Іле-Алатауы кейбір мүктерінен биологиялық белсенді заттарды алудың сызба-нұсқасын жасау және анализдеу

АНЫҚТАМАЛАР, НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР7
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР МЕН БЕЛГІЛЕУЛЕР8
КІРІСПЕ 9
1 НЕГІЗГІ БӨЛІМ. ӘДЕБИ ШОЛУ 11
1.1
1.1.1

1.1.2
1.1.3

1.2
1.2.1 Мүктәрізділер туралы мәліметтер. Түрлері. Таралуы.
Орта Азия мен Қазақстан мүк тәрізділер флорасы және зерттеу тарихы
Овалды гриммия — Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb.
Полиқанттардың және мүктердің биологиялық белсенділігі мен қолданылуы
Біріншілік синтез заттары
Май қышқылдары 11
11

15
17

20
20
1.2.1.1 Май қышқылдарының физикалық қасиеттері 26
1.2.1.2 Май қышқылдарының реакциясы, полиқанықпаған май қышқылдары 27
1.2.2 Витаминдер 28
1.2.2.1 А витамині (ретинол) 30
1.2.2.2
1.2.2.3
1.2.3
1.2.3.1 Е витамині (токоферол)
С витамині (аскорбин қышқылы)
Амин қышқылдары. Жеке өкілдері.
Амин қышқылдарының физико.химиялық қасиеттері 30
33
34
38
1.3 Көмірсулар. Классификациясы және анықтау жолдары 40
2
2.1
2.2
2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.2.4
2.3 ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ
Зерттеу әдістері және қажетті материалдар
Сапалық анализ жүргізуге арналған әдістемелер
Ылғалдылықты анықтау
Күлділікті анықтау
Элементтік құрамды анықтау
Экстрактивті құрамын анықтау
Сандық анализ жүргізуге арналған әдістемелер 47
48
48
48
48
48
48
49
2.3.1
2.3.2

2.3.3
2.3.4

2.3.5
3 Май қышқылын сандық сараптау
А және Е витамин концентрацияларын флюреометриялық әдіспен анықтау
Амин қышқылдарының сандық талдауы
Биологиялық шикізаттан С витаминін Фаршер.Эйбот әдісімен анықтау
Шикізат құрамындағы көмірсулардың сандық анықталуы
ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ТАЛҚЫЛАУ 49

49
50

51
52
53
3.1
3.1.1
3.2
3.2.1
3.2.1.1 Шикізаттың сапалығын анықтау
Экстрактивті заттарды анықтау
Шикізат құрамындағы ББЗ.ды анализдеу
Хлороформды экстракт құрамындағы заттарды сараптау
Май қышқылының сандық талдауы 53
55
55
56
57
3.2.2
3.2.2.1
3.2.3
3.2.3.1
3.2.3.2
3.2.3.3
3.3

3.3.1 Этилацетатты экстракт құрамындағы заттарды сараптау
А және Е витаминдерінің сандық талдауы
Сулы қалдық құрамындағы заттарды сараптау
Амин қышқылдарының сандық талдауы
С витаминінің сандық талдауы
Көмірсулардың анализі
Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb өсімдігінен ББ кешенді бөлу сызба.нұсқасы
Grimmia Ovalis мүгінен көмірсуларды бөлу әдісі
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМША А
ҚОСЫМША Ә
ҚОСЫМША Б
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмыс Қазақстандағы Іле-Алатауы өңірінде өсетін Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb. тұқымдасына жататын өсімдіктен биологиялық белсенді заттардың жаңа көздерін табуға,зерттелетін нысанның сапалылығын, минералды құрамын зерттеуге, биологиялық белсенді қосылыстардың негізгі топтарына сандық және сапалық анализ жүргізуге, полиқанттарды бөлу және алуға негізделген.
Зерттеудің өзектілігі. Қазіргі кездегі ғылым алдына биологиялық белсенді затарды өсімдік шикізатынан жекелеген түрде алу, олардың құрылысын анықтау, физикалық-химиялық қасиеттерімен олардың адам ағзасына әсер ету механизмін зерттеу мәселелерін қояды. Бұл мәселелерді шешумен жоғары эффективті табиғи дәрілік препаратты өндірумен қоймай биологиялық белсенді заттар синтезі айшоғындағы бағытталған синтездерді тұрғызуға мүмкіндік береді.Осыған байланысты соңғы кездері биологиялық белсенді қосылыстар бар жабайы өсімдіктің химиялық құрылысын зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Қазіргі кезде әлемдік флорамен Қазақстан флорасында кеңінен тараған Grimmia ovalis (Hedw.) Lindbтұқымдасына жататын өсімдіктер үлкен теориялық және прақтикалыққызғушылықты тудрады. Осыған байланыстыІле Алатауы өңірінде өсетін жабайы өсімдіктің арасында Grimmia ovalis (Hedw.) Lindbтұқымдасына жататын өсімдіктердің құрамында биологиялық белсенді заттардың жаңа көздерін іздеу қазіргі кезде өзекті және болашақ бар деп есептеледі.
Шешілетін мәселенің замананауи тұрғыда бағалануы. Қазіргі уақытқа дейін мүктәрізділердің сан алуан түрлерінің ішінде көбісі химиялық тұрғыдан зерттелмеген. Grimmia ovalis (Hedw.) Lindbмүгінің мүктер класына (Muski), Bryidae(Бриевые) тобына жатады. Мүктәрізділердің ішіндегі саны жағынан ең көп топша болып табылады. Жапырақсабақты және бауырлы мүктерге қарағанда оның 15000 турі бар. Бірақ қазіргі таңда ең кеңінен зерттелгені Сфагнум болып табылады.Sphagnum L.Өсімдігін медицинада қолданылуына жуздеген жылдар өтті. Оны көптеген мемлекеттерде фурункулаларды, іріндеген жарақаттарды, ревматизм, радикулит, көз және ішек ауруларын жазуда қолданған [1]. Ал Бриялық топтың ішіндегі Grimmia ovalis (Hedw.) Lindbтұқымдасына жататын өсімдікті біз алғаш рет зерттеудеміз.
Зерттеу мақсаты. Қазақстандағы Іле Алатауы өңірінде өсетін Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb.өсімдігінің жер беті бөлігінің химиялық құрамын зерттеу және биологиялық белсенді заттарды бөлудің оңтайлы технологиясын қарастыру.
Зерттеу нысаны.Қазақстандағы Іле Алатауы өңірінде өсетін Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb. тұқымдасына жататын мүк өсімдігінің жер беті бөлігі.
1. Л. И.Савич–Любицкая,З. Н. Смирнова Определитель сфагновых мхов СССР, Л., 1968; Определитель листостебельных мхов СССР. Верхоплодные мхи, Л., 1970
2. У.К. Маматкулов К использованию мхов в качестве сорбентов тяжелых металлов // В кн.: Лихеноиндикация состояния окружающей среды. Таллин. 1978. С. 118-120.
3. А.А. Семенов, В.Г. Карцев Основы химии природных соединений том1: Москва ICSPFpress-2009, стр.102-334.
4. Н.А. Исакова К флоре листостебельных мхов Южного Урала часть 2. Анализ флоры листостебельных мхов Ильменского заповедника Известия Челябинского научного центра 2006, вып. 2 (32), 83-88.
5. Л. И.Савич–Любицкая,З. Н. Смирнова Определитель сфагновых мхов СССР, Л., 1968; Определитель листостебельных мхов СССР. Верхоплодные мхи, Л., 1970
6. Keyte I., Wild E., Dent J., and Jones K.C. Investigating the Foliar Uptake and Within-Leaf Migration of Phenanthrene by Moss (HypnumCupressiforme) Using Two-Photon Excitation Microscopy with Autofluorescence // Environ. Sci. Technol. 2009,43, 5755–5761.
7. P.C.Onianwa Monitoring atmospheric metal pollution: a review of the use of mosses as indicators //Environmental Monitoring and Assessment 2001, 71, 13–50.
8. P.Gramatica, F.Battaini,E.Giani, E.Papa, R.j A. Jones, D. Preatoni, and R.M.Cenci Analysis of Mosses and Soils for Quantifying Heavy Metal Concentrations in Sicily: A Multivariate and Spatial Analytical Approach //ESPR – Environ. Sci. & Pollut. Res. 2006, 13 (1), 28 – 36.
9. Маматкулов У. К., Байтулин И. О., Нестерова С. Г., Мохообразные Средней Азии и Казахстана, алматы: Институт ботаники и фитоинтродукции МН-АН РК, 1998-232с, 3-16б
10. Рыскалиева А.Б., Абилов Ж.А., Нестерова С.Г., Султанова Н. А. Мүктер-жаңа биологиялық белсенді қосылыстардың көздері // «интеллектуалды қарқын: жастар, ғылым және» инновация» ұраны атты «Ғылым әлемі» студенттер мен жас ғалымдардың халықаралық конференциясы, 2010, 61
11. А.А. Фомина, С.А. Коннова, О.А. Фучеджи, Е.И. Тихомирова. Влияние полисахаридов Potamogetonperfoliatus (Potamogetonaceae) на активность факторов естественной клеточной резистентности invitro // Раст. ресурсы. 2010. вып. 1. C. 118-123.
12. Р.К. Рахманбердыева, Д.А. Рахимов, А.А. Вахабов. Водорастворимый полисахарид Cardariarepens и его биологическая активность. // Химия природ. соединений. 2002. №1. C. 77-78.
13. Л.Г.Бабешина, М.В. Белоусов, Р.Р. Ахмеджанов, Н.В. Келус Обоснование перспективы комплексного применения сфагнового мха в медицинской практике // Новые достижения в создании лекарственных средств растительного происхождения: Материалы всероссийской науч.-практич. конф., посв. 100-летию со дня рождения проф. Л. Н. Березнеговской. – Томск, 2006. С.89–93.
14. Seo C., Choi Y-H., Sohn J.H., Ahn J.S., Yim J.H., Lee H.K., Oh H. Ohioensins F and G: Protein tyrosine phosphatase 1B inhibitory benzonaphthoxanthenones from the Antractic moss Polytrichastrum alpinum // Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters 2008, 18, 772-775.
15. С.Залманова. Водные мхи в дизайне аквариума // Садовод. №47. 2010.
16. Fernández J.A., Carballeira A. Evaluation of Contamination, by DifferentElements, in Terrestrial Mosses// Arch. Environ. Contam. Toxicol. 2001, 40, 461–468.
17. Borel C., Welti D.H., FernandezI., and Colmenares M. DICRANIN, AN ANTIMICROBIAL AND 15-LIPOXYGENASE INHIBITOR FROM THE MOSS DiCRANUM SCOPARZUM // J. Nat. Prod. 1993, 56 (7), 1071-1077.
18. Сейтқалиев Қ., Органикалық химия.- Алматы «Қайнар», 1993, 164-173б
19. Дүйсебаев Қ. Ә., Органикалық химия, дәріс пен СӨЖ материалдары, Алматы 2011, 211-225б
20. В. В. Племенков. Введение в химию природных соединений. Казань, 2011, 376б
21. А. А. Семенов. Очерк химии природных соединений. Новосибирск, 2000, 664б
22. З. С. Сеитов. Биохимия. Алматы, 2000, 898б
23. Сайпіл У., Өмірзақова К. К., Заттар алмасуы, Алматы «Ғылым» 2004, 199-209б
24. Кристофер Хоббс, Элсон Хаас. Vitamins for Dummies , 2005. — 352 с. — ISBN 0-7645-5179-5
25. Industrialization of Indigenous Fermented Foods // Keith Steinkraus Steinkraus, Keith H. Steinkraus, CRC Press, 2004, ISBN 0-8247-4784-4
26. Burton, Graham W.; Ingold, Keith U.; Foster, David O.; Cheng, Shee C.; Webb, Ann; Hughes, Lise; Lusztyk, E (1988). "Comparison of free α-tocopherol and α-tocopheryl acetate as sources of vitamin E in rats and humans". Lipids23 (9): 834–40.
27. Машковский М. Д. Лекарственные средства. — 15-е изд. — М.: Новая Волна, 2005. — С. 633. — 1200 с
28. Матусис И. И., Бронштейн Л. М., в кн.: Экспериментальная витаминология, Минск, 1979, с. 18-57;
29. Шатерников В. А., Витамины, Москва, 1974, с. 125-50;
30. Медведев Ж. Витамин С — средство от цинги или от болезней.Еженедельник 2000. — 2008. — Т. 415. — № 21.
31. Западнюк В. И., Купраш Л. П., Зайка М. И., Аминокислоты в медицине. К.: «Здоровье», 1982, 200б
32. Гринштейн Дж., ВиницМ., Химия аминокислот и пептидов, пер. с англ., [М.], 1965; Шредер Э., Любке К., Пептиды, пер. с англ., т. 1-2, М., 1967-69; Кабачник М.И. [и др.], "Успехи химии", 1968, т. 37, в. 7, 1161-91б
33. Камилов Х. М., Никонов Г. К. « Химия природных соединений», 1977, №1, 112-114.
34. Кретович В. Л, «Биохимия растений», Москва «Вышая школа», 1980
35. Леонтьева В. Г., Громова А. С., Луцкий В. И. И др. « Химия природных соединений», 1974, №2, 240-241б
36. Towers G.H.N., Tse A., Maass W.S. “ Phytochemistry”, 1966, 5,№ 4, 677-682.
37. З. Сейітов Биохимия. – Алматы: Қайнар, 1992. - 384бет.
38. H.Becker Bryophytes a rich source of secondary metabolites // Bot. acta. 1989.102. №3. P. 181-182.
39. Рыскалиева А.Б., Абилов Ж.А., Нестерова С.Г., Султанова Н. А. Мүктер-жаңа биологиялық белсенді қосылыстардың көздері // «интеллектуалды қарқын: жастар, ғылым және» инновация» ұраны атты «Ғылым әлемі» студенттер мен жас ғалымдардың халықаралық конференциясы, 2010, 61
40. Биохимические методы анализа растений/ Под ред. М.Н. Запрометова. М.,1960, стр. 68-82.
41. М.С.Ержанова, Г.Ш.Бурашева. «Углеводтар химиясы» арнайы курс лекцияларының конспектісіне методикалық құрал. 1-бөлім. Алматы, КазМУ, 1993ж. 31бет.
42. Witherup K.M., McLaughl J.L. Identification of 3-hydroxy-3-methyl glutaric acid (HMG) as a hydroglycemic principle of Spanish Moss (Tillandsia Usneoides) // Journal ofNatural Producrs 1995, 58 (8), 1285-1290.
43. Чернаускене Р.Ч., Варакявичене С., Грибаускас З.«Лабораторное дело», 1984, №6, С.362-365.
44. Определение витамина С в биологических образцах по методу Фаршера и Эйбота.«Биохимические методы исследования». А.А.Покровский, 1969, М., С.472-474.
45. Музычкина Р.А., Корулькин Д.Ю., Абилов Ж.А. Качественный и количественный анализ основных групп БАВ в лекарственном растительном сырье и фитопрепаратах – Алматы: Қазақ Университеті, 2004. - 116- 117 с.
46. Ж.М. Жумаганбетова, С.Г. Нестерова, Tortula desertorum-ның химиялық құрамын зерттеу // Азаматтық қоғамының жарқын қалыптасуына Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған «Ғылым әлемі» атты студенттер мен жас ғалымдардың халықаралық конференциясы, 2011, 74.
47. Ayres E., Wal R.W., Sommerkorn M. and Bardgett R.D. Direct uptake of soil nitrogen by mosses // Biol. Lett. 2006, 2, 286-288.
48. Hall B.H., Louis V.L. Methylmercury and Total Mercury in Plant Litter Decomposing in Upland Forests and Flooded Landscapes // Environ. Sci. Technol. 2004, 38, 5010-5021.
49. В.Б. Ильин Тяжелые металлы в системе почва-растение. Новосибирск, 1991. 151 с.
50. Д.Г. Тагидиси, С.Д. Алиев Микроэлементы и здоровье. М., 1979. с. 55
51. Adams R. Determination of aminoacids profiles biological samples by gas chromatography // J. Chromatography.1974.Vol. 95. № 2 . P.188-212.
52. Горяева М.И., Евдикова Н.А. Справочник по газожидкостной хроматографии, 1977, Алма-Ата, 550с
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Оспанова Жулдыз
Іле-Алатауы кейбір мүктерінен биологиялық белсенді заттарды алудың сызба-нұсқасын жасау және ... ... ... 050721-
Алматы, 2012
Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Химия және химиялық ... ... ... ... ... және ... мен технологиясы
кафедрасының меңгерушісі х.ғ.д.,
профессор _________Әбілов Ж.Ә.
маусым 2012ж
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:
050721- ... ... 4 курс ... Ж.Ө. ... ... ... доцент А.К. Умбетова
Нормабақылаушы Г.Ж. ... ... ... жұмыс құрылымы мен көлемі 75 беттен, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... қорытынды, 52 библиографиялық сілтемеден тұратын қолданылған әдебиеттер тізімі және 15 кестеден, 10 суреттен 2 технологиялық ... және 2 ... ... ... ... Іле Алатауы өңірінде өсетін Grimmia ovalis (Hedw.) ... жер беті ... ... ... ... және биологиялық фитопрепараттар комплексін бөлудің оңтайлы технологиясын қарастыру
Зерттеу нысаны - ... ... ... Grimmia ovalis (Hedw.) ... жер үсті ... ...
1.Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb. өсімдігінің жер бетіндегі бөлігінің сапалылығын анықтау ... ... ... ... ovalis (Hedw.) Lindb. ... жер беті ... сапалылық, сандық және элементтік құрамын анықтау;
3.ББЗ комплексін бөлудің оңтайлы ... ... ... әдістермен биологиялық белсенді заттардың негізгі топтарын идентификациялау.
Түйінді сөздер: экстракция, гидролиз, көмірсу, амин қышқылдары, май қышқылдары, ... ... ... ... ... ... күлділік мөлшерін, спектрофотометрия, флюреометрия, экстракция, ҚХ әдісі, ЖЭСХ әдісі, Фаршер-Эйбот әдісі.
РЕФЕРАТ
Структура и объем дипломной работы - ... ... ... на 75 ... ... из введения, литературного обзора, обсуждения результатов, экспериментальной части, заключения и списка использованной литературы, сожержащего 52 библиографическую ... ... ... 10 ... ... и 2 схемы.
Цель работы изучение состава и составление блок ... ... ... активных веществ из сырья мха рода Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb. собранный на территорий Заилийского Алатау.
Объектом исследования ... ... ... мха рода Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb. ... на территорий Заилийского Алатау.
Поставленные задачи
1 .Определение доброкачественности сырья мха рода Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb.
2 . Установить качественный, колличественный и ... ... ... вида ... Grimmia ovalis (Hedw.) ... Отработать блок-схемы получения фитопрепаратов и комплекса биологичекий активных веществ.
4. Провести идентификацию ... ... ... ... ... ... ... экстракция, гидролиз, углеводы, аминокислоты, жирные кислоты, витамины, спектофотометрия, ... ... ... ... ... ... ... спектрофотометрия, флюреометрия, экстракция, метод БХ, метод ВЭЖХ, метод Фаршер-Эйбот.
МАЗМҰНЫ
АНЫҚТАМАЛАР, НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР ... ... МЕН ... ... ... ... ... ... ... ... Түрлері. Таралуы.
Орта Азия мен Қазақстан мүк тәрізділер флорасы және ... ... ... -- Grimmia ovalis (Hedw.) ... және ... ... ... мен қолданылуы ... ... ... ... қышқылдарының физикалық қасиеттері
26
1.2.1.2
Май қышқылдарының реакциясы, полиқанықпаған май қышқылдары
27
1.2.2
Витаминдер
28
1.2.2.1
А витамині (ретинол)
30
1.2.2.2
1.2.2.3
1.2.3
1.2.3.1
Е витамині (токоферол)
С витамині (аскорбин қышқылы)
Амин қышқылдары. Жеке өкілдері.
Амин ... ... ... Классификациясы және анықтау жолдары
40
2
2.1
2.2
2.2.1 ... ... ...
2.3 ... ... әдістері және қажетті материалдар
Сапалық анализ жүргізуге арналған әдістемелер ... ... ... ... ... ... анықтау ... ... ... ... ... арналған әдістемелер
47
48
48
48
48
48
48
49
2.3.1
2.3.2
2.3.3
2.3.4
2.3.5
3
Май қышқылын сандық сараптау
А және Е ... ... ... әдіспен анықтау ... ... ... талдауы ... ... С ... Фаршер-Эйбот әдісімен анықтау
Шикізат құрамындағы көмірсулардың сандық анықталуы ... ... МЕН ... ... ... ... заттарды анықтау ... ... ... анализдеу
Хлороформды экстракт құрамындағы заттарды сараптау
Май қышқылының сандық талдауы
53
55
55
56
57
3.2.2
3.2.2.1
3.2.3
3.2.3.1
3.2.3.2
3.2.3.3
3.3
3.3.1
Этилацетатты экстракт құрамындағы заттарды ... және Е ... ... ... ... ... ... ... ...
Амин қышқылдарының сандық талдауы
С ... ... ... ... ... ... ovalis (Hedw.) Lindb ... ББ кешенді бөлу сызба-нұсқасы
Grimmia Ovalis мүгінен көмірсуларды бөлу ... ... ... ... ... Ә
ҚОСЫМША Б
59
59
59
59
62
62
62
62
67
АНЫҚТАМАЛАР, НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР
Қарастырылып отырған дипломдық жұмыста ... ... мен ... ... сәйкестендірілген.
Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb- Bryudea тегіне жататын мүктің түрі.
Дәрілік өсімдік шикізаты деп - ... ... ... ... ... алу үшін ... ... айтады.
Биологиялық белсенді заттар деп - тірі ағзаға спецификалық әсері бар және дәрілік өсімдік шикізатының ... ... ... ... қосылыстарды айтады.
Полиқанттар - молекулалық массасы жоғары күрделі заттар, гликозидaтік ... ... ... ... - адам және ... ... өте аз ... болатын химиялық элементтер тобы.
Макроэлементтер - адам және жануарлар ағзасында өте көп мөлшерде кездесетін химиялық элементтер тобы.
Хроматография - ... ... бір - ... бөлу және қоспа құрамын анықтау үшін қолданылатын әдіс.
Қағазды хроматография - ... ... ... сапалық анализдегенде қолданылатын әдіс.
Айқындағыштар- қосылыс құрамындағы арнай топтрады анықтайтын реагенттер.
Өсімдік шиізатының сапалылығы- шикізат сапасының келесідей техникалық шарттарға сай ... ... ... (ылғалдылығы, күлділігі, экстрактивті заттардың мөлшері), сыртқы көрінісі, қосылыстың сапасы мен ... ... - ... сумен әрекеттесуі кезінде ырырауы.
ГОСТ 2.105-95 Единая система конструкторской ... ... ... к ... ... 7.1 ... ... 7.1-84 Ссылки на источники.
ГОСТ 7.12-93 Система стандартов по информации, библиотечному и издательскому делу. Библиографическая запись. Сокращение слов на ... ... ... ... и ... ... Система стандартов по информации, библиотечному и издательскому ... ... о ... ... ... и правила оформления.
ГОСТ 7.54-88 Представление численных данных о свойствах веществ и материалов в научно-технических документах.
ГОСТ 8.417-81 Государственная система обеспечения единства ... ... ... величин.
Осы дипломдық жұмыста келесідей қысқартылған сөздер мен белгілеулер қолданылады:
ББЗ - Биологиялық белсенді заттар
ББК - биолгиялық белсенді кешен
ҚХ - ... ... - ... сірке қышқылы су
ЖҚХ - жұқа қабатты хроматография
ДзПНА - ... пара ... - ... ... - ... калориметр
СФ - спектрофотометр
Rf - өлшемсіз бірлік, хроматографиядағы заттардың жылжу жылдамдығының ... - ... ... ... ... ... ... жұмыс Қазақстандағы Іле-Алатауы өңірінде ... Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb. ... ... ... ... ... ... жаңа көздерін табуға,зерттелетін нысанның сапалылығын, минералды құрамын зерттеуге, биологиялық ... ... ... ... ... және сапалық анализ жүргізуге, полиқанттарды бөлу және алуға негізделген.
Зерттеудің өзектілігі. ... ... ... ... ... ... ... өсімдік шикізатынан жекелеген түрде алу, олардың құрылысын анықтау, физикалық-химиялық ... ... адам ... әсер ету ... зерттеу мәселелерін қояды. Бұл мәселелерді шешумен жоғары эффективті табиғи ... ... ... ... ... ... ... синтезі айшоғындағы бағытталған синтездерді тұрғызуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... бар жабайы өсімдіктің химиялық құрылысын зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Қазіргі кезде әлемдік флорамен ... ... ... тараған Grimmia ovalis (Hedw.) Lindbтұқымдасына жататын өсімдіктер үлкен теориялық және ... ... ... ... ... өңірінде өсетін жабайы өсімдіктің арасында Grimmia ovalis (Hedw.) ... ... ... құрамында биологиялық белсенді заттардың жаңа көздерін іздеу қазіргі кезде ... және ... бар деп ... ... замананауи тұрғыда бағалануы. Қазіргі уақытқа дейін мүктәрізділердің сан ... ... ... ... ... ... зерттелмеген. Grimmia ovalis (Hedw.) Lindbмүгінің мүктер класына (Muski), ... ... ... ... ішіндегі саны жағынан ең көп топша болып табылады. Жапырақсабақты және бауырлы мүктерге қарағанда оның 15000 турі бар. Бірақ ... ... ең ... ... Сфагнум болып табылады.Sphagnum L.Өсімдігін медицинада қолданылуына жуздеген жылдар өтті. Оны көптеген мемлекеттерде фурункулаларды, іріндеген жарақаттарды, ревматизм, ... көз және ішек ... ... ... [1]. Ал Бриялық топтың ішіндегі Grimmia ovalis (Hedw.) Lindbтұқымдасына ... ... біз ... рет ... ... Қазақстандағы Іле Алатауы өңірінде өсетін Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb.өсімдігінің жер беті бөлігінің химиялық құрамын зерттеу және ... ... ... ... ... ... қарастыру.
Зерттеу нысаны.Қазақстандағы Іле Алатауы өңірінде ... Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb. ... ... мүк ... жер беті ... мақсатқа жету үшін мынадай міндеттер алға қойылды :
* Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb. өсімдігінің жер бетіндегі бөлігінің ... ... ... ... экстрактивті заттар);
* Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb. өсімдігінің жер беті бөлігінің сапалылық, сандық және элементтік құрамын анықтау;
* ББЗ ... ... ... ... ... жасау;
* Физико-химиялық әдістермен биологиялық белсенді заттардың негізгі топтарын идентификациялау.
Ғылыми жаңалығы және теориялық мәні:
* Іле Алатауы өңірінде жабайы ... ... ... ... ... жаңа көздері табылды.
* Зерттелетін шикізатттың сапалылығы және элементтік құрамынанң көрсеткіштері.
* ЖЭСХ , ... ... ... ... ... амин ... ... (димерлі,полимерлі) көмірсулар және витамин комплекстерінің құрамы толық зерттелді
Жұмыстың практикалық мәні. ... ... ... ... ... ... оңтайлы технологиясын жасауға мүмкіндік берді.
Басылым. Берілген диплом жұмысы бойынша тақырыбына Новосибирск қаласында НИОХ СО РАН ... ... ... ... Халықаралық конференцияға (4nd Annual Russian-Korean Conference "Current issues of natural products chemistry and biotechnology") 1 ... ... ... ...
Дипломдық жұмыстың құрылысы мен көлемі. Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және ... ... ... ... ... әдеби шолудан тұрады. ОндаGrimmia ovalis (Hedw.) Lindbөсімдігі туралы жалпы мәліметтер және май ... амин ... ... ... ... мен ... туралы мағлұматтар келтірілген.
Екінші бөлімде зерттеу нәтижелері мен талқылаулар жасалған.Үшінші бөлімде Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb ... ... ... ... мен ... жайында айтылған.
Жұмыс75 беттен, 10суреттен және 14кестеден, 2сызбанұсқадан, 52 әдебиеттен және 2 қосымшадан ... ... ... ... ... түрлері мен таралуы
Мүктәрізділер дүниежүзінің барлық құрлықтарында кездеседі, бірақ таралуы біркелкі емес. ... ... олар ... ... жерлерде өседі. Аздаған түрлері ылғалы жеткіліксіз жерлерде, ... ... ... ... ... ... ағаштың қабығында эпифит ретінде немесе суда өмір сүреді. Мүктәрізділер тундраның, ... ... және ... ... ... ... ... орны ерекше [2].
Мүк тәрізділердің қарапайым түрлері сабаққа және жапыраққа бөлінбейді. Олардың вегетативтік денесі талломнан немесе ... ... ... ... ... ... жапырақты сабақты өсімдіктер болып келеді. Барлық мүктәрізділердің тамырлары болмайды, өсімдіктердің субстратқа бекінуін және топырақтан ылғалды қабылдау ... ... ... ... ... сыртқы клеткаларда болатын өсімдіктер[3]. Өткізгіш системасы шоқ түрінде болмайды, тек кейбір өкілдерінде трахеидтер мен сүзгілі түтіктерге ұқсас өткізгіш ... ... ... Олар ... жоғары сатыдағы өсімдіктердің орталық цилиндрінің құрылысына ұқсас жобада пайда болады.
Мүктәрізділерді ... ... ... ... ... бөліп тұратын негізгі бір белгі, ол бұлардың даму циклінде гаметофитінің (жыныстық ұрпақтың) ... ... және ... ... ... ... ... жетілуі.
Мүк тәрізділерді инвентаризациялау әлі күнге дейін аяқталмаған, әсіресе бриологтар тропикалық және оңтүстік жарты шар аймақтарын ... ... ... жүзі ... ... 22000-нан 27000-ға дейін мүк тәрізділердің түрлері кездеседі. Олардың 8500 ... ... ... (280 туыс), 14500-ге дейін (кейбір авторлардың мәліметтері бойынша 18000-дейін) жапырақты-сабақты мүктер (700-ден аса туыс) және ... ... (3 ... 6 ... ... түзеді. Жоғары сатыдағы өсімдіктердің ішінде түрлерінің саны жағынан мүк ... ... ... кейінгі екінші орынды алады.
1.1.1 Орта Азия мен Қазақстандағы мүк тәрізділердің флорасыжәне зерттеу тарихы
Орта Азия мен Қазақстанның ... ... 186 тек пен 68 ... ... 615 ... ... ... тобы 71 түрді, ал сағақжапырақты мүктер тобы 544 түрді қамтиды. Бұл аймақ үшін бекітілген мүктәрізділер түрлерінің ... ... ... және ... ... ... ... орташа деңгейіне сәйкес келеді деп есептеуге болады. Түрлер саны бойынша Орта Азия мен Қазақстанның мүктәрізділер флорасы Кавказ (627 түр), Таяу ... (635), ... (625), ... ... (488), ... (668), ... (677) мен ... (591) сағақжапырақты мүктер флорасына жақын. Теңіз деңгейінің биіктігі мен климаттың өзгеруі флораға өз әсерлерін ... - ... ... ... 300 түрді біріктіретін, 6 тұқымдастан тұратын, 2 текті ... ... топ ... ... 2 ... ... ... және юнгерманниевые.
Маршанциевые печеночниктер (Marchantiidae) - әдетте топырақта, сирек жағдайда ... ... ... бүкіл жер шарында, көбінесе тропиктерде кеңінен таралған өсімдіктер. Мезозойда табылғанNaiadita кіретін, 420 түрді ... 35 ... ... 16 ... ... ... печеночниктер (Jungermanniidae) - 9 мың түрді біріктіретін, 240 тұқымдастан тұратын, 45 текті қамтиды.
Мүктер (Musci) 3 ... ... ... ... және ... ... - бірқабатты жапырақты ұсақ қызыл - бура (қараға дейін) өсімдіктер.
Бриевыемүктәрізділер - ... кең ... ... топ.
Сағақжапырақты және печеночниктімүктәрізділер көбінесе тропикалық немесе орташа ылғалды климатты елдерде таралған; аз ғана саны құрғақ жерлерде өседі [5]. ... ... ... тундраларда, батпақтарда, бір сөзбен айтқанда барлық жерлерде өседі [6].
Бұл уақытқа дейін отандық мүктәрізділердің химиялық құрамы ... ... ... ғана бар, ... да ... ... ... зерттеу, отандық өсімдік шикізатынан ББК-нің жаңа көздерін іздеу және олардың негізіндегі құралдарды медицина, фармацевтика, ауыл ... ... ... ... бірі ... ... бірегей биологиялық белсенді метаболиттере ие, ББК-нің жаңа көздері мен қоршаған ортаның түрлі факторларының экологиялық жағдайларының индикаторлары болып табылатын мүктер болашағы бар жаңа ... ... ... ... ... да оларды химиялық анықтау, бөлу мен алу әдістерін табу, олардың биологиялық белсенділіктерін зерттеу үлкен ғылыми және тәжірибелік қызығушылық ... ... ... Тянь-Шань, Копетдаг, Қызылқұм, Қарақұм, Қазақстан Алтайы, Жоңғария, Тарбағатай және Орта Азияның басқа флористикалық жерлерінде 1960-1998 жж. авторлармен жиналған жапырақ сабақты ... мен ... ... ... ... ... ... мекемелердің мүктердің гербарийлері де қолданылған болатын: В.Л.Комаров атындағы ботаникалық ... ... қ, ... ... ... ... ... қ), Н.Г.Холодный атындағы ботаника институты (Киев қ, Львов қ, Украина), Түрікменстан ботаника институты ... қ), ... ... ... ... қ), ... ... институты мен ботаникалық бағы (Ташкент қ), Қазақстан Республикасы ботаника мен фитоинтродукция институты, Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ ... қ). ... ... болу ... біз Орта Азия мен ... мүк тәрізділер жайында мәліметтер келтірілген әдеби деректерді де ... ... ... таксондары (Hepaticopsida) және жапырақ сабақты мүктер (Bryopsida) келтірілген. Bryopsida мүктерінің үш төменгі классы (Sphagnidae, Andreaeidae, Bryidae) және ... ... екі ... ... ... Marchantiidae) сипатталған.
Сипаттама біртұтас жүйе бойынша берілген: түрдің латын атауы, негізгі синонимдері, түрдің таралған жері.
Мүк тәрізділер бөлімі - ... ... ... көп ... топ. ... саны ... олар гүл өсімдіктерінен кейін екінші орын алып, Орта Азияда кеңінен таралған. Мүк ... ... көп ... ... ... ... Олар қиын жағдайларда және жерлерде өсе береді. Мүк тәрізділердің өкілдері жердің кез келген аймағында табылған. Бірақ та түрлі ... ... - ... ... және ... ... ерекшеленетін аймақтарда. Олар тек теңіздер, мұхит пен хлоридті және ... ... ... ғана ... ... ... ... факторлардың төмендеген жерлерде де кездестіруге болады. Қызылқұм, Қарақұм және Орта Азияның басқа солтүстік ... ... ... ... ... ... мүк шөлдері бәріне мәлім.
Орта Азия мүк тәрізділерді ... әлі де ... жоқ. ... ... уақытта жеткілікті материалдар көлемі жиналған, әсіресе Памиралай, Тянь-Шань, Копетдаг тау жүйелері бойынша. Бұл кейбір қорытындыларды жасау үшін және оларды ... ... есеп ... үшін ... ... бұл ... ... Орта Азияға көрші елдердің - Ресей, Иран, Ауғанстан және Батыс Қытайдан мүк тәрізділер флорасы жайында мәліметтерді ... ... ... ... ... Азияда қазіргі кезде мүк тәрізділердің мыңға жуық таксондары тіркелген. Олардың ... ... ... ... орын алады. Мүк тәрізділердің кейбір түрлері жоғары тауларда, атап ... суық ... ... ... ... дейін өте қиын жағдайларда өсе береді.
Орта Азия мен Қазақстандағы мүк тәрізділердің флорасында эндемикалық түрлер көп. Indusiella, Lidiaea, Usmania және ... ... ... ... ... ... бөлген жөн. Осыған байланысты, Орта Азия флорасының ... ... білу үшін оның мүк ... одан да ... ... ... ... Мұнда ерте жерорта теңiздiк, ішінара жерорта теңiздiк және орта азиялық түрлер кездеседі. Орта Азия мүк тәрізділердің флорасының көп бөлігі тарау ... ... ... ... және ... ... Солтүстік жартышардың қылқанды және кең жапырақты ормандарында кең таралған. Сондықтан да олар ... ... ... тау жүйелерінің солтүстік және шығыс баурайында таралған. Аридті, ерте жерорта теңiздiк түрлері негізінен жазықтықта, тауға жақын аймақтарда және ... ... бар ... ... Сондықтан Орта Азиядағы мүк тәрізділер оның батыс пен оңтүстік аудандарында - Копетдаг, Памиралай кең таралған. Бұл ... ... және ... ... ... айқын көрінеді. Осында сондай-ақ Орта Азия мүк тәрізділерінің эндемизмі және оның жерорта теңiздiк, негізінен ксерофитті флористикалық құрамдас бөліктермен ... ... Азия мен ... мүк тәрізділердің флорасының құрамы, құрылымын және генезисін айтарлықтай толық айқындайдтын флористикалық мәліметтердің ... осы ... ... ... ... ... ... Памиралай, Тянь-Шань, Копетдаг тау жүйелерінің және Орта Азияның тағы басқа оңтүстік аудандардың мүк ... ... болу ... мен ... ... және шығыстан батысқа көшу жолдары болғандықтан, осы зерттеулерді өткізген өте ... Осы тау ... ... Тянь-Шань и Памиралай Орта Азияның флористикалық жағынан қарағанда ең бай аудандары екенін атап өткен ... Азия мен ... ... ... ... ... ... түскен еді. Алғашқы зерттеушілер 1859 ж. Орта Азияға келген А. және О. Федченко болып, мүк тәрізділер туралы материал жинады. Одан ... ... жж. ... ... ... тауларының аудандарында, Қызылқұм, Қарақұм шөлдерінде мүктерді белгілі ботаниктер Э.Регель, В.Л. ... ... ... ... және т.б. ... Осы ... ... (300 үлгіден астам) В.Л. Комаров атындағы ботаникалық институтта (Санкт-Петербург қ) сақталып ... ... ... 1888 а, б, 1896) пен ... ... 1898, 1899, 1900) ... ең маңызды болып табылады. Олар 1896 ж. (3000 бет) жасаған ... ... 30 жаңа ... оның ішінде Indusiell түрін әкелді. Бұл Орта Азия бриофлорасының ... және онда ... ... мол ... ... ... ... маршруттары келесі жерлерден өтті: Каспий облысы, Ташкент, Шымкент, Жамбыл, Мерке, Тоқмақ, Қырғыз ... ... ... ... Іле Алатауы, Талғар, Күнгей Алатау, Ыстық көл, Теріскей ... ... ... ... (1906, 1914, 1918, 1931), С.М. ... және ... (1908), О.Федченко (1903, 1908, 1914), А.С.Лазаренко (1923, 1938) және тағы басқалардың еңбектері жарық ... ... мүк ... ... ... шапшаңдады. Ф.Бротерус (1918, 1931) жұмыстарында Тянь-Шань мен Памиралайдағы 50 түр және ... жаңа 3 түр ... ... ... Tortula submontana, T.trachyphylla).
1938 ж. орта азиялық мүктердің 126 түрі мен ... жаңа ... 9 ... ... ... Phascum ... Tortla ... T.ferganensis т.б.). сипаттама берген А.С.Лазаренконың жұмысы жарыққа шықты. Бұл ... ... ... да ... жылдардың екінші жартысынан бастап бриологтардың Орта Азия ... ... ... ... Бұл ... ... (1944, 1959), ... (1947) мен Л.И.Ладыженскаяның (1948, 1956 және т.б.) жұмыстары жарыққа шығады. Бұл жұмыстарда ғылымға жаңа ашылған Lydiaea түрі ... ... ... ... ... және басқа жоталардағы мүктердің біршама толық тізімі келтіріледі. Мұнымен қатар алғашқы рет осы тау жоталарының фитоценоздарың қалыптастыруда кейбір ... рөлі ... жж. ... ... және Орта Азияның басқа аймақтарының мүк тәрізділердің флорасын зерттеу күшейеді Маматкулов 1963, 1964, 1970, 1973, 1974 а,б, 1980 және т.б. ... 1964, 1965, 1968; ... 1965, 1966; ... ... 1965; ... ... 1964, 1970 және т.б. Еремина 1965, 1966, 1968, 1970 және т.б. ... 1961, 1963; ... ... 1971; ... 1967, 1970, ... және т.б. 1968, 1970, Савич-Любицкая, 1965, 1969, Еремина, Прус, 1971 және т.б.). Осы ... Орта Азия мүк ... жаңа ... (Usmania, Weissia Papillosissima, Leiocolea mamatkulovii, Fissidens karataviensis т.б.). ... ... ... (1953) мен ... (1959, 1967, 1970), Е.Дуда(1970), Ю.Ваня (1980) жарық көреді.
Орта Азия мүк тәрізділерінің флорасын толық және жүйелі зерттеу Тәжікстанда жүргізілген болатын. 1960-90 жж. ... ... ... ... осы ... ... У.К. ... Орта Азия мүк тәрізділер флорасының систематикасы, экологиясы, географисы мен генезисіне арналған 50-ден астам жұмысында (1975, 1981, 1986, 1989, 1990 және т.б.) ... ... ... ... 320 мүк ... бар, оның ішінде 34 тұқымдас және 103 түрі (Маматқұлов 1989). Ол Орта Азия мүк тәрізділер флорасының 600-н (153 түрі және 62 ... ... ... Қазақстан Алтайы мүк тәрізділері зерттелді. Материалдар Нарым, Күршім, Сарымсақты, Ивановск ... және ... ... ... ... ... Г.Б. Сақауова (1991 а,б, 1992), И.О.Байтулин т.б. (1995) кейбір еңбектерінде және тағы басқалардың еңбектерінде 216 мүк ... 79 түрі мен 36 ... ... ... ... ... ... зерттеулер біршама кеш басталған. Материалдар негізінен орталық және оңтүстік-батыс ... ... және ... ... ... Осы ... ... 133 жапырақ сабақты мүктер мен бауырмүктер анықталған (Абрамов, Абрамова, Сиротина, 1986; Сиротина, 1987). Кейіннен бұл тізім ... ... ... ... Орта Азия мен ... мүк ... флорасы туралы мәліметтер қазіргі кезде аз, негізінен бөлек тізімдер ретінде көрсетілген. Бірақ та ... әлі де ... ... ... -- Grimmia ovalis (Hedw.) ... бет-пішіні.Дөңгелек формалы, сарғыш-жасыл түстен қара-жасыл түс аралығында өзгереді.
Сабақ.Сабақ ұзындығы 1-2(5) см , бұтағы тарам-тарам.
Жапырақтары.Жапырақтарының ұзындығы З мм, қайықты, атжақты - ... ... ... ... немесе ұзын iстiктелген, жиiрек түссiз шаш сияқты ұшпен; ... ... ... күйде сабақтарға тiреледi, сулауда жылдам артқа жазылады, сонан соң тiк ... ... ... ... аяқ ... ... ... жапырақтары шығып тұрады, тегiс, қызылдау-бурыл, көктемде ұрық шашады.
Тұрған жерлерi.Ізбессіз немесе iзбеспен кедей жартастар, граниттi қойтастар, тундралар және ... ... ... ... ... Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb өсімдігі
1.1.3 Полиқанттардың және мүктәрізділердің биологиялық белсенділігі мен қолданылуы
Қазіргі кезде жаңа табиғи иммунореттеуші заттарды ... көп ... ... ... жылдардағы зерттеулер нәтижесінде бұл жоспарда өсімдік полиқантының болашағы бар екендігі анықталды. Теңізде өсетін және сулы ... ... ... және каррагинанның түрлі фракциялары, натрий альгинаты, сонымен қатар ламинариннің ... ... ... ... ... ... ... иммуномодулирлеуші қасиетке ие болып табылады. Кең таралған Potamogeton L. сулы өсімдігінің полиқанттарын зерттеуге үлкен қызығушылық тудырады [11]. ЗерттеулерP. malaianus Miq. ... ... ... ... ... анықталды, ал P. natans L. полиқанты егеуқұйрықтарға липополиқанттың летальды дозасын енгізген кезде протекторлы әсер көрсетеді.
Potamogeton perfoliatus L.биомассасынан ... ... 20 және ... б - ПҚ1 және ... қ - ПҚ3 ... ... ... in vitro тәжірибесінде концентрациясы 0.1 және 1мкг/мл P. perfoliatusполиқанттары Escherichia coli Ca 53 ... ... ... әсер ... ... ... ... тотықтырғыш метаболизмін зерттеу кезінде, полиқанттар макрофактағы миелопероксидазаның белсенділігін ... ... ... ... ... активтілікке ие болады: бейтарап полиқанттар ИЛ - 1α, ФНО - α және ИНФ - γ ... ал ... ПҚ - ФНО - α, ИЛ - 6 ... ... ... P. perfoliatus нетоксинді полиқанттарын иммуномодулятор ретінде қолданудың мүмкіндігі ... repens - тен ... ПҚ - ... ... ... ... қасиеттерін зерттеу кезінде антикоагулянтты қасиетке ие екендігі анықталды, оны иттерге ... ... ... (in vitro) ... ... - 2 ... қолданып, тромбоэластографтың (ТЭГ) көрсеткіштеріне әсері бойынша анықтады[12].
Кардариннің жануарлардың жалпы табиғатына әсерін және токсикологиялық әсерін салмағы 20 - 23 г ... ақ ... ... ... нәтижесінде байқады, яғни дозасы 700, 800, 1000 мкг/мл, 3% ерітінді күйінде вена арқылы енгізеді. Егер препаратты көрсетілген дозадан көп ... ... ... ... ал ... ... ... кейін 1 - 3 мин өткенде тыныстың тоқтауы байқалады. Ал қалған ... ... алуы ... ... ... 15 - 20 мин кейін қайта бастапқы күйге келеді.
Әдеби зерттеулер ... Cardaria repens ... ... ... аз ... қосылыс және тікелей әсер етудің антикоагулянтты активтілігіне ие екендігі анықталды.
Жапырақты мүктердің, әсіресесфагнумдардың ... ... ... ... ... ... ... жолға қойылып келген жәнеоның көлемі жылма - жыл өсіп отырған. Шымтезекотынынжақсартудың әртүрлі тәсілдері қолданылады, нәтижесіндеоныңсапасы жоғарылайды жәнетөзімділігіарта түседі ... ... кокс ... Шымды құрғақ айдау (айыру) кеңінендамыпкеледі. Бұлжағдайда асақұндыөнімдер алынады: балауыз,парафин,фенолдар, карболқышқылы, ... ... ... ... ... ... өте нашарөткізеді, сондықтандаоны құрылысқа кеңінен пайдаланады. Дәлірек айтсақ шымтезекпен үйдің шатырының (чердактің) қабырғаларын, этажды үйлердің ... ... ... және ... жылу ... ... да пайдаланады. Шымтезектен құбырларға (трубопроводтарға) және басқада қондырғыларға арналған бірқалыпқа келтірілген (фасонный) жылуды ... ... ... ... бұйымдар дайындалады. Сонымен бірге қағазға және картонға қажетті заттар алынады. Бойына суды көп жинауға кабілеттілігі, сфагнум шымтезегінің ауыл шаруашылығында кең ... және ... ... мақсатта қолдануға мүмкіндік береді. Оны мал шаруашылығы фермаларында, малдың астына төсеуге және шымтезек ... ... ... қажетті құмыралар жасауға пайдаланады.Сонымен бірге тағамдарды консервілеуге және бір нәрсені орауға қажетті материал ретінде де ... ... ... ... мен ... ... әлемдік қорларында көміртек көп шоғырландырады. Мүкті шымтезек шотландық вискинің ароматизаторы ретінде қолданылады. Әлемде суларылимон шырынынан да қышқылмүк батпақтарды кездестіруге ... ... жою үшін ... ... ... Бұл сорбенттер мүкке қарағанда суды сіңірмей, органикалық заттарды жақсы сіңіреді. Көптеген еуропалық қалаларда ауаның ластануының ... үшін ... ... ... мүгі бар ... ... ... Австралияда мүк негізіндегі жуғыш дезинфекциялайтын құрал өңделген. Бұл құрал тиімділігі тазалық сақтау талаптарына сай келеді. Мүк пен ... ағаш ... ... болады. Спирт ішкі жану қозғалтқыштары үшін октан саны 100 жоғары болатын келешек жағармайы ... ... ... мүктердің көптеген компоненттері әр түрлі биологиялық белсенділіктерге жауаптылар ретінде белгілі [13,14]. Олар энзим ингибирлеу, ... ... ... ... ... ... қарсы, өсімділікті реттейтін белсенділіктер көрсетіп, балыққа, саңырауқұлаққа қарсы токсикалық әсер тигізеді [16]. Сонымен ... ... ... ... ... ... ішінде, әсіресе салқын қоймаларда сақтау, мысалы алма, сәбіз, қызылша және т.б көкөністерімен жемістерді құрғақ мүкте сақтау тиімді әдіс ... ... Ол үшін ... ... орман сфагнумын қолданады, жұмсақ мүкке салынған алмалар тасымалдау кезінде бір-біріне соқтығыспайды, ал мүктердің салмағы тасымалдауға кедергі келтірмейді.
Сфагнум бактерицидті ... ие, ... ... ... кедергі жасайды, сонымен қатар ылғалдылығы жоғары қоймада жемістер мен көкөністерді үсіп кетуден өзіне ылғалды тарту қабілеті арқылы сақтайды. Мүктердің тағы бір ... ... ... ... ... тән ... жоғалтпайды.
Мүктер күннен-күнге аквариумдердегі ең танымал өсімдік болып келеді. Сулы мүктер өте ... ... және ... ... ... ... аквариумды безендіруге кең қолданылады. Мүктер салқын, қараңғы орманды ... де ... ... ... ... ... түр береді. Аквариум дизаинінде келесі мүктер қолданылғанFissidens fontanus, Riccardia chamedryfolia, Spiky Moss, Taiwan Moss, Flame Moss, Erect ... ... ... ... жасалған таулар үлкен қызығушылық тудырады, оны жасау үшін алдымен тастан немесе пластикалық тордан төбешік жасайды да, үстіңгі ... ... ... ... ... субстрактқа мүкті жабыстырады [15]. Төбешіктерді мүктердің бір түрінен немесе әр түрінен жасауға болады. Аквариум ... ... үшін ... ... түрлері жиі қолданылады: Christmas Moss, Spiky Moss, Peacock Moss. Кейбір мүктәрізділер (сфагнум) антибиотикалық қасиетке ие, осыған байланысты медицинада қолданылады. ... ... ... ... плиталар алуға болады. Ең көп қолданылатындары мүкпен торф. Мүктер ауылшаруашылығында жердің құнарлылығын төмендеткенімен, топырақтың эрозияға ұшырауының ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері бар: бактерицидті, жараны жазу, вирусқа қарсы, қан тоқтатқыш және т.б.
Сфагнум өте жоғары гигроскопиялы болып табылады, сонымен қатар газ ... ... ие. ... ... және әйел гигиенасына қажетті заттарды дайындауда да қолданылады.
Сфагнум гигроскопиялық қасиетінің арқасында мақтаның орнына таңғыш материал ретінде қолданады. Ол ... ... ... зат ... ... ... жара таңғыш және антисептикалық қасиетке ие. Таңу үшін ... ... ... мүк ... ... жастықшалар қолданылады (оқыс жағдайларда сфагнумды тазартпай-ақ қолдануға болады). Бұндай мақсатта сфагнумның келесі түрлерін қолданады: Sphagnum magellanicum Brid., Sph.centrale C. Jens, Sph. Palustre L. және ... ... ... өз ... 20 есе көп суды ... ... бұл гигроскопиялылығы мақтадан 4 есе жоғары (осыдан мүк грекшеден - губка деген мағынаны білдіреді). Сфагнумның осы қасиеті бағбандарды да ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі туды. Кесілген мүкті керекті субстрактқа қосқанда оған қажетті құрылысын береді және ауаның тамырға өтуін жақсартады. ... ... ... ылғалды сіңіру арқылы фильтр рөлін атқарады. Қоректік ... және ... ... ... кезінде беріп тұрады.
Сфагнумның арқасында қажетті ылғалдылықты өсімдік айналасында да ... ... Ол үшін ... айналасына мүктерді қойып, периодты түрде ылғалдап тұру қажет.
Мүктердің ... ... ... бірі ... ... ... ... табылады. Полиқанттар, ақуыз, тритерпенді қосылыстар, шайыр, пектиндер және т.б. заттардан бөлек, ол кремнийді бойына сіңіреді және антисептиктерді бойына жинайды. Осы ... ... ... ... айтсақ таниндердің мөлшері көп болса, ыдырауға тұрақтылығы жоғары болады. Яғни ол шіруге қарсы қасиетке ие. Ал егер ... ... аз ... тез ... ... болады. Осының нәтижесінде сфагнумның ортаны қышқылдау қасиетіне байланысты балшықта өсімдіктің шіруі болмайтын және мыңдаған жылдар бойы ... ... орта ... ... ... ... ие ... Мүктерден пайда болатын қышқылды ортада топырақ қоспаларындағы ... ... ... ... ... келтіреді және олардың өсімдікке өтуіне жол ашады.
Осылайша берілген әдеби шолуда Азия, Еуразия, Америка және т.б. ... ... ... мүк ... ... таралуы, химиялық құрамы, биологиялық белсенділігі мен қолданылуы жалпыланыпкелтірілді.
1.2 Біріншілік синтез ... ... ... - амин ... май ... витаминдер және ферменттер жатады. Солардың ішінде біз амин қышқылдарына, май қышқылдарына және витаминдерге ... ... Май ... ... - ... ... ... мен өсімдік ағзасында бос күйінде кездеседі және ... ... ... ... және ... ... атқарады. Май қышқылдары фосфолипидтердің құрамында биологиялық мембраналардың қалпына келуіне көмектеседі. Қанықпаған май ... адам және ... ... биологиялық белсенді заттардың биосинтезіне қатысады. сонымен қатар май ... қан ... ... ... диагностикалық тест болып табылады.
Май қышқылдары тізбектегі көміртегі атомына жалғасқан сутегілерге байланысты қаныққан және ... ... ... ... көміртек атомының санына байланысты төменгі (С1−С3), ортанғы(С4−С8) және ... ... ... ... ... май ... ұшқыш, өткір иісті; ортанғы май қышқылдары- жағымсыз исі бар май; жоғары май қышқылдары- қатты кристалды зат. Май ... ... және ... ... ... Құмырсқа, ирил және пропин қышқылдарынан басқасы суда жақсы араласады, май қышқылы адам және жануар ... ... ... ... ... жұп болып келеді [18].
Қаныққан май қышқылдары
Лаурин қышқылы 12:0
Мирситин қышқылы 14:0
Палмитин қышқылы 16:0
Стерайн ... ... ... ... май қышқылдары
Олеин қышқылы 18:1Δ9
Линол қышқылы 18: 2Δ(9,12)
Арахидон ... ... ... ... қышқылы 22:6Δ(4,7,10,13,16,19)
Май қышқылдары ағзада кішкене бөлігі CH3- тобы бойынша немесе екіншілік ... ... ... ... CH3- тобы ... ... ... қышқылы түзіледі, екіншілік көміртек атомы бойынша - бір ... ... ... май ... ... Екі ... да ... май микросмосына сіңіріледі.
Гидролиздеген кезде май глицеринге және май қышқылдарына ыдырайды. Май ... ... ... қышқылдары. Оның құрамында көміртегі атомдарының ұзын тізбегі бар. Бұл қышқылдарға жалпы қабылданған (тривиалдық) немесе системалық атаулары қалыптасқан. ... ... ... ... төрт ... (C4) бар ... май ... деп аталса, сол қышқыл систематикалық номенклатурада бутан қышқылы деп ... ... ... ... 18 ... бар (C18) ... қышқыл тиісінше стеарин қышқылы немесе октадекан қышқылы деп аталады. Ал молекула құрамында C18 бар және бір қос ... ... ... ... ... деп аталады [19].
Майлардың құрамында әр түрлі май қышқылдары кіреді. Мысалы, табиғи майлардың ішіндегі ең күрделісі деп табылған сүт майында 497 май ... бар ... ... ... ... бес топқа бөлінеді: қаныққан май қышқылдарының молекула құрамында көміртегінің 4-24 атомдары болады және олар түзу тізбекке орналасады. Табиғи майларда көміртегі ... жұп ... Май ... ... ... ... карбоксил тобы тұрған атомнан басталады. Кейде көміртегі атомдары грек алфавиті әріптерімен де ... ... ... карбоксил топқа ең жақын орнласқаны көміртек атомы α-әрпімен белгіленеді.
6 5 4 3 2 ... δ γ β ... бір, екі, үш және одан да көп қос ... бар ... май ... Мұндағы қос байланыстың орны Δ белгісімен көрсетіледі де, оның шекесіне нөмірлі индекс қойылады. Мысалы, Δ9 деген белгі мынаны білдіреді. Карбоксилдік ... ... 9 ... ... ... қос байланыс орналасады, яғни қос байланыс молекуладағы 9 және 10 көміртегі ... ... ... ... молекуласындағы қос байланыстарды әрқашанда бір метилен тобы (-CH2) бөліп тұрады. Сол сияқты С18:0 белгісі май қышқылдарының молекуласы қос ... ... және оның ... 18 ... атомынан тұратынын көрсетеді. C18:2 белгісі молекула құрамында екі қос байланыс бар екенін және оның 18 ... ... ... ... ... да қос ... қосылыстар үшін цис-изомерия және транс-изомерия тән, олар Δ белгісінің алдына қойылады. Мысалы, цис- Δ9 немесе транс - Δ9.. ... ... ... ... ... ... кездеседі. Молекула құрамында екі немесе одан да көп қос байланысы бар қанықпаған май қышқылдары полиқанықпаған ... деп ... ... ... ... ... май қышқылдарының көмірсутек атом радикалдарын қатты иілтеді. Осының молекуласында бір ... ... бар ... ... ... ... Оның молекуласында бір иіліс бар. Ал линол қышқылында екі цис-қос байланысқа сәйкес екі иіліс байқалады. Қанықпаған молекулаларда қаныққан ... ... зор ... болады. Қаныққан майқышқылдарында дара байланыс төңірегінде жеңіл айналуға мүмкіншілік береді және көмірсутек тізбектер икемді келеді
олеин қышқылы ... ... ... ... жеңілдетілген
моделі ... ... ... май қышқылы молекуласында қос байланыс омега көміртек атомы үшінші көміртек атомынан кейін орналасса, онда ... ... ... деп ... омега май қышқылының формулалары:
CH3-(CH2)4-CH=CH-R ... ... (w-3) ... ... (w-9)
CH3-CH2-CH=CH-R ... ... ... май ... Мұндай май қышқылдары табиғи майларда шамалы ғана мөлшерде кездеседі. Күйіс қайыратын мал ... ... Олар ... көміртегі атомдарының тізбегі бар амин қышқылдары радикалдарымен құралады. 2. Оксимай қышқылдары, бұлар майда сирек кездеседі, әдетте олардың ... ... ... ұзын ... бар. Мысалы, цереброн қышқылы CH3(CH2)21-CHOHCOOH.
3. Циклды май қышқылдары, олар ... ... ... ... ... негізгі май қышқылдары
Тривиалдық атауы (С атомдарының және қос байланыстың саны)
Жүйелік ... май ... ... ... қышқылы
CH3-(CH2)2-COOH
Капрон қышқылы (C6:0)
Гексан қышқылы
CH3-(CH2)4-COOH
Каприл қышқылы (C8:0)
Октан қышқылы
CH3-(CH2)6-COOH
Каприн қышқылы (C10:0)
Декан қышқылы
CH3-(CH2)8-COOH
Лаурин қышқылы (C12:0)
Додекан қышқылы
CH3-(CH2)10-COOH
Миристин ... ... ... ... (C16:0)
Гексадекан қышқылы
CH3-(CH2)14-COOH
Стереин қышқылы (C18:0)
Октадекан қышқылы
CH3-(CH2)16-COOH
Арахин қышқылы (C20:0)
Эйкозан қышқылы
CH3-(CH2)18-COOH
Беген қышқылы (C22:0)
Докозан қышқылы
CH3-(CH2)20-COOH
Лигноцерин қышқылы (C24:0)
Тетракозан қышқылы
CH3-(CH2)22-COOH
Қанықпаған май қышқылдары
Пальмитоолеин қышқылы (C16:1)
Цис-Δ[9]-гексадекан ... ... ... ... ... қышқылы (C18:1)
Транс-Δ11-октадекан қышқылы
CH3-(CH2)5-CH=CH-(CH2)9-COOH
Линол қышқылы (C18:2)
Цис-цис-Δ9,12-октадекадиен қышқылы
CH3-(CH2)4-CH=CH-(CH2)6-COOH
Линолен қышқылы (C18:3)
Тұтас цис-Δ9,12,15-октадекатриен
CH3-CH2-(CH=CHCH2)3-(CH2)6-COOH
Арахидон қышқылы
Тұтас ... ... ... ... цис-Δ7,10,13,16,19-докозапентаен
CH3-CH2-(CH=CHCH2)5-(CH2)4-COOH
1.2.1.1 Май қышқылдарының физикалық қасиеттері.
Май қышқылдарының ... оның ... ... ... ... ... және ... дәрежесіне байланысты. Мысалы, миристин қышқылының (C14:0) балқу температурасы 54,4 0С. Ал С атомының тізбегі ұзарған сайын қышқылдың балқу ... да ... ... ... ... ... ... температурасы 62,9 0С, стеарин қышқылында 69,9 0С [21].
Қанықпаған қышқылдарда қос байланыс санының артуына байланысты балқу температурасы төмендейді. ... ... ... (C18:1) ... ... +13,4 0C. Ал ... қышқылдардың балқу температурасы бұдан да төмен.
Қаныққан май қышқылдары C4:0-C8:0 үй температурасында ... зат. ... ... олар ... бастайды. Қанықпаған май қышқылдары әдетте сұйық күйде болады.Төменгі сатыдағы май қышқылдары қалыпты температурада қатты ... ... иісі ... ... ... ... ... әр түрлі қатынаста араласады. Жоғарғы қышқылдар қатты болады және суда ерімейді. С6:0-дан бастап май ... іс ... суда ... Олар ... су ... ... де, ... айналады.
2-кесте. Негізгі май қышқылдарының молекулалық массасы және балқу температурасы.
Қышқылдар
Қышқыл символы
Молекулалық масса
Балқу температурасы, 0С
1
2
3
4
Май
C4:0
88,3
-5,3
Капрон
C6:0
116,3
-4,0
Каприл
C8:0
144,4
+16,0
Каприн
C10:0
172,3
+31,3
Лаурин
C12:0
200,3
+43,5
Миристин
C14:0
228,4
+54,4
Пальмитин
C16:0
256,4
+62,9
Стеарин
C18:0
284,5
+69,6
Арахин
C20:0
312,5
+75,4
Беген
C22:0
340,6
+80,8
Лигноцерин
C24:0
368,5
+84,2
Церотин
C26:0
396,6
+87,7
Моноқанықпаған май қышқылдары
Пальмитоолеин
C16:1(цис)
254,4
+0,5
Олеин
C18:1(цис)
282,5
+13,4
Эландин
C18:1(транс)
396,6
+31,0
Полиқанықпаған май ... ... ... ... ... C-C, C-H көп, ... ... полярлық - COOH тобына қарамай бүкіл молекулаға полярсыз сипат береді. Гидрофобтық ұзын құйрық және гидрофильдік бос (- COOH) май ... және ... тән ... ... береді. Олар бір мезгілде өзара гидрофильдік және ... ... ... ... ... арқасында липидтер эмульсия түзеді, мембрананың тұрақты құрамдас ... ... ... Май ... ... және ... май қышқылдары
Май қышқылдары басқа карбон қышқылдары сияқты ... ... және ... қышқылдарының бәріне тән реакцияның бәріне қатысады. Май қышқылдарының тотықсыздануы май спирттерін түзеді. ... май ... ... ... ... ... реакциялары тән. Қанықпаған май қышқылдарында сатылы гидрлену жүргенде цис- изомер түзіледі, табиғи майларды сипаттайды.
Поли-қанықпаған май қышқылдарының құрамында екі қос ... бар: лино ... екі қос ... бар, ... (C17H29COOH), үш қос байланысқа ие арахидон қышқылы, тағыда төрт ... ие ... ... май ... ... ... адам ... ең қажетті зат болып табылады, кейбір зерттеулерде ... ... деп ... ... F ... Поли-қанықпаған май қышқылдарының физиологиялық мағынасы мен биологиялық ролі көп түрге ие. Полиқанықпаған май қышқылдарының ең ... ... ... ... ... ... ... ие. Поли-қанықпаған май қышқылдары - жасуша мембранасының түзілуіне қажетті элемент. Поли-қанықпаған май қышқылдарының биологиялық ролі биологиялық ... ... ... ... ... көрсетеді. Метахондрия липидінің 30% 20 және 22 көміртек атомынан тұратын ... ... ... қос байланысы бар май қышқылдары құрайды.
Поли-қанақпаған май қышқылдарының ішінде арахидон қышқылы ... көп ... ... май ... ... ... ... липидтер жетіспегенде тамақтан бөлінетін поли қанақпаған май қышқылдары көмектеседі. ... ... ... ... ролі ... ... биосинтезіне кедергі болады. Осы синтезден бөлінетін аралық өнім дигома- гамма- линол ... ... май ... жетіспеушілігіне кедергі болады. Арахидон және дигомо- гамма- линол қышқылын липидтердің құрамына 20 есе енеді, линол қышқылына қарағанда, арахидон ... ... ... ... ... және ... простагландин процестерін реттеуге қатысып, кейбір заттардың түзілуіне кедергі жасап, жоғары ... ... ие ... ... ... келесі қатынастағыдай кездеседі: 10% поли қанақпаған май қышқылдары, 30% ... май ... және 60 % моно ... ... ... дегеніміз - барлық тағам мен азық-түлік өнімдерінде, жеп-шөпте шағын мөлшерде ғана кездесетін, ал адам мен жануарлар ағзасында бірқалыпты ... үшін өте ... ... ... органикалық заттар. Астық құрамында витаминдер аз мөлшерде кездескенімен, олардың ағзаға тигізетін әсері өте үлкен.
Егер үнемі ... бір ... ғана ... сондай-ақ ұзақ уақытқа созылған саяхат кезінде адамдарда ұшырасатын бірқатар сырқаттардың ... ... ... ... ... ... ... жүгері өнімдері басым болатын кейбір елдерде (Италия, т.б.) ... ... ауру ... ... ... кезінде дененің ашық жері, терісі қабынып ауруға (дерматит) ұшырайды. Ал, негізгі қорегі күріш дақылы ... ... Азия ... ... ... ... ауру ... Мұндай ауру кезінде жүйке тармақтары қабынады да, қол-аяқ тырысып қалады. Мұндай сырқат әсіресе ... ... ... ... ... енгізі салдарынан көбейіп кетті.
Адамның және жануарлардың ағзасында, өсімдік ... ... ... алғы ... ... ... ... Олар провитаминдер (каротиндер, стеролдар) деп аталады. Мұндай провитаминдер тиісті активті ... ... ... ... ... ... басып көпшілігіне спиртті және карбоксилді топтар тән. Тек кейбіреулерінде ғана амин тобы болады. ... ... ... да синтезделеді. Олар қоректік заттармен ағзаға түсіп, зат алмасуға, ағзаның өніп-өсуіне әсерін ... ... ... тек ... пайда болады.
Витаминдер, сол сияқты жоғары дәрежелі өсімдіктер мен микроорганизмдердің қалыпты өсуі мен ... үшін ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің ұлпалары, мысалы тамыры, камбиальды ұлпасы, тұқымнан бөлініп алынған және қараңғыда өсірілген жас өскіндер тіршілік барысында өздігінен ... ... ... әр уақытта оларды сырттан алуға мұқтаж болады. Сондықтан да қоректік ортаға тиамин мен придоксинді аздап қосудың өзі ... ... ... ... мен жас ... ... ... жағдай туғызады[23].
Ағзаға тағамдар арқылы келіп түсетін белоктардың, майлардың, көмірсулардың және минералдың ... ... ... және реттейтін де витаминдер. Витаминдерді тек дәрі-дәрмек ретінде қарастырып, оларды түрлі аурулардың алдын алып күресу үшін қолданылатын заттар деп ... ... ... ... ... деп ... ... өйткені витаминдер тағамның құрамына кірмесе, онда тіршіліктің қалыпты жайы бұзылады.
Ерте ... ... ... ... тез ... ... ... салқын тиіп, тұмауратып ауырып, бұрыннан белгілі әр түрлі созылмалы ... ... ... ... ... ерте көктемде әл-қуаты кеміп, тез шаршап-шалдығып, ағзаның әлсіреуінің ең басты себебінің бірі - адам ағзасына ... ... ... екендігі дәлелденіп отыр.
Витаминдердің адам ағзасы үшін биологиялық мәні өте зор. Олар ағзадағы зат алмасу процестерін жақсартады, ағзаның әр түрлі ... ... ... ... ... ... және адамның жұмыс істеу қабілетін жақсартады. Сонымен қатар әрбір витаминнің ағзада ... ... өз ... ... ... ұзақ ... бойы витаминдер болмаса, ағзаның витаминді сіңіру қабілеті бұзылса, ауру пайда ... ... ... авитаминоз деп атайды. Қоректе ұзақ уақыт С витамині болмаса, ағза ... ... ... ... ... жоқ жағдайда құр-құлақ - С - авитаминоз деп жазу қабылданған. Осылайша рахит Д - ... ... - В1 - ... т.с.с.
Витаминнің жетіспеуі жиі кездеседі. Мұндай кезде сырқат белгі береді. Бұл құбылысты гиповитаминоз деп атайды. ... ... ... ... ... ... ... тыс төмендеп кетуінен болады. Гиповитаминоз белгілерін анықтау өте қиын. Әдетте гиповитаминоз ... ... ... ... ... және ... ... мөлшері өте азайған кезде байқалады.
Басқа тағамдарға қарағанда сүтте жеткілікті мөлшерде көптеген витаминдер бар және олар ағзаның тұрақты да негізгі ... көзі ... ... орын ... ... витаминдер ағзаға комплексті әсер етіп, бірін-бірі толықтырады. Олар ағзада жетіспесе, зат алмасу бұзылып, денсаулықтың нашарлауына әкеп соқтырады.
Негізгі қоректі заттармен ... ... ... ... тұздары) салыстырғанда ағза витаминдерді тым аз мөлшерде қажет етеді. Ересек адамның тәулігіне пайдаланатын әртүрлі ... ... ... ... ... ... витаминдер - әр түрлі химиялық жаратылыстың органикалық қосылуы, тағамның басқа ештеңемен алмастыруға болмайтын ... - ... ... ... ал - деп химиялық құрамында азоты бар заттарды атайды.
Соңғы кезде витаминдерді классификациялап үлкен 4 ... ... ... ... ... қышқылы
* Алициклды витаминдер қатары
* Ароматикалық витаминдер қатары
* Гетероциклды витаминдер қатары
Осылардың ішінде табиғат пен күнделікті ... ... ... жиі ... әрі ... көп ... су мен майларда еритін витаминдер топтары.
Суда еритін витаминдерге: тиамин, рибофлавин, ... ... ... ... ... кобаламин, никотинамид, аксорбин қышқылы, биотин, инозит холин, рутин, фолий қышқылы, парааминобензой қышқылы және т.б. (В1, В2, В3,В5, В6, В12, В15, РР, С, Н, Р және т.б.) ... ... ... ... ... ... ... убихинон, алмастырылмайтын май қышқылдары/А, Д, Е, К, Q/ және т.б. кіреді.
Қазіргі кезде 30-дан астам витаминдер түрлері ашылды. Суда еритін витаминдер ... ... ... құрамына кіріп, олар ферменттердің активтілігін жоғарлатады. Керісінше де әсер етеді. Суда ... ... ... түрі өте көп. Бұл ... адам ... ... әр ... болады.
1.2.2.1 А витамині (ретинол)
Ағзаның өсуіне, дамуына әсер етіп, түрлі ауруларға қарсы тұра алу әрекетін арттырады. Іңірде, ... ... ... А ... ... ... өсуі мен терідегі жасушалардың мүйізденуіне әсер етеді. Ол жетіспегенде тері құрғап жарылып, түсі күңгірттенеді. Май ... ... ... ... касаң кабығы бұзылады. Адам іңірде, түнде нашар көреді. Бұл ауруды ақшам соқыр ... ... деп ... А ... ... ... жұмыртканың сарысында көп болады. Өсімдіктердің кызыл, сары жемістерінде, сәбізде, кызанақта, ... ... ... А ... ... ... ... мөлшері 2,5-10,5 мг[25].
1.2.2.2 E витамині
Бұл витамин 1922 жылы ашылып және ... ... ... ... ... ... сондықтан витамин E деп аталған. E витамині жетіспегенде лабараториялық егеуқұйрықтардың рационалды жүктілік кезінде ұрпақтары түсіп қалған. Мұндай ... ... ... осы ... ... ... жинауға кіріскен [26].
Зерттеулер Е- витаминінің " ... деп ... ол грек ... аударғанда toс(ұрпақтың пайда болуы), phero (бала туу) және ол спирттер үшін химиялық белгісі, өйткені ол химиялық құрылысы бойынша спирт ... ... ... қан ... ұйып қалуына жол бермейді және оның жақсы сіңірлуіне мүмкіндік жасайды. Сонымен қатар фертильностьні ... ... ... ... ... ... қояды. Е витамині косметологиялық терінің жастығының сақталуы үшін және терінің тез жазылуына әсері үшін қолданады. Бұдан басқа токоферол ... ... ... ... қан ... үшін Е ... өте ... торшалардың тыныс алуын жақсартады [27].
1413510183515
Бос ОН тобы Е ... ... ... Е витамин тобына токоферолдан басқа α, β, γ және 8 токоферолдардың қаңқасы токоферолға сәйкес ... ... ... ... ... ... екі ... бар болуы.
Токоферолдар - органикалық еріткіштердің көпшілігінде жақсы еритін мөлдір, ақшыл сары, тұтқыр май болып табылады. Ауада баяу ... УФ ... ... ... кем ... 8 түрлі кескіндерде болады және барлығы бірдей ... ие, ... ... ... ) өте кездесетін активті түр, ол басқа түрлердің белсенділігімен теңестірілетін стандарт болып қала береді, олардың белсенділік әсерін альфа ... ... ... ... ... ... мембрана жасушаларын бұзатын бос радикалдардан және зат алмасудың тотығын бітпеген өнімдерінен қорғайды бұл шеміршек ... ... ... ... үшін ... ... ие. Белгілі жай шеміршектің тоздырудың өзі буынның қабынбай зақымдалуын деформациялайтын омртқа остеохондрозының дамытуында іске ... ... ... ... Бос ... мембрана жасушаларын бұзады және ісіп қабыну процестерін қолдайды. Сол себепті Е витаминін қабылдау жан - ... ... және әр ... ... буын ... ... ... қасиет көрсетеді [28].
Е - витаминінің ең көп кездесетіні - бұл өсімдік майы, күнбағыс, мақта майы, шафиран, жүгері, маргарин, күнбағыстың ... ... ... бұршақ, жұмыртқаның сарысы, бауыр, сүт, сұлы жармасы, соя.
Токоферол өзінің антиоксидантты күшінің әсерінен жасуша мембраналарына еніп бос ... ... ... ... ... ... ... мембраналарды қоршаған лизосомадан қорғайды. Бұл лизосомалар кішкентай көлемді потенциялды бос радикалдарға ... ... зат, ол ... жасушаларды вирустарға және басқа ауруға қарсы әрекет жасау үшін ... ... ең ... ... бос ... біздің ағзамызға зиян келтірмей тұрып жинап алу. Зерттеу нәтижесінде токоферолдар ең ... ... ... ... ... ... түзілуінен және біздің ұлпалардың қызметінің майласуынан қорғайды [29].
Е витаминінің қасиеті:
- негізгі қоректі антиоксидті зат ... ... ... ... ... картаю процесін тежейді.
- жасушаның қоректенуін күшейтеді.
- қан тамырларының қабырғасын күшейтеді.
- жарақаттардың, сынықтардың пайда болуын қамтамасыз етеді.
Е витаминінің эффектілігін басқа қоректі ... ... ... ... С витамині көбеюінің әсерінен қатерлі ісікке қарсы әсерін жақсартады.
Е витаминінің косметикалық қасиеті:
- Е витамині жастық витамині ... ... ... ... ... жол бермейді,
- шам пен тырнақты қатайтады,
- ағзаны жасартуға ... қан ... ... ... ... келтіреді,
- қан ұюын болдырмайды және тез жазылуды қамтамасыз етеді,
- жараның орны ... ... Е ... ... ... ... ... болдырмайды,
- Липидтердің тотығуын төмендетеді және бос радикадардың пайда болуын баяулатады,
- ... ... ... ... және оттегінің бұзылуынан қорғайды;
- А витаминінің жақсы сіңірілуіне және оны оттегінен қорғайды;
- пигменттердің пайда болуын болдырмайды;
Жасуша аралық коллагенді ... ... ... қатысады, ақуыздың синтезделіунде негізгі ролға ие, терінің қартаю процесіне кедергі болады.
Е витаминінің фармакологиялық қасиеті - ақуыздың биосинтезіне қатысады, ... ... ... ... тыныс алуында, жасушалардың полиферациясына қатысады. Е витамині жарақаттың болмауын қадағалайды, ол фертильдіні жақсартады, климактериялық мерзімде ағуын азайтады. Сонымен қатар Е ... ... ... ... сақтауда қолданылады, ол теріде жараның орнын қалдырмауға көмектеседі. Бұдан басқа токоферол ... ... ... және ... ... емдеуде қолданылады. Е витамині қызыл қан түйіршіктері үшін өте маңызды жасушалардың тыныс алуын жақсартады.
1.2.2.3 Аскорбин ...... ... ... ... зат, суда және ... спиртінде жақсы ериді.
Аскорбин қышқылы тұздарын аскорбинаттар деп атайды. С витамині суда еритін витаминдердің ішіндегі ең ... ... ... ... тұра алу ... арттырады. Сүйекке және тіске беріктік қасиет береді. С витамині биологиялық тотығу кезінде ... ... ... ... Ол ... денелерді түзетін ферменттердің құрамына кіреді. Терідегі қантамырлардың ... ... де ... ... С ... ... жағдайда ағза тез шаршайды, сілемейлі қабықшалар қабынады, қызылиек қанталайды. Бұл витамин ұзақ уақыт жетіспесе, адам ... ... ... ... ... Адам ... С витаминін түзбейтіндіктен, тамақпен бірге қабылдануы керек. С витамині ағзаға қыс пен көктем айларында көбірек қажет. Жаңа піскен көкөністер, жемістер және ... ... ... ... кездеседі. Әсіресе итмұрынның, қарақаттың құрамында мол болады. ... ... ... мөлшері 60-100 мг.
Аскорбин қышқылының жеткіліксіздігінен қан тамырларының өткізгіштігі кеміп, қан құйылу байқалады. Сүйек ұлпалары өзгеріске ұшырайды. Мұның негізінде ерекше белок ... мен ... ... ... ... ... бұзылады. Сүйек пен шеміршек ұлпаларында кездесетін негізгі амин қышқылы пролиннің оксипролинге айналу процесін де ... осы С ... ... ... Жеке ... ... - дегеніміз әр түрлі ақуыздардың молекулаларын түзететін мономерлі заттар, сондықтанда олар өте маңызды. Табиғатта 80-нен астам амин ... ... ... ... ... ... 20-сы ақуыз құрамында кездеседі [31].
Амин қышқылдардың молекуласында карбоксилдік (-COOH) және аминдік (-NH2) ... бар. Осы екі ... ... ... ... амин ... α-, β- және γ- амин ... болып бөлінеді. Бірақ табиғи белоктардан α-амин қышқылдары ғана табылған. Ол қышқылда ... және ... ... бір көміртегі атомымен байланысады[32]. Сонда α-амин қышқылының жалпы формуласын мынадай түрде көрсетуге болады:
R-CH-COOH
|
NH2
Мұндағы: R-радикал, бүйірдегі топтарды көрсетеді.
Табиғаттағы биополимерлер ... үш ... ... ... ... қышқылдары және белоктар. Белоктар химиялық табиғаты жағынан, амин қышқылдарынан түзілген полиамидті қосылыстар. Молекуласының құрамында амин және ... ... бар ... қосылыстар амин қышқылдары деп аталады. Амин қышқылдарының жалпы формуласы:
R
СН
CO2H
|
NH2
Амин қышқылдарының физиологиялық маңызы өте зор. Өйткені олардың қалдықтарынан ... ... Одан ... амин ... ... гормондар және кейбір витаминдер түзіледі.
Амин топтарының тізбекте орналасуы бойынша амин ... , , ... ... ... ... ... - ... ішінде - амин қышқылдары табиғи белоктардың құрамында көп кездеседі, сондықтан бұдан ... - амин ... ... ... өмір сүру ... - амин ... маңызы өте зор. Себебі, тірі ағзаларда кездесетін кез келген белок осы - амин ... ... ... амин қышқылдары, жануарлар мен өсімдік белоктарының гидролизденуі барысында алынады. Тірі ағзаларда жиі кездесетін - амин қышқылдарының ... ... ... Оның ... 10 амин ... - алмастырылмайтындар деп аталады. Себебі, бұлар тірі ағзалардың жасушасында өздігінен ... ... бұл амин ... ... ... ... ... болуы керек.
Амин қышқылдары түссіз кристалды заттар. Көпшілігі суда жеңіл ериді. Тек глициннен басқаларының бәрінде асимметриялық көміртегі атомы бар, сондықтан олар ... ... ... () ... (+) - ... белоктардың құрамында тек L амин қышқылдары кездеседі және олардың физиологиялық маңызы өте зор, ал D амин қышқылдарын жануарлар ... ... ... ... ... ... L ... бейімделген. Дәмі бойынша амин қышқылдары тәтті де, D қатары дәмсіз немесе ащы.
Көбінесе амин қышқылдарын табиғи белоктарды гидролиздеу ... ... ... ... ( - амино пропион қышқылы) СH2 СН COOH
|
NH2
Таби,атта көп тараған, барлық белоктардың құрамында ... зат ... ... зор.
* Серин ( - амино - окси ... ... СН ... ... ... барлық белоктардың құрамында кездеседі.
* Цистеин ( - амино - тио пропион қышқылы)
СH2 СН ... |
SH ... ... жеңіл өтеді, бұл құбылыстың тотығу-тотықсыздану реакциясында маңызы зор.
* Цистин
СH2 СН СООН
| |
S ... СH2 CH ... ... ... ... ... ... шаштың және тұяқтың белоктарында көп болады.
* Метионин ( - амино - тиометил май қышқылы)
СH2СH2 СН ... |
S -- -- СH3 ... ... бар амин ... ... организміндегі маңызы өте зор. Егер метионин қоректік рационда жеткілікті ... мал ... ... өсуі ... ... ( - ... - окси май ... СH СН СООН
| |
ОН NH2
Көбінесе жануарлар белоктарының ... ... ... ... май қышқылдары, көмірсулар, холестерин синтезделеді. Рационда жеткіліксіз болса, мал өнімі төмендейді.
* - аминомай қышқылы
СH2 СH2 СН2 СООН
|
NH2
Бос ... ... ... ... ... ... ... ( - амин изовалериан қышқылы)
СH3 СH СН ... ... ... ... ... ... өте маңызды қышқыл.
* Лейцин ( - амино ... ... СH СН2 СH ... ... ... ... әжептеуір мөлшерде кездеседі.
* Изолейцин ( - амино - ... ... ... СH СН ... NH2
Көптеген белоктардың құрамында кездеседі.
* Аспарагин қышқылы ( - амино ... ... СН2 СH ... ... ... ( - амино глутар қышқылы)
СООНСН2СН2 СHСООН
|
NH2
Бұл амин ... екі ... ... ... қасиет көрсетеді. Барлық белоктардың құрамында кездеседі және организмде зат алмасу үшін маңызы зор.
Организмде зат алмасу ... улы зат - ... ... ... ... ... ... мен глутаминнің маңызы өте зор.
* Лизин (, - ... ... ... СН СН2 СН2 СH СООН
|||
NH2 NH2
Екі амин тобы бар, сондықтан негіздік қасиет көрсетеді.
Егер мал рационында жетіспесе, олардың өнімі мен өсуі ... ... (- ... ... ... С NHСН2 СН2 СН2 СH ... қасиеті бар. Бұлшық еттердің жиырылып созылуы үшін маңызы зор және ... ... ... ... ... физико-химиялық қасиеттері.
Амин қышқылдарының физико-химиялық және биологиялық қасиеттерінің ерекшелігі бүйірлік топтардың құрылымына тәуелді. Химиялық құрамына және бүйірдегі ... ... ... амин қышқылдар полярлы (гидрофильді) және полярсыз (гидрофобты) деп ... ... ... бейтарап, қышқылдық және негіздік амин қышқылдар деп бөлінеді [33].
Полярсыз бейтарап амин қышқылы құрамындағы органикалық радикалдар протонды қабылдамайды да, бере де ... ... ... ... ... жататын қышқылдар:
* глицин, ауыстырылатын амин қышықылы;
* аланин, ауыстырылатын амин қышқылы;
* валин, ... амин ... ... ... амин ... ... ... амин қышқылы;
* метионин, ауыстырылмайтын амин қышқылы;
* фенилаланин, ауыстырылмайтын ароматты амин қышқылы;
* пролин, ауыстырылатын иминді амин қышқылы.
* полярлы амин ... C-O, O-H, S-H, C-N ... ... ... алатын полярлы топтары бар. Оларға жататын қышқылдар:
* серин, ауыстырылатын амин қышықылы;
* треонин, ауыстырылмайтын амин қышқылы;
* цистин, ауыстырылатын амин қышықылы. Екі ... ... ... ... түзіледі.
* тирозин, ауыстырылатын амин қышықылы;
* триптофан, ... амин ... ... ... амин қышықылы;
* глутамин, ауыстырылатын амин қышықылы;
Полярлы қышқылды амин қышқылының бүйірлік радикалында ... тобы ... ... ... ... амин қышықылы;
* глутамин қышқылы, ауыстырылатын амин қышықылы;
Полярлы қышқылды амин қышқылының ... ... ... ... ... амино топ бар:
* лизин, ауыстырылмайтын амин қышқылы;
* аргинин, біршама ауыстыруға болатын амин қышқылы;
* гистидин, біршама ауыстыруға болатын амин қышқылы;
Амин қышқылының ... Амин ... ... ... зат, суда ... Амин ... ... қасиеттері бір-біріне қайшы екі функционалдық топ бар, олар сулы ортаның рН жағдайына байланысты қышқылдық, негіздік те ... ... [34]. ... ... ... ... осы ... түсінік бойынша, өзінің протонын (H+) бере алатын қосылыстар қышқылдар деп аталады, протон ... ... ... ... деп ... ... ... ретінде диссоциацияланған кезде протон бөліп шығарады да анион ... ... ... ... ... ретінде иондану кезінде амин қышқылдары протон қосып алады да, катион түзеді:
R-CH-COOH+H+ R-CH-COO-+H+
NH2 ... ... ... та, ... те екі қасиетті болатын мұндай қосылыстар амфотерлер (грекше amphi-екі жақты) деп аталады, оларды қысқаша амфолиттер (амфотерлік электролиттер) деп атайды.
Амин қышқылдарының ... ... ... рН ... байланысты болады. Сілтілік ортада карбоксил тобы иондалады, амин қышқылы ... ... ... ... ... ... ... амин қышқылдары негіздік қасиеттер көрсетеді, амин тобы ионданады, карбоксил топ іс ... ... Бір ... тобы және бір амин тобы бар амин ... ... су ... ... екі топ та ионданады. Бір амин қышқылының карбоксил тобынан протон бөлініп сол амин ... амин ... ... және ... ... - ион ... ... R-CH-COO-+H+ R-CH-COO-+H+
NH2 NH2 ... ... амин ... оптикалық пәрменді келеді,өйткені олардың құрамында ассиметрлі (хиралды) атомы болады. Ең бастысы амин қышқылдары ... ... суды ... ... ... ... яғни амин қышқылдардың қалдықтарынан құралған, ауыр молекулалы күрделі органикалық қосылыстар- ақуыздар түзеді. Олар-тіршіліктің ... ... ... және ... организмінде ақуыздар әр түрлі міндет атқарады. Ақуыздар таяныш мүшелердің бұлшық ет және жабын ... ... ... ... тері) негізін құрады, зат алмасу процестерінде және жасушалардың көбеюінде шешуші рөлін атқарады. Көптеген гармондар, ... ... ... токсиндер ақуызды денелер болып есептеледі [36].
1.3 Көмірсулар. Классификациясы және анықтау жолдары
Көмірсулар (қант) дегеніміз - ... ... ең ... кең ... тобының бірі. Олардың жалпы формулалары Cx(H2O)y, мұнда x, y ... ... ... мен ... ... ... Бұл қосылыстар өсімдікте хлорофил қатысында су мен көмірқышқыл газынан фотосинтез процесі кезінде ... ... ... ... газын синтездей алмайды, олар көмірсуларды өсімдік тағамдарынан алады. Фотосинтезді СО2-ні күн сәулесі энергиясы көмегімен қалыпты жағдайға келтіру деп ... ... Бұл ... ... ... ... ... нәтижесінде, яғни олардың тотығуы нәтижесінде түзіледі.
Көмірсулар әртүрлі қосылыстарды біріктіреді- ... ... ... (x = 3) аз ... ... ... бірнеше миллионға(n > 10000) жететін полимерлерге [Cx(H2O)y]n шейін.
Көмірсулар құрамына қарай жай ... және ... ... ... ... Жай ... өз ... альдегид тобынан құралған альдозаға, және кетон тобынан тұратын кетозаларға бөлінеді. Оларға жататындар: триоза, ... ... ... ... ... ... да екіге бөлінеді: қанттәрізділер және қанттәрізді еместер. Қанттәрізділерге тотықсызданатын және тотықсызданбайтын көмірсулар жатады. Қанттәрізді еместер гомо- ... ... ... ... көмірсулардың классификациялану схемасы 2 суретте келтірілген. ... ... ... ... ... ... ... ... нонозалар
октозалар ... ... ... ... ... ... және ... түсуқабілеті бойынша көмірсулар 3 класқа бөлінеді [37]. Олар: моноқанттар, ... мен ... және ... ... жай ... Моноқанттар гидролизденбейді, оларға: галактоза (1), глюкоза (2), фруктоза (3) және басқалар жатады.
457200205740
1 2 3 ... мен ... ... гидролиз кезінде моноқанттардың екі молекуласына ыдырайды. Олар: сахароза, лактоза, мальтоза (38), ... ... ... - әр молекуласы үш және одан көп (онға дейін) моноқанттардан тұратын көмірсулар.
4
3.Полиқанттар - ... ... ... күрделі заттар, гликозидтік байланысымен жалғасқан моноқанттардан құралады. Олар толық гидролизденген кезде nмоноқанттар ... ... ... ... ... ... (39), гликоген, инулин, гемицеллюлоза, пентозандар және т.б.
5
Кейбірполиқанттар мукополиқанттардеп аталады.Олар аминоқанттардан және урон қышқылдарынан тұрады. ... ... ... ... хитин, лигнин, гепарин, т.б. Полиқанттар өте күрделі, олардың құрамына 1000 - ға ... ... одан да көп ... ... ... ... олардың молекулалық массасы да өте жоғары, млн, тіпті одан да жоғары болады.Көне заманнан белгілі сахарозаны (тросникті қант) ертедегі Индия мен ... ... ... ... 1722 жылы ... алынған, ал 1811 жылы Кирхгофф крахмалды гидролиздеу нәтижесінде күрделі қанттарды ашты. Олар өсімдіктің 80%-ын, ал жануарлар ... 2%-ын ... Ал ... псевдотуберкулез бактерияларының, аскарид жұмыртқасының құрамында дезоксиқанттар түрінде табылған [40].
Белгілі ... ... ... ... ... ... (қызылша қанты) С12Н22О11, крахмал және целлюлоза [С6Н10О5]n.
Көмірсуларға сапалық анализ ... үшін ... ... ... ... ... ретінде азотқышқылды күмісті қолданады. 1,2 - диол және 1,2,3- диолдармен реакцияда реактив ... ... және ... ... пайдаланады. Бьюкенен, Деккер және Лонг редуцирлеуші емес көмірсуларды анықтау үшін перйодаттың белсенділігін пайдаланды. Олардың арасында 1,2,3 - ... ... ... ... 1,2 - ... ... қышқылының түзілуімен ажыратуға болады. Тотықтыру кезінде түзілген ... ... Шифф ... ... анықтады. Басқа әдісте тотықтыруды бензолдағы қалайы тетраацетатының ерітіндісінің көмегімен жүргізеді [41]. ... ... үшін ... бұл ... ... ... ... немесе фуранозалы қанттарға тиісті екенінен тәуелсіз қолданылады.
Моноқантты радикалдардың арнайы түрлері үшін жалпы реакциялар қолданылады.Альдогексозаларға және альдопентозаларға реактив ретінде анилинфталатты ... ... ... ... ... ашық ... - қызыл түс береді; альдогексоза,урон қышқылы, альдогептоза және альдооктаза -қызыл - қоңыр;6 - ... - сары - ... ... және 2 - ... ... - ... ... сапалық сараптама жүргізу үшін, сонымен қатар ҚХ әдісін де қолданады. ҚХ ... ... ... ... рет ... ұсынды. Хроматограммада әртүрлі моноқанттың түрлерін бірмезгілде анықтау үшін келесі ... ... ... - HCl. ... ... - ... спиртіндегі п-анизидиннің (3%) гидрохлоридінің ерітіндісі. Хроматограмманы 1000 кептіру кезінде альдогексозалар жасыл - қоңыр түс, гексулоза - лимонды-сары,6 - ... - ... - ... урон ... - ... - ... түс ... Түстердің интенсивтілігі ИҚ сәулесімен жарықтандыру кезінде артады.
β - нафтиламин - HCl. Хроматограмманы 160-1700C кезінде 10мин бойы ... ... (бос және ... ... - ... ... ... сары түс береді;6 - дезоксиальдогексоза гексулоза сияқты, альдогексоза - ашық - қоңыр, ... - ашық - ... түс ... 800С ... ... ... бойы ... Альдогексозалар көк, күлгін - көк ... ... - көк ... ал ... - ... ... дақ түзеді.
Түрлі мақсаттар үшін көп мөлшердегі еріткіштердің комбинациясын қолданды.
Қанттардың қоспаларын бөлу үшін ... дәл осы ... ... келеді деп алдын-ала болжауға болмайды. Әсіресе егер зерттелетін жүйеде полиқанттар болған жағдайда, сынама тәжірибелерді жүргізу жиі ... ... ... бөлу үшін ... ... еріткіштер жүйесі келтірілген.
3- кесте.Қағазды хроматография көмегімен қанттарға сараптама жүргізу кезіндегі кейбір ... ... ... ... ... ... ... қабатын қолданады)
2
Суға қаныққан н-бутил спирті
3
Этилацетат (2) - ... (1) - су ... (3) - ... ... (1) - су ... ... (5) - этил ... (1) - су (4)
6
изо - амил ... (4) - ... ... (1) - су ... қаныққан этилметилкетон
8
н-бутил спирті (3) - пиридин (1) - су ... ... (3) - ... (2) - су (1.5)
10
изо-амил спирті (7) - пиридин (7) - су ... ... (4) - су (5)+10 г% ... ... ... қышқылы
12
н-бутил спирті (4) - этил спирті (1.1) - су ... ... (6) - ... (4) - су ... ... (7) - ... қышқылы (1) - су (2)
Көмірсуларға арнайы сараптама жүргізу кезінде, әрбір моно және полиқанттың түріне ... ... ... ... ... 4 кестеде моноқанттардың кейбір түрлерінің әртүрлі еріткіштер жүйесіндегі Rxмәндері ... ... ... ... ... ... Rx ... заттардың жылжу жылдамдығының көрсеткіші
Суға қаныққан
н-бутил спирті
Суға қаныққан амил спирті
коллидин - су ... ... ... ... ... қолданады)
Галактозa
Глюкоза ... ... ... ... ... ... ... ( қышқылды және ферментативті гидролиз, метильдеу, ацильдеу) және физика-химиялық ( ИҚ, ЯМР, масс - ... ... ... ... ... ... ... үлгілерін инфрақызыл спектрде түсіру үшін ИҚ-фурье спектрометрдегі ФСМ 1201KBr таблеткаларын қолданды, толқын ұзындығының аралығы 4000-500cм-1.
Жер үсті бөлігіндегі балшықты сабельниктің ... ... ... суда ... ... ИҚ-спектріндегі жұтылу жолақтарының негізгі максимумдары 5-кестеде келтірілген. ИҚ-спектрде 3400см-1 максимумды жұтылу жолағы бар, яғни бұл әртүрлі дәрежеде сутектік ... ... ... тобының валентті тербелісінің жұтылу жолағы болып табылады. 1612 және ... ... ... ... ... валентті антисимметриялық және симметриялық тербелістеріне жатқызуға болады. 1730cм-1 жиілігіндегі әлсіз аймақты урон қышқылының иондалмаған формасына жатқызуға болады. 1150-1000cм-1аймағындағы топ ... ... тән, C-C және C-O ... ... ... ... қатар сақина құрылысы және C-O-C эфирлі көпірдің ... ... ... Суда ... ... ... жұтылу жолақтарының негізгі максимумдары
Жиілік (ν), см-1
Топтар
Максимум 3400 с.ш
1700 пл.
1612 с.
1400 с.
1150-1000 с,.
ν (OH)
COOH-тағы ν(C=O)
ν (COO-)
ν ... (C-O, ... с. - ... ... ш. - ... ... минералды және органикалық қышқылдардың әсерінен бос қант және агликон түзе отырып ... ... ... бұл ... тұз ... ... қышқылының 5%-ті сулы немесе сулы - спиртті ерітіндісін пайдаланады, гидролизді 1000C жүргізеді [41].
С-гликозидті байланыстың гидролизі үшін біршама ... ... ... - ... ... ... үшін тұз ... 7%-ті сулы ерітіндісі, ал флавонды с-гликозидтер үшін концентрлі тұз және сірке қышқылының қоспаларын пайдаланады. Гидролиздің ұзақтығы әртүрлі және ... көп ... ... ... ... орталықтың конфигурациясына, қанттың құрылысына тәуелді болады. Фуранозалы формасының о-гликозидті байланысының гидролиздену жылдамдығы, пиранозалы формасына қарағанда 100-200 есе тез ... ... ... және сұйытылған минералды қышқылдармен гидролизді аралық өнімдерді алу және зерттеу үшін қолданады. Ал сілтілі гидролизді ... ... ... реттілігін орнату үшін пайдаланады:
Стереоспецификалық ферменттермен гидролизді гликозидті байланыстың конфигурациясын анықтау үшін ... α - ... ... гидролизі үшін әдетте ашытқының мальтазасы, тәтті миндальдың β - гликозидті эмульсині, улитканың панкреатикалық шырыны ... ... ... ... ... β - гликозидазасы β - байланысқа қатысты специфична. Rhizopus arrhisus - тың ламинаразасы β-1-3 ... ... ... ... Rhisopus delemar - дың ... - ... α - Д - 1-4,1 - 3 және 1 - 6 ... ... ... ... ... ... Зерттеу әдістері мен қажетті материалдар
Зерттеу нысаны- 2011 жылдың ... ... ... ... ... Grimmia Ovalisтүрі.
Жиналған мүктің үлгілері х.ғ.д. профессор Нестерова С.Г. (ботаника кафедрасы, әл-Фараби атындағы КазҰУ) көмегімен сараптанды.
Зерттелетін объектілерде ББК ... ... ... мен ... ... үшін түрлі сапалық реакциялар, хроматографиялық және т.б. жалпы ... ... ... ... құрамды зерттеу үшін келесі еріткіштер жүйесі қолданылды: 30% этил спирті, 50% этил спирті, 98% этил ... және жұқа ... ... ... н-бутанол - сірке қышқылы - су ... ... - ... (7:3; ... дихлорметан - этилацетат (7:3; 8:2);
* ... - этил ... ... УК ... ... ... ...
* Нингидрин
* 60 %H2SO4-гі Ce2(SO4)3
* Йод булары
* FeCl3
Экстракттар мен жеке қосылыстардың сапалық құрамын зерттеу үшін ЖҚХ (Silica gel 60 F254) - жұқа ... ... ... ... ... ... күл құрамындағы микроэлементтер атомды-адсорбциялық спектроскопия әдісімен фирмасының ASSIN қондырғысында ... ... және ... элементтер химия зертханасы, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) анықталды. Ал сулы ... ... ... ... ... алу үшін ОПн-8 ... ... зертханалық центрифуга (Паспорт ШХ2.779.040 ПС) қолданылды. Сонымен қатар ИҚ-спектрометр және УК сәулесі қолданылды.
2.2. Сапалық сараптама ... ... ... ... ... ... ... тұрақты салмаққа дейін кептірумен анықталатын, гигроскопиялық ылғалдылық пен ұщқыш заттар әсерінен салмақтың жоғалуын түсінеді [44].
... ала ... ... ... ... шкафта 100-150о С температурада тұрақты салмақ орнағанша бірнеше қайтара кептіріп ұстайды. Ылғалдылықты (%) ... ... ... ... = (a - b) * 100 / а ... а - ... салмағы, г.
b - кептірілгеннен кейінгі шикізат салмағы, г.
2.2.2 Күлділікті анықтау
1г шикізатты ... ... ... - ала ... ... фарфор тигельге салады.Тигельді ақырындапшикізат жанғанша төмен температурада қыздырады. Барлық ... ... ... ... ... ... ... тұрақты салмаққа дейін жоғары температурада күйдіреді. Күйдіріп болғаннан кейін тигельді эксикаторға салып, суығанын күтіп, өлшейді. Күлдің шығымын (2) ... ... ... = MK * 100 * 100 / М1 * (100 - W) (2)
Мұндағы, MK -күлдің салмағы, ... - ... ... ... - шикізат ылғалдылығы, %;
2.2.3 Элементтік құрамды анықтау
Шикізаттың дәл өлшемін қара түс ... баяу ... ... ... тигельді температурасы 400о С-ге дейін жететін муфель пешіне орналастырады, қалдық біртекті сұр түске ... ... ... соң ... ... 5 мл ... (1:1) қыздыра отырып ерітеді. Нәтижені 10-15 мл 1Н HCl немесе 1Н ... ... мл ... ... ... ... ... дейін сол қышқылмен келтіреді.
2.2.4 Экстрактивті заттарды анықтау
Сыйымдылығы 50 мл колбаға салынған 1 г ұнтақталған шикізатқа 20 мл 50 % сулы ... ... ... ... өлшеп, 1 сағ қалдырады. Содан соң колбаны кері тоңазытқышқа жалғап, 1 сағ әлсіз қыздырады. Суытқаннан кейін ... сол ... ... ... ... салмақты қолданған еріткішпен толтырады. Колбаның құрамын жақсылап араластырып, қағаз фильтр арқылы 50 мл ... ... ... ... 15 мл ... алдын ала өлшенген фарфор табақшаға құйып, сулы моншада құрғағанша буландырады. Табақшаны 100-105о С температурада тұрақты салмаққа дейін ... ... ... есептелген пайыздық экстрактивті заттарды (3) формула бойынша ... = М * 200 * 100 / М1 * (100 - W) ... М - ... ... ... ... - шикізат салмағы, г;
W - шикізат ылғалдылығы, %;
2.3 ... ... ... ... ... Май қышқылдарының сандық анализі
Үлгінің 1 көлемін 20 көлем хлороформ мен метанол (2:1) ... 5 ... бойы ... ... ... қағаз фильтрден өткізіп, алынған таза экстрактты колбаға құйып, роторлы буландырғышта 30-400С температурада кептіреді.Колбаға 10 мл метанол және 2-3 тамшы хлорлы ... ... 60-700С ... ... 30 ... метилдейді. Содан метанолды роторном буландырғышта буландырып, ал үлгіні 5 мл гексанмен экстрагирлеп газды ... ... ... ... - ... ... ... - 230[0]С.
Пеш температурасы - 188[0]С, анализ уақыты - 1 сағ.
Колонки құрамы: ... (20%) на ... - ... - ... А және Е витаминдерінің концентрациясын флюреометриялық әдіспен анықтау.
0,2 мл(гр) шикізатқа 1 мл бидистилденген су қосып 30 сек араластырады. Содан соң оған 1мл этил ... (96%) ... тағы 30 сек ... Бұл ... тағы 5 мл ... ... жалғастырады. Одан пробаны центрифугалайды 10мин 1500об/мин жылдамдықпен. Спектрометирияға анық бөлінген гексан қабатын (3мл)алады; ол 2 сағат бойы аузы бітелген пробиркада, ... ... ... алады.
Осыған параллель тәжірибені стандартты и контролды (холостые) пробаларға да жүргізеді. В стандартты пробада шикізат орнына 0,2 мл стандартты ерітінділер (этанолдағы ... и ... ... ... - ... (спектрофлюориметр , Япония): токоферолдікі толқын ұзындығы 292 нм и флюорисценция 310нм; ретинол-при 335 430 ... ... мына ... ... (4)
мұндағы: Фобр и Фст - тәжірибелік үлгі мен стандарт үлгінің ... ... Сст - ... ... ... концентрация.
2.3.3 Аминқышқылдарын сандық сараптау
1 г байланысқан немесе бос аминоқышқылдарды анықтау үшін оны 24 сағат бойы 1050С температурада 6Н тұз ... ... ... ... ... гидролиздейді. Алынған гидролизатты 1атм. қысымда 40-500С темп-да роторлы буландырғышта құрғағанша 3 рет ... ... ... ... 5мл ... ... ерітеді. Центрифугалап (1500айн/мин) болғаннан соң тұнба бетіндегі сұйықтықты 5 минут бойы йоналмастырғыш шайырмен ... 50, Н-8 200-400 меш ... ... 1 тамшы/с жылдамдығымен өткізеді. Осы шайырдан кейін 1-2мл демонизерленген су мен 2мл 0,5Н сірке қышқылы жуылады; содан соң шайыр РН ... ... ... ... ... ... ... элюирлеу үшін 3мл 6Н аммоний гидроксиді ерітіндісін 2тамшы/с жылдамдығымен жүргізеді. Элюат дөңгелек түпті колбаға колонканы РН бейтарап болғанша ... ... ... ... ... ... Содан соң колбаларды 1атм. Қысымда 40-500С температурада құрғағанша кептіреді. Осы колбаға 1 тамшы жаңа дайындалған 1,5 ... ... ... 1 ... ... мен 1-2мл ... тұз қышқылын қосып 20 минут бойы 1100С темп-да қыздырып қайтадан колбадан роторлы ... ... ... сатыда колбаға 1мл жаңа дайындалған ацелирлейтін реагент (1 ... ... ... 2 ... ... 5 көлем ацетон) қосып, 1,5-2 минут бойы 600С ... ... ... соң ... ... роторлы буландырғыш аппаратта құрғағанша буландырып, колбаға 2 мл ... мен 1 мл ... НСl ... ... ... 2 сұйық қабат пайда болғанша жақсылап араластырады, жоғарғы қабатындағы сұйықтықты (этидацетат) ГХ анализі үшін алады. ГХ газды-сұйық ... ... ... ... шарттары:
* Жалынды-йонизацияланған детектор темп-сы 3000С
* Буландырғыш температурасы 2500С
* ... ... ... 1100С
* Колонканың кейінгі темп-сы 2500С
* Колонканың программаланған температура жылдамдығы 1100С-тан бастап 1850С-60С дейін минутына, 1850С-дан ... ... ... ... ... ... ... барлық амин қышқылдар шыққанға дейін сақталу қажет. Амин қышқылдарын бөлу үшін тат баспайтын колонкалар ... ... ... корбоваксы 20м 0,31% полярлы қоспамен толтырылған, 5СР 0,28% силарамен және хромосорбтаWA-W-120-140 меш 0,06 лексанмен толтырылады.
Хроматограммалық сынақ жүргізу ALTEX ... ... ... ... С витаминін Фаршера - Эйбота әдісімен анықтау.
0,3г(0,3мл)-дан кіші емес центрифуга пробиркасына шикізат ... ... ... ... натрий ұнтағымен жағылған.3000 айн/мин жылдамдықпен 30 ... ... ... ... ... тура сондай көлемде бидистилденген су және екі есе жаңа дайындалған метафосфор қышқылының 5%-ті ерітіндісін қосамыз. Ақуыз ... ... 10 ... 3000 ... ... ... Тұнба бетіндегі сұйықтықты (0,1-0,5 мл) фарфорлы титрационды кюветаға кұйып (2 параллельді проба) 0,001н - ... ... ... ... ... ... ... сыйымдылығы 0,1 мл микропипеткамен.
Сонымен қатар5% метафосфор қышқылы менбидистиллденген су (1:1) ... ... ... ... ... ... Т Х 0,088 Х 4 Х 1000,5(5)
Мұндағы Х-үлгідегі С витаминінің мөлшері мг,
а-2,6 дихлорфенолиндофенолдың натрий тұзының титрлеуге кеткен мөлшері ... ... ... ... стандартты ерітіндіні титрлеуге кеткен мөлшері мөлшері, мл.
Т-2,6 дихлорфенолиндофенола натрий ... ... ... ... нәтижелерді таразылық бірлікке аудару үшін қолданылған коэффицент (1 мл 0,001н 2,6 ... ... тұзы 0,088 мг ... қышқылына сәйкес келеді).
4-үлгіні сұйылту.
100-алынған нәтижелерді %-дық мәнге өрнектеу үшін қажетті коэффицент
0,5-үлгінің ... ... ... ... ... 100 мл колбаға салынған шамамен 5 г (нақты ... ... ... 50 мл таза суды қосып, кері тоңазытқышқа жалғап, 1 сағат аралығында араластыра ... сулы ... ... ... ... ... экстракцияны екі қайтара сол жағдайларда 30 мин аралығында өткізеді. Сулы бөліктерді біріктіріп, сыйымдылығы 250 мл ... ... ... 3 ... фильтрлейді. Фильтрді таза сумен жуып, ерітінді көлемін таза сумен белгіге дейін жеткізеді.
Алынған ерітіндінің 25 мл-ін центрифуга пробиркасына құйып, 75 мл 95 % этил ... сулы ... 60о С ... 5 мин ... 30 минуттан кейінерітіндіні 5000 айн / мин айналыс жиілігімен 30 мин бойы центрифугирлейді. Тұнбаүстіндегі сұйықтықты вакуум ... ... ... ПОР 16 шыны ... ... ... Содан кейін тұнбаны сол фильтрге орналастырып, 15 мл 95 ... ... ... мен ... ... дейінкептіреді.
Абсолюттіқұрғақ шикізатқа есептелген пайыздық полиқанттардың санын (6) формула бойынша анықтайды:
Х = (m2 - m1) * 250 * 100 * 100 / m * 25 * (100 - W) ... m1 - ... ... ... - ... бар ... салмағы, г;
m - шикізат салмағы, г
W - ... ... %;
3 ... ... ЖӘНЕ ... ... ... сапалылығын анықтау
Зерттеу нысаны -Bryudeiтекті, Grimmia ovalis (Hedw.) ... ... ... Әдеби шолу нәтижелері бұл нысандардың химиялық жағынан толық зерттелмеген екендігін көрсетті. Сондықтан да ... ... ... ... - бұл ... ... ... болды [45].
Өсімдік шикізатының құрамындағы ылғалдылық пен экстрактивті заттардың мөлшері оның сапалығын ... ... ... ... ... [46].
Шикізат ылғалдылығы деп, шикізатты тұрақты салмағына дейін кептіру барысында анықталатын, ... ... пен ... ... ... туындайтын салмақтың жоғалуын түсінеді.
Күлділігі 41, 0639% көп екенін ... ... ... ... (Grimmia ovalis (Hedw.) ... және жалпы күл нәтижелері.
Өсімдік
Абсолютті құрғақ шикізатқа есептегендегі %-дық үлесі
Ылғалдылық ... ... ovalis (Hedw.) Lindb. ... ... өте көп екендігін биогенді элементтердің (макро-, микро-) жиналуымен түсіндіруге болады. Сондықтан да жалпы күл құрамындағы элементтер атомды-адсорбциялық спектроскопия әдісімен анықталды.
Шикізаттың ... ... ... ... әдісімен зерттеу барысында зерттеуге алынған мүкте 11 элемент анықталды (7-Кесте ) [47].
7-Кесте Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb. мүгінің құрамындағы микро- және ... ... ... және ... ... ...
2,50
Натрий
0,10
Магний
0,13
Мырыш
1,95
Қорғасын
0,001
1
2
Кадмий
0,00009
Марганец
0,0086
Темір
0,026
Кобальт
0,0001
Мыс
0,005
Никель
0,00079
Кестедегі мәліметтер бойынша мүк құрамында ең көп сандық үлес құрайтындар K, Na, Fe, Mg, Mn ... ал ең аз ... ... Cd, Ni, Pb, Cu ... ... ... Улы ... мөлшері зиянсыз деп белгіленген концентрациялардан аспайды, яғни бұл-аймақтардың ауыр металдармен ластанбағанның айқын белгісі болып табылады. ... ... ... мүк ... элементтері К >Zn>Mg>Na>Fe> Pb >Cu>Mn>Ni> Cd қатарында кемиді деп болжауға болады.
Қорғасын, сынап, ... БҰҰ (ООН) ... ... ... ... ... ... негізгі ластаушы заттарының қатарына кіреді [48,49].
Мырыш өсімдік тіршілігінде маңызды орын алады, сондықтан да оның мол ... аз ... ... ... ... ... ... көптеген өсімдіктер өсуін баяулатады немесе тоқтатады. Зерттеуге алынған өсімдік құрамында мырыш мөлшерінің сәйкестендірілген 0.42% ... ... ... ... ... құрамында Zn мөлшері орташа алғанда 10, құрғақ өсімдікте 15 - 70 мг/кг, ал топырақта бұл элемент мөлшері 65 ... ... [50]. ... ... ... әрі ... ... болып табылады, сондықтан да биота үшін аса қауіпті. Өсімдікке ене ол олардың өлімін тудырып, биотаның биотүрлілігін төмендетеді. Сондықтан да ... ... бұл ... ... аз болғаны дұрыс.
Макро- және микроэлементтердің мөлшерін келесі диаграммадан көруге болады.
3-сурет. Макро- және микроэлементтер ... ... ... ... ... ... ... 3 еріткіште анықталды: этил спирті (30%), этил спирті (50%) және су. Нәтижелері 8-кестеде берілген.
8-кесте. Экстрактивті заттардың 3 ... ... ... ... заттардың мөлшері,%
1
Этил спирті (30%)
23,1
2
Этил спирті (50%)
19,6
3
Су
21,7
Кестеде берілген мәндерден 30% сулы-спиртпен алынған экстракттың құрамындағы экстрактивті заттардың мөлшері су мен 50% ... ... ... ... ... артық екенін байқаймыз.
3.2 Шикізат құрамындағы биологиялық белсенді заттарды анализдеу
Әдеби шолу нәтижелері бұл нысандардың химиялық жағынан толық зерттелмеген екендігін ... ... да біз ... ... айқындағыштар (толуидин- көк, 0.1-1.0 % нингидрин және т.б.) көмегімен ББЗ-дың негізгі топтарына ... ... ... ... Grimmia Ovalis мүгінің фитохимиялық талдауы
Реак-тивтер
Еріткіштер
Зерттелген табиғи БАЗ-тардың топтары
су
30% спирт
50%спирт
1
2
3
4
5
0.1-1 % нингид-рин
+
+
+
Аминқышқылдар, аминқанттар (қызғылт, күлгін көк, көк, күлгін, сары)
о-Толуи-дин
+
+
+
Бос ... ие ... ... (буы)
+
+
+
Қанықпаған қышқылдар (қоңыр)
Мұндағы, - теріс нәтиже;
- оң нәтиже.
Шикізаттан ББЗ идентификациялау үшін ... 30% ... 50% этил ... ... ... ... Нәтижесінде 30% спиртпен бөлінген ББЗ мөлшері көбірек.
Grimmia ovalis (Hedw.) Lindb. ... ... ... бөлу үшін ... ... және ... ... зерттеулер жүргізілді. Тәжірибенің орындалу барысы 4- суретте көрсетілген.
шикізат
30% этил спирті
Сулы-этил экстракт
Құрғақ экстракт
концентрлеу ... ... ... ... ... ... белсенді заттарды бөлу сызба-нұсқасы
3 экстракттан 4 белсенді кешен бөлініп алынды. Хлороформ экстрактынан - май қышқылы, этилацететтан - А және Е ... сулы ... - амин ... С ... және көмірсу.
3.2.1 Хлороформды экстракт құрамындағы заттарды сараптау
3.2.1.1 Май қышқылының сандық талдауы
Берілген әдістеме бойынша қаныққан және қанықпаған ... май ... ... ... ... әдісімен приборы көмегімен жүргізілді[50,51]. Қаныққан және қанықпаған жоғарғы май қышқыл компоненттерінің ... осы ... май ... ... ... стандартты ерітіндісіне қатысты ұстау уақыты бойынша жүргізілді. Анализденетін қоспаның сандық анықталуы ... ... ... ... ... ... Ол ... көрсетілген.
4-сурет. ГСХ нәтижесінде алынған май қышқылдарының сараптау нәтижесі
10-кесте. Мүктегі май ... және ... ... ... ... қышқылы
%
С14:0
0,3
С18:0
2,4
С15:0
1,2
С18:1
75,1
С16:0
5,1
С18:2
14,6
С16:1
1,1
С18:3
0,2
Кестеде берілген мәндерден зерттелген шикізат құрамында 8 май қышқылы анықталғанын көреміз. Олардың айырмашылығы қаныққан май қышқылдары мен қанықпаған май ... жеке ... ... ... ... ... май ... пальмитин (С16:0), стеарин (С18:0) қышқылдары, ал қанықпаған жоғары карбон қышқылдарынан - олеин(С18:1) және линол (С18:2) ... ... ... ... Ovalis ... құрамында олеин (С18:1) қышқылының пайыздық мөлшері басқа қышқылдардан әлдеқайда артық, ал линолен (С18:3) қышқылының мөлшері ең төмен ... ... ... Май қышқылдарының сандық мөлшері.
3.2.2 Этилацетатты экстракт құрамындағы заттарды сараптау
3.2.2.1 А және Е ... ... ...
А және Е ... бір ... ... анықталды (спектрофлюориметр , Япония): токоферолды қозу толқыны 292 нм и флюорисценциясы 310нм; ал ретинол- сәйкесінше 335 және 430 нм ... ... ... [51]. ... ... келтірілген 11- кестеде өрнектелген.
11-кесте. А және Е витаминдерінің нәтижелері
Шикізат атауы
Е витамині
Авитамині
Grimmia ovalis мүгі
18,1мг/100гр
0,2мг/100гр
Берілген кестеден Токоферолдың мөлшері ең көп ... ... ... Ал ... ... өте аз. ... Сулы қалдық құрамындағы заттарды сараптау
3.2.3.1 Амин қышқылдарының сандық анықталуы.
Амин ... ... үшін ЖЭСХ ... ... Бұл ... ... аминқышқыл анализаторында белгілі әдістеме бойынша өтті. Стандартты ерітіндіні ұстау уақытына байланысты сапалық және сандық сараптау ... ... ... пен 11- ... ... ... ... құрамындағы амин қышқылдарын анықтайтын GC/MS құрылғысы.
7-сурет. Мүк ... ... ЖЭСХ ... ... амин қышқылдардың сандық мөлшері.
12-кесте. Аминқышқылдарының мөлшері
Амин қышқылдары
мг/100гр
Амин қышқылдары
мг/100гр
Аланин
687
Цистин
32
Глицин
280
Оксипролин
1
Валин
202
Фенилаланин
184
Лейцин
483
Глютамат
2411
Изолейцин
355
Орнитин
1
Треонин
158
Тирозин
206
Серин
506
Гистидин
75
Пролин
602
Арганин
204
Метионин
65
Лизин
122
Аспаратат
922
триптофан
114
Кестеде берілген мәндері мүктің жер үсті ... ... ... ... ... ... ... анықталған амин қышқылдарының саны 20. Олардың бір-бірінен айырмашылығы мүк құрамындағы ... ... анық ... Оның ... ... ... глютамин, аланин, пролин қышқылдары болып шықты. Ал мөлшері жағынан ең азы - ... мен ... ... ... Мүк өсімдігіндегі амин қышқылдарының мөлшері
3.2.3.2 С витаминін сандық анықталуы
С витамин жеке түрде Фаршер-Айбот әдісі арқылы анықталды [52]. ... ... ... өрнектелген.
13-кесте. Анықталған витаминдердің 100г шикізаттағы мөлшері
Шикізат атауы
С витамині
Grimmia ovalis мүгі
2,4мг/100гр
Органикалық заттар, табиғи қосылыстар және полимерлер ... мен ... ... ... мүк ... ... ... рет анықталуда және де С витаминін анықтаудағы Фаршер-Айбот әдісі алғаш рет қолданылуда.
3.3Көмірсулардың талдауы
Әдеби шолу нәтижелеріне сәйкес ... ... ... көп ... полиқанттар бар екендігі белгілі. Сондықтан да біз зерттелген өсімдік шикізатынан олардың сандық мөлшерін анықтадық. ... ... ... ... атауы
Алынған шикізат массасы г
Шығын %
Grimmia Ovalis
3
0,36
Нәтижесінде (14-кесте) көмірсулардың мөлшері 0,36%екендігі анықталды.
3.3.1 Grimmia Ovalis ... ... ... ... шикізатының құрамындағы полиқанттарды анықтау кезінде олардың көп мөлшерде екені анықталды. Сондықтан да ... ... алу үшін ... көп мөлшерде алып,сумен экстракцияны жүргіздік. Ол үшін Grimmia Ovalis -тан 100 г алып, оған 1200 мл ... су ... кері ... 12 сағат бойы экстракция жүргіздік. Нәтижесінде алынған экстрактыны фильтрлеп алып, тұндыруға қойдық. Кейін концентрленген ерітіндіге 96%-ды этил ... ... ... ... полиқанттың 15 мл-ін центрифугалық сынауыққа құйып, 5000 айн/мин айналу ... 15-20 мин ... ... ... 2). Түзілген тұнбаны сұйықтықтан бөлек алыпотырдық. Нәтижесінде қою-қоңыр түсті полиқант алынды. Суда аз ... ... ... ... қатар салқын негізде де ериді. Шығымы 1% құрайды. Полиқанттың судағы ... ... [αD] =+ ... 2- ... ... ... ... ыстық сумен
экстракциясы, 12 сағат.
Сулы - экстракт
Фильтрлеу
Фильтрат
Шрот
Вакуум астында концентрлеу
Концентрат
96%-этил спиртімен тұндыру
ББК ... 5 ... ... ... ... ... сулы - ... бөлінді
0.2% HCl-мен гидролиз,
10 сағат.
Глюкоза
Галактоза
Арабиноза
2-сызбанұсқа. Grimmia Ovalis ... ББК алу ... ... мен ... ... ... құрамындағы көмірсулар қоспасын анық білу үшін, заттан сынама алып, оған ... ... 5 ... ... ... қышқылдық гидролиз жүргіздік. Гидролиз ұзақтығы 24 сағ болды. Әр бір сағат сайын ... ... ... ... ... жылдамдығын салыстыратын болсақ, үш есе жылдам, ал галактозидтер бес есе ... ... ... нәтижесінде алынған гидролизатты стандартты үлгілермен ҚХ әдісі, о-толуидин айқындағышы арқылы ... ... 3 ... ... ... моноқанты бөлінді.
9-сурет. Алғашқы 3 ... ... ... ... ... ... үшін ... қышқылдық гидролизіне сүйенеді. Бұл жағдайда алынған молекуланың біршама үлкен бөліктері ... тез ... және ... жеке ... ... ... ... береді. Хроматограмма нәтижесінен алғашқы 3 сағатта ыдыраған тек арабиноза екені көрінеді.
10-сурет. ... 3 ... ... ... ... 3 сағат аралығында біздің идентификацияланатын көмірсуымыз анық айқындағанын көреміз. Мүк ... сулы ... ... ... ... (БСС және НАс ... ... айқындағыштарды (УК жарығы, о толуидин) қолдана отырып көмірсуларды анықтайды. Зеттелетінмүк өсімдігінде ... ... ... ... ... ... ... БСС жүйесінде арнайы айқындағыш о-толуидин реактивімен идентификациялайды. Мүк өсімдігінің сулы қалдығынан салыстыру үлгілері қатысында ... ... ... ... анализінің нәтижесі 14-кестеде келтірілген.
15-кесте. Көмірсулардың салыстырмалы Rf мәндері және анықтау түстері
* Заттар
* Rf
* Түстері
Арабиноза
0,246
Қызыл күлгін
Глюкоза
0,253
Жасыл
Рамноза
0,8
Қоңыр
Фруктоза
0,253
Сары
Ксилоза
0,346
Күлгін
1
2
3
Галактоза
0,307
Жасыл
Мальтоза
0,116
Қоңыр жасыл
Лактоза
0,130
Топырақ ... ... ... ... ... мүк ... сулы ... біржүйелі қағазды хроматографияда салыстыру үлгілерімен түстері және Rfмәндері сәйкес келетін бос күйінде моносахарид арабиноза анықталды. Арабиноза құрылысы:
ҚОРЫТЫНДЫ
Қарастырылып ... ... ... алға қойылған міндеттер мен тапсырмалар орындалды. Жүргізілген нәтижелерінен шыққан қорытыдылар:
* Іле Алатау өңіріндегі Grimmia ... ... мүк ... ... белсенді заттар алудың жаңа көзі табылды.Шикізаттың ылғалдылығы, күлділігі, сапалық көрсеткіштері ҚР-ның ... ... ... сай келетіні анықталды және жер үсті бөлігінің микро- және макроэлементтер құрамын ... ... ... ... ... К ... құрамының басымдылық көрсетті.
* Grimmia Ovalis-тің жер беті бөлігінен фитопрепараттар алу процесінің негізгі параметрлері өңделді.
* ГЖХ әдісімен май ... мен амин ... ... ... ... А және Е ... Фаршер-Эйбот әдісімен С витаминінің концентрациясы, қышқылдық гидролиз әдісімен ... - ... ... ... ... ... анықталып, полиқанттарды алудың технологиялық сызба-нұсқасы жасалды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* Л. И.Савич - Любицкая,З. Н. Смирнова ... ... мхов ... Л., 1968; ... листостебельных мхов СССР. Верхоплодные мхи, Л., 1970
* У.К. Маматкулов К использованию мхов в качестве сорбентов тяжелых металлов // В кн.: ... ... ... ... Таллин. 1978. С. 118-120.
* А.А. Семенов, В.Г. Карцев Основы химии природных ... том1: ... ... ... Н.А. ... К флоре листостебельных мхов Южного Урала часть 2. Анализ флоры листостебельных мхов ... ... ... ... научного центра 2006, вып. 2 (32), 83-88.
* Л. И.Савич - ... Н. ... ... сфагновых мхов СССР, Л., 1968; Определитель листостебельных мхов СССР. Верхоплодные мхи, Л., ... Keyte I., Wild E., Dent J., and Jones K.C. ... the Foliar Uptake and ... ... of ... by Moss (HypnumCupressiforme) Using Two-Photon Excitation Microscopy with Autofluorescence // Environ. Sci. Technol. 2009,43, 5755 - ... ... ... ... metal ... a review of the use of mosses as ... //Environmental Monitoring and Assessment 2001, 71, 13 - 50.
* P.Gramatica, ... E.Papa, R.j A. Jones, D. ... and ... Analysis of Mosses and Soils for ... Heavy Metal ... in Sicily: A ... and Spatial Analytical Approach //ESPR - Environ. Sci. & Pollut. Res. 2006, 13 (1), 28 - ... ... У. К., ... И. О., ... С. Г., ... Средней Азии и Казахстана, алматы: Институт ботаники и фитоинтродукции МН-АН РК, 1998-232с, 3-16б
* Рыскалиева А.Б., ... Ж.А., ... С.Г., ... Н. А. ... ... ... ... көздері // инновация>> ұраны атты студенттер мен жас ғалымдардың ... ... 2010, 61
* А.А. ... С.А. Коннова, О.А. Фучеджи, Е.И. Тихомирова. Влияние полисахаридов Potamogetonperfoliatus (Potamogetonaceae) на активность факторов естественной ... ... invitro // ... ... 2010. вып. 1. C. ... Р.К. ... Д.А. Рахимов, А.А. Вахабов. Водорастворимый полисахарид Cardariarepens и его биологическая активность. // Химия природ. соединений. 2002. №1. C. ... ... М.В. ... Р.Р. Ахмеджанов, Н.В. Келус Обоснование перспективы комплексного применения сфагнового мха в ... ... // ... ... в ... ... ... растительного происхождения: Материалы всероссийской науч.-практич. конф., посв. 100-летию со дня рождения проф. Л. Н. Березнеговской. - ... 2006. С.89 - ... Seo C., Choi Y-H., Sohn J.H., Ahn J.S., Yim J.H., Lee H.K., Oh H. ... F and G: Protein tyrosine ... 1B ... ... from the ... moss Polytrichastrum alpinum // Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters 2008, 18, 772-775.
* С.Залманова. Водные мхи в ... ... // ... №47. 2010.
* Fernández J.A., Carballeira A. Evaluation of Contamination, by DifferentElements, in ... Mosses// Arch. Environ. Contam. Toxicol. 2001, 40, 461 - ... Borel C., Welti D.H., ... and ... M. ... AN ... AND 15-LIPOXYGENASE INHIBITOR FROM THE MOSS DiCRANUM SCOPARZUM // J. Nat. Prod. 1993, 56 (7), ... ... Қ., ... ... ... , 1993, ... Дүйсебаев Қ. Ә., Органикалық химия, дәріс пен СӨЖ материалдары, Алматы 2011, 211-225б
* В. В. ... ... в ... ... ... ... 2011, 376б
* А. А. Семенов. Очерк химии природных соединений. ... 2000, ... З. С. ... Биохимия. Алматы, 2000, 898б
* Сайпіл У., Өмірзақова К. К., Заттар алмасуы, Алматы 2004, ... ... ... ... ... Vitamins for Dummies , 2005. -- 352 с. -- ISBN 0-7645-5179-5
* Industrialization of ... ... Foods // Keith ... ... Keith H. ... CRC Press, 2004, ISBN ... Burton, Graham W.; Ingold, Keith U.; Foster, David O.; Cheng, Shee C.; Webb, Ann; Hughes, Lise; Lusztyk, E (1988). ... of free ... and ... acetate as sources of vitamin E in rats and humans". Lipids23 (9): 834 - ... ... М. Д. ... ... -- 15-е изд. -- М.: Новая Волна, 2005. -- С. 633. -- 1200 с
* ... И. И., ... Л. М., в кн.: ... ... Минск, 1979, с. 18-57;
* Шатерников В. А., ... ... 1974, с. 125-50;
* ... Ж. ... С -- ... от ... или от болезней.Еженедельник 2000. -- 2008. -- Т. 415. -- № ... ... В. И., ... Л. П., ... М. И., Аминокислоты в медицине. К.: , 1982, 200б
* Гринштейн Дж., ВиницМ., Химия аминокислот и пептидов, пер. с ... [М.], 1965; ... Э., ... К., ... пер. с ... т. 1-2, М., 1967-69; ... М.И. [и др.], "Успехи химии", 1968, т. 37, в. 7, 1161-91б
* Камилов Х. М., Никонов Г. К. >, 1977, №1, ... ... В. Л, , ... , ... Леонтьева В. Г., Громова А. С., Луцкий В. И. И др. >, 1974, №2, ... Towers G.H.N., Tse A., Maass W.S. " ... 1966, 5,№ 4, ... З. ... ... - ... ... 1992. - 384бет.
* H.Becker Bryophytes a rich source of secondary metabolites // Bot. acta. 1989.102. №3. P. ... ... А.Б., ... Ж.А., ... С.Г., ... Н. А. Мүктер-жаңа биологиялық белсенді қосылыстардың көздері // инновация>> ұраны атты ... мен жас ... ... ... 2010, 61
* ... ... ... растений/ Под ред. М.Н. Запрометова. М.,1960, стр. 68-82.
* М.С.Ержанова, Г.Ш.Бурашева. арнайы курс лекцияларының конспектісіне методикалық құрал. 1-бөлім. Алматы, ... 1993ж. ... Witherup K.M., McLaughl J.L. ... of ... glutaric acid (HMG) as a hydroglycemic principle of Spanish Moss (Tillandsia Usneoides) // Journal ofNatural Producrs 1995, 58 (8), ... ... Р.Ч., ... С., ... З., 1984, №6, С.362-365.
* Определение витамина С в биологических ... по ... ... и ... А.А.Покровский, 1969, М., С.472-474.
* Музычкина Р.А., Корулькин Д.Ю., Абилов Ж.А. Качественный и количественный анализ основных групп БАВ в ... ... ... и ... - Алматы: Қазақ Университеті, 2004. - 116- 117 с.
* Ж.М. Жумаганбетова, С.Г. Нестерова, Tortula desertorum-ның химиялық құрамын ... // ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған атты студенттер мен жас ғалымдардың халықаралық конференциясы, 2011, 74.
* Ayres E., Wal R.W., ... M. and Bardgett R.D. Direct uptake of soil nitrogen by mosses // Biol. Lett. 2006, 2, ... Hall B.H., Louis V.L. ... and Total Mercury in Plant Litter ... in Upland Forests and Flooded ... // Environ. Sci. Technol. 2004, 38, 5010-5021.
* В.Б. Ильин Тяжелые металлы в системе почва-растение. Новосибирск, 1991. 151 ... Д.Г. ... С.Д. ... ... и ... М., 1979. с. 55
* Adams R. ... of aminoacids profiles biological samples by gas chromatography // J. ... 95. № 2 . ... ... М.И., ... Н.А. ... по газожидкостной хроматографии, 1977, Алма-Ата, 550с
Қосымшалар
ҚОСЫМША А
ҚОСЫМША Ә
ҚОСЫМША Б

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ЖШС «НҰР» жеке кәсiпорынының автоматтандырылған құжат алмасу жүйесiн жасау72 бет
«Арқалық батыр» жырының нұсқалары42 бет
Мұхтар Әуезовтың «Манас туралы» мақаласы28 бет
"ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары"14 бет
"Ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары."4 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзенмұнайгаз» ӨФ мысалында ақша қаражаттарын анализдеу53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь