Психология пәнінің мақсаты, міндеттер

Жалпы психология - өзінің даму тарихы, пәні мен зерттеу әдістері бар психологиялық ғылымдардың негізгі салаларының бірі..
Жалпы психология антикалық кезеңнен бастау алып, философия аясында психологиялық зерттеулердің облысы ретінде қалыптасты. ХХ ғасырда дербес ғылым ретінде қалыптаса бастады және 1879 жылы Лейпциг қаласында дүние жүзінде бірінші рет психологиялық лаборатория ашылды, онда эксперимент әдісі қолданылып өзіндік жеке мәртебеге ие болды.
Жалпы психологияның қазіргі даму кезеңіндегі өзекті мәселелеріне – бұл оның теориялық-әдіснамалық негіздерін бекіту және кеңейту; зерттеудің жаңа әдістерін өңдеу; табиғи және жасанды (лабораториялық) жағдайларда адамның психикалық процестерінің дамуы мен жұмысының құрылымдарын зерттеу; өмірлік іс-әрекеттерінің субъектісі болып табылатын адамның жеке басының дамуын, құрылымдарының заңдылықтарын табу; барлық психологиялық ғылымдардың көпқырлы зерттеу тәжірибелерін жалпылау жатады.
Пәннің мақсаты: жалпы психология курсында алған білімдері мен зерттеу дағдылары негізінде психологиялық ойлауын дамыту, семинар және практикалық сабақтар процесінде психологиялық құбылыстарды жүйелі талдауда ептілік пен дағдыны қалыптастыру.
Пәннің міндеттері: 1) оқытылған психологиялық құбылыстардың заңдылықтары негізінде психологияның әр салалары бойынша студенттерде білімдерді жүйелендіру; 2) әр – түрлі психологиялық фактілер мен теорияларды жүйелі-психологиялық талдаупроцесінде студенттерде танымдық дағдылар мен ептіліктерді дамыту; 3) Дүние жүзілік және Отандық психология ғылымдарының негізгі принциптерімен, бағыттарымен және идеяларымен таныстыру.
        
        1. Психология пәнінің мақсаты, міндеттер.
Жалпы психология - өзінің даму тарихы, пәні мен зерттеу әдістері бар психологиялық ғылымдардың негізгі салаларының ... ... ... ... кезеңнен бастау алып, философия аясында психологиялық зерттеулердің облысы ретінде қалыптасты. ХХ ғасырда дербес ғылым ретінде қалыптаса бастады және 1879 жылы ... ... ... ... ... рет психологиялық лаборатория ашылды, онда эксперимент әдісі қолданылып өзіндік жеке мәртебеге ие ... ... ... ... даму ... ... ... - бұл оның теориялық-әдіснамалық негіздерін бекіту және кеңейту; зерттеудің жаңа ... ... ... және ... ... жағдайларда адамның психикалық процестерінің дамуы мен жұмысының құрылымдарын ... ... ... ... ... табылатын адамның жеке басының дамуын, құрылымдарының заңдылықтарын табу; барлық психологиялық ғылымдардың көпқырлы зерттеу тәжірибелерін жалпылау жатады. Пәннің мақсаты: жалпы психология ... ... ... мен ... ... негізінде психологиялық ойлауын дамыту, семинар және практикалық сабақтар процесінде психологиялық құбылыстарды ... ... ... пен ... ... ... ... 1) оқытылған психологиялық құбылыстардың заңдылықтары негізінде психологияның әр салалары бойынша студенттерде ... ... 2) әр - ... ... ... мен ... ... талдаупроцесінде студенттерде танымдық дағдылар мен ептіліктерді дамыту; 3) Дүние жүзілік және Отандық психология ғылымдарының негізгі принциптерімен, бағыттарымен және идеяларымен таныстыру.
2. ... даму ... ... ... ... ... психологиялық ой-пікірлердің даму тарихы екі кезеңге бөлінеді. Мұның біріншісі шамамен 2400 жылдай уақытқа созылып, көш басы ... ... ... ілкі ... ... сан ... үлкен кезеңге әр кезде өмір сүрген ғұламалар, атап айтқанда Герофильд, Эрасизтрат, Гиппократ, ... ... ... ... ... ... ... Локк, Руссо, Дидро, Кант, Гегель және т.б. психологияның өз алдына дербес отау тігіп, ... ... өте ... яғни 1879 жылдан басталады. Сол жылы неміс ғылымы Вильгелм Вуннд (1832-1920) Лейпциг қаласында ... ... ... психикалық құбылыстарды арнаулы құрал-сайман, аспаптардың көмегімен зерттеуге болатындығын дәлелдеп, мұның дербес эксперименттік ... ... жол ... Жан ... ... әр ... өмір ... қазақ ойшылдары да аз айтпаған. Асан қайғы, Шалкиіз, Мұхаммед хайдар Дулати, Өтейбойдақ Тлеуқабылұлы, ... ... ... тағы ... ... мен ... - ойшылдардың шығармаларында көшпенді ата-бабаларымыздың жан дүниесі әр ... сөз ... ... ... психология ғылымы, әсіресе ұлы Отан соғысынан кейінгі ... ... ... дами ... ... 1946 жылы ... педагогикалық институтында тұңғыш ре психология кафедрасы, 1947 жылы қазақ университетінде логика және психология мұғалімдерін даярлайтын арнаулы бөлім ... ... 50 жыл ... ... ... ... оқулықтар мен оқу құралдары жарық көрді. Солардың қатарына М. Мұқановтың , Қ. Жарықбаевтың , Т. ... тағы ... ... жатқан еңбектерді жатқызуға болады. Қазіргі кезде психологиялық зерттеулердің кешенді тақырыптары қолға алынып, оларды ұлт өміріне ... ... ... артып отыр.
3.Қабілеттің даму деңгейі және дербес ерекшелігі.
Психологияда қабілеттің даму деңгейін жіктеудің төмендегідей түрлері жиі кездеседі: ... ... ... данышпандық.Бейімділік пен қабілеттілік дамуының табиғи негізін қалыптастыруды жүйке жүйесінің анатомия-физиологиялық ерекшелігі түсіндіріледі.. Ал интеллектуалдық қабілет бейімділігі ең әуелі ми ... -- ... ... кіші ... жүйке үрдісінің жылжымалылығы, уақтылы байланыстарды қүрастырудың жылдамдылығы және т.б, яғни И.П.Павлов генотип деп ... ... ... тума ... айқындалады. Бүл қасиеттерге мыналар жатады:
* қоздыруға қатысы бойынша жүйке жүйесінің күші, яғни қарқынды және жиі қайталанатын ... оның ... ... ... ... үзақ мерзімге төзіп тура алатын қабілеттілік;
* тежеуге қатысы бойынша жүйке жүйесінің күші, яғни үзақ және жиі кайталанатын ... ... ... тура ... ... ... және ... әсерінің жауабына жүйке жүйесінің біркелкі реактивтікте анықталатьін қоздыруға және тежеуге қатысы ... ... ... ... ... ... жүйке процесіндегі пайда болу мен тоқтатылудың жылдамдығы бойынша бағаланатын жүйке жүйесінің түрақсыздығы.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... адам жүйке жүйесінің қасиеттерінің 12 өлшемдік жіктелінуі қолданылады. Оған 8 ... ... ... мен ... қатысы бойынша қозғалмалылығы жөне түрақсыз-дығы, жылжымапылығы, күші) жене 4 екінші деңгейлі қасиет (осы негізгі қасиетгер бойынша салмақтылық) ... ... ... ... жүйке жүйесіндегі (оның жалпы қасиеті) сияқты, жеке-ленген анализаторларға да (парциалды қасиет) қатыса алатындығы ... ... ... бір ... ... онда сол ... ... қабілеттіліктің дамитынын білдірмейтіндігін атап өткен жөн. Мысалы, музыкалық шығармашылықты дамыту үшін елеулі алғы ... ... есту ... ... ... ... адамның бейімділіктері қандай дөрежеде дамуы оның дербес ерекшелегінің жағдайына байланысты болады.Спецификалық емес бейімдеулер. Адамда бейімділіктің белгілі бір түрінің ... оның ... ... ... ... да бір ... қабілет міндетті дамуы тиіс дегенді білдірмейді. Сол бір ... ... ... әрекеттің, талаптың сипатына қарай эр түрлі қабілеттілік дамуы мүмкін. Солай, ырғақты жақсы сезетін және ... ... ... адам, музыкалық орындаушы, дирижер, биші, әнші, музыкалық сыншы, педагог, сазгер және т.б. ... ... ... ... бейімділік болашақ қабілетгің сипатына әсерсіз деп тануға болмайды. Есту анализаторыньщ өзгешелігі аталмыш анализатордың ерекше даму деңгейін ... ... ... ... Біз ... ... ... дәрежелі қабілеттілік адамның нақтьшы әрекет барысында қалыптасады деген тұжырым жасаймыз. Қабілет даму үшін жағдайдың бар және жоқ болуына байланысты, олар ... және ... ... ... қабілет нақтылы әрекет түрінде іске асырыл-майтын, бірақ тиесілі әлеуметтік жағдайды өзгерткенде өзектендіруге қабілетті болуымен түсіндіріледі. Қағида бойынша, өзекті қабілетке тура сол ... ... ... ... іске асырылуға қажеттілер жатады. Потенциалды жэне өзекті қабілетгер адамның қабілетін дамытатын әлеуметтік жағдайлар сипатының жанама көрсеткіші ... бой ... Дәл сол ... ... ... потен - циалды қабілеттің дамуына мүмкіндік туғызады немесе кедергі келтіреді, олардың өзектіге айналуын қамтамасыз етеді немесе ... ... ... кез ... ... ... ... іс-әрекеттің сан алуан түрлері мен арнайы қасиеттерінің талаптарына жауап беретін, іс-әрекеттің тек қана бір ... ... ... ... әмбебап және жалпы қасиеттер жатады.
* пәнге белсенді, оң қатынасы, онымен ... ... ... ... ... ... деңгейіне өтуі;
* мінездің кейбір белгілері, ең өуелі еңбексүйгіштік, үйымдас-тырушылық, дербестік, мақсаттылык, табандылық, сонымен коса, түрақты интеллектуалды сезім;
* әрекет барысында орындалуына ... ... ... - дың ... ... қатысты белгілі білім, іскерлік және дағдының қоры;
- сенсорлық және ақыл-ой орталарында аталмыш ... ... ... ... ... жауап беруі.Қасиеттің соңғы тобы табыстьшықты тек қана нақты әрекетте анықтайтын спецификалық болып табылады. Бүл ... ең ... ... ... ... ... ... жөне арнайы ортада айқындалатындығымен түсіндіріледі. Мәселен, биографиялық мөліметтер бойынша А.С.Пушкин лицейде ... көп тер ... ... ... ... жоқ; ... мектепте математика жөне физика саласында зор жетістіктерімен өзгешеленіп, ал тіл сабақтарында ... ... ... Сонымен коса, арнайы қабілетке музыкалық, одеби, сахналық жөне т.б. жатқызу қажет. Қабілет дамуының келесі ... ... ... ... ... ... ... да бір өрекетті табысты орындау мүмкіндігімен қамтамасыз ететін қабілеттің өзгеше сөйкестігі деп аталады.Дарынды адамдардың дербес ерекшелігі, қызығушылығы бағыт-тылықта басты ... ... ... бір ... ... ... ... үшіншісі қоғамдық жүмысқа тоқталып жатады. Қабілеттің ары ... ... ... ... ... қүрылымында компоненттерді екі топқа белуге бола-тынын атап өту жөн. Бірі ... ... ... ... ... ... табылады. Суретшілік қабілет қүрылы - мында жетекші қасиет көруші анализатордың жоғары табиғи сезімталдығы сызық, пропорция, формалар, сәуле мен көлеңке, ... ... сезу және ... ... ... қасиеті, жоғары дамыған есте сақтау және т.б. болады. Көмекші қасиеттерге көркемдік елестету, эмоционалды көңіл күй, ... ... ... ... және т.б. ... ... жетекші және көмекші ... ... ... ... ... бірлікті жасайды. Алайда қабілет қүрылымы - бүл өте икемді қүрылыс. Жетекші жөне көмекші қасиеттерінің сәйкестігі эр ... ... ... қабілеттіліктері бірдей емес. Адам да қандай қасиеттің жетекші болатына байланысты әрекетті орындауға қажетті көмекші қасиеттердің қалыптасуына өтеді. Сонымен қоса, тіпті, ... ... ... де ... ... ... ... табысты орындауға мүмкіндік беретін, кемшіліктердің орнын толтыратын өр ... ... ... ... алады.Қабілеттің білінуі әрқашан қатаң дербес жөне көбіне сирек үшырасады. Сондықтан адамдардың дарындылығын қиюластыру, тіптен бірдей әрекетпен шүғылданатын нақтылы көрсеткіштер ... ... ... ... Эр ... ... әдІстің көмегімен қандай да қабілеттіліктің болуын қалыптас-тыруға және ... ... ... ... ... ... ... дамуының келесі деңгейі - талант. Талант - бүл қабілеттің белгілі бір үйлесімділігі, олардың жиынтығы екенін атап өту ... ... ... ... ... өте жоғары дамығаны да талант деп аталуы мүмкін емес. ... ... ... ... данышпандық деп аталады. Данышпандық туралы адамның шығармашьшық жетістігі қоғамдық өмірде, мәдениет дамуында бүтін дәуірді ... ... ... ... өте аз. ... бесмынжылдық өркениет тарихыңда небәрі 400-ден астам ғана данышпан бар деп саналады. Данышпан-дықты сипаттайтын дарындылықтың жоғары деңгейі әрекеттің өр түрлі ... ... ... ... ... ... қол жеткізген данышпандар арасында Аристотель, Леонардо да Винчи, Р.Декарт, Г.ВЛейбниц, М.В.Ломоносовтарды ... ... ... М.В.Ломоносов білімнің өр түрлі салаларыңда: химия, астрономия, математика, сонымен қатар суретші, ... ... ... өдебиетші, тілші болтан, жетістіктерге қол жеткізген. Алайда бүл данышпандардың барлық дербес қасиеттері ... ... ... деуге келмейді. Данышпандықтың өзіндік "профилі" болады, қандай да бір жағы онымен басым болса, ... ... ... ... ... пәні және оны ... әдістері. Психология- психикалық құбылыстардың пайда болу, даму және қалыптасу заңдылықтарын зерттейтін ғылым.Психикалық құбылыстар бізді қоршап тұрған сыртқы ... ... мен ... ... әр ... ... болып табылады. Олар көпшілігімізге өз тәжірибемізден жақсы мәлім, тілімізде жиі ... ... Бір ... ... мәнін әрқайсымыз тез ажырататын да, білетін де ... ... ... ... ... ... тұрғыдан түсіну арқылы ғана жан жақты ажыратуға болады. Осы мәселесін ғылыми жолмен баяндауды, олардың өзіндік ... ... -- сөз ... ... ... ... ... Психология ерте замандардан келе жатқан білім салаларының бірі. Оның дүниеге тұіғыш келген жеріежелгі ... ... ... екі ... ... оның біріншісі - (жан) , екіншісі - ... бұл сөз ... ... ... ... ... білу ... осы ғылымның зерттеу әдістерімен танысуымыз керек. Әр ғылымның өзіндік ... ... ... ... ... ... осы ... арқылы сол ғылымның сан алуан заңдылықтарын зерттеуге мүмкіндік туады. Жантануда адамның псмхмкалық ерекшеліктерін зерттейтін бірнеше әдістер бар. ... бір тобы ... ... ... тобы ... әдіс деп аталынады. Осындай негізгі әдістерінің біріне байқау әдісі жатады. ... ... ... ... ... біраз уақыт бойына зерттелуші адамның психикалық ерекшеліктерін қадағалауды байқау әдісі деп ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне қарай байқау әдісінде кейде аспаптар да қолданылады. Зерттелінетін обьектіні суретке түсіру үшін фотоаппараттар, зерттелінуші ... сөз ... ... алып, магнитофон қолдану. Тәжірибе жасауда зерттеуші өзіне қажетті жан қуаттарының көлденеңнен кез ... ... ... сол ... ... өзі жағдай жасайды. Психологияда тәжірибе лабараториялық және табиғи болып екіге бөлінеді. Енді ... жеке жеке ... ... ... ... ... Вунд психологияны тәжірибелік жолмен зерттеудің негізін салды,тұңғыш рет ... ... ... ... рет ... есту иіс ... зерттеу үшңн тәжірибені пайдаланады. Тәжиребенің екінші бір түрі -- табиғи эксперимент деп аталынады. ... ... ... ... ... ... өзіне құбылысты табиғи жағдайда тудырып отырады. Психологияда бқл айтылғандардан басқа әдістер бар. Қосалқы ... ... ... ... туған нәресте деп аталғанымен, деген атқа көпке дейін ие бола алмайды. ... кісі ... ер жету үшін бала оңы мен ... ... ... , яғни ... адамдардан ажырата білуі тиіс. Тұлғаның түрткілері мен қасиеттері. Қызығу, дүинетану, ... ... Адам ... тыс өмір сүре ... ... оның психикасытек айналасындағылармен қарым-қатынас жасау процесінде ғана қалыптасады, қоғамдық ... ... адам ... ... ие ... Адам ... ... қоғамның дамуымен байланысты. Қоғамнан тыс адам өмірінің болуы мүмкін емес. Тұлға түсінігі. Адамға қатысты басқа ... ... ... ... жеке ... Тұлғаның ғылыми - психологиялық бағытының тұлғаны танудағы философия, дін, өнерден айырмашылық ерекшеліктері. Тұлға туралы түсінік. Тұлғаның негізгі ... ... ... дербестік, жеке даралық. Тұлға - єлеуметтік индивид. Тұлға - қоғамдық жүріс-тұрыстың, өмірлік жолдың субъектісі. Тұлға ... ... ... ... жеке ... және ... - типтің арақатынасы. Базалық тұлға түсінігі. ... ... (А.Ф. ... Э. Шпрангер, К.Г. Юнг). Тұлға дифференциалды, жас ерекшелік, ... ... ... ... ... Психологиядағы тұлғаны зерттеу єдістері. Тұлғаны ғылыми зерттеу еркекшеліктері, ... ... жєне ... ... ... ... бақылау, өзін-өзі бақылау, проективті және биографиялық әдістер тұлғаны зерттеуде маңыздырақ болып табылады. Тұлға психологиясындағы қалыптастырушы эксперименттің мүмкіндіктері. Тұлға құрылымы жайлы ... ... ... ... блоктары. Тұлғаның әлеуметтік мєртебесі, әлеуметтік қызмет- рөлдері, єлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... жєне қабілеттілік. Қасиеттер женке адам қ+-рылымын талдау ... ... ... құрылымындағы факторлық бағыт (Р. Кэттел, Н. Айзенк, Дж. ... ... ... - ... ... ... ... табылады. Тұлға құрылымындагы когнитивті бағыттағы жалпы сипаттама (Г. ... Ф. ... Д. ... З. ... К.Г. Юнг, А. ... психоаналтикалық теорияларындағы тұлға құрылымының көрінісі. Қатынас тұлға құрылымының элемиенті ретінде. А.Ф. Лазурский концепциясындағы тұлға құрылымы. В.И. Мясищев, Б.Г. Ананьев, С.Л. ... ... жеке адам ... Оның іс-єрекет құрылымынан жєне мотивтерінен өндірілуі. Тұлға құрылымндағы мағыналық қалыптасу. Даралық мєселесі (Б.Г. Ананьев). Даралық тұлға ... оның ... ... ... ... іс-әрекеттің әр түрлі түрлерінде творчество субъектісі ретінде. Тұлғалық - жеке ... ішкі ... ... түсінік. В.С. Мерлин интегралды жеке даралық туралы. Теплов - В.Д. ... ... ... ... негіздері. Темперамент - психикалық іс-әрекет пен мінез-құлықтың формальды - ... ... ... ... реттеудегі рuлі. Темперамент жєне мінез жайлы В.С. ... ... ... ... - тұлғадағы әлеуметтік - типтік жєне жеке ... ... ... ... ... рефлексивті, эмоционалды, ерікті, мінездік, интеллектуалды қасиеттері. әлеуметтік мінез-құлық туралы түсінік тұлғаның белсенділігі, оның ... ... ... ... ... формасы ретінде кuрінеді. Қылық - тұлғаның әлеуметтік мінез-құлқының бірлігі. Әлеуметтік мінез-құлықтың сыртқы (жағдайаттық пен ... және ішкі ... ... ... К.Левин бойынша психологиялық өрісте тепе-тең әрекеттеуші күш ретінде. Тұлғаның мінез-құлқын реттеудегі ... ... ... ... ... ... Тұлғаның өмірлік мақсаты - жоспары, бағдарламалары және стратегиялары. Тұлға белсенділігінің психологиясы. Тұлғаның жауапкершілігі жєне инициативасы (К.А. Абульхпнова, А.В. ... С.В. ... ... негізі. Қиялдың түрлері.
Қиял дегеніміз -- сыртқы дүние заттары мен қүбылыстарының субъективтік образдарын қайтадан жаңартып, өндеп, бейнелеуде көрінетін, тек ... ғана тән ... ... (әл-Фараби). Адамда қиял пайда болған кезде ми ... ... ... ... ... ... ... туседі де, жаңа нәрселердің бейнесі туып отырады. Уақытша байланыстарды қайта жасап, өндеу процесінде екінші сигнал ... ... рөл ... процесінің адам әрекетінің қандай саласында болмасын зор маңызы бар. Қиялдың өзі осы әрекет арқылы өзгеріп, ... ... бала ... ... ... өзі де оның танымын кеңейтетіндігі, қоғамдық тәжірибені ... ... ... ... өзі ... ... ... әсер ететіні байқалады. Қиялдың адам қажетіне асуы, оның шындықпен байланысты болып келуі адамға ... ... ... оның ... ... себепші болады. Халық деп өте тауып айтқан. Бір кезде талантты орыс ғалымы Қ. Э. Циолковский (1857-1935) космосқа ұшуды армандап еді. ... ... ... ... ... жол ... Ю. Гагарин мен қазақ ғарышкері Тоқтар Әубәкіровтің және басқаларының ерліктері осындай шындықпен тығыз ... ... іске асуы ... ... ... актив, пассив болып екіге бөлінеді. Қиялдық бүтіндей пассивтік түрінің шегі - түс көру. Түс ... ... ... ... ... И. П. Павлов болды.Ұйқы кезінде ми клеткаларының бәрі тежелмейді, кейбір бөлімдері қозу жағдайында болып жүмыс істей береді. ... ... ... деп ... Осы . ... мен ... әртүрлі генетикалық тамырлары бар. Алғашқы кезде олар әртүрлі қызметті атқарады және бөлек дамыды. Сөйлеудің бастапқы ... ... ... болды, ал сөйлеудің өзі қатынас құралы ретінде адамдардың бірлескен еңбек ... ... болу және ... ... ... ... болды. Сонымен қатар сөйлеу мен байланыссыз ойлаудың түрлері бар, мәселен, көрнекілі-әрекеттік ... бұл түрі ... ... ... ... және ... ... жануарларда ойлаумен байланыссыз өзіндік ерекшелігі бар қатынас құралдары байқалады. Тірі жәндіктің ішкі ... ... ... ... немесе жалпылау болмайтын бұл айқын аңғарылатын қозғалыстар, ишара, мимика. Ойлау мен сөйлеудің филогенезінде ... ... ... ... кезеңі анық байқалады. Л.С.Выготскийдің айтуынша, бала шамамен 2 жаста, сол сияқты Ж.Пиаженің ... да бұл ... ... мен ... қатынасында қиында түбірлі өзгеріс кезеңі басталады: сөйлеу-интеллектуалдық, ал ойлау-сөздік болады ... Бұл екі ... ... ... ... басталу белгілері болып табылатын баланың өзіндік сөздік ... тез және ... ... ... ... және ... тез қарқынмен коммуникативтік сөздігі көбейеді. Әрбір интеллектуалдық міндеттерді шеше отырып, бала ... ... ... ол енді сөйлеуді ойлаудың құралы ретінді пайдаланады. Практикалық тұрғыдан бала үшін сөздің мағынасы түсінікті болады. Бұл деректер тек қана ұғымдарды ... және ... мен ... ... ... қолданудың белгілері болып табылады. Одан әрі бұл үрдіс, тереңдей отырып, біршама ұзақ мерзімге дейін, жеткіншек жасқа дейін ... ... ... ... ... ... ... кеш іске асады. Бұл кезеңді Ж.Пиаже формалдық операциялардың ... ... ... демек, ол жеткіншек жастағы кезең 11-12-ден 14-15-ке дейінгі кезеңді қамтиды. Ұғымдық ойлаудың дамуының бүкіл кезеңі адамның ... ... 10 ... уақытты алады екен. Адам ойлауы сөйлеумен бөлінбейтін байланысты. Ойдың тілден тыс, сөйлеуден тыс пайда болуы, өмір сүруі мүмкін емес. Біз ... ... ... ... ... ... сөйлейміз, ойлау сөйлеу түрінде іске асады.
Тіл - бұл ... ... ... ... ... қатынас құралы. Сөйлеу-адамдардың қатынас жасау мақсатында тілді пайдалану үрдісі.
27. Ес ... ... ... ерекшеліктері.
Ес үрдістері бірнеше түрге бөлінеді: есте қалдыру, есте ... ... ... тану және ... Есте ... ... ... есте қалдырудан басталады. Эмоциялық ес -- бұл бастан кешкен сезімдердің есі. Жағымды немесе жағымсыз сезімдер ізсіз жойылып ... ал ... ... есте ... және ... ... Эмоциялық ес адамның жеке басының қалыптасуына ықпал етеді. Ол бұрын бастан кешкен сезімдерге байланысты ... өз ... ... ... ... береді. Бастан кешкен және есте сақталған сезімдер қозғаушы күш ... ... бір ... ... итермелейді. Қайта жаңғыртылған сезімдер алғашқы сезімдерден күші жағынан және сипатына, мазмұнына қарай айырмашылығы болуы мүмкін. Өмірлік деректерді мысал ... ... ... Бейнелік ес көру, есту, сипай сезу, иіс, дәм болып бөлінеді. Көру және есту естері дұрыс дамыған адамдардың бәріңде анық ... ал ... ... иіс және дәм ... ... ... әр алуан түрлерімен байланысты (мәселен, тамақ өнеркәсібінің дегустаторларды немесе көру, есту ... ... ... ... ... ... ... дамуы көркем өнер мамандықтарының адамдарыңда жиі кездеседі: суретшілерде, музыканттарда, жазушыларда. Кейбір адамдар өте анық байқалатын бейнелік есті меңгереді. ... есті ... ес деп ... ... -- грек сөзі, қазақшалағанда бейне деген мағынаны білдіреді). Сөздік -- логикалық ес -- ... есте ... және ... ... аңғарылатын ес. Сөздік-логикалық естің мазмұны біздің ойымыз болып табылады. Ойлау ... өмір ... ... да ес тек ғана ... ... ... деп аталады. Сөздік-логикалық есте негізгі орынды екінші сигнал жүйесі атқарады. Естің осы түрі ғылыми қызметкерлерге, жоғары оқу орындары ... тән ... ... ... есті ... адам ... мәнін, қандай да болсын дәлелдеудің логикасын, оқыған мәтіннің мәнін және т.б. тез және дәл есте қалдырады. Бұл ... ол ... ... бере ... ... ес ... ... қарағанда жетекші ес болып табылады, оның дамуына естің барлық басқа түрлерінің дамуы ... ... ... ... есті ырықсыз және ырықты деп бөледі. Ырықсыз ес дегеніміз ... ... адам ... ... күш салмай, алдына арнайы мнемикалық міндет қоймай материалды есте ... және ... ... айтады. Екінші жағдайда осындай мақсат міндетті түрде қатынасады, иә ырықты есте қалдыру немесе ... ... ... ... ерік-жігерді қажет етеді. Материалды есте қалдыру және есте сақтау ... ... ... мерзімді, ұзақ мерзімді және жедел ес деп бөледі. Қысқа мерзімді ес -- материалды есте сақтау ... аз ... ... ес.
28.Ойлау және оның түрлері.
Ойлау - өзіндік ішкі қарама ... толы ... Бұл ... ... ... және іске ... қозғаушы күштері болып табылады,яғни ойлау осы қарама қайшылықтарды шешу барысында өрбиді.Ойлау танымдық теориялық іс ... ... ... ... ... - танымдық процестердің баолық жұмысының мұраты,ақпаратты өңдеудің ақырғы, үшінші деңгейі.Ол басқа танымдық процестердің барлық бұрмалауларын ... тегі ... ... ... ... ...
* Көрнекі әрекеттік - мәселені шешу жағдаяттын шынайы түрлендіретін,бақыланатын қозғалыстық әрекет арқылы іске асатын ойлау ... ... ... - ... тек ... жоспарында ғана түрленетін ойлау түрі.
* Сөздік логикалық - тілдің және тілдік ... ... ... ... құрылымдарды пайдаланумен сипатталатын ойлаудың түрі.
Сонымен қатар психологияда ойлаудың қос классификациясы да танымал.
1.Мәселенің түріне байланысты:
А)Теориялық ойлау - ... ... ... ... ... мен ... ... білуден тұратын ойлаудың жоғары дамыған түрі.
Ә)Практикалық ойлау - ақиқатты физикалық түрде өзгертуге дайындық ... ... ... түрі.
2.Таным түрі бойынша:
А)Эмпирикалық ойлау - теориялық ойлаумен салыстырғанда, қарадүрсін,жағдаяттық жалпылаулармен байланысты болатын ойлаудың түрі.
Ә)Теориялық ... - ... ... ... ... мен ... мәнін танып білу.
3.Рефлексия немесе саналау деңгейі бойынша:
А)Интуитивтік - тез өтетін,анық кезеңдері жоқ,көбінесе саналанбайтын ойлаудың түрі.
Ә)Рационладық ойлау - ... ... кең ... ... ... ... санасында едәуір көрініс табатын ойлау түрі.
4. Әрекеттің тәсілдері негізінде:
А)Вербалдық - тілдік құралды пайдалану арқылы ... өз ... ... ... - ... шешу нақты бейнелі түрде көрінуінде жүзеге асатын ойлау ... ... ... - ... ... ... түрде бағытталған, логикалық заңдармен реттелетін түрі.
Ә)Аутистік - адамның ниеттерін жүзеге асырумен байланысты түрі.
6.Ойлау іс әрекетінің ... ... - ... ... іс ... жаңа ... шығару.
Ә)Репродуктивтік - ойлау іс әрекеті барысынды өмірде бар ... ... ... ... - ... ... ... тудырумен,жаңа білімдерді тауып,негіздеумен байланысты.
Ә)Критикалық - заттар мен құбылыстарды терең зерттеу ... ... ... көзқарастар мен пікірлердегі қайшылықтар мен кемшіліктерді таба білумен байланысты болатын,ғылым дәйектелген сындық пікірден тұратын түрі.
8.Еріктік күштің жұмсалуына байланысты:
А)Ырықсыз - түс көру ... ... ... - ... ... есептерін мақсатты түрде шешу.
29. Ойлау операциялары мен формалары.
Ойлау процесі келесі операциялардың көмегімен жүзеге асырылады:
* Салыстыру - ... пен ... ... ... ... - ... обьектінің тұтас құрылымын оймен құрамдас элементтерге бөлу;
* Синтез - ... ... ... ... ... және жалпылау - жалпы белгілерді ... ... ... және ... - ... обьектінің жеке ерекшеліктерінің мәнділігіне қайта оралу.
С.Л.Рубинштейннің пікірі бойынша, аталған ... ... ... ... ... - ... яғни неғұрлым елеулі байланыстар мен қатынастарды ашудың ... ... ... ... ой ... қосы ой ... тұрады. Ойдың бастапқы формасы болып ұғым есептеледі. Ұғым дегеніміз ... мен ... ... ... заттардың қарапайым байланысы пікірлерден көрінеді. Пікір - бұл зат ... ... не оны ... ... ... ... формасы. Пікір де ұғым сияқты тек тілдік материал негізінде, тілдік терминдер мен сөйлемдердің негізінде ғана туып, өмір сүре ... ... ... ... бірі - ой ... Ой қорытындылары дегеніміз бірнеше пікірлерден жаңа пікір шығару тәсілі. Қорытынды шығару үшін оны ... ... ... байланыстыруымыз қажет. Қатар тұрған кездейсоқ пікірлерден қорытынды шықпайды.
30.Тұлға туралы теориялар.
Тұлға психологиясы саласындағы зерттеулер бұрыннан жүргізіліп келеді,олардың өзіндік тарихы ... ... ... үш ... ... және ... ... кезеңі көне ойшылдардың жұмысынан басталып,XIX ғ.басына дейін жалғасқан.Бұл кезеңдегі тұлға психологиясының негізгі мәселелеріне адамның өнегелік және әлеуметтік табиғаты ... ... ... XIX ... он жылдығында тұлға психологиясының мәселелерімен философтармен қатар дәрігер-психиатрлар да айналыса бастады. XX ... ... ... ... және ... ... ғана ... бұл іске таным процестері мен адамның күйін зерттеумен айналысқан психологтар кірісті. Р.С.Немовтың есебі бойынша 48 тұлға теориясы бар,олардың әрқайсысы 5 ... ... ... ... түсіндіру жолдары бойынша,барлық тұлға теорияларын психодинамикалық,социодинамикалық және интеракционистік деп бөлуге болады.Психодинамикалық теориялар психологиялық немесе ішкі ... орай ... ... ... ... ... ... бойынша тәрбие детерминациясындағы басты рөл сыртқы жағдайларға беріледі.Интеракционистік теориялар ... және ішкі ... ... ... принципіне негізделген.Теорияларды типтерге бөлудің келесі негізі - тұлға туралы мәліметтер алу жолы.Осы тұрғыдан барлық теорияларды ... және ... емес деп ... ... теорияларға тәжірибе барысында жинақталған мәліметтерді сараптау және жалпылау арқылы құрастырылған теориялар жатқызылады.Эксперименталды емес ... ... ... жасамай-ақ өмірден алған байқауларға сүйеніп,теориялық түрде талдап қорытады.Тұлғаға құрылымдық және динамикалық құрылым деген көзқарастағы авторлар тұлға теорияларын басқаша ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері,тұлғаның қырлары мен қасиеттері немесе олардың сыртқы көріністері,мысалы,мінез-құлқымен жасаған ... ... ... ... тек ... қана ... теорияларды пайда болуы және дамуы жағдайларына тәуелді мазмұнды-мағыналық және тарихи аспектілерде қарастырған.Ол келесі теория топтарын бөліп көрсетеді:фрейдизм мен ... ... ... ... теориялары,экзистенциалды психологияның тұлға теориясы,француз әлеуметтік мектебінің тұлға теориялары және т.б.Тұлға теориясы - бұл болжамдардың жиынтығы немесе тұлға ... ... мен ... ... және ... ... тәжірибеде қодданғанда 3 белгісін ерекше атап өткен жөн. Біріншіден, қабілеттілік дегеніміз -- бір адамды екінші адамнан ерекшелейтін дара ... ... ... деп ... ... дара ерекшеліктер емес, тек қана қандай да болмасын іс-әрекетті немесе көптеген іс-әрекетті жемісті орындауға қатысы барларын атаймыз.Қабілеттіліктің ... ... ... ... рөлі ... ... шет ел ғалымдары адам қабілеттілігі тұқым арқылы берілетін, туа біткен қасиет деген көзқарасты жақтайды. Олардың дәлелдеуінше, қабілеттіліктің түрі және оның ... ... ... алдын-ала анықталған. Ғылыми психология бұл қате көзқарасты сынай отырып, қабілеттіліктердің дамуының табиғи алғышарттары ретінде ... ... ... ... дәржеде ролін мойындайды, жоққа шығармайды. Осындай қабілеттіктер дамуының табиғи алғышарттары нышан деп аталады.Туа ... тек ... -- ... ерекшелік, демек, нышандар болып табылады, олар қабілеттіліктер дамуының негізіне жатады, қабілеттіліктердің өздері әруақыттта да ... ... -- ... ... жүйесінің, анализаторлардың кейбір туа біткен анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктері. Нышандар қабілеттіліктердің табиғи алғышарттары болып табылады және оның қалыптасу және даму ... әсер ... ... болуы қабілеттіліктің қалыптасуына ерекше қолайлы жағдай жасайды, оның дамуын жеңілдетеді. Нышандарға туа біткен көру және есту ... ... ... ... ... ... типологиялық қасиеттері нышанның қызметі ретінде қатысады, оған уақытша жүйке байланыстарының құрылу ерекшеліктері, оның беріктігі шоғырланған зейіннің ... ... ... ... ... ... байланысты. Нышан-дар -- бұл тек қабілеттіктерді қалыптастырудың шарттарының бірі. Егер табиғаттың ... ... әрі ... ... оған ... ... жасалмаса, ол сөніп қалуы мүмкін.Мысалы, шәкірттерде ерте байқалатын типологиялық ерекшеліктер нышандар немесе алғашқы табиғи қасиеттер ... ... ... ... ... мәні зор. Олар ... мен ... табиғи алғышарттарын құрайды. Жалпы типтердің ерекшеліктері (белсенділіктің күші немесе жылдамдығы, ... ... ... және ... үрдісінің қозғалғыштығы) қабілеттіліктерді ұйымдастыруға әсер етеді.Жүйке үрдістерінің күші ұстамдылықпен, және қозғалғыштығымен ұштасқанда жеке тұлғаның көптеген еріктік және коммуникативтік қасиеттерінің ... ... ... ... ... ... ... үшін өте қажет.
32.Эмоцияның қызметтері.
Эмоциялар адамның өлеуметтік болмысын қамтамасыз ететін маңызды психологиялық қүрал болып табылады. Сондықтан да ... оның ішкі (жан) ... ... жағы ретінде пайда болады жөне онда өмір сүреді. Эмоциялар мьшадай функцияларды атқарады: бағалауніы, сигналдық, оятушы және ... ... ... ... жөне танымдық процестерге эсер ету функциясы.Эмоцияның алғашқы жөне маңызды функциясы адам үшін қоршаған заттардьщ, қүбылыстардың, адамдардың, әсерлі оқи-ғалардың өз ... ... ... жөне т.б. ... ... бастапқы бағалау больш табылады. Эмоциялар адам үшін эр түрлі өмірдегі оқиғаларда, адамдарға жөне өзіне, заттар мен қүбылыстарға жылдам және ... ... ... ... ... ... бір іштегі компас рөлін атқарады. Бізге эмоциялық бағалаулар интеллектуалды бағалауға ... ... жөне жеке ... ие ... ... да біз оларға сенуге жөне бағынуға бейімбіз. Мысалы, кез келген темекі шегетін адам ... ... біле ... да, ... тастамайды. Бүл бішмі оған қатысы жоқ абстракция сияқты болады. Адамньщ ... ... ... өзгерту үшін сол адам темекі-нің зияндығын эмоциялық түрғыда басынан кешіру керек.Эмоциялар адамға оның ... күйі ... ... ... ... Бір ... деген мәжбүршк өзектілігінен, сэйкесщше эмоциялық күйзелістер (ашығу, қьізығу) ... Олар ... деп ... ... ... байланысты күшеюі, азаюы, міүлдем жоғалып кетуі, белгісі бойынша қарама-қарсыға ауысуы мүмкін. Қажеттіліктің өмір сүруінің эмоциялық негізі мен субъективті формасын қүрайды.Эмоциялар ... ... да ... яғни белсендІліКТІҢ қайнар көзі болып табылады. Эмоциялардың оятушы мумкіндіктері тікелей олардың күші мен белгісіне ... ... бүл ... ... жөне жай ауруды, үрейді, үятты жөне кез ... ... ... ... болады. Белсенді-ліктің бағыты эмоцияның белгісімен анықталады- Жагымды эмоциялар эмоциялық жағдайға бағытталған өрекеттерді оятады.Әсіресе, қуаныш эмоциясы осы ... ... ... өте ... ... кеткен. (Психология эмоции. Новый подход // .). Біздің бойымыздағы қуаны-шымыз ... ... ... ... жөне сол ... дем ... Қоғамға пайдалы шындық біздің бойымызға қуаныш өкеледі.Жағымды эмоциялар адам өмір жолын тандау барысында өмірлік бағдар ... ... Н.И. ... ... - ... выбор жизненного пути // .).Жағымсыз эмоциялар, керісінше ояту ... ... ... ... ... ... өте қатты эсер етеді, себебі эмоция олармен қосылып ортақ психофизиологиялық жүйені қүрайды- Сондықтан да ... ... да ... ... өзгерістерімен бірге жүреді. Физиологиялық фуктщияларды эмоция арқылы реттеу мүмкін-діктері өте көп. Олар эр ... ... ... ... есе ... ... ... әлсіреуі, тіптен толық өшіп қалуға дейін жақсаруы, ... ... ... ... ... және т.б. ... аурулар жөне уақытынан бүрын қартаю немесе жасару ... ... ... ... ... ... ... мен танымдық процестеріне де дәл осылай эсер етеді. Эмоциялардың әсерімен олардың мүмкіндіктері мен ... ... ... ... үшырай алады (жақсарады немесе нашарлайды). Мысалы, адам қатты стрестің өсерінен ойлауы, есте сақтауы, зейінін түрақтан-дыруы, нашарлауы, өзі ... ... ... ... ... ... ... негізінде творчествалық ойлау мен қиял жүмыс істейді. Эмоциялық күйде болмаған оқиғалар бейтарапқа Караганда жақсырақ есте ... ... бүл ... ... ... мәні маңызды.Эмоциялар ішкі психикалық процестер болып табылады. Бірақ та олар сырттай жақсы көрінеді: мимикадан, көзқарасьінан, өрекеттерден, ... ... ... жөне ... басқа да ерекшеліктерінсн. Бүл басқа адамдардың эмоциялық күйін ... және ... ... қарым-қатынас жасауға мүмкіндік береді.
33. Мотивация және жеке адам.
Біз жоғарыда қарастырыи өткен мотивациялық ... ... өте келе жеке ... ... ... ... оның ... бітістеріне айналады. Олардың катарына; табыскд жсту немесе сөтсіздіктсн кашу мотиві, мазасыздану, локустық қадаға-лау, өзіндік ... ... ... жатқызуға болады.Сонымен қатар жеке адамды тұлға ретінде сипаттайтын оның кдрым-катынасқа деген кажеттілігі (аффилиация мотиві), ... ... ... жөрдемдесу мотиві (альтруизм) жөне өпшен-ділік сиякты адамның басқа адамдарға ... ... ... ... ... ... ... тоқгала кетуге болады.Табысқа жету және сәтсіздіктен қашу мотиві. Табысқа жету мотиві теориясы бойынша, адамда іс-өрекет пен функционалды байланыста болатын, ... ... ... екі түрлі мотив боладат_]Бүл екі мотивке ие жеке адамдардың жүріс-түрысының қозғаушы күштері ... ... ... ... жету ... үстанған адамдар өз іс-өрекеті алдына нөтижесі сөзсіз табысқа өкелетін іс-өрекет түрлерін, өдіс-тәсіл-дерін тандап ... оған ... ... ат ... ... ... когаитивті сферасында табысты күту, ягңи\ табысқа жету сешмділігі ... Олар өз ... ... ... қүптауын сезініп, осыған сай іс-өрекеті жағымды эмоциялзрга толы ... ... өз ... бар күш-жігерін жүмсау, қоңш мақсатына бар зейінін шоғырландыру төн ... ... ... ... ... ... ... іс-өрекеттегі негізгі мақсат табысқа жету емес, сөтсіздіктен қашу болып табылады. ... бар куш - ... осы ... жүмыл-дьірылғандықтан, оларда сенімсіздік, сынға үшырау, сөтсіз$к қорқынышы ... ... ... ... боладьц Олардьщ бойында сөтсіздікке үшырау қаупін үнемі сезінген-діктен іс-өрекетке ... ... ... жету ... бар ... ... өз ... мен іскерлік дағдыларына сай іс-өрекет түрлерін тандап алады. Талаптану деңгейі мен мүмюндіктері арасында толық теңдік ... Ал ... қашу ... бар ... өз мүмкін-дігін бағалауда жоғары өзіндік бағалау жөне төменгі өзіндік бағалау нөтижесінде ең қиын немесе ең оңай іс-өрекет түрін тандап ... ... ... талаптану мен мүмкінд$. деңгейі арасында сөйкестік болмайды.Табыскд ... ... өз ... ... ... жету үшін ... мүмкшшіліктерді пайдаланады. Ал басынан сәтсіздікке бағытталған адам өзіне сенімсіздік білдіріп, сыннан қорқады.
* Аффилиация мотиві. Бүл мотив адамдардың өзара қарым-қатынас кезінде ... ... ... ... жылы ... ... ... ретінде көрінеді. ]Бүған қарама-қарсы адамның басқа адамдар тарапынан шеттетілуінен, өзін ... ... ... де байқалады. Адамдардың жеке адам аралық қарым-қатынастағы белсенділігі немесе енжарлығы оның бойында ... ... ... айқындалады. Аффилиация мотиві көбіне жеке адамның қоршаған орта тарапынан қолдауға ие болуы жөне өзіне ... ... ... ... ... ... деген талпынысымен байланысты жүзеге асады.
* Билік мотиві. Бүл мотив адамның басқа адамдарға үстемдік ... ... ... ... ... немесе көмек көрсету мотиві. Альтруистік мінез-қүлықты адамның қоршаған ортадағы басқа адамдардың жағдайын жасауға бағытталған ... ... ... ... Мүнда қамқорлық көрсету, басқаларды қолдау, қорғау, жайландыру талпыну ... ... ... ... ... ... моральдық, материалдық немесе физикалық зақым келтіретін өрекеттерді агрессия деп айтады. Агрессия тек фрустрацияға деген реакция ретінде ғана емес, ... ... ... ... оларға әдшетсіздік көрсету, оларды кеміту,зақым келтіру ретінде көрінуі мүмкін.
34.Жеке адамның еріктік қасиеттері.
Ерік -- адамның өз мінез-кұлкын саналы түрде ... алу ... ... әр ... әрекеттер мен іске бағыттайтын нәрсе, -- мақсат қою, соған талпыну. Мұны психологияда ниет (мотив, себеп) деп ... ... ... әр ... ... орындауға ұмтылуы, жалпы алғанда, ниеттерінің, жиынтығы психологияда адам ... ... ... ... ... бұл -- адамнын бағдарлы әрекеті. Сонымен, адам ниетінің өрісіне оның саналы әрекеті, еріксіз істері, айқындалған істері, ... әлі жете ... ... де ... ... ... тіршілік үшін маңызды да, мәні аз да істер ... ... Ниет ... өзгергіш, әрі қозғалғыш, сондай-ақ сыртқы жағдайлардық өзгеріп отыруына орай айнымалы болып келеді. Алға қойған мақсатқа сәйкес ниеттің мазмұны да ... ... Осы ... алғанда, адам ниетінің мәні жекеменшікті не менмендікті, өрісі тар тоғышарлықты не өрісі кең ... ... ... Адам ... ... ... ... бағытталып, оның азаматтық қасиеті мен іскерлігін, адамгершілік сапаларынын өзгеруі мен тұр-сипатын білдіреді.Әрбір жеке адамнық ерікті іс-әрекеттерінін өзіндік ... бар. Бұл ... ... ... ... орындау үшін мәні аз іс-әрекеттерді соған бағынды-рып, өзінін. жеке ... бас ... ... Ерік -- ... ... ... ... процесс. Сөйтіп, адамнын мінез-кұлкы .мен әрқилы істерді орын-дауға үмтылуы маңызы зор, мақсатты істерді орындау-ға бағытталады. Адам еркінін, көрінісі оныд саналы ... ... ... ... ... жол ... шығува жетелейді, соны жұзеге асыруға қажетті құрал ... [6, 175 ... ... ... ... өмір ... ... аударсақ, олардың алға қойған мақсаттарын орын-дау үшін орасан зор күш ... ... ... ... ... ... ... көреміз. Бұған мысал ретінде атанған Әлия мен Мәншүктің Ұлы Отан соғысындағы ерлігін айтуға болады, Ел басына күн туған ... ... ... ... ... ... нәп-нәзік қазақ қыздарынын. бо-йына күш-жігер, рух берді. Олар ерлік пен ... ... ... Отан үшін ... пнда ... Бұл да -- адам ... бір ... әрекеттердің физиологиялық негізі болып табылатын шартсыз байланыстар тізбегі -- ... ... ... ... Психологияның табиғи - ғылыми негіздерін қалаған И. М. Сеченев пен И. П. ... ... ... ... ... -- ... материалдық процестер, сыртқы әсер мен мидың уақытша байланыстары, шартты рефлекстер деп түсіндіреді. Сеченев ерікті әрекеттердің ... ... ... ... адамның ассоциациялық рефлекстердің жиі қайталану жолымен өзінің қимылдарын жіктеп ажыратуға бейімделетіндігін және сол ... ... ... ... ... ... ... Ал Павлов ерікті әрекеттердің механизмін жоғары жүйке қызметінің барлық заңдарына бағынатын, шартты ассоциациялық ... деп ... ... Тоқтамға келгіштік адамның небір қиын қыстау кезеңдерде қажетті шешімдерге келіп, оны ... ... ... ... адам ... ... ... көздеген мақсатына қайткен күнде де жетуді көздейді.Ұстамдылық дегеніміз адамның оқыс қимыл-қозғалыстан, орынсыз сөйлесуден, босға күйіп пісуден бойын ... алу ... ... ... өз ... ойы мен ... әр уақытта ұжымнвң ырқына бағындыра алу қабілеті.Ерлік дегеніміз алға қойған мақсатына шексіз сенген, сол жолда ақтық демі ... бел ... , ... рухы ... адамның ғана қолынан келетін қасиет.
35. Сезімдердің психологиялық сипаттамасы.
Қоршаған ортада кезіккендердің бәрі адамда оларға деген қандай да бағамдау қатынасы мен ... ... ... ... бірі ұнап - қуантса, екіншісі - қапаландырып, жеккөрушілік тудырады. Сезім түрі сан - алуан. ... ... жеке ... сапаларының өзі де адамның белгілі сезіміне себепші болады, мысалы, түсі ұнамайды, дауысы жағымсыз, дәмі татымсыз т. б. Өмір жағдайлары мен ... ... ... ... ... ... ... ауқымы өте кең: өкініш пен қанағаттану, қуаныш пен қорқыныш, таңдану мен жиіркену - мұндай сезім түрлерін шексіз келтіруге ... ... - бұл ... ... ... заттары және құбылыстарымен қатыннас жасауынан туындаған әрқилы формада көрініс беретін тоғаныс, күйзелістері. Адам сезімі тіршілік үшін керекті де пайдалы ... ... өмір - ... ... Ұлы ғұлама Ә. Науаи , - деген екен. Көп сезімдерге адамның өзі құштар. Егер сол сезімдер қандайда себептермен болмай ... адам ... оның ... ... үшін ... ... ... фильмдер көріп не қым - қиғаш оқиғалы кітаптар оқиды. Психологтар көп заманнан бері осы ... ... ... ... ... 18-19 ғасырларда бұл сұрақ төңірегінде ортақ көзқарас пайымдалды, дегенмен интеллектуалистік теория бағыты кең өріс алды. Бұл бағыт мәні - ... ... ... ... ... ... құбылыстардан деген тұжырымнан шығарылды. Неміс психологі Гербарттың ұйғарымы ... ... ... ... ірге тасы ... деп саналды. Бұл теорияға орай сезім - елестер ... ... сай ... ... ретінде жүзеге келеді. Мысалы, дүниеден өткен адамның бейнесін тітілермен салыстырудан қайғы пайда болады. Өз ... бұл ... ... көп ... ... не ... ... күй білдіруші әрекет - қылыққа себепші болады.Неміс ғалымы В. Вундт та осы бағытты қолдады, бірақ оның тұжырымдары ... яғни ... ... ... ... ... ... болса, солай қоса салуға негізделген еді.
Эстетикалық сезім барлық әсемдікті қабылдаған кезде пайда болады. Интеллектуальдық сезім таным, творчество процесімен қатар жүреді.Адамгершілік ... ... ... ... қоғамға, Отанға көзқарасымыз жөніндегі қызметімізді сипаттайды. Адам бойындағы жоғары эмоциялық сезімдер әдетте төмен эмоцияларға ... ... және ... ... ... ... отырады. Мыс: өз парызын ұғу сезімі қажетті сәтте қорқыныш эмоциясын басып тастай алады, сөйтіп, адам, егер ... ... ... ... де бас тіге ... ... аса маңызды міндетіміз- жас ұрпақта эмоцияны қамқорлықпен қалыптастыру және ... ... ... ... адамгершілікке тәрбиелеу мүмкін емес екенін есте ұстау керек, өйткені терең сезімнің адамы ешуақытта ... жат ... ... және оның ... ... ... мінез-құлқын ерекше сезім сарынына бөлеп, азды көпті ұзаққа созылатын, өте берік әсерлер туғызады. Кейде сезім кенеттен пайда ... ... ... бірақ біршама тез басылады. Осы ұзаққа созылатын қысқа әсерлерді психикалық не ... ... деп ... ... қатарына: көңіл-күй, аффект, құмарлық жағдайлар жатады.
Күрделі эмоциялар: күрделі эмоциялардың бірі - көңіл. Кейпіне қарап адамдарды шат, жайдары, жылы ... ... түсі суық деп ... ... ... айналасын қоршаған дүние әсер етіп отырады. Егер оның қызметі жақсы жүріп жатса, жанұя жағдайы жарасымды болса, көңілі де көтеріңкі болады. ... ... ... ... ... ... ... де әсер етеді. Өмір тіршілігі үшін елеулі маңызы бар оқиға да адамның көңіліне үлкен із қалдырады. Мәселен, адам көптен айналысып ... ісі оңға ... бір ... қолы жетсе шат-шадыман күйге түседі.Керісінше, ылғи да сәтсіздікке ұшырай берсе, көздеген мақсатына жете алмаса, жанын қоярға жер таба ... ... ... ... ... ... күйде жүреді. Сондықтан да"Көңілсізден күлкі шықпас", "Адам көңілден азады", - деген мақалдар тегіннен-тегін айтылмаған.Көңіл-күй деп - ... ... ... ... ... ... процестер мен адамның барлық мінез-құлқында көрінетін жалпы эмоциялық жағдайларды айтады. Кім ... ... ... ... ... негізсіз, көңілі жабырқап, не болса соған абыржып қалады. Кей кездерде адам ешбір себепсіз-ақ шаттық жағдайда ... Осы ... оған ... ... ... ... Басқа көңіл-күйде болса көңілін бөлмейтін нәрсеге ол қуанады Былайша алғанда мұндай жағдайлардың себебін табу қиын ... ... Шын ... адам ... ... барлығының себептері бар. Көңіл-күйдің нашарлығы кездейсоқ кездесулерден не ... ... ... ... тууы ... Егер ... ... адамның дені кәміл сау болса, өзен жағасына жазда келсе, суға шомылып салқындаса, ол көңілсіз жағдайдан, мүмкін, ада болар ма еді. ... ... ... ... күн тәртібінің дұрыстығы, дене шынықтыру, су процедуралары жақсы көмектеседі.Адамның көңіл-күйіне өзінің өмір сүріп жатқан ортасы және жұмыс жасайтын ... ... ... ... ... ... ... демалыспен ауысып келетін сапалы оқу мен ұната істейтін еңбек, әдетте, ... ... және ... ... ... бір түрі - ... ... дегеніміз -қысқа уақытқа созылса да бұрқ етіп, қатты көрінетін ... бір ... ... тууы ми ... күшті қозу бөлігінің болуымен байланысты. Осының салдарынан тежелу процесі бәсеңдейді және ми ... ... ... орталықтарынан келіп жататын импульстер тасқынын бақылап, басып отыру мүмкіншілігінен үлкен ми сыңарлары қыртысы айырылады. Сөйтіп, ми қыртысы мен ми қыртысының ... ... ... ... іс-әрекеттерінің тепе-теңдігі бұзылады, мұндай эмоциялық қозулармен әрбір адам күресе алады.
37. Психология дамуының негізгі кезеңдері.
XIX ғ-дың аяғы XX ғ-дың басында ... ... Г. ... ... тарихына қысқаша және нақты анықтама берген. Ол психология ғылымының зерттеу пәні бойынша психикалық құбылыстардың тарихы даму процесін карастырды. Осы ... ... ... ... шартты түрде төрт кезеңге бөлуге болады. Бірінші кезеңде - психология жан туралы ғылым болып қалыптасады (XXғ-дың екінші ... ... ... - сана тур. ... - ... мінез құлқын реакциясын т.б. бақылап отыру), үшіншіден - мінез-құлық туралы ғылым (XVII-ғ басталады. Сезіну қабілеті мен ... сана деп ... ... ... адамның өзін өзі бақылауы), төртіншіден - психика ... ... ... ... ... ... бар ... түсіндіріледі. Бұдан екі мың жыл бұрынғы көз қарас) осылардың әрқайсысын нақтырақ қарастырып ... ... ... ... ... "жан ... ғылым" болғандықтан ежелгі замандардан бері, біріншіден психика бейнесі "рух" пен материяның өзара байланысының жалпы проблемасын шешу барысында да ... "Рух" ... тыс бола ала ма, "жан" ... ... өмір сүре ала ма? ... және осытектес философиялық және идеологиялық проблемаларды талдау барысында психикаға адамдардың қиялында бейнеленетін ... ... ... ... анықталса, екінші жағынан нақты осы қасиеті арқылы барша табиғатты мифологиялық ... ... ... ... кезеңде психологияның зерттеу объектісі - сана деп қарастырылып мұнда ұзақ уақыт интроспекция әдістемесі негізгі ғана емес жалғыз психолгиялық әдіс ... Ол екі ... ... ... ... сана процесі сыртқы бақылау үшін "жабық ", ал екіншіден сана процесі субъектінің өзінде ашылады. Бұл түжырымдардан сана процесі ... ... ... ... ... ғана оқылады. Осы интроспекция әдісінің негізін қалаған Дж. Локк. Психология ғылымының дамуы үшін интроспектифті психология айтарлықтай мәнді әсер қалдыра ... ... ... қатарын ұсынды;
* В.Вундт және Э. Титченер негізін қалаған сана ... ... Ф. ... атымен байланысты дамыған сана актілерінің психологиясы;
* У. Джемсом құрған түсіндірмелік психологиясы.
Қазіргі психологияда интроспекция ... өзін өзі ... ... ... ... ... кезеңде - психологияның зерттеу объектісі мінез-құлық деп қарастырылып, сонымен бірге американ психологы Джон Уотсон (1878-1958) негізін ... ... ... еді. Олар ... бихевиористің" көзқарасы тұрғысында деген еңбегінде ескі психология тіліндегі сана, ерік, эмоция, ... ... ... терминдерден бас тарту дұрыс деп есептеді. Оның орнына "бихевиур"- ағылшын сөзі, қазақша "мінез-құлық" деген мағынаны ... ... ... мінез-құлықтың әр түрлі көріністері, организмнің сыртқы әсерге (S) стимул қайраттан жауап (R) реакцияларының жиынтығы деп түсіндіреді. Бихевиористер мынадай арнайы ... ... ... ... бір стимулдар жинағына қатаң белгіленген реакциялар сәйкес келеді, түптеп келгенде, стимул мен реакциялардың арасындағы өзара байланысты дәл ... ... Сол ... адамның мінез-құлқын зерттеу мәселесін шешіледі.
Төртінші кезеңде - психикалық құбылыстардың механизмдері мен заңдылықтарын зерттелінеді. Қазіргі психология ... ... ... ... ... С.ЛРубенштейн, А.Р.Лурия зерттеулері айрықша айтылсы және XX ғ-дың 30-60-шы жылдардағы психологтар Б.Г.Ананьев, ... ... ... ... т.б. еңбектерімен байланысты қаралады.
38.Эмоция туралы жалпы ұғым
Эмоциялар -- ... ... ... және ішкі жағдайларына бағасы мен жеке мағыналылығы үшін ... ... ... ... ... ... ... Эмоциялар адамның өзіне өзі және оны қоршаған әлеміне субъективті қарым-қатынасын бейнелеу үшін қызмет етеді.Осы күнге дейін эмоциялар ... ... ... ... ... интеллект пен ойлану саласындағы танымал маман O.K. ... ... тек ... ғана ... ... ол танымдық процесс деп есептеген. Ол эмоция өзара тығыз байланыста болатын елестету мен ойлану болып табылатындығын эксперименттік ... ... Сол ... ... ... ... процестер қатарына жатады.
Эмоцияның ерекше белгісі ретінде оның субъективтілігі танылады. Эмоцияның аныктамасы 3 аспектіні қарастырады:A)ішкі ... ... ... ... ... және ... өзге де жүйелерінде көрініс табатын процестер);B) Бақыланатын эмоциялар кешені (мінез-қүлықтағы сыртқысипат).Эмоцияның бұл компоненттеріне көптеген авторлар түрлі ... ... К. ... ... ... ажыратады. С.Л. Рубинштейн және А.Н. Леонтьев эмоцияның негізін субъективті уайымдауда көреді. Субъективті уайымдауда субъектінің объектіге, құбылыстарға, жағдайларға деген ... ... ... ... ... ... ескере отырып, авторлар эмоцияның сипаттаушы аспектісіне назар аударады. Шынында да эмоция сипатгаудың процестеріне жатады.
Я. Рейковский ... ... ... және ол ... ... жену үшін ... мобилизациялайды деп айтып өткен. Осылайша, бұл автор эмоцияның реттеуші функциясына назар ... ... ... - ... ... ерек ше ... ол жағдайдың эсер етуімен өзектілендіріліп, организм күйінің өзгеруіне ... оның ... ... ... не ... пен ... орта ... өзекті жағдайдың тепе-теңдігінде өзгерістер туындатады".
Гүрлі авторлар эмоциялық күбылыстардың эр түрлі жіктеуін ұсынады. P.M. Грановская эмоциялық құбылыстардың арасында ... ... ... ... мен ... бөліп көрсетеді.Аффект - ең мыкты болып келетін ... ... Ол ... ... толығымен қамтып алады. Аффектінің айырмашылықтары: ситуативтілік, жалпыламалық, үлкен интенсивтілік, кіші ... ... - ... ... Бұл ... ... тек больт өткен жагдайларга гана реакция беріп қоймайды, сонымен қатар ықгимал немесе еске түсірген оқиғаларға да реакция береді. ... ... ... субъективті бағалар формасында және іс-эрекет нәтижесінен асып түсіру ... ... - анық ... ... бар ... ... ... Кеңестік психологияда сезім адамның элеуметтік табиғатын білдіреді деген ұйғарым кең ... ... деп ... ... формасын айту сирек емес.
Көңіл-күй - адамның барлық мінез-құлқын бейнелеуші созылмалы эмоциялық қалып.
Стресс - күтілмеген жэне қысымды жағдайдың әсерінен пайда болатын ... ... ... ... ағза ... қарсылық білдіру және шаршау сияқты реакциялар кешеніне бас ұрады. Г. Сельенің ... ... - адам ... ажырамас бөлігі, одан қашып күтылу мүмкін емес. Әрбір адам үшін ... ... ... болады, бүл денгейде іс-эрекеттің тиімділігіне қол жеткізуге болады. Барлық эмоциялық көрініс табулар бағыттануына (оң жэне ... ... ... мен жалпыламалық дэрежемен сипатталады.
Л.М. Веккер, П.В. Симонов эмоциялар мақсатқа қол жеткізу үшін қажетті ... ... ... ... ... болады жэне олар жаңа ақпараттарды іздестіру арқылы мақсатқа жету ықтималдылығын жоғарылатады деп есептейді.Эмоциялар - ... ... және ... ... ... механизмдерінің бірі. Эмоциялық қалып-күй белгілі бір мінез-қүлықтық реакцияларды жүзеге асырып отырадьу ... ... ... ... ... ... ... бага беру сатысында пайда болады.Эмоцияның биологиялық мэні ... жэне ... ... ... ... ... функциясы орындалатын іс-эрекеттің сэттілігі немесе сәтсіздігі және де осы әрекеттің пайдалылыгы мен зияндылығы туралы сигнал береді. Бүл ... ... рөлі аяқ асты ... сыртқы қоздыргыштық әрекетте жедел түрдегі реакциясында көрініс табады, өйткені эмоциялық қалып-күй өте жарқын реакциялар ... ... өзі ... барлық жүйесінің жауапты реакцияға қатысты жедел түрдегі мобилиза-циясына әкеліп соқтырады.Эмоциялар оң және ... ... ... Оң эмоциялар организмнің белсенділігімен анықталады. Теріс эмоциялар организмнің қанағаттанбаған жағдайымен анықталады.; Оң және ... ... ... өте маңызды рөл атқарады.[^моцияларды төменгі және жоғары деп бөлеміз. ... ... ... ол ... мен ... органикалық қажеттіліктерімен байланысты және ол екі түрге бөлінеді:
* гомеостатикалық, ағзаның гомеостазын қолдауга бағыт-талған және ол үнемі теріс сипаттамаға ие болады;
* ... ... ... ... ... инстинктімен басқа да мінез-қүлықтың реакцияларымен байланысты.
Жоғары эмоциялар тек адамзат баласында ғана болады, себебі ол ... және ... ... ... ... ... ... эстетикалық жэне т.б.)- Бұл күрделі эмоциялар сана базасында дамып, ... ... ... және ... ... ... Эмоциялар синтетикалық (белсенді іс-әрекетті) және астеникалық (белсенділігі төмен) деп те ...
39. Ерік ... ... ... ... бағыттайтын, мақсат қоюға талаптандыратын бір түрткі болатындығы, мұны психологияда мотив (себеп) не түрткі деп атайды. Кез ... ... сан - ... ... ... не ... ... байланысып жатады. Адамды әрекетке итермелейтін негізгі түрткі - оның түрлі қажеттері. Адам өз қажетіне ... ... ... ... ... Ол ... ... үшін түрлі әдіс - амалдар қарастырады. өйткені, адам сыртқы дүниенің заттары мен құбылыстарын тек танып не оған өзінің қатынасын ... қана ... ... бірге, оны қажетіне орай өзгерткісі келеді. Бұл үшін ол қимыл-қозғалысқа, іс-әрекетке түсіп отырады. Адамда қимыл қозғалыстар есепсіз көп. Бұларды үлкен екі ... ... ... Оның ... ... қозғалыстар (яғни мақсат қойылмайтын қозғалыстар: көздің жұмылуы, жөтелу, шашалу, түшкіру т.б.), екіншісін- ... ... деп ... ... жерге түсіп кеткен нәрсені көтеріп алу қозғалыстың соңғы түріне жатады. Кез келген қозғалыс арқылы ... ... ... оған ... ... ... Бұл үшін ... бағытталған қимыл-қозғалыстар жасау қажет. Ойланып істелетін, алға мақсат қойюды қажет ... ... ... жеңе ... көрінетін қимыл-қозғалыстарды психологияда ерік амалдары немесе ерік деп ... ... ерік ... ... өз ... ... меңгере алу қабілеті. Адамдардың осындай психикалық әрекеті алдына қойған мақсатын орындауға байланысты түрлі ішкі-сыртқы кедергілерді жеңе білуінен ... ... ... ... басып төсектен тұрғымыз келмейді, бірақ сабақа кешікпеу үшін тұру керек. Бұл жағдайда ішкі кедергіні жеңу кере болды. Ерік ... ... ... ... ... ... Тек ... ету арқылы ғана адам өмірінің әр түрлі амалдарын, қимылдарын көрсетіп, түрлі қажеттерін өтей ... Ерік ... ... өзі ... ... ... өмір ... ортасына байланысты дамып отыратын, ми қызметі продуктысының бірі болып табылады ... ... Орыс ... И,М ... пен Павлов ерік қимылдарының белгілі бір себепке байланысты пайда ... ... ... ... ... "Кәдімгі ырықты деп аталатын барлық саналы қозғалыстарымызды бейнелеу мағынасында ... ... ... кез ... ... ... ... одан тыс болады" деп еріктің сыртқы тәуелділігін және ол ми қызметінің нәтижесі екендігін көрсеткен.
40. ... ... ... ... ... ... аңғару үшін алдымен оларды топтарға жіктеуіміз керек. Мұны жан қуаттарының ... ... Бұл ... ... , ... ... тығыз байланысты үш топқа бөлінеді. Олардың бірі психикалық процестер деп аталса ,екіншілері психикалық қалып ,үшіншілері психикалық ... деп ... ... ... ... ... - күйінің (шабыт,зерігу,үрейлену,абыржу,сергектік,белсенділік)тұрақты компоненті.Психикалық қасиеттер - бір адамды екінші бір адамнан ажыратуға негіз болатын ең ... ... ... ... адамның мінезі мен темпераменті,қабілеті мен дүниетанымы,сенімі мен ... ... ... ... ... ... ... қатар ,оның кейбір таптық ,ұлттық , жас өзгешелік ,мамандық ерекшеліктері бір сыдырғы орын алады.Психикалық ... ... ... заттары мен құбылыстарының мидағы түрлі бейнелері. Бұлардың түрлері көп.
41. Қабылдау және ... ... ... ... ... мен ... ... мүшелеріне тікелей әсер етіп,тұтастай заттық түрде бейнеленуі.Қабылдаудың физиологиялық ... ... жүйе ... ... көптген психофизиологиялық жүйелердің үйлесімді жұмысы.Оған шартты ... ... ... ... да ... да ... тәрізді рефлекторлық физиологиялық процесс.И.П.Павловтың көрсетуі бойынша,қабылдаудың ... ... ... дүние заттары мен құбылыстарының әсер етуі нәтижесінде үлкен ми сыңарларының қабығында пайда болатын уақытша ... ... ... рефлекстер жатады.Заттар мен құбылыстар комплекстік тітіргендіргіштер ... ... ... ... ... осы ... тітіргендіргіштердің күрделі анализі мен синтезі жүреді.Анализ қабылдау объектісін фоннан бөліп алуды ... ... ... ... объектісінің барлық қасиеттерін тұтас бейнеге келтіру жүзеге асады.Түйсіктермен салыстырғанда,қабылдау - ми ... ... ... ... ... формасы.Қабылдаудың негізінде екі түрлі жүйкелік байланыстар жатады:бір ... ... ... ... және анализаторлық байланыстар.Біріншісі,организмге бір модалдылықтағы комплекстік тітіргендіргіштердің әсер етуі нәтижесінде ... ... ... ... белгілі бір әуенді алып қарастыруға болады.Мұндай тітіргендіргіш ретінде белгілі-бір әуенді алып қарастыруға болады.Оның өзі есту ... әр ... жеке ... ерекше үйлесімі ретінде әсер етеді.Осының ... ми ... ... ... мен ... ... жүреді.Байланыстың екінші түрі-әр түрлі анализатордың шегінде пайда болатын ... ... зат пен ... қабылдауды көру,кинестезиялық,сипап сезу және т.б.түйсіктердің ассоциациясымен түсіндірді.Бұл ассоциацияларға,сонымен қатар,берілген зат немесе ... ... ... ... есту ... де қосылады.Қабылдаудың негізінде жататын уақытша жүйкелік байланыстар сыртқы дүние заттары мен ... ... ... ... ... ... және ... -- пәлсапалық санат.Сана түсінігі пәлсапа саласында негізінен адам болмысы тұрғысынан, яғни қоғамдық ... ... ... және ... ... пен ... жалғастыруды қамтамас етуші әдіс ретінде қарастырылады. Сана қоғамдық және жеке ... ... Шын ... сана ... ... байланысты жеке адам өзінде бекітеді.Сана -- бейнеге сүйене қоғаммен ... түсе ... адам ... адамның заттармен байланыс іс-әрекеті, табиғи және мәдени қатынасы, қашықтағы, жақындағы адамдар ... ... мен ... яғни осы ... өзінің мінез-құлық бағытында әдіс-тәсілі ретінде пайдалану. Сана түсінігі бұл психика түсінігі; психика тірі ... ... ... ... ... ... (сондай-ақ жеке адам) деп түсіндіріледі, демек олардың өмірлік үрдістерінде әсерлендірушісі және көрінісі ретіндегі, психикалық қабілеттілік жыйынтық, ... және ... ... ... ... қоғамдық және мәдени іс-әрекеттерінде өз-өзіне бағыт-бағдар жасай алуы мен басқара алатын қабілеттілікпен ... ... ... оның қоршаған ортамен байланыс ерекшелігіне қарай, болып келмейді. Онда адамнан тыс және оған ... ... ... ... қарай, адамның адаммен, заттармен, табиғатпен қатынас байланыстары түйіскен және жекелеген әрекеттері бекітілген. Бұл ... ... ... -- анық және ... -- ... байқалмайтын сана . Бұл қабілеттіліктердің құрылуы сананың жетілгендігін, ескертеді. Оның деградацияға ұшырауы сананың құлдырауына әкеледі.Әртүрлі уақыт кезеңдерінде адам ... бір ... ... ... Оның ... бір ... қатысты айқындалып көрінуін, , ол өзі анықтайды. Бұл -- оның қалыпты жұмыс жағдайы. Сана жеке адамның затқа, ... және ... ... ... ... ... ... оларға тән қатынасты бекітеді. Жеке адамның басқа адамдармен, заттармен қарым-қатынас үдерісіндегі байланысы және оның арғы жағында жасырын ... ... сана ... енгізіледі.Сана қарапайым жолмен зерттеуге және түсіндіруге келе бермейтін, ерекше нысан. Ол адам ... ... ... атқарғанымен, бірақ оның өмірі, адам дене мүшесімен ғана шектеліп қалмайды, керісінше одан шығатын ... оның ... , -- ... ... ... адамдар әрекеттерінің әдіс-тәсілдерінде, мәдени формалар мен әртүрлі табиғи күштерде көрініс табады.
43.Ойлау және қабылдау.
Ойлау-қоршаған ортаны ми арқылы бейнелеудің жоғарғы ... тек ғана ... тән ... ... ... ... үрдіс. Заттардың көптеген қасиеттерін адамдар сезім органдарының, яғни, көру, есту, сипап сезу, дәм және басқа ... ... ... біледі. Бірақ елестетіп көрелікші, егер біздің дүние туралы барлық білімдеріміз тек заттарды түйсінумен және ... ... не ... еді, онда біз атомның құрылысын білмеген болар едік, себебі ол өте ... және ... ... ... ... құлағымыз естімейтін ультрадыбыстардың барлығы туралы білмеген болар едік, ... ... ... ... ... ... температурасын және көптеген табиғаттың сырын білмеген болар едік. Бірақ бізге атомның құрылысы да, ультрадыбыстардың қасиеттері де, жұлдыздардың ... да және т.б. ... ... ... оларды біздің көзіміз көрмейді, құлағымыз естімейді. Демек, сезім органдарымен қатар бізге тікелей түйсіну мен қабылдауға мүмкін болмайтын ... ашып ... ... ... ... бар. Бұл ... Ал ... дегеніміз - дүниедегі заттар мен құбылыстардың біздің ... ... әсер ету ... ... ... сол заттар мен құбылыстардың тұтас қасиеттерінің адам санасындағы бейнесі. Мысылы, үйді, ... ... ... ... ... Қабылдаудың құрамына әруақытта да түйсіктер кіреді, біз белгілі түсі, исі, түрі, температурасы және т.б ... бар ... ... Біз ... қатар заттар мен құбылыстарды кеңістік пен уақытта қабылдаймыз. Қабылдаудың түйсіктерден айырмашылығы ол күрделі психикалық үрдіс болып табылады. Бұл ... ең ... ... ... ... ... қатынасады. Қабылдау - заттар мен қабылдауға көру түйсіктері ... ... және ... ... , иіс ... , дәм ... (тәтті,ащы,тұщы), бұлшық ет қозғалыс түйсіктері ( қаттыны , ауырлықты түйсіну ) және т.б. ... ... ... - ... ... ... ерекше түрі. Жануарлар дүниесінің эволюциясында сананың өзіндік ұзақ тарихы бар, алғаш рет адамда еңбек және қоғамдық қатынастардың қалыптасу ... ... ... ... ... айырмашылығы негізгі үш белгіден тұрады:осы белгілердің ішінде біріншісі - адамның саналы ... ... ... ... ... ... ... саналы қызметі биологиялық ықпалдарға және қажеттіліктерге бағынбайды, олармен қарама-қарсылықта болады немесе оларды басып тастайды.
Сана - ... ... ... ... ... іс-әрекетінде адамды қалыптастырудың қоғамдық-тарихи жағдайының нәтижесі.Сананың құрылымы, оның негізгі психологиялық сипаттамасы қандай.Адам санасы бізді қоршаған ... ... ... жиынтығынан тұрады.Сананың құрылымына, негізгі таным үрдістері кіреді, оның көмегімен адам өзінің білімін әруақытта байытып отырады. Осындай ... ... ... және ... ... және ... ... болады.Сана қоғамның жемісі ретінде тек қана адамға тән.Жануарларда сана болмайды.Психиканың төменгі деңгейі санасыздықты құрайды.Санасыздық ... ... ... ... ... ,түс ... ... тітіркендіргіш туғызатын жауап реакциялар, кейбір патологиялық құбылыстар,ауру адамдардың психикасында кездесетін галлюцинациялар және т.б.
Сана - ... ... ... ... ... ... еңбек іс-әрекеті үрдісінде пайда болатын психиканың жоғары түрі.Сана адамға табиғат пен қоғамның заңдарын жан-жақты білуге көмектеседі.Осы ... ... ... отырып,адам қоршаған ортаға қажеттілігі мен керегін қанағаттандыру үшін өзгереді және бейімделеді.Демек,сана- бейнелеудің белсенді танымдық және ... ... ... ... ... австрия дәрігері Зигмунд Фрейдке ерекше орын беріледі. Оның негізгі еңбегі 1900 жылы жарық ... Сол ... ... ... ... ... ғылыми беделді тұлғалар ауыстырды. Олардың ішінде бірде-бірі бүгінге дейін ... және оның ... ... ынта туғызған емес.
Адам мінез-құлқының басты реттеушісі сана ... ... ... ... ... - ... невропатологі, психиатры және психологы, психоталдау бағытының негізін салушы. Фрейдизмнің концепция ретінде ... ХХ ... бас ... ... ... ... дүниежүзілік соғыстан кейін, 20-жылдары кең өріс алды. Жеке ... ... ... ... ... ... бөлді және зерттеу нысанына айналдырды. Оның айтуынша, ауру адамдар өз іс-әрекетінің түрткілерін түсіндіре алмайды: Фрейд негізін салған психоталдау әдісі санасыздықты ... үшін ... ауру ... ... ... ...
Фрейд тек ауру адамдардың ғана емес, дені сау адамдардың көңіл-күйі мен мінез-құлқын ... ... ... Бұл ... Батыс елдерінде кеңінен тарады, үлкен беделге ие болды. Фрейд ... ... шет ... психология, психотерапия, психиатрия оқулықтарына берік енген. Фрейдизм ... адам ... ... ғылымдарға - социологияға, педагогикаға, антропологияға, этнографияға, сонымен қатар өнер мен әдебиетке ... ... ... ... ... психологиялық проблема ретінде адамның сексуалдық өмірі туралы мәселе қойылды. ... ... жас ... ... ... жағымсыз іс-әрекеттерге бейімділігі оларды жыныстық инстинктердің билеуінен деп ... ... ... ... процесі келесі операциялардың көмегімен жүзеге асырылады:
- Салыстыру - ... пен ... ... белгілеу. Салыстыруда заттардың ұқсастық, айырмашылық қасиеттері айқындалады. Бұл операция салыстыратын заттардың бір түрлі белгілерін көрсетумен қатар, басқа белгілеріндегі айырмашылықтарын да ... ... ... ... оның ... құрылысына, атқаратын қызметіне қарай салыстыруға болады.
- Талдау - бейнелеу объектінің тұтас құрылымын оймен құрамдас элементтерге бқлу;
- ... - ... ... ... біріктіру;
- Абстракция және жалпылау - жалпы белгілерді бөліп көрсету. Мысалы, квадрат, трапеция, параллелограмм деген сөздерді ... ... ... ... ... болады. Ал, алма, өрік, алмұрт жиналып келіп, деген жалпы ұғымды береді.
- Нақтылау мен дифференциялау - ұғынылатын объектінің жеке ... ... ... ... ... ... ... барлық операциялар ойлаудың негізгі операциясы - ... яғни ... ... ... мен ... ... ... жақтары болып табылады.
Ойлаудың басты белгісі оның тап сол объективті болмысты жанамалап, яғни құралдардың көмегімен бейнелеуінде қамтылады. Ойлау ... ... ... ойлау процесінде пайда болып, сөз арқылы бекітілген қайсыбір жалпыланған түсінік түріндегі ұғымдарды атауға болады. Ұғым мазмұны сөзбен бекітіледі, ал ... ... ... ... кейін, біз бұл сөздің астарында болмыста не жатқандығын елестете аламыз. Алайда, кейде тілі жақсы дамығандарда ойлау ... ... ... елес қалыптасып жатады. Бірақ бұл әркезде олай бола бермейді.
46.Тұлға ... ... ... негізін салушы австрия психиатры - З.Фрейд . Қазіргі ... ... ... ... әсер ... , кең тараған теориялардың бірі- фрейдизм. Бұл теория клиникалық ... ... ... ... ... - З.Фрейд . Кейін фрейдизмнің іргесінде шартты ... ... ... ... ... бір ... теориялар пайда болған. Фрейд бірнеше жыл бойы ... ... ... ... Ж. ... клиникасында және Нансидегі Бернгеймнің клиникасында жұмыс жасай жүріп , невроздар ... ... . ... ... 90- ... басында Й.Брейермен біріге гипноздық катарсис тәсілін пайдаланды. Кейін гипноздық сендіру практикасын ... , ... жору ... , ... туындайтын ассоцияларды , ескертулерді , естен шығаруды зерттеуге көщкен. Осындай материалды талқылауды ... ... ... деп ... оны ... жаңа ... баламалаған.
Психоанализ тәсілін пайдаланғанда науқаспен ұзақ уақыт әңгімелесе отырып, оның ақыл - ... ... ... ... ... жеткізіледі, науқас бұрын ескермеген нәрселерді түсіне бастайды. Фрейдтің айтуынша, катарсис болады. ... ... ... дені сау адамның психикасына да таралған.
Мінез - ... ... ... ... , ... ... психикалық іс- әрекетін анықтайтын 2 қажеттілікті ... ... және ... ... орта осы ... ... ... білдіріп, бөлектегеніне қарамай , ол екеуі сананың цензурасынан өтіп, символдар түрінде көрініс береді . Осы ... ... ... ... ... ... ... аша келе Фрейд тұлға құрылымында 3 негізгі компоненті ажыратады : ид- ол , эго- мен, және ... - ... мен . Ид ... ... ... ... ... болып табылады. Эго , біржағынан бейсаналы инстиктерге жалғасса, екінші ... ... ... мен ... ... ... ... қоғамның ғибратты бастауларының жиынтығы, ол цензор рөлін атқарады. ... , ид пен ... ... үйлеспегендіктен эго үнемі қақтығыста, ол қорғаныс механизміне ... тура ... ... ... ... функциялары мен формаларын жүзеге асыру үшін арнайы механизмдердің бөлек жүйесі бар . Ал ағза ... ... ... ... күрделі энергетикалық жүйе ретінде ... ... егер ... ... бір қөріністерінде тоқтатылса, онда қандай да бір ... ... ... ... Супер-эго осындай эффектілерді әлеуметтік тұрғыдан жарамды етеді. Егер жарамды ете алмаса, онда ид пен ... ... ... ... ... ... қалыпты қызметі бұзылады, тежелген либидо түрлі ауырсыну синдромдары арқылы өзін байқатады.
47. Холерик , сангвиник , ... ... ... сипаттама
Тұлғаны тәжірибелік зерттеуде темпераменттің төрт негізгі типін бөлу және олардың психологиялық сипаттары жеткілікті негіз бола алады. ... ... , ... ... жоғары жүйке- психикалық белсенділік , ишаралық қимылдарының әр түрлігі және көптігі , эмоциялық , әсерлілік және ... тән . ... ... ... ... ... ... емес, ал оның теріс тәрбиелік әсерлерге жылдамдылық тұрақтылығын жоқтығын көрсетеді. Холерик темпераментіне жүйке- ... ... ... деңгейі және іс-әрекетінің қуаты , жылдамдық және қимылының шапшандығы, ... ... ... және ... қобалжуының айқын көрінуі тән . Холериктің ... ... және ... қозғалыстық тұрақтылығы эмоциогенді жағдайларды өзін- өзі бақылауға қабілетсіздігі , ... , ... ... мүмкін.Флегматик темпераментіне мінез- құлық белсенділігінің деңгейі салыстырмалы түрде төмен , іс- ... , ... мен сөзі баяу және ... ... , сезімі мен көңіл - күйінің тереңділігі және тұрақтылығы тән. Флегматикке ... ... әсер ... оның теріс қырлары - босаңдық , эмоциясының нашарлығы және әлсіздігі байқалады. Меланхоликтемпераментінемінез- құлықтың жүйке- психикалық ... ... ... ... , қимыл мен сөйлеудің тоқтап қалуы және ... , ... ... ... , сыртқа әлсіз көрінетін сезімнің терең және тұрақтылығы тән. Меланхоликте бұл ерекшеліктер ... ... ... ... жарақаттың жоғарылауы, тұйықтық және жаттану, өмірлік жағдайларда ішкі ауыр қобалжуларға бейімділік дамуы ... . Бұл ... , ... қалыптасу жағдайында темпераменттің әрбір типі оң және теріс психологиялық қырларды : жақсы және жаман ... ... пен ... өзекті мәселелері.
Қашан адам өзінде қандай қажеттілік ... ... ... ... , ... мақсатқа бағыттайтын мотив пайда болады. Мотивті А.Н.Леонтьев адамды әс-әрекетке талаптандыратын және ... ... , ... ... пәні ... ... адам ... бұрынғы ғылымында орын ала бастаған. Жүз жылдықтың бірінші жарты ... әр ... ... ... ... жан-жақты әр түрлі қарастыра бастаған. Мысалы, өздерінің түрткі және ... ... ... ... ... ... Германияда жүргізе бастаған және мотивация туралы пікірлер әр ... ... көп ... ... ... жағдайда жүре бастаған талап етуді, қозуды, тырысуды тағы басқа қасиеттерді қосып алады. Осы терминдер динамикалық ... ... ... ... ... ... ... тырысуын бағыттайды. Осы қасиеттердің барлығын қорытындылай келе және мотивацияның психологиялық зерттеулерін жүргізе отырып және ... ... ... ... бұл ... қарым-қатынастағы . Егерде түркіні бір шеңбердің ішіндегі қарым-қатынастың деп түсінсек, онда бұдан шыққан мотивацияның психологиялық мәселелерінің негізгі сегіз ... атап ... ... қарым-қатынастың эквиваленттілігі.2) Жеке даралы өсу кезінде және нақты бағалы диспозиция қалыптасқанда түрткі қалыптасады.3) Адамдардың жеке тұлғалық қасиеттері мен бірге ... де ... ... ... ... ... бір ... әр түрлі түрткіні иерархияға бағытталып, түрткілері әр түрлі жағдайға тап болып келеді.5) Мотивация ... ... ... ... ... ... байланысын мотивация ретінде түрткі анықтайды.7) Мотивация жеке процес емес, бұл мінез-құлықты ... ... ... анықтайды.8) Мотивтендірілген іс-әрекетті мотивациямен салыстыруға болмайды. Іс-әрекет әр түрлі функционалды компоненттерден тұрады және мотивациядан осы ... ары ... ... ... ... ... Көп жағдайда біз мәселелердің қорытысында көрсетілген мотивациямен кездесеміз.. Мотивацияның принципі өзін-өзі бағалау. Мотивация - ... бір ... ... ... ... пен ... импульс беретін психикалық процестердің жиынтығы болып табылады. Мотивацияның теориялыры бихевиористтік және когнетивті бағыттардың негізінде дамиды. Олар қандай да бір ... ... ... ... ... олар ... ... Психоаналитикалық және гуманистік концепциялардың көбі тәжірибеде Мотивация теориясының жетістігі және сәтсіз ... қашу ... ... Мотивацияның және іс-әрекеттің жетістігі арасындағы байланыстар анық көрінеді сызықты мінез көрсетілмейді. Мотивациялық көрініс бірнеше рет қайталанып, уақыт өте тұлғаның ... ... ... Мұндай ерекшеліктерге түрткі жетістігі және сәтсіздіктерден қашу түрткі нақты бақылау, өзін-өзі бағалау, тартылу сатылары жатады. Түрткі ... ... ... және әр ... іс-әрекетте адамның табысқа Маслоу мотивтерді қажеттілік және бой түрткілері деп бөледі. Екілері иерархияда жоғарғы жағдайларды ... ... ... ... ... төмендеуіне әкеледі, ал бой мотивтері қанағаттануы мотивацияның жоғарылауына әкеледі. ... ... ... ... ... - организмнің бір нәрсеге керекті кескінін ұсынатын және іс-әрекетке талаптанатын субьективті құбылыс болып ... . ... ... екі ... ... ... болады : -биологиялық немесе виталды ; - ақпараттық немесе әлеуметтік қажеттіліктер негізіне жататын .Биологиялық қажеттіліктер- жылдам және тез ... ... ... Биологиялық қажеттіліктердің реттейтін функциялары шектеулі , олар мінез - ... ... ... салыстырмалы қысқа уақыт ішінде анықтайды. Егер адам немесе жануарлар осы ... ... ... онда олардың белсенділіктері шектеулі ... еді. ... ... - ... және әлеуметтікке жататын , биологиялық қажеттіліктерге қарағанда толуы емес немесе одан да аз ... ... ... . ... ... обьективті қажеттілік ретінде , адам іс-әрекетінің соңғы алғы шарты болып табылады . ... адам ... ... ... ... ... түрде түсінсе , сонда мақсатқа бағыттайтын мотив пайда болады.Қажеттіліктер қанағаттандырылмаса, эмоциялық күші жағынан әр түрлі ... ... ... әкеліп соғады. Сонымен қатар , А. Н. Леонтьев жетекші қажеттіліктерұғымын енгізеді, ұзақ ... бойы ... ... ... басқалардың барлығын қанағаттандыратын бір қажеттілік болуы мүмкін .Және де А. Н. Леонтьев сонымен қатар актуалды ... ... ... ... ... ... психофизиологиялық күйімен анықталады, адамның орны мен уақыты , қай жерде болғанына ... ... ... психологиялық феномен ретінде ұғыну үшін , ... ... ... анықтау керек. Адам іс-әрекетінің дамуы мотивтің функцияларының бөлінуіне әкеліп соғады. Бір мотивтер , іс- әрекетті қозғай келе , оған ... ... ... басқалары , қозғаушы фактор ролін орындай келе , мағына құраушы қызметінен айырылады. А. Маслоу мотив ... ... ... ... қанағаттандыруының жақындау дәрежесі бойынша құрды. Иерархия негізінде физиологиялық гомеозтазды қолдау керектігі жатыр(физиологиялық қажеттіліктер - тағам, су, ұйқы және т.б.); ... - өзін ... ... ... ... тұрақтылық, реттілік); содан кейін- махаббат пен тиістілік(жанұя, достық); Иерархияның ... - ... және ... ... , ... ... ерекшелігі мен қабілеттердің дамуына әкелетін, оны жүзеге асыру әлеуметті- мәдени ретінде ... ... ... ... ... ... ... байланысты мотивтер туа біткен мінездеме алады. Яғни төменгі деңгей қажеттіліктерінің ... ... ... ... ... ... ... төменгі деңгей қажеттіліктер қанағаттанбаса, жоғары деңгей қажеттіліктерін өтеу мүмкін емес. Адам қажеттіліктерін өтеу мүмкін ... Адам ... өтеу үшін алға ... іс-әрекет жасалынады
50.Қарым-қатынастың функциялары
Қарым-қатынас деп аталатын процесс - аса кең және ... ... Бұл ... және ... ... ... ... алу мен беру, оның өзі барлық жерде және үнемі байқалып отырылады . ... сан ... ... оның ... ... ... бар. ... мәнін анықтау үшін, соңғы он жылдарда дамытылған, оның функционалдық және ... ... ... ... ... ... ... (Б.Д. Парыгин, Г.М. Андреева, А.А. Бодалев, А.А. Брудный, А.А. Леонтьев, Б.Ф. Ломов, Л.А. Карпенко, В.Н. ... Е.Ф. ... Я. ... және т.б.). ... ... ретінде анықтай отырып, В.Н. Панферов қарым-қатынастың төрт сәтін бөлген: байланыс, өзара әрекет, таным, ... ... және ... ... қарым-қатынасты зерттеуде төрт келісті ұйғарады: коммуникативтік, ақпараттық, гностикалық (танымдық) және реттеуші. Б.Ф. Ломов қарым-қатынастың үш функцияларын сипаттайды: ... ... және ... және де ... коммуникативтік компоненттің хабарды алу мен беру ретінде, мінез-құлықты реттеу мен қабылдаудың, бастан кешірулердің болуы ретінде, яғни аффективті компонент ... ... атап ... ... ... функционалды жүктемені алып жүреді және бұрыннан бері қарым-қатынастың түрлі функцияларын жүзеге асырушылар ретінде қарастырылады. ... А.А. ... ... ... ... үш ... ... активациялық - әрекетке түрткілеу; интердиктивті - тыйым салу, тежеу (); дестабилизациялаушы - қоқан-лоққы, қорлау, т.б. және де ... ... төрт ... ... ... ... инструменталды - іс-әрекеті қарым-қатынас жолымен үйлестіру; синдикативті - қауымдастықты, ... ... ... ... ... жете талдауы контакттілік, ақпараттык, түрткі болушы, үйлестіруші, түсіну функциясын, қатынастар орнатудың эмотивті ... және әсер ету ... ... ... ... ... (Л.А. Карпенко). Қарым-қатынасты, қалай дегенмен де, бір-бірімен психологиялық қатынаста байланысқан адамдар арасындағы мақсатты, тура немесе ... бір ... ... ... ... және қолдау процесі ретінде анықтай отырып, А.А. Леонтьев оның келесі сипаттамаларын ... ... ... ... арнайы семиотикалық пен процестің психологиялық динамикасы.
51.Зейн, түрлері мен қасиеттері.
Зейіннің түрлері: 1)ырықты. 2)ырықсыз. 3)үйреншікті.Ырықты зейін деп - ... ... ... ... түрде күш жігер жұмсап, керекті объектіге назар аударуын айтамыз. Ырықты зейін тек адамға ғана тән. ... ... ... ... ... ... жағдайы, жеке адамның психологиялық күйі әсер етеді.Ырықсыз зейін деп - адам мақсат қоймай-ақ әсер ... ... ... ... ... ... ... пайда болуына объективті және субъективті факторлар әсер етеді. Объективті факторға жататындар: ... әсер ... ... 2)Жай ... әсер ... ... ... тітіркендіргіштердің қайшы келуі. 4)Өзіміз көріп жүрген заттардың дағдыдан тыс өзгеруі. Субъективті факторлар: ... ішкі ... ... ... ... ... ... ішкі талаптарына сай келуі. 3)Адам бір нәрсені күтіп ... онда ... ... Үйреншікті зейін.Үйреншікті зейін деп - ... ... ... ... ... ... ... кеткен іс-әрекетке зейіннің аударылуы.
Зейіннің қасиеттері.1)Зейіннің тұрақтылығы, оның бір объектіге ұзақ уақыт сақталуын көрсетеді.
Тұрақтылық шеткі фаторлармен анықталады, 2-3 секундтан ары бармайды, ... одан ... ... ... байқалады. Орталық зейіннің тұрақтылық кезеңі бірнеше минуттарды қамтиды. С.Л.Рубинштейннің пікірінше, орталық зейіннің ұзақтығы, сол объектте жаңа мазмұнды аша алу мүмкіндігіне ... ... - ... ... шектеу кезіндегі белгі белсенділігінің жоғарылауы. А,А,Ухтомскийдің доминанттар принципіне сәйкес, зейін концентрациясы бас ми ... ... ... ... ... бір ... ... қалған бөлігінің құбылысы. 3)Зейіннің аударылуы деп - бір объектіден екінші объектіге назар ... ... ... ... ... айырмашылығы оның саналы түрде болуында.4)Зейіннің бөлінуі адамның кез келген іс-әрекет үстінде бірнеше объектіге бір мезгілде ... ... ... ... деп - оның бір ... ішінде қамтитын объектілер санын айтамыз. Зейіннің көлемі тахистоскоп деп аталады. Прибор арқылы анықтауға болады. Тахис - тез, ... - көру ... ... ... алаң ... Ол ... ауытқуынан көрініс береді.7) Зейіннің заттылығы - ... ... ... ... және ... сәйкес арнайы белгілер кешенін бөліп алу қабілеттілігімғен байланысты.
52.Еріктің физиологиялық негізі.
Еріктік әрекеттердің физиологиялық механизмдерін былай ... ... ... ми ... ... бөлігінде қимыл қозғалысты басқаратын аумақ орналасқан.Ол ми ... ... ... ... ... барлық талдағыштырдың ми қыртысы ұштарымен байланысып жатады.Бұл байланыс ми қыртысының белгілі бір аумағында пайда болған қозудың ... ... ... онда да ... процесс туғызу мүмкіндігін қамтамасыз етеді.Сонымен, ми қыртысының қозғалыс бөлігінің мидың басқа бөліктерімен байланысы адамның ... ... мен ... алға ... ... ... мұндай байланыс мінез-құлықты еріктік реттеу механизмін толық қамти алмайды.Сондықтан екінші сигналдық байланыстардың ... ... ... ... екінші сигналдық байланыстар ми қыртысының жалпы байланыстар жүйесіне қосылады да, оның қызметін әлдеқайда күрделендіріп жібереді.Екінші сигналдық байланыстар негізінде адам ... ... ... және ... ... жүзеге асады, алынған ақпараттың орнын, мезгілін, сипатын, тәсілін, қарқынын, т.б.анықтау атқарылады.Екінші сигналдық байланыстар ақрапаттың талдағыштан қозғалыс бөлігіне ... ... ... Бұл ... өте ... ... ... И.П.Павлов қимыл-қозғалыстың ырықты болуы бүкіл ми қыртысының жалпы жұмысының нәтижесі деп түсіндіреді. Ал сананың реттегіш жағы ... ерік ... ... ... ие. ... ... ... негізінде сан алуан ассоциациялар мен олардың жүйелері қалыптасып нығаяды да ... ... ... ... ... ... ... реттеуде ми қыртысының маңдай бөлігінің айрықша маңызы бар екенін көрсетіп отыр. Әр сәт сайын жүзеге асып жатқан ... мен ... ала ... мақсат бағдарламасының салыстырылуы тап осы жерде өтеді.Маңдай бөліміне зақым келу қиыл-қозғалысты, әрекетті ырықты ... ... ... әкеп ... адам қандай да бір әрекетті орындауды бастап, кез келген кездейсоқ әсердің нәтижесінде оны бірден тоқтатады не өзгертеді, яғни ... ... ... асыру мүмкін емес.Ми патологиясы негізінде іс-әрекетке түрткінің болмауынан,шешім қабылддауға, қажетті әрекетті жүзеге асыруға қабілетсіздіктен көрінетін абулия(еріктің әлсіреуі) пайда ... ... ... ми ... ... ... ... ұсынған мінез-құлықтың еріктік реттелу механизмі ретінде әрекет акцепторы ... ... ... одан әрі ... ... Оның мәнісі- жүйке процестерінің сыртқы оқиғалар барысынан оза жүретіндей көрінетіндігінде.Бұрынғы тәжірибе негізінде адам жүйке жүйесінде болашақта ... ... ... ала ... ... мида көп рет ... ... қалыптасқан жүйкелік байланыстардың бүкіл кешені, ассоциациялардың барлық жүйесі қалпына келтіріледі.Сонымен,саналы басқарылатын ... ... ми ... өтіп жататын көптеген күрделі процестердің өзара әсерінің нәтижесі болып саналады .
53. Стресс және дистресс
Стресс ... stress) ... ... ... ... тыс ... ... сияқты бірнеше мағынаны қамтитын жалпылама сөзбен айтылған адамның ерекше куйі. Ғылымға ең ... ең ... осы ... ... ... ... Ганс ... Оның анықтамасы бойынша, стресс - өте жағымсыз әсерлерге жауап ретінде туған ... ... ... ... ... ... жеке ... мінезіне, жоғарғы ж6йке әрекетінің типтеріне орай стрестің бірнеше түрлері байқалады.
Стресс үш кезеңнен тұрады:
1) ... - ... ... әсер ... ... ... ... алғашқы кезеңі. Таңырқау іспетті сезім пайда болады;
2) төзімділік - жағымсыз тітіркендіргіш әсеріне беріліп ... оған төзу ... ... Бұл ... ... жуйесінің ықпалымен бүйрек үсті безінің гормондарының мөлшері қанда тез мөлшерде көбейіп кетеді. Симпатикалық жүйке ... ... ... соғу ... ... тыныс алу ырғағы да жиілене түседі. Бұлшық еттердің жиырылу қабілеті ... ... - ... ... ... ... таусылады, сондықтан психологияда дезадаптация (бейімделудің нашарлап жойылуы) пайда болады. Стрестің көпке созылған ауыр түрі ... ... ... ... ... ... ... Әбу Әли Ибн Синаның қойларға қойған тәжірибесі өте қызық. Ол бір қойды қораға, ... ... ... етіп, жалғыз өзін қамаған. Ал екінші қойды басқа қораға қасқырдың үйшігінің жанына орналастырған. ... ... ... ... ... ... ... алдындағы жем-шөпті жеп тұрған. Ал екінші қой ... ... ... ... ... ... Ол ... жемді аузына да алмай, жүдеп-жадап әлсіреген. Адам да сол ... ... ... ... ... ... стресс туады. Ал жаманды кездестіргенде одан жанын аулақ салып, құты қашады, жағымсыз стресс туады. Міне, осы екі ... ... ... және ... ... біршама сипаттайды. Стресті тудыратын әсерлерге қарай физиологиялық және психологиялық стресс деп екіге бөледі. Психологиялық стресті ... және ... ... деп ... ... ... ... естігенде мәліметтік стресс пайда болады. Адам дұрыс жауап таба алмай, қатты ... не ... ... абыржып қалады. Ал эмоциялық стресс қауып туқанда немесе оқыс қорыққанда, не біреуден қатты көңілі қалғанда байқалады. Мұндайда жоғарғы жүйке ... ... ... ... ... ... ... іс-қимыл әрекеті немесе сөйлеген сөзі бұзылады. Стрестің физиологиялық тетігі гипоталамус-гипофиз бүйрек үсті безі ... ... ... негізделген. Стресс кезінде қанда глюкокортикоидтар мен катехоламиндердің, серотониннің мөлшері оқыс көбейеді. Ғылымның жаңа ... ... оған ... ... және самотомединдер де стрестің, әсіресе оның үрейлену кезеңінің өрлеуіне себеп болады. Самототропин иммундық жүйенің қызметін белсендіріп, ... ... ... тұру төзімділігін арттырады.
Дистресс бұл стресстің екі еселенген түрі, стресс жәй ғана күйзелісті білдірсе , ... ... ... ... екі түрі болады эустресс және дистресс. Эустресс - ... ... ... пайда болады, ал дистресс бұл эустресске қарама-қарсы болатын жағдай.
Дистресс күрделі психологиялық аурыларға әкеледі. Дистресстің пайда болу себебі, бұл ... ... шеше ... яғни ... қиындықтарды көтере алмау. Дәлірек айтқанда адамның психикасы шыдай алмайды.
Жалпы айтқанда дистресс бұл стресстің негативті түрі, адамның денсаулығына дистресспен күресуге ... ... ... ... ... ... және ауыр ауруларға әкеледі. Дистресстен адамның иммундық жүйесі зардап шегеді. Дистрессті жағдайда адамдар инфекциялы ... ... ... ... ... және ... стресс кезінде иммундық жасушалардың продукциясының сапасы төмендейді.
54.Психология ғылымының негізгі ... ... ... ... ... ... ... даму жолдарынан өткен. Әлемдік психологияның даму тарихы 2 кезеңге бөлінеді. Біріншіден, басқа ... ... ... ... қалыптасу кезеңі (4-5 ғ б.з.д 20 ғас-ң 60-шы ж.ж) Бұл шамамен 240 жылдай уақытқа созылып, Аристотельден (348-322) басталатын философиялық ілім ... ... ... философтары психиканы түсіндірудың амалын отпен немесе бумен салыстырудан ... ... ... жан ... ... ... ұлы ... әл-Фараби мен Әбу Әлі Ибн Сина, ... т. б ... ... ... ... өз ... дербес ғылым ретінде (20 ғ 60-шы ж.ж-қазіргі уақытқа дейін) көрінуі өте беріде, яғни 1879 ж басталады. Сол жылы неміс ғалымы ... ... ... қаласында тұңғыш лаборатория ұйымдастырып, психикалық құбылыстарды арнаулы құрал-сайман, аспаптардың көмегімен зерттеуге болатынын дәлелдеп, ... ... ... ... ... жол ашты. 19 ғасырдың аяғында Г.Эббингауз психология тарихына нақты анықтама берген Ол психолгия ... ... ... 4 ... ... 1 Психологияның жан туралы ғылым болып қалыптасуы. Адам өміріндегі түсініксіз құбылыстарды жанның болуымен ... 2 ... Сана ... ... ... ұзақ ... ... әдәстемесі негізгі ғана емес, жалғыз психологиялық әдіс болды. Ол негізіг 2 бағытпен: сана ... ... ... үшін ... ), 2 сана ... өзінде ашылды. 3 кезең. Мінез-құлық туралы ғылым. Психолгияның ... ... ... деп ... ... бірге американ псиохологы Джон Уотсон негізін салған бихевиоризм бағыты еді. 4 ... ... ... ... зерттейтін ғылым. Психикалық құбылыстардың механизмдері мен заңдарын зерттейді. Қазіргі ... ... ... ... ... ғалымдар Рубинштейн, Выготский, Лурия зерттеулері айрықша айтылса және 20 ғасырдың ... ... ... ... ... ... бай-ты қаралады.
55. Тұлғаның жас ерекшелік дамуы. (Э.Эриксон бойынша).
Психоаналитикалық (жүйкелік талдау) теориясы. Оның заты - адам ... мен ... ... ... ... ... екі ... кеңінен мәлім: Зигмунд Фрейдтің және Эрик Эриксонның. З.Фрейд (1856-1939) тұлғаның дамуын биологиялық ... және ерте ... ... ... ... ... Ол, балалар психикалық, турасында психосексуалдық жетілудің 5 сатысынан өтеді деп пайымдады.
Қалалардың қызығушылығы әрбір сатыда ләззат алу негізі болып ... ... ... ... ... айналасында шоғырланған:
1. оральдық саты (0-2 жас);
2. анальдық саты (2-3 жас);
3. ... саты (4-5 ... ... саты (6-12 ... ... саты (12-18 ... ... тұлғаның психосоциалдық дамуының 8 сатысын бөліп көрсетті. Оның әрбірінде адам мағынасы сананың, психиканың ... ... ... ... ... болып табылатын спецификалық тоқырауды (кризис) бастан кешіреді.1. Қоршаған әлемге сенім сенімсіздік (0-1 жас);
2. тәуелсіздік сезімі - ұят пен ... ... (1-3 ... ... - күнә ... (4-5 ... ... сүйгіштік - жарты кештік сезім (6-11 ... ... бір ... ... ... - бұл ... сәйкес келетін мінез-құлық түрлерін түсінбеу (12-18 жас);
6. интимдік қатынасқа ұмтылу - ... ... ... ... өмірлік белсенділік - өзіне ғана бағытталу, жас шама проблемалары (қалыпты есею);
8. өмірді толыққанды сезіну (кеш есею).
56. Қиялдағы ... ... ... ... ... ... ... келетін образдар іштен пайда болмайды.Олар біздің өткен тәжірибеміз негізінде, шынайы өмірдегі құбылыстар туралы түсініктер негізінде қалыптасады.
Образды жасау екі ... ... ... Бірінші этап өмірден алған өз әсерлерімізді анализ жасаумен сипатталады. Мұндай анализ барысынды объектінің абстракциялануы жүреді. Қай ... ... ... ... синтез деп айтуға болатын операциялар жасалады. Бұл ... қиял ... ... ... тапы б.т. ... ... ... агглютинация б.т, яғни жаңа образды қиялда бір ... ... ... қосу ... ... ... ... образы, қанатты адамның образы және т.б. Агглютинация өнерде және техникалық шығармашылықта кеңінен ... ... ... бар, ... бір ... ... ... көиегімен жүзеге асады.
Қиял образдардың қайта жасаудың неғұрлым өзекті схематизация және акцентировка б.т.
Схематизация түрлі жағдайларда орын алуы ... ... ... объектіні толықтай қабылдаған кезде пайда болуы мүмкін. Екіншіден схематизацияның ... ... ... ... ... ... детальдар ме бөліктерді ұмыту. Үшіншіден, схематизацияның себебі - объектінің аса мәнді емес немесе ... ... ... түрде бұрып әкету.
Акцентировка образды неғұрлым мәнді соған тән белгілерін сызып көрсету үшін қажет. Бұл әдіс шығарма образдарын жасауда ... Бұл ... ... процесс және осы образды жасаушы адамның ирдивидуалды белгілі бір ... ... және ... ... ... сәл ғана өзгеруі нәтижесінде түйсінудің сәл ғана байқалатын өзгеріс шақыруын айырма табалдырығы деп атайды.Айырма табалдырығы тек тітіркендіргіштің ... ... ... ... ... қатар тітіркендіргіштің басқа қасиеттерінің өзгеруіне де байланысты. Мысалы, есту ... ... ... ... ... жоғарылауына тәуелді, көру түйсіктері саласында - түстердің (белгілерінің) айырмашылығына, ол тактилдік түйсінулер саласында сипай сезу ... ... ... ... ... ... сенсорлық сезгіштіктің дәрежесін айқындайды. Неғұрлым түйсінудің табалдырығы жоғары болса, солғұрлым сезгіштік төмен (әлсіз) болады және керісінше, неғұрлым түйсінудің табалдырығы төмен ... ... ... ... болады. Түйсіну табалдырығына сәйкес сезгіштік абсолюттік және айырма сезгіштігі болып бөлінеді.Түйсінудің өзгеруі тітіркендіргіштің ... ... ... мәселе алғаш рет эксперимент түрінде зерттеген XIX ғасырдың ... ... ... физиолог Вебер мен физик Фехнер еді.
Көптеген эксперименттің негізінде Вебер түйсінуді сәл ғана ... ... ... үшін ... ... биіктікке өзгерту қажет екендігін дәлелдеді.Фехнер Вебердің зерттеуін одан әрі ... пен ... ... ... ... ... ... зерттеулерінің қорытындыларын Фехнер мынадай формуламен көрсетті: түйсіктер арифметикалық прогрессиямен өзгереді (өседі немесе ... ... ... тітіркендіргіштің өзгерістері геометриялық прогрессиямен іске асады.
Осындай формуламен берілген тітіркендіргіштер мен түйсіктердің өзгерістерінің арасындағы ... ... ... заңы деп ... ... ... бірдей күшінде әрбір адамда түрлі уақытта сенсорлық сезгіштік әртүрлі болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... әлсірейді. Сезгіштік қандай да болсын тітіркендіргішке түйсіктердің бірізді ауысуында өзгереді. Бұл ... ең ... ... ... ... аудару қажет.
Сенсорлық сезгіштік түйсіктердің әртүрлі түрлерінің өзара әрекетінде өзгеріп отырады. Яғни, сезім органдарының ... әсер ... ... ... ... ... ... сезгіштіктің өзгеруін шақырады.Сенсорлық сезгіштік адамның жалпы жағдайына байланысты- сергектігіне, шаршауына, денсаулығына және ... ... адам өз ... ... біледі: жалпы шаршау басталғанда көру, есіту, сипай сезу сезгіштіктері әлсірейді. Жоғары ... ... ... ... ... ... да ... органдарының бәрі әлсіз немесе тіптен істемейтін болса, онда өмір тәжірибесінде қажеттілікке байланысты басқа ... ... ... дами ... ... ... ... сезу жөне бұлшық ет-қозғалыс сезгіштіктері күшті дамиды. Ал саңырау, сақауларда - көру, сипай сезу, бұлшық ет , қозғалыс ... ... ... ... ... ... ... және көбіне оның мамандығы, кейбір жағдайларда сезгіштікті арттырудың ... ... ... Мәселен, музыканттар дыбыстың сәл өзгерістеріне ерекше сезгіштік аңғартатыны белгілі, сол сияқты суретшілер де түстер мен ... сәл ... ... ... аңғартады. Майлаушы -әрлеушілерде сипай сезу сезгіштігі күшті дамыған.
58.Ойлаудың психологиялық теориялары.
1.Ойлаудың ассоциативтік теориялары.
Құрылымдық психологияға сәйкес жеке сезімдік елестер психологиялық тәжірибенің ... ... ... ... ... жеке сезімдік елестер арасында ерекше байланыстар немесе ұқсастық, контрастылық, ... пен ... ... келу ... ... орнайды. Осылайша, ассоциактивтік психологияда ойлау сезімдік елестердің ассоциациясы ретінде түсініледі. Бұл бағыттағы психологиялардың негізгі қойған міндеті - ... ... ... ... ассоциация заңына сәйкес түсіндіру. Ұғымдардың қалыптасуы елестерді ассоциациялау барысында ... ... деп ... ... ұғымдарды ассоциациялау, ал ой қорытындысы пікірлердің ассоциациялау нәтижесі ретінде түсіндіріледі.
Осылайша, мәнді мен жалпының арасында теңдік белгісін қою тұтас ... тән ... ... Бұл ... ... келесі тұжырымдар енді:
1) Г.Мюллердің теориясы. Берілген тұжырымдарға сәйкес, екі(немесе одан да көп) ... ... ... ... ... олардың әрқайсысы судағы шеңберлер тәрізді басқа елестермен ассоциацияларының ағымын тудырады(ал бұлар өз тарапынан дәл ... жаңа ... ... ... ретінде. Бұл жерде талдаудың негізгі элементтері болып, қозғалыстық реакция және оларды ... ... ... бөлініп шығады. Жаңа стимул-реакциялық байланыстар, яғни шартталу механизмдері интеллектуалдық мінез-құлыққа тән емес. Сондықтан олай бұл жерде үйрену, ... ... ... шешу ... қалыптастыру болып табылады.
Ассоциациялардың төрт негізгі түрі бар: ұқсастық бойынша, контраст бойынша, ... ... ... ... ... ... бойынша.
Ассоциациялардың заңдылықтары Д.Гартли, Дж.Пристли, Дж.С.Милль, А.Бэн, Т.Цигень және т.б. ... ... Бұл ... ... ... ... және түсіндіруші принципі ретінде қарастырылады. Ассоцианистер ойлау белсенділігін түсіндіре алмай, оларды априорлы, яғни ... ... ... туа ... ... деп ... ... да радиционалдық сезімдікке баланып, субъекттің іс-әрекет белсенділігі талдаудан тыс қалды. Бейне елестердің ырықсыз ілесуі кез ... ... ... ... асу типі ... ... ... пайымдауынша, ойлау - ассоциацияларды жинау процесі.
Отандық психологияда ассоцианистік тұрғы Ю.А. Самарин, П.А. ... ... ... ... ... ретіндегі мәні А.Ф.Эсауловпен ерекше аталды.
2.Вюрцбурлық мектеп. Вюрцбурлық мектеп - сана ... ... ... ... Бұл ... ... ... О.Кюльпе және К.Бюлер, ал өкілдеріне жататындар - Н.Ах, А.Марбе, О.Зельц және т.б.
Вюрцбурлық мектеппен зерттелінген негізгі мәселелер: а) ... ... ... ... ... ... ә) ерекше психологиялық ақиқат ретіндегі ойлаудың қасиеттерін ... және ... ... б) ... ... ... ... түсіндіру.
Сәйкес әдістемені шығара отырып, Н.Ах ұғымдарды қалыптастурыдың тәсілдерін таңдау процесі мен ... ... ... шешілетін нақты міндеттерге байланыстылығын аттап өтті. Осылайша, вюрцбурлық мектептің ... ... ... ... ... ... ... мектеп өкілдері интроспекция әдісін өзгертті. Субъектің өзінің ішкі ойлары, елестері, күйзелістері жөніндегі ... ... бір ... ... ... ... ... бір міндетті шешу жолымен жүрді.
О.Кюльпе еңбегінде ойлау мен ерікті зерттеуде интроспекциялық әдісті қолданды. ... ... деп ... және ... ... заңдарына сүйенетін нақты жүзеге асуын көрсететін психикалық акттер мен күйлер. Н.Ахтың тағы бір ... ... - ... шығарып, неіздеуі. Басқаша айтқанда, бұл - себептендіру теориясы. Адамның ... ... ... ... ... ... ... санадан тыс процессестерге жатады. Ойлау өзінен - өзі қалыптаспайды. Ол тікелей сыртқы орта әсерінен пайда болады. ... ... шешу ... мен ... сипаттауда үш ұғымды енгізді:
1) Арнайы реакция, яғни ... ... ... ... ... келетін объективті қажетті жауап.
2) Операция - осындай жауапты анықтайтын амал.
3)Әдіс, яғни субъекті мен міндетті шешу ... ... ... және ... операция.
3.Гештальтпсихологтар ойлау жайында.Гештальтпсихологияның өкілдері - Келер,Вертгеймер,Коффка, К. Левин.Гештальтпсихологтар ойлаудың құрылымын, шығармашылық астарларын қарастырды. Ізделген шешімді оған қажетті құрылымды табу ... ... ... деп ... ... ойлауды формалды-логикалық операциялардан ажыратылатын, мәселе тудыратын жәйтті ескеру ... ... ... ... құрылымдарды қайта құру, жаңадан нәтижесінде жүзеге асатын продуктивті психикалық процесс ретінде ... Олар ... ... ... мәселе тудыратын жәйттің барлық құрауыштарын, олардың арасындағы қатынастарды бірден ұғынуды инсайт деп ... ... ... ... ... мектептегідей қатынастармен әрекет ету емес, ол көрнекі жәйттердің құрылымдарын ... ... ... ... бұл өзінің көрнекі мазмұны теңестірілмеген феноменалдық өріс ... Бұл ... ... толтырылмаған орындар,мәселе тудыратын жәйтте белгілі бір кернеу тудырады. Осы кернеу тұрақсыз көрнекі жайтты басқасына ауыстырады. ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде шешіледі. Осы Коффканың ойлауды ассоцианистер ... ... ... ... ... ... ... процесс ретінде. Адам мінез - құлқының мотивтері ең алғаш психоаналбен қойылып, зерттелді. З. Фрейд бойынша, негізгі мотивтер санасыз сипатта ... және әр ... ... ... түс көру, сөзден жаңылу, ұмыту, аурулар симптомдары.
-Түстер бұл ырықсыз жүзеге асатын, бейнелік ойлаудың бір түрі.
-Еркін ... ... ... бейнелік ойлау, еркін ассоциациялар - санасыз мотивтердің көрініс табатын маңызды аумақтарының бірі.
-Сублимация ... ... ... ... ... ... іске ... шығармашылық ойлау процессі.
-Мотивті саналау адамның өзіндік саналуын, ішкі ойлау типін қажет етеді.
-Аутистік ойлау тұжырымдам Э.Блейлермен ... ... ... ішкі ... ... сыртқы өмірден кетуімен байланысты. Әдетте, түс көру, ырымшылдық, аңыздарға сену, шизофрениялык ойлау ... ... ... ... ойлар аффективтік ұғымдарға бағынады.
5.Ойлаудың когнитивтік психологиясы (У.Найссер). Бұл тұрғы танымдық процесстерді ... ... ... ... бір ... шешу тәсілдерін табу мақсатымен қарастырған. Адам ақпаратты тасымалдау және өндеу каналы, компьютерлік жүйелердің аналогы ретінде ұғынылады. Есептерді шешу механизмдерді және оған ... ... ... елестер, әлеуметтік тәжірибе, тұлғаның мағыналық аумағы және т.б.) ерекше когнитивтік құрылымдар болып есептеледі. Танымдық ... ... кез ... ... ... тек ... айрықша ғылыми нәтижелерге әкелумен қатар бұрыс тұжырымдарды да өмірге келтіреді. Осылайша, когнитивтік психология ... ... адам ... жүйелейтін, өңдейтін, құрылымдайтын, реттейтін танымдық процесс болып табылады.
59.Ес.Ес туралы теориялар.
Ес-бұл бейнелеудің интегралды іздік формасы.Ол кез-келген психикалық процестің ... ... ... ... ... негізгі формасының бірі болып табылады. Есті танымдық процестердің ядросы деп атайды.Шығуы бойынша естің екі түрін ажыратады:генетикалық(тұқым қуалайтын) және өмір ... ... ... еске ... ... және ... ... ес кіреді.
Ақпаратты сақтау ұзақтығы боынша естің келесі деңгейлерін ажыратады:
1)Кенеттік ес сезу мүшелерінің инерциялығымен байланысты.Бұл ес ерікті басқаруына келмейді.Кенеттік есте ... ... ... ... ... ... бейнесі.
2)Қысқа мерзімді ес.Бұл жерде зейіні аударылған ақпарат ... ... ... қалмайды,ол өңделеді және интерпретацияланады.Қысқа мерзімді ес үщін қайталау мен символизация арқылы ... ... ... ... ... ес ... ... қысқа мерзімді ес пен ұзақ мерзімді ес арасындағы аралық инстанция болып табылады.Бұл жерде ақпарат ұзақ ... еске ... ... ... сақталынады.Буферлік еес тазалануы мен күн бойы жиналған ақпаратты категоризациялау ұйқы кезінде іске асады;
4)Ұзақ мерзімді ес ақпаратты сақтау көлемі мен ... ... ... ... ... дер кезінде шығарып алынбауы мүмкін.Ақпараттың қол жетімділігі сақтау ұйымдастыруымен анықталады.Ұзақ мерзімді есте ақпарат сақтаудың екі типі ... ... ... ... ... ерікті рұқсатсыз(ақпарат айнымас күйінде сақталынады).
Естің психологиялық теориялары.Ес ... ... ... бар.Олар ес құбылыстарын әр түрі жағынан қарастырған әрі түсіндірген.Солардың ішінде алғашқы рет Аристотель ұсынған,бірақ өзінің көкейтестілігін осы күнге дейін әлі де ... ... ... ... біздің елестеріміздің бір-бірімен байланысуына мүмкіндік беретін принциптерді табуға тырысқан.Артынан психологияда деп аталған бұл принциптер мыналар:
1)Іргелес ассоциациялар.Қабылдау бейнелері қандай да бір ... ... ... ... ... ... соң бастан кешірген елестерді туғызады.Мысалы, дегенде қораздың дауысын есімізге аламыз.
2)Ұқсастық ассоциациялары.Қабылдау бейнелері немесе белгілі бір елестер біздің ... ... ... да бір ... ... ұқсас елестерді шақырады.Мысалы, десек, шарды және допты еске түсіреміз.
3)Контрастық ассоциациялары. ... ... ... ... ... ... санамызда бір белгісі бойынша қарама-қарсы елестер туғызады.Мысалы, ... ... ... отты еске ... ... . Г.Эббингауздың маңызды жетістіктерінің бірі ұмытудың заңдылықтарын ашу болды.Бұл заңдылық мағынасыз үш әріптен тұратын буынды есте қалдыру тәжірибесі негізінде ... ... ... ... ... ... ... орындауға рұқсат беретін, екіншісін соңына дейін аяқтамай ... ... ... ... сынаушылар аяқталмаған тапсырмаларды соңына дейін жеткізген тапсырмаларға қарағанда, екі есе жиі есіне түсіре алған.
Мағыналық ... ... ... ... мағыналық теориясы пайда болды. Бұл теорияның өкілдері сәйкес процестердің жұмысы мағыналық ... бар ... жоқ ... ... деп ... ... ... өкілдері А.Бине мен К.Бюлер болды.
60.Психологияның философиялық шеңберде дамуы.
Г.Эббингауздың сөздері ... ... ұзақ ... бойы ... ... шағы бар,бірақта ол қысқаша тарихқа ие.Осы екі кезеңнің бөлінуі арнайы ... ... ... оның критерийлері түсінікті-ақ.Психология антика дәуірінде (б.ғ.д.IX ғасыр - V ... ... дами ... Университеттердің алғашқы үлгісі ретінде Сократтың диалогтары болады.Сократ Афина қаласының орталығындағы мрамор алаңына келгенде,барлық жас қалалықтар дерлік жиналатын.Әңгімесін диалог ... ... ол ... ... ... ... бағыттап,азаматтық белсенділікке шақыратын.Сол үшін сотталып қаза табады.Сократты психологиялық әрекет ету әдісі арқылы өзге адамдарға әсер ете алған ... ... ... ... есептеуімізге болады.Платон әлемдік жан дүние,космостық жан ... ... емес ... ... ... ... жан ... космостан көп энергия алады.Адам мінез құлқын түсіндіруді ұсынған алғашқы теориялар адам ... ... ... да грек ... ... ... етене болатын және ой мен сезімді қадағалап ... ... өмір сүру ... ... ... ... жанның бар деген идеясын ұсынған.Жан психологияның пәні деген ойды XVIII ғасыр ... ... ... ... типіндегі психологияның алғашқы жүйесі қалыптасуына дейін барлық зерттеушілер мойындаған ... ... ... ... ... ... ретінде жан деп есептелінген.Қорыта келгенде жан ... ... ... және ... тұрғыда болды.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 88 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы психология213 бет
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама73 бет
Аудит пәні, мақсаттары мен міндеттері9 бет
Аудиттің пәні, мақсаттары, міндеттері және маңызы26 бет
Гендерлік психология саласының мақсат-міндеттері, пәні, объектісі.4 бет
Геоэкология пәнін оқытудың мақсаты мен міндеттері12 бет
Жас ерекшелігі пәні, мақсаттары мен міндеттері5 бет
Нарықтық инфрақұрылым пәні, мақсаттары және міндеттері5 бет
Педагогикалық психологияның обьектісі, зерттеу пәні, мақсат-міндеттері11 бет
Стратегиялық менеджмент пәнінің мақсаттары мен міндеттері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь