... ... ... Горизонтальді диспропорция проблемасын тура трансферттерді белгілі бір халық категорияларына бөлу арқылы шешуге болады.
Қазақстанда жергілікті ... ... ... ... шықпастан бұрын ең алдымен бірқатар ұйымдастырушы - ... ... іске асыр ... ... ... жіне ... ... органдарының әрекеттеріне тікелей қатысты және ұсынытарды жергілікті ... ... үшін ... ... оны ... соң ... ... берістерді тиімді дамыту төмендегілерге негіделеді:
1. үкіметтік деңгейде қаржы саласын орталықсыздандыруға бағытталған ... ... ... Бұл жергілікті әкімшіліктерге өзінің табыстарын, оның ішнде жергілікті қарыздарды ... үшін әр ... ... ... ... ... Жергілікті басқару органдары есептілік және өзінің жұмысының айқындылығын қамтамасыз ету бойынша міндеттемелерді сақтауы тиіс. Халықпен теріс қарым-қатынас, ... ... жоқ ... ... шығындалуға және күдікті мақсаттардың болуына алып келеді.
3. ... ... ... несиені өтеу қабілетінің рейтингін тәуелсіз сараптауды баалауды алдын-ала ... ... жылы ... ... ... нақтыланған бюджетке табыстар бойынша 105,2 %-ға, шығыстар бойынша 98,4 %-ға орындалды. ... мен ... ... ... ... кассалық орындалудың %-дық қатынасы артығымен орыындалды. Бұл дегеніміз жергілікті бюджет көлемінің артығымен көрсетеді.
Жергілікті бюджет бұл өте серпінді санат, ... ... ... ... ... өміріне әсер ететін әр түрлі факторлардың есебімен жүзеге асыру ... Бұл ... ... ... ... әлеуметтік кепілдігінің деңгейі, халыхтың жасына қарай және кәсіби құрылымының өзгеруі. Жеке ... ... ... ... ... юолуы және олардың әр түрді тұрпаттары бойынша сараланымы жергілікті ... ... ... мен ... әсер ... ... ... мен шығыстары
Бюджеттің кірістері
Қазақстан Республикасы бюджетінің кірістері әр түрлі құрауыштардан қалыптастырылады, олардың ішінде салықтық және салықтық емес ... ... ... ... ... түскен түсімдер және т.б. Бұл құрауыштар бюджеттің құрылымына ... ... ... ... ... ... ... үлесті, әрине, салықтық құрауыш енгізеді.
Салықтардың көмегімен мемлекет елде өндірілетін өнімнің бір ... ... және ... соң оны ... ... ... қайта бөледі. Ішкі жалпы өнімнің көрсеткіші жоғары болған сайын бюджеттің мүмкін болатын жиынтық кірістері мен шығыстары да ... ... ... ішкі өнім (ЖІӨ) ... ... ... ... деңгейлерінің бюджеттерін қалыптастыру үшін негіз болып табылады.
ЖІӨ пайдаланылған өндіріс факторларының ұлттық тиістілігіне қарамастан, мемлекеттің аумағындағы экономиканың ... ... бір жыл ... ... экспортқа шығару және жинақтау үшін өндірілген барлық түпкілікті тауарлар мен ... ... ... ... арналған) нарықтық құнын білдіреді. Бүгінгі күні ЖІӨ ұлттық экономиканың басты индикаторы болып табылады. Қазақстан Республикасының ішкі ... ... ... ... ... ... ... жоғары емес, алайда даму қарқыны әсер алуға тұрарлық.
Бюджетке түсетін қаражат түсімдеріне қатысты мемлекеттік және республикалық бюджеттер жөніндегі ... ... ... ... табылады. Жыл өткен сайын бюджет кірістерінің тұрақты өсімі байқалады. 2010 ... ... ... ... кірістері 2 338,0 млрд теңгеден 2 887,8 млрд теңгеге дейін өсті. Егер ЖІӨ-ге қатысты кірістерді қарастыратын ... онда ... ... ... ... 2009 ... ... елеулі өсім болды - көрсеткіш 5,7%-ға өсті; 2005 жылдан бастап көрсеткіш ... ... ... де 2010 жыл мен 2009 жыл арасындағы ... ... емес және ... 0,3% пайызды құрайды.
Мемлекеттік бюджеттің кірістері 1 701 млрд.теңгені құрады және есепті кезеңге арналған ... 95,5% ... ... ... жылдық қорытындысымен салыстырсақ өңдеу, құрылыс секторынан, жылжымалы мүліктің операциялары, тұтынушыларға қызмет көрсету мен қаржылық іс - әрекет ... ... ... жылдықта түскен түсімдер төмендеді.
Аталған факторларға қарамастан есеп айрысу кезеңінде мемлекеттік бюджеттің ... ... ... 1 ... жылдығымен тең екендігі көрінеді, егер есепті мәліметтерді қазіргі салықтық ... ... ... ... ... ... 2011 жылғы 6 ай ішінде жоспардағы 991,6 млрд.теңге кезінде 1 009,5 ... ... 101,8 % ... өсу ... 2008 жылдың дәл осындай кезеңімен салыстырғанда 15% құрады.
Жергілікті бюджеттің Жергілікті бюджеттің кірістері бойынша жоспарды мына өңірлер орындамады: Астана ... (98,2%), жеке ... ... мен ... ... ... ... Ақмола облысы (98,6%) жер учаскілерін сатудан түскен түсімінің жоспары орындалмауынан[14].
1 286,7
2 098,5
2 338,0
2 ... ... ... 000
2 500
3 000
3 500
2007ж.
2008 ж.
2009ж.
2011 ж.
Млрд теңге
0
5
10
15
20
25
30
ЖІӨ-нің %-ы
Млрд теңге
ЖІӨ-нің %-ы
1-сурет. Мемлекеттік ... ... ... ... ... оның ... ... жалпы тұрғыдан алғанда, мемлекеттік бюджеттің серпінін қайталайды: кірістердің тұрақты өсуі байқалады, атап ... 2006 ... 1 847,2 млрд ... 2007 жылы 2 221,5 млрд ... ... ... кірістердің үлесі де 2005 жылдан бастап төмендейді, бірақ 2006 жыл мен 2007 жыл арасындағы өзгеріс бар-жоғы 0,8%-ды ... жылы ... ... ... ... 2 887,8 млрд ... құрады, оның 80%-дан астамы (2 356 млрд теңге) салық түсімдеріне келеді.
Түсімдердің ең көп үлесі (34%) ... ... (758,3 млрд ... ... ... салығына келеді - бұл ұйымдардың, және жеке (221 млрд ... ... - жеке ... ... ... (29%) ... ... орынды тауарларға, жұмыстарға және қызметтерге салынатын ішкі салықтар алады. Оның ішінде барынша көп кірісті ... құн ... (629,3 млрд ... ... (58,8 млрд) және табиғи және басқа да ресурстарды пайдаланғаны үшін түсімдер (132,2 млрд ... ... ... құн ... (ҚҚС) - бұл ... ... ол ... тауардың немесе қызметтің нарықтық құндылығына қосқан үлесіне салынатын салық. Қазақстанда ... ... ... ... ... республиканың аумағына импортталатын тауарлардан алынатын салық құрайды. ... - ... ... ... жаппай тұтынатын заттарға (темекі, шарап және т.б.) белгіленетін жанама салық түрлерінің бірі. Олардың ішінде республика бюджетіне барынша көп кірісті ... ... ... және ... ... акциздер әкеледі. Ресурстарды пайдаланғаны үшін алынатын түсімдердің ішінде барынша ауқымды үлесті қоршаған ортаға эмиссия үшін төлем әкеледі.
Пайдалылығы жөнінен ... ... ... салық (барлық түсімдердің 10%-ы), ол 295,7 млрд теңге пайда әкеледі. Оған ... ... ... де, жеке ... да) ... салынатын салықтар, көлік құралдарына салынатын салықтар, жер салығы кіреді.
Төртінші орында жергілікті бюджеттерден және Қазақстанның Ұлттық қорынан трансферттер есебінен ... ... Олар 258 млрд ... ... ... ... мен ... операцияларға, мемлекеттік бажға салынатын салықтар, консулдық алым және басқа да салықтар
Кірістің бабы
млрд теңге
Табыс салығы
979,3
Әлеуметтік салық
295,7
Тауарларға, жұмыстарға және ... ішкі ... ... мен ... ... ... ... емес түсімдер
181,0
Трансферттер түсімдері
258,0
Негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер
92,7
Жиыны:
2 887,8
2009 - 2013 жылдарға ... ... ... ... бөлігі экономиканың шикізаттық емес секторына салық жүктемесін төмендетуді көздейтін жаңа Салық кодексінің ережелерін ... ... орта ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштердің болжамдық параметрлерінің базасында анықталды.
2-кесте. Мемлекеттік бюджеттің кірістері, ЖІӨ-ге %-бен
Көрсеткіштердің атауы
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
2012 ... ... ... емес ... ... сатудан түсетін түсімдер
0,3
0,3
0,2
0,2
0,2
ҚР Ұлттық қорына жіберілетін бюджетке түсетін түсімдер көлемінің 2009 - 2013 ... ... ... ... ... ... ... төмендеуінің ағымдағы үрдісін ескере отырып, 2009 жылы мұнайдың әр баррелі үшін 40 АҚШ доллары және 2010-2013 жылдары 50 АҚШ ... ... ... ... іске ... жағдайы жақсарып, жарты жылдықтың қорытындысы бойынша республикалық бюджет бойынша бюджет қаражатының игерілмеу сомасы 53,3 млрд.теңгені құрады, немесе бес ... ... ... еке ... ... (119,7 млрд.теңге). Жыл басында міндеттемелерді тіркеу бойынша шығыстарды тоқтатқанға ... ... ... ... бес ... ... ... 67 млрд.теңгеге азайып, 496,7 млрд.теңгені құрады, оның ішінде мемлекеттік сатып алу рәсімдерін жүргізу, қазынашылық органдарында ... ... ... ... ... ... 155,8 ... сомасына міндеттемелер тіркелмеді. Жалпы қаржы жылының соңына дейін әкімшілерге 1692,4 млрд.теңге сомасына міндеттемелер қабылдауы, оның ... 194,5 ... ... ... ... ... ... қажет. Сонымен қатар жарты жылдықтың қорытындысы бойынша республикалық бюджеттің шығыс бөлігінің атқарылуын талдаудың нәтижесі бірқатар бюджеттік ... ... ... ... байланысты тағайындалған жоспарларды қайта таратуды қажет етеді[6].
Үстіміздегі жылдың бірінші жартысындағы жергілікті бюджеттің ... 967,9 ... ... ... ... ... 1 0123,3 ... сомасында қаржыландыру жоспарының 95,6%. Бюджеттік қаражаттың игерілмеу сомасы өткен жылдың дәл осындай кезеңімен салыстырғанда 3,3 млрд.теңгеге азайды және 44,3 ... ... ... ... ... ... ықпал еткен факторлар көрсетілген. Негізгі орындамау шығыстардың мына функционалдық топтарына келеді: тұрғын-үй коммуналдық шаруашылық - 14,2 млрд.теңге; білім - 6,6 ... ... - 5,0 ... ... және коммуникация - 4,8 млрд.теңге; мәдениет, спорт, туризм және ... ... - 3,4 ... ... ... ... бюджетінің шығындары 2008 жылы 2 716 млрд теңгені құрады. Бұл 2007 жылмен салыстырғанда 31,3%-ға көп. Бюджеттің шығыстары ... ... ... 2008 жылы (19,3%) 2007 ... деңгейінде сақталды. Қазақстанның республикалық бюджеті шығыстарының жалпы көлемінің өсу серпіні 2 суретте ұсынылған.
Қазақстан Республикасы республикалық
бюджеті шығыстарының жалпы ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының республикалық бюджеті шығыстарының жалпы көлемі.
Қазақстан Республикасы бюджеті шығыстарының функционалдық жіктемесі
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... үшін мынадай функционалдық топтар бойынша жіктеме көзделген:
- қоғамдық тәртіп, қауіпсіздік, құқықтық, сот, ... ... ... ... ... ... ... көмек және әлеуметтік қамтамасыз ету;
- тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық;
- мәдениет, ... ... және ... ... ... ... және жер ... пайдалану;
Қазақстан Республикасы шоғырландырылған бюджетінің шығындары жергілікті бюджеттердің, республикалық ... ... және ... ... ... ... ... Әр түрлі деңгейлер бюджеттерінің жалпы шығындардағы үлестері, 2007 жыл, %
Республикалық
Жергілікті
Ұлттық қор
Жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтер
73,2
26,8
0,0
Қорғаныс
95,7
4,3
0,0
Қоғамдық тәртіп, ... ... сот, ... ... ... ... көмек және әлеуметтік қамтамасыз ету
91,2
8,8
0,0
Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық
26,6
73,4
0,0
Мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық ... ... және жер ... ... су, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, қоршаған орта мен жануарлар ... ... жер ... ... қала ... және ... ... және коммуникациялар
58,1
41,9
0,0
Нысаналы трансферттер
12,4
0,8
86,8
Борышқа қызмет көрсету
98,0
2,0
0,0
Трансферттер
53,4
46,6
0,0
Барлығы:
45,2
32,1
22,8
Кестеден көрініп отырғанындай, республикалық бюджеттің рөлі ... ... ... ... әлеуметтік көмек пен әлеуметтік қамтамасыз етуге, қоғамдық тәртіп пен жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтерге арналған ... ... үшін ... ... ның ... ... оргындарының бюджеттік қатынастар және бюджеттік саясатының дамуындағы мәселелер және оны шешу жолдары
3.1 ҚР ның жергілікті билік ... ... ... және ... ... байыту жолдары
Республика салық қызметінің кәсіпорындардың көбісі тоқтап, жұрттың бәрі ұсақ ... бет ... ... ел бюджетін толықтыру бағытындағы жұмыстары күн тәртібінен түспек емес. Бюджет ... өзі, ... ... қарапайым тілде айтқанда, мемлекет үшін жұмыс істеп отырғандардың игілігі. "Халық болмаса мемлекет болмайды" деген аксиоммаға сүйенсек сан-салалы қызметін жандандырамыз. Бюджетті ... ... ... қиюын келтіру оңай шаруа емес. Сондықтан да аса қатал қаржылық бюджеттік саясат қолданылуда. Қазір біздің ... ... ... бюджетке шоғырландыру ісіне жұмылдырылып отыр.
1996 жыл Мемлекеттік салық комитеті үшін жаңа функциялардың айқындалу жылы болды. ... ... жаңа ... жүзеге асуы мен салық салу жүйесін реттейтін жаңа заң актілерінің қабылдануы да өткен жылы болды.
Үстіміздегі жылдағы салық мәселесі мен ... ... ... сөз ... бұрын өткен жылғы көрсеткіштерге тоқтала кетейік.
Қаржы министрлігінің коллегия мәжілісінде 2 рет ... ... ... ... өзге де ... органдармен бірлесе отырып республика көлемінде комплексті және салалық тексерулер жасады, практикалық көмек көрсетті.
Салық саласы бойынша ... ... ... үшін әрі Салық кодексінің 137 - бабының қалтықсыз орындалуы үшін іс-қимыл шаралары жаалып, ол төменгі органдарға ... ... ... ... тәртібі қадағаланып отырды. Тексерулер тәртібін бұзушылар жазаланады. Мысалы, Оңтүстік Қазақcтан облысы, Түркістан аудандық салық комитетінің инспекторлары И. ... пен Г. ... ... ... аймақтарда негізгі-негізгі берешек мекемелер қатаң назарда ұсталып өзге ұсақ ... ... ... ... ... ... қаптаған Павлодар облысы салық комитеті мен Солтүстік Қазақстан облысы салық ... ... ... 24,1 млрд ... ... ... бір назар аударатын дүние-кәсіпкерлік қызметтің бостандығын қамтамасыз ету. Біз көбінесе өзге де тиісті ұйымдармен бірлескен тексерулер жасауға тырысамыз. Алайда ... ... әлі ... салық полийиясының соңынан тексеруге салық инспекциясы, немесе керісінше, ... ... ... аталған көрсеткіштер бойынша тоқсан сайын бірінші басшылар мен ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштермен қатар өзге де факторлар, тіпті еңбек тәртібі, қызметтік міндетті атқару сияқты дүниелер есепке алынады. ... ... мәні және ... ... ... нарықтық қатынастардың белсеңді өзгеруі жағдайында түбегейлі өзгереді. Бюджет ... ... ... ... ... ... құрал болып табылады. Сапалы мемлекеттік қызмет көрсету, ұлттық қауіпсіздік және қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету, денсаулық сақтау және білім ... ... ... ... және әлеуметтік қамтамасыздандыруды көрсету және де экономиканың нақты секторының дамуын қолдау, сұрақтарын шешу бюджетке негізделеді. Нарықтық экономикасы бар ... ... ... ... ... бюджет табылады. Бюджеттің бағытын анықтаған кезде бюджеттік ... ... ... ... байланыстағы мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігінің мүдделерін ескеру керек.
Мемлекттiк бюджет кез-келген мемлекеттiң өмiр ... ... ... ... ... ақша қаражаттарын қалыптастыруды, бөлудi және пайдалануды ұйымдастыруды қамтамасыз ететiн, мемлекеттiң ... ... заңы ... ... ... ... мемлекеттiк органдарға өз функцияларын орындауды қамтамасыз етедi. Бюджет ... iшкi және ... ... ... үшiн ... барлық секторларының қаражаттарын жинақтау құралы ретiнде қолданылады. Бюджеттiң көмегiмен ұлттық табысты сектораралық, салааралық, территорияаралық қайта бөлу, экономиканы ... ... және ... ... ... ... ... асырылады.
Бюджетке ақша қаражаттарын жинақтай отырып, мемлекет өзiнiң алдындағы әртүрлi саяси, әлеуметтiк, мәдени бағдарламаларын жүзеге асырып, экономикалық, тұрғын үй, құрылыс, денсаулық ... ... ету, бiлiм ... еңбекпен қамтамасыз ету, т.б. сұрақтарын шешедi.
Бюджет мемлекеттiң және ... ... ... органдардың өмiр сүруiнiң қаржылық базасын құрайды. Мемлекеттiк аппарат, құқық қорғау органдары, атқару органдары, мемлекеттiк мекемелер, бюджет есебiнен қаржыландырылатын ұйымдар ... ... ... өмiр ... ... жинақталған қаржылар мемлекеттiк әлеуметтiк-экономикалық саясатты жүргiзу үшiн, қорғанысты, мемлекеттiң қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету үшiн пайдаланылады. ... ... ... ... басқарушы механизм болып табылады. Ол мемлекеттiң қаржылық саясатын жүргiзiудегi жолсапаршысы. Экономикадағы ... ... және ... ... ауытқушылық бюджет алдындағы тұрған мiндеттердiң толық көлемде ... ... ... ... ... бюджеттегi келеңсiз оқиға - бюджет тапшылығының болуына жол бермеу шараларын, оның зиянды салдарларын болдырмаудағы ... ... ... жасап отырады.
Бюжетті дұрыс пайдалану -- қайта өндіру ... ... ... аса ... ... Оның көмегімен әлеуметтік бағдарламаның орындалуына, қоршаған аймақты қорғауды камтамасыз етілуіне, ғылыми -- техникалық процесті жетілдіруге, қорғаныс саласының ... және ... да ... қызметтерді орындауға шарттар жасалынады. Сондықтан, шаруашылық механизмінің бюджеттік қаты-настарды дамытпай, ғылыми жетілген бюджетті саясат орындалмай, бюджеттік ... ... ... ... болмай, дұрыс жұмыс істеуге болмайды.
Сол сияқты, біздің еліздегі эконмикалық реформалауы қоғамдық ... ... ... құрылуы қай бағыттарда болатынына, мемлекеттің бюджеттік саясаты заман талаптарына сәйкестігіне тәуелді.
Қаржылық баланс жүйесінде мемлекеттік бюджет басты орынды алуда. Ол жыл ... заң ... ... ... және мемлекеттің ақша қаражатының орталықтандырылған қорын дұрыс қолдану және құру бойынша экономикалық қатынастардың ... ... ... өз ... мақсаттардың, приоритеттердің жолдарын және оларға жету құралдарын анықтаудың ғылыми негізделген процесі.
Тәжірибеде ол ... құру ... ... ... Оның ... ерекшелігі көрсеткіштердің нақтылығы, олардың сандық және уақыт бойынша анықталғандығы ... ... ... ... ... ... айтарлықтай қолдау болып отыр. Қазақстандағы қаржылық, экономикалық жағдай бойынша сараптамалар жүргізіп, ел Үкіметімен дағдарыс жағдайындағы экономикалық саясат ... ... ... ... қоры ... ала ... осылай делінген, деп хабарлайды ҚазАқпарат. , делінген Қордың қорытынды есебінде. ... ... Қор ... ... ... ... кез ... қосымша шығыстардың әлеуметтік қорғауды нығайтуға және дамудың басым салаларын қолдауға бағытталуы тиістігіне ... ... , ... ... ... бойынша зерттеулердің өзектілігі елдің экономикасын дамытудың басымдылықты міндеттерін шешу мақсатында жұмылдырылатын капитал үшін жеңілдетілген салық режимін қаматамасыз ету, ... ... ... ... салуды ынталандыру, олардың іскерлік белсенділігін жоғарлату және тауар өндірушілер мен әсіресе шағын және орта ... ... үшін ... ... ... құрудың объективті мұқтаждығы болып отыр.
Қазақстан Республикасының бүкіл қаржы ... ... оның ... ... - ... жүйені күрделі түрде қайта құруын мәжбүр етті. Сол ... ... ... - ол жаңа ... ... ... және қабылдау.
Қазақстан Республикасы Бюджеттік кодексінің ережелері біздің ... ... ... ... ... - қатынас пен жалпы бюджеттік саясаттың даму жағдайын көрсетеді. Кодексте бюджеттік ... ... ... іс - ... ... мен ... толық және жан - жағынан жазылып дәлелденген. Бұл бірыңғай құжатта мемлекеттің міндеттемелері мен функцияларын орындауға арналған ақша қаражаттарын ... мен ... ... ... ... ... стратегиясында және жыл сайынғы елбасымыздың Қазақстан халықтарына Жолдауларында баяндалған , ... ... ... бюджетін дамытуға салықтық ынталандыруларды жетілдірудің қажеттігін және тәжірибелік мәнін жоғарлатады.
Тақырыптың ... ... ... жүйенің жеке теориялық және тәжірибелік даму аспектілері және елдің әлеуметтік - экономикалық дамуына тигізетін әсеріне көптеген ғалым - ... өз ... ... Бюджетаралық қатынастарды жетілдіру жолдары
Қазіргі бюджеттік мәселелерді шешу және деңгейаралық бюджеттік қаржылық ... ... үшін ... ... ... ... салықтардан бөлулер немесе салықтарды бекіту жүйесін жетілдіру қажет.
Деңгейаралық бюджеттік қаржылық ағымдарды оңтайландыру кезінде бюджет жүйесінің қандай да бір ... ... ... күш жұмсау өте қауіпті. Бюджеттік нормалар және ережелер, тек қандай да бір белгілі билік деңгейінің мүддесін көздемей, ... ... жүйе ... ... ... шешу қажеттілігінен шығуы қажет. Бюджетаралық қатынасты реформалаудың негізгі бағыты - мұнда бюджеттік жүйе деңгейлері ... ... ... ... тұрақты сандық қатынасын анықтау реті емес, жедел өзгеретін әлеуметтік-экономикалық жағдай-шарттарында, бюджеттік жүйе деңгейлері арасында бюджеттік қаражаттарды тарату механизмін және ... ... ... ... ... ... серпінді процесінің реті қарастырылады. Бұл тұжырымда деңгейаралық бюджеттік қаржылық ағындардың оңтайландырылуы, ағымдағы және болашақтағы бюджеттік саясатты қалыптастыру кезіндегі бағдар болады. бұл бір ... ... ... салыстырмалы тұрақтылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін, елде қалыптасқан әлеуметтік-экономикалық жағдайдан тәуелсіз бюджеттік жүйелер деңгейлер арасында бюджеттік қаражаттарды тарату ... ... ... ... ... ... ... жағынан қызмет ететін механизмді талдау және оның негізгі жетіспеушіліктерін және оларды жою мақсаттарын айқындау қажеттіліктерін ... ... ... ... талдау және макроэкономиялық болжамдау, реттеу және реформалардың барысын бағалау. Стратегиялық индикативтік және бюджеттік жоспарлау жүйесін қалыптастырып, ... ... ... және ... ... мен халықаралық экономиялық және қаржылық қатынастар саласындағы саясатын мемлекеттің ақша-несие саясатымен тығыз байланыста қалыптастырып, іске ... ... ... ... ... жетілдіру жөнінде ұсыныстар әзірлеу. Мемлекеттің инновация саясатты іске асыруға қатысу, т.б. ... ... ... ... мемлекеттік органдардың стратегиялық жоспарларды іске асыру жөніндегі қызметтерін талдап, үйлестіреді; стратегиялық, индикативтік және бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... және оны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарын орталық және жергілікті атқарушы органдардың қатысуымен стратегиялық жоспарлар негізінде қалыптастырады, олардың ... ... ... асырады, қажет болған жағдайда оларды түзету жөнінде ұсыныстар енгізеді. Әлеуметтік-экономикалық саясаттың басым ... ... орта ... ... ... ... инвестициялардың басым бағыттарын орталық және жергілікті органдардың ... ... ... Мемлекеттік органдардың мемлекеттік, салалық бағдарламаларды әзірлеу және оларды лицензиялау мәселелері жөніндегі қызметтерін үйлестіреді. Республикалық бюджеттің тиісті қаржы ... ... ... мемлекеттік бюджеттің алдағы үш жылға арналған болжалды көрсеткіштерін әзірлейді. Республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуын талдайды. Стратегиялық жоспарларды іске ... ... ... ақпараттық-талдау материалдарын дайындайды, инвестициялық ахуалды жақсарту шараларын әзірлейді, мемлекеттік бағдарламаларды және ... ... ... іске асыру үшін шетелдік инвестициялар тартуға ықпал етеді. Республикалық бюджеттен қаржыландыруға ұсынылатын инвестиция жобалардың экономиялық сараптамасын жүргізеді. Мемлекеттік ... мен ... ... басқару саласында мемлекеттің саясаттың мақсаттары мен басым бағыттарын айқындауға қатысады. Республикалық және ... ... ... ... ... ... және ... бюджеттер үшін бірыңғай бюджеттік сыныптамалар мен қаржылық есептіліктің бірыңғай нысанын әзірлеп, бекітеді. Мемлекет және мемлекет кепілдік берген қарыз алу ... ... ... және мемлекет кепілдік берген борыш пен қарыз алуды жоспарлайды, оның мониторингін жүзеге асырады. Мемлекттік органдардың халықарлық ынтымақтастық ... ... ... ... ... және ... ... донор елдермен, рейтингілік агенттіктермен ынтымақты іс-қимыл жасайды. Атқарушы билік органдарының құрылымдарын жетілдіру жөнінде ұсыныстар әзірлейді, ... ... ... мен өкілеттіктерін анықтайтын нормативтік кесімдерді әзірлеуге қатысады. Республикалық бюджет қаражаты есебінен қаржыландырылатын мемлекеттік органдардың штат ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі ұсыныстарды іске асыруға жұмсалатын шығыстарға есептемелер жүргізіп, оларды жоспарлайды.
Бюджетаралық қатынастар реформаларының негізгі мақсаттары ретінде келесілер ... ... ... ресурстарын пайдалану және басқару тиімділігін жоғарылату;
- аймақтардың әлуметтік-экономикалық тиімділігін арттыру үшін жағдай жасау.
Қызмет ететін жетіспеушіліктерді жою және бюджетаралық қатынастарды реформалау мақсатында ... шешу ... ... ... қызмет ету тиімділігін жоғарылату, аймақтық қаржыларды сауықтыру;
:: қарсы қаржылық ағындарды төмендету;
:: қаржыларды бөлу шарттылығы және оларды аймақтарда пайдалану үшін жауапкершілікті және бақылауды ... ... ... қосымша қаржылық қолдауды қамтамасыз ету;
:: мемлекеттік билік субъектілері және жергілікті өзін-өзі басқару органдарының өндірістік және аумақтық салық ... ... ... ... ... ету ... оң ... мүдделікті жоғарылату;
:: жергілікті және мемлекеттік бюджеттер арасындағы бюджетаралық қатынастарды өзара ... ... ... бюджеттер проблемалары келесідей жолдармен шешілуі мүмкін:
:: меншікті кірістерді ұлғайту есебінен, яғни ... ... ... ... бойынша елеулі, жиналуына қарай нақты және ыңғайлы ... ... ... жүйе ... ... ... ... кірістерді тұрақты нормативтік негізде тарату жолымен;
:: әрбір аумақтық бюджеттің кірістерін және ... жыл ... ... ... кезде және жақын арада аумақтық экономикалық және әлеуметтік-экономикалық дамуы ... ... күрт ... ... ... ... ... негізінде қалыптастыру жағымсыз салдарға әкеледі. Кебір аумақтарда қаржыларды қайта таратылу механизмінің болмауынан экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан артта қалған аумақтар ... ... ... ... ... ... арасында өкілеттілікті емес қаржылық ресурстарды бөлген дұрыс болады.
Кірістерді сенімді және ... ... ... ... ... Индустриалды немесе аграрлы бағыттағы аумақтардан табыстарды жаңа меңгеріліп жатқан аумақтарға аудару кезінде әлеуметтік-экономикалық даму ... әр ... ... ... арасында салықтық бөлулердің дифференциациясы болуы керек. Бұл ... ... ... ... ... ... ... орган және мемлекеттік бюджет қатынастарын ғылыми негізді нормативтік базаға ауыстыруға негізделген.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... реттеудің Қазақстан Республикасындағы қолданылмауы жоғарыда айтылып өткендей жергілікті бюджеттерді жоғары бюджеттерден басым тәуелді етеді. Салықтық түсімдерді ... ... ... жыл ... ... ... ... өзінің мүмкіндіктерін толық пайдаланған жоқ. Оны бюджетті реттеу тәсілі ретінде қолдану қажет, ал реттеуші салықтардан бөлу нормативтері арқылы ... ... көзі ... ... толығымен бас тартуға әлі ерте.
Қорытынды
Бүгінгі таңда қазақстандық бюджет ұлттық экономиканы басқарудың маңызды ... ... ... Бұл ... ... ... кірістер мен шығыстарды жоспарлау мәселелері пайда болады. Бюджетті қалыптастыру процесі - елдің әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... буынның бірі және биліктің атқарушы және заңнамалық бұтақтарының байланыс өрісі. Қазіргі кезде Қазақстанда бюджет ... ... ... ... ... ... ... 90-шы жылдармен салыстырғанда бюджетті қалыптастыру процесіне көптеген өзгірістер енгізілді және де олар оң ... ... ... ... ... әлі де ... Оларды шешудің мүмкін жолдары бұл курстық жұмыста баяндалған.
Соңғы жылдардың ішінде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... тұрақтануына қол жеткізу болып табылды, бұл мемлекеттік бюджет тапшылығының ... және ... ... және ... ... іске асыруды білдірді. Бұл міндетті шешуде Республика елеулі табыстарға қол жеткізді: атап айтқанда, 2004 жылы ... ... ... ... және орта ... ... ... әдістері белсенді түрде қолданыла бастады. 1997 жылы қабылданған ұзақ мерзімді Стратегиясы мемлекеттік қаржыны басқаруды жетілдіруді реформалардың ... ... бірі ... ... Бұл міндетті орындауда Республика маңызды жетістіктерге жетті: соның ішінде 2004 жылы Бюджеттік кодекс қабылданды, бюджеттендіру мен орта мерзімді ... ... ... әдістері белсенді қолданыла бастады. 2007 жылғы желтоқсаннан бастап Қазақстан Республикасының Бюджет кодексіне бюджеттің жоспарланған шығыстарын тиісті саладағы бюджеттік қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... ықпал ететін мемлекеттік жоспарлаудың нәтижелерге бағдарланған жаңа тәсілдерді ... ... ... ... ... ... бюджеттің не үшін қажеттігі және ол мемлекеттің экономикадағы рөлін қандай түрде көрсетілетіндігі түсіндіріледі.
Келешекте бюджетаралық ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі туады. Аумақтың бюджеттік ресурстардағы ең төмен қажеттіліктерін анықтайтын бюджеттік қамтамасыз етудегі нормативтері бюджетаралық қатынастарды қалыптастырудың бастапқы ... ... ... ... дамытудың келешектегі бағыттарының бірі -- әрбір аумақтың қаржылық әлуетін басым мөлшерде ескертуге, меншікті салық базасын дамытуға, ... ... ... ... беретін, салықтық бөлу нормативтерін тағайындау кезіндегі сараланған тәсілді пайдалану. Бюджетаралық қатынастар проблемалары мемлекеттік билікті орталықсыздандыру процестерімен, орталық және жергілікті ... ... ... өкілеттіліктерді бөлумен тығыз байланысты.
Тұрақты және ашық бюджетаралық қатынастардың жүйесін құру үшін келесілердей шараларды орындау қажет:
- барлық мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бөлу және соның негізінде тұрақты бірыңғай бюджеттік ... ... ... жеке ... ... ... бекіту және барлық аумақтарға тең бюджетаралық реттеу жүйесін қолдану;
- әрбір бюджетті минималды әлеуметтік стандарттар негізінде қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... ... өңдеу және бюджетаралық қатынастарды жетілдіру үшін жұмыс тобы құрылған. Кейінгі жылдары негізгі өңдеулер республикалық және облыстар ... ... және аз ... ... және төмендегі бюджеттер арасындағы бюджетаралық қатынастарды ықшамдауға негізделген. Бұл әрине, проблеманы шешуге кешендік көзқарасты қамтамасыз етпейді. Республикадағы бюджетаралық ... ... ... ... жеткілікке ынталандыруы, субвенцияланатын аймақтар санын төмендетуге, бюджеттер деңгейлері арасындағы қарсы қаржылық ағындарды қысқартуы, аумақтың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... тұрғылықты орнынан тәуелсіз барлық азаматтарға бюджеттік қамтамасыз минимумын кепілдеуі қажет.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Өтебаев Б.С. Мемлекеттік бюджет: Оқулық. - ... ... 2006. - 320 ... С.М. ... Республикасының Бюджет жүйесі: жоғары оқу орындарына арналған оқулық. - ... ЖҚ, ... Д. ... қатынастарды реттеу жүйесі//Ақиқат. 2006.-№7. -28-31 бет.
4. Байқонақова Д. Бюжжетаралық қатынастар мәселелері//Мемлекеттік аудит.2009ж.№3.-29-31 бет.
5. ... ... ... ... 2008 ... 4 желтоқсандағы № 95-ІV ҚРЗ//www.minplan.kz
6. Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 қарашадағы № 602 Заңы
7. Қазақстан ... 2007 ... 27 ... № 5 ... ... ... 2006 ... 8 желтоқсандағы № 194 Заңы
9. Қазақстан ... 2008 ... 4 ... № 96-IV ... Қазақстан Республикасы Салық кодексінің жобасы //www.minplan.kz
11. Қазақстан ... ... даму және ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің отырысында мақұлданған 2008 жылғы 26 тамыздағы № 32 хаттамасы.// www.minplan.kz
12. Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен ... ... ... ... ... Заңына 1-қосымша
13. Мемлекеттік бюджет туралы заңдарға қосымша 2006, 2007, 2008 жылдар //www.minfin.kz
14. www.google.kz

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бюджетаралық қатынас- бюджет процесін дамытудың бірден-бір қайнар көзі7 бет
Бюджетаралық қатынастар7 бет
Жергілікті бюджеттің кірістерін қалыптастыру16 бет
Мемлекеттік бюджет жайлы40 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
"Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні."30 бет
«жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен тиімді пайдалануының есебі мен аудитін ұйымдастыру»91 бет
Алымдар29 бет
Бірыңғай бюджеттік сыныптама6 бет
Балқаш ауданы салық бюджетінің кірісін бақылаудың ақпараттық жүйесін52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь