Ақша - несие саяасатының теориялық негізі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. Ақша.несие саясатының мәні, мақсаттары және институционалдық
негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
2. Ақша.несие саяасатының теориялық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
3. Ақша.несие саясатының жүзеге асыру бағыты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
КІРІСПЕ

Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастарға өтуге байланысты елдің экономикасында, сондай-ақ тұтастай алғанда халық шаруашылығының барлық салаларында терең әрі ауқымды өзгерістер көрініс тапты. Яғни екі деңгейлі банк жүйесінің қалыптасуы және сыртқы экономикалық іс-әрекеттердің либерализациялануы көптеген ірі және шағын экспортерлар мен импортерлардың пайда болуына, сондай-ақ жекешелендірудің нәтижесінде коммерциялық шаруашылықтардың жеке объектілерімен қоса ірі өндірістік кәсіпорындар жеке меншікке иелігіне өтті.
Экономикадағы өзгерістердің оң нәтижелерімен қатар кері нәтижелері де болып отырды. Яғни ұлттық экономиканың құрылымдарындағы ірі диспропорциялар, шаруашылық байланыстардың тоқтауы, инфляция, “көлеңкелі экономика” масштабының өсуі т. б.
Қазіргі экономисттердің көпшілігі ақша - несие саясатын үкіметтің шамадан тыс үстеміне және дербес индивидумдардың шаруашылық дербестігінің азаюына тудырмайтын демократиялық қоғамдағы ұлттық экономиканы мемлекеттік реттеу құралы деп қарайды.
Ақша - несие саясатының ең ақырғы мақсаты бағалардың тұрақтылығын, толық жұмыс бастылықты және ВНП-ның нақты көлемінің өсуін қамтамасыз ету болып табылады.
Ақша - несие саясатының негізінде жалпы экономиканың хал-ахуалына ақшалардың және ақша - несие саясатының әсер ету процесін зерттейтін ақша теориясы жатады.
Монетарлық саясаттың бағыттары мен тактикалық мақсаттары ұлттық экономиканың күй-жағдайымен анықталады. Тәуелсіздік алуынан кейін Қазақстан Республикасы өзіне инфляциясы өсіп бара жатқан, құлдыраған экономиканы мұраға алды. Бұдан былай бұл процестер тек әрі қарай күшейді. Қазіргі кезде Ұлттық банктің жігерінің арқасында, сауатты ақша-несие саясатын жүргізуінің арқасында жағдай тұрақтандырылған болатын.
Біздің өмірімізге, Қазақстанның жаңа тарихына қарап біз ақша-несие саясатын зерттеудің өзектілігіне көзімізді жеткізе аламыз. Қазақстанның ақша-несие саясаты, табиғи америкалық, ағылшын немесе қандай болмасын басқа да монетарлық саясатын жүргізуші нарықтық экономикасы дамыған елдердегідей болуы мүмкін емес, демек бұл тақырып тағы ұзақ зерттеуді талап етеді. Ақша-несие саясатының теориясы жеткілікті толық өңделген, бірақ ол қазақстандық экономика реалияларына бейімделуге мұқтаж екені анық. Осы өзектілік себептен, біз осы тақырыпты таңдадық.
Бұл курстық жұмыстың негізгі мақсаты ақша-несие саясаты тақырыбын толық ашып көрсету болып табылады. Негізгі мақсаттарға сәйкес келесі міндеттерді ашып көрсету алға қойылған:
- ақша-несие саясатының теориялық ілімдерінің негізін қарастыру;
- ақша-несие саясатының мәнін, механизмдерін, элементтерін қарастыру;
- ақша-несие саясатын қолданғанда пайдаланатын құралдарды қарастыру;
- Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғаннан бері ақша-несие саясатын талдау;
- қазіргі уақыттағы ақша-несие саясатын жүзеге асырудағы негізгі прблемаларды қарастыру;
- Қазақстан Ұлттық Банкінің алға қойылған бағыттарын қарастыру;
Курстық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және әдебиеттер тізімінен тұрады. Кіріспеде дипломдық жұмыстың таңдалған тақырыптың көкейкестілігі негізделген, зерттеу процесінде шешуге қажетті мақсаттар мен міндеттер анықталған, жұмыстың құрылымдық мазмұны берілген.
Сонымен қатар заңдық, нормативтік базалар, оқу-әдістемелік құралдар, шетелдік және отандық экономист-ғалымдардың монографиялары, периодикалық баспаның материалдары, интернет-сайтының материалдары пайдаланылды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. “Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы” заңы, 30.03.95ж.
2. “Банк және банк қызметі туралы” заңы, 31.08.95ж.
3. Указ Президента РК об утверждений отчета НацБанка РК за 2005 год.
4. Постановление Правления Национального Банка РК № 518 от 8 декабря 2003 г.
5. Постановление Совета Директоров Национального Банка РК от 30.01.03г.№ 58.
6. Постановление Правительства Республики Казахстан от 26.12.05г. № 1370.
7. Постановление Правления Национального Банка РК 3 августа 2004 года № 300 «Об утверждении Правил о минимальных резервных требованиях».
8. Дж. Доллан, Колин Д.Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл, «Деньги. банковское дело и денежно-кредитная политика». Москва–Санкт-Петербург 1993г.
9. Ұлттық Банкінің жылдық есеп беруі (2004-2005 жылдар).
10. Б.К. Иришев «Денежно-кредитная политика: концепция и механизм» , Алматы, «Ғылым», 1990г.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................3
1. Ақша-несие саясатының мәні, мақсаттары және институционалдық
негізі
............................................................................
...........................................5
2. Ақша-несие ... ... ... ... ... ... асыру
бағыты.............................................20
Қорытынды...................................................................
.......................................25
Пайдаланылған ... ... ... ... өтуге байланысты елдің
экономикасында, сондай-ақ тұтастай алғанда ... ... ... ... әрі ауқымды өзгерістер көрініс тапты. Яғни екі деңгейлі
банк ... ... және ... ... ... ... ірі және шағын экспортерлар мен импортерлардың
пайда болуына, сондай-ақ ... ... ... жеке ... қоса ірі өндірістік кәсіпорындар жеке
меншікке иелігіне өтті.
Экономикадағы өзгерістердің оң нәтижелерімен қатар кері ... ... ... Яғни ... ... ... ірі
диспропорциялар, шаруашылық байланыстардың ... ... ... ... өсуі т. ... ... көпшілігі ақша - несие саясатын үкіметтің
шамадан тыс үстеміне және ... ... ... дербестігінің
азаюына тудырмайтын демократиялық қоғамдағы ұлттық экономиканы ... ... деп ... - ... ... ең ақырғы мақсаты бағалардың тұрақтылығын,
толық жұмыс бастылықты және ВНП-ның нақты көлемінің ... ... ... ... - несие саясатының негізінде жалпы экономиканың хал-ахуалына
ақшалардың және ақша - ... ... әсер ету ... ... ақша
теориясы жатады.
Монетарлық саясаттың бағыттары мен тактикалық мақсаттары ... ... ... ... ... кейін Қазақстан
Республикасы өзіне инфляциясы өсіп бара ... ... ... ... ... ... бұл процестер тек әрі қарай күшейді. ... ... ... ... арқасында, сауатты ақша-несие саясатын
жүргізуінің арқасында жағдай тұрақтандырылған болатын.
Біздің өмірімізге, Қазақстанның жаңа ... ... біз ... ... өзектілігіне көзімізді жеткізе аламыз. Қазақстанның
ақша-несие саясаты, табиғи америкалық, ағылшын немесе қандай болмасын басқа
да монетарлық ... ... ... ... дамыған елдердегідей
болуы мүмкін емес, демек бұл тақырып тағы ұзақ ... ... ... ... ... ... ... толық өңделген, бірақ ол қазақстандық
экономика реалияларына бейімделуге мұқтаж ... ... Осы ... біз осы ... ... курстық жұмыстың негізгі мақсаты ақша-несие саясаты тақырыбын
толық ашып көрсету болып ... ... ... ... ... ашып көрсету алға қойылған:
- ақша-несие саясатының теориялық ілімдерінің негізін қарастыру;
- ақша-несие саясатының мәнін, механизмдерін, элементтерін қарастыру;
- ақша-несие ... ... ... ... қарастыру;
- Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғаннан бері ақша-несие
саясатын талдау;
- қазіргі уақыттағы ... ... ... асырудағы негізгі
прблемаларды қарастыру;
- Қазақстан Ұлттық Банкінің алға қойылған бағыттарын қарастыру;
Курстық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, ... және ... ... ... ... ... ... тақырыптың
көкейкестілігі негізделген, зерттеу процесінде шешуге қажетті мақсаттар мен
міндеттер ... ... ... ... ... ... ... нормативтік базалар, оқу-әдістемелік құралдар,
шетелдік және отандық экономист-ғалымдардың монографиялары, периодикалық
баспаның материалдары, интернет-сайтының материалдары ... ... ... ... және ... ... саясаты салық, инвестициялық, құрылымдық және т.б. сияқты
кез келген ... ... ... ... бір ... ... Ақша-несие саясаты мәнінде монетарлы өкіметтердің ақша-несие
сферасындағы конъюктура және қайта даму процесін ... ... ... ... ... ... түсіну керек. Шаралар кешенінің мінез-
құлқы және мазмұны қоғамның экономикалық стратегиясымен және ... ... ... ... ... әрекеттілігі оның
мүмкіншіліктерімен шектеледі, осы шектерді анықтау экономикалық теорияның
аса күрделі мақсаты болып табылады.
Ақша-несие ... ... әсер ету ... ақша ... ... Ақша айналымы өз алдына қолма-қол және қолма-қол емес ... ... ... Ақша ... ... ... оның
құрылу принциптерін түбірінен ... Осы ... ... ... ... ақша массасы, ақша массасының агрегаттары, орталық банкі
ақшалары, несие мультипликаторы, ақша сұранысы және ... және ... жаңа ... негізінде жүзеге асады. Өз кезегінде түсінік
аппаратын жаңарту кейнсиандық және ... ақша ... ... ... ... әкеледі, өйткені бұл ... ... ... ақша ... ... құрылымды
заңы жатыр. Ақша айналымы заңы құн заңынан шығады. Демек айналымға ... ... ... тек қана тауар айналымының көлемі мен құрылымын
қарастыру жеткіліктісіз, мұнда табыстың мөлшері мен ... ... пен ... ... ... ... ... негіздеу, оның стратегиясы мен тактикасын анықтау
ең алдымен ... ... ... және оның ... ... ... етеді. Ақша-несие саясатының теориясы
бойынша жүйелі түрде екі ірі ... ... ... ... белгілі –
кейнсиандық және монетарлық мектептер. Егер де кейнсиандықтар ақша - несие
саясатын рольді бюджеттіктердің ... ... ... ... беретін болса, онда монетаристтер ақша-несие саясатын жоғары
бағалауды нақты ... ... ... ... ... ... – біріншілері саясаттың әрбір жеке ... ... ... айтса, екіншілері – барлық нәтижелер кешенінің
негізіндегі тиімділік туралы айтады.
Ақша-несие саясатының нәтижелі жұмыс жасауына институционалдық негіз
болып ... екі ... ... жүйе және ақша-несие сферасындағы
нарықтық жүйе.
Банкілік секторды қарастырғанда, монетарлық саясатты табысты ... жаңа ... ... ... деңгейдегі филиалдары мен
бөлімдерін жасау, экономикалық ... және ... ... ... ... ... ... экономикалық әдістермен
банкілердің мінез-құлқын реттеуді ... ... ... Екі ... ... ... ... сенімді кепіл пассивтер, клиентура, қорлардың пайдалы
орналастырылуы үшін ... ... ... ... ... ... (бірінші деңгей) бірыңғай ақша-несие саясатын жасап, ақша ... ... ... банкілерінің қызметін белгілі дүниежүзілік тәжірибедегі
әдістердің ... ... Ол ... ... айырысатын
қызметтерді көрсетумен шұғылданбайды, оның клиенттері тек қана ... ... ... ... иілгіш құрылым шектерінде жүйенің тұрақты
эволюциясының жүріп жатқаны ... ... ... әр түрлілігі мен аса көптігіне, олардың әр түрлі
елдерде ... ... ... екі ... ... болғаны
орталық банкіге экономикалық әдістердің жиынымен ... ... ... ... ... және қайта өңдеу процесіне ... ... ... ... ... ... бәсекенің болуы барлық
елдерде олардың нәтижелі жұмыс жасауының негізгі шарты деп ... ... ... институционалдық негіздеріне нарықтық
жүйе кіреді. Ақша-несие ... ... ... екі деңгейлік
банкілік жүйелердің нәтижелі ... ... ... ... ... ... ақша-несиелік реттеудің нарықтық үлгілерінің маңызды буыны
болып ... ... ... ... мезгілдерге сұранысы және ұсынысы
шоғырланады, монетарлық саясаттың өте маңызды айнымалысы – ... ... ... ... класификациялаудың негізінде ең алдымен
үш белгі жатады: келісім объектісі, уақыт арасындағы қатысушылардың ... ... ... ... қарап нарықтың екі тобын айырып
көрсетеді: несие және қаражаттық, олардың өз алдына ... бір ... Егер ... несие нарығында 24 сағаттан бір жыл ... ... ... ұзақ ... келісімдермен сипатталады.
Несие нарықтары банкаралық және ақшалай болып бөлінген. ... ... ... ... және ... ... ... нарыққа тек қана банкілердің қатысуға мүмкіндігі ... мен ... ... ... ... болатын ақша нарығы
болып табылады. Оған банкілерден ... ... ... мекемелер,
сақтандыру компаниялары және зейнетақылық қорлар ... ... ... ақша ... ... алу және сату ... алғашқы және екінші
қаржы ... ... ... ... ... ... жатады, ал екіншіге – қор биржа.
Ақша-несие саясаты экономикалық саясаттың тек бір элементі болып
келеді. ... оның ... ... ... ... ... ... стратегияның бір бөлімі болып келеді. Жүйенің бір
элементі болып ақша-несие ... тек қана ... ... ... жетуге
жағдай жасайды. Өз алдына ол қажетті нәтижелерге ... ... ... ... ... стратегиясын жасау екі кезеңді ұсынады: оның ең
маңызды ақырғы мақсатын анықтау; монетарлы өкіметтерге делегирленген аралық
мақсат пен өкілеттіктерді анықтау.
Мемлекеттік органдардың ... ... ... бір саясатты таңдап және
оны орындап жоғарғы тұрақтылыққа жету және сол тұрақтылықты ұзақ ... ... ... табылады. «Жалпы экономикалық тұрақтылық» ... ... ... ... айқын болуын
көрсетеді, атап айтқанда: өндірістің тұрақты өсуі, тұрақты бағалар, жұмысшы
күшінің ... ... ... және төлем балансының дұрыс сальдосы.
Ақша-несие саясатының мақсаттары оның стратегиясы болып көрсетіліп,
былай класифмкацияланады: іс-әрекет шегімен – ішкі және ... ... ...... және ... Ішкі және сыртқы, аралық және ақырғы
мақсаттардың шектелуі олардың абсолютті қарама-қарсы қойып ... ... ... ... ... ... бар
болғанын шамалайтын жалпы ақша-несие саясаты ғана болып отыр.
Ақырғы мақсаттар. Ақырғы мақсаттарды анықтағанда «сиқыршылық ... ... жиі ... оның ... ... көрсеткіштер
схемасында көрсетілген. Экономикалық саясаттың мәні осы ... ... ... ... ... бір мақсат бар, оны орындау орталық банкінің
жауапкершілігінде жүктеледі: күрес ұлттық валютаның ішкі және ... ... үшін ... Бұл ... ақша ... эмиссиялауында емес,
жинақтардың тұрақты артуына айрықша жағдай ... ... ... ... даму ... ... ... инфляцияның ақшасыз себептерімен күресе ... ... ... және ... ... экономикалық саясаттың басқа
құралдарымен жойылуға тиісті (табыстар саясатымен, ... ... және ... мақсаттар. Орталық банкілер аралық ретінде ақырғы мақсаттардың
орындалуына қолайлы мақсаттар анықтайды. ... ... ... ... ... ... Аралық мақсаттар (мысалы, ... мен ... ... ... ... арасында біршама байланыс
бар. Басқаша айтқанда, ақша-несие саясатының аралық мақсаттан ақырғыға
трансмиссия процесі ... және ... ... ... ... ... ... бар құралдарға байланысты мақсаттардың бірлігін ... ... ... ... ... мақсаттарды ресми жариялай отырып
орталық банк, ... ... ... ... ... ... ... ету күшті әсерін» іске асыра алады. Оған қоса, ... ... ... қарағанда аса жеңіл ... ... ... ... ... әсер ... банкі аралық мақсаттардың екеуінің біреуін ғана ... ие: ... ... ... ақша ... ... екі ... таңдайды. Бұл дегеніміз, ақша-несие саясатының ... ... екі ... ... ... ... ... көлемімен.
Экономикасы дамыған елдердің орталық банкілері экономикаға әсер етудің
белгілі бір әдістеріне ие. Оларға дәстүрлі түрде мыналар жатады: ... ... ... ... есептік және кепілдік саясатын
қосатын ұлттық несие ... ... ... ашық ... ... саясат. орталық банк ақша-несие ... ... ... ол ... жету үшін ... Сонымен қатар құралдардың белгілі бір құралдарын қолдануда
реттелетін экономика күй-жағдайы ғана емес, ... ... ... ... ... ... қатынастарындағы дәстүрлері үлкен роль ойнайды.
Кейбір елдерде ақша-несиелік реттеудің негізгі түрлері ... ... ... мен ... айтуға болады, онда орталық
банкілер ... ... ... қолданады. Англияның орталық
банкісінің жүргізетін ... ... ... ... және ... ... ... Банкісі ақша нарығына әсер етудің жаңа әдістерін қолданады.
Сондықтан да Англия ... ... ақша ... ... ... көрсету жеткілікті түрде қиын, өйткені олардың ... ... аса ... ... яғни ... ... ... немесе
лейбористтік өкіметтің ауысып отыруы жиі болып тұрады. ... ... ... ... құралдарды модернизациялау жолын ұстанып отыр.
Сөйте тұра неміс ... ... ... ... ... қолданады.
Ұзақ мерзімдік аспектіде орталық банк стратегиясының компромистік
вариантын таңдау туралы айтуға болады. Қазіргі кезде ... ... ... нарықтық механизмге үлкен маңызды бөліп отыр. Ұлттық
Банк үшін өтпелі экономика шарттарында ... және ... ... тәжірибесін қолдану аса тиімдірек келеді, яғни ақша-несие
саясатының құралдары ... ... ... ... ... танымайтын
әдістерді эксперименталды түрде пайдаланғанша қолда бар құралдарды ... ... және ... болып табылады.
Орталық банкінің концепциясын ... ... ... ... ... банкілердің стратегиясын класификациялаудың
негізгі принциптерінің бірі болып ... ... ақша ... ... ... немесе ұлттық ақша бірлігінің басқа бір тұрақты ... ... ... ... ... ... яғни ішкі ... көрсеткіштер. (1 кестені қараңыз)
Кесет-1. Валюталық курсты реттеудің ішкі және сыртқы көрсеткіштері.
|Ішкі көрсеткіштерге | ... ... ... ... | ... ... өсу ... ... ақша ... ... ... |
|реттеу ... ... ... Нуреев Р.М «Ақша,Банк және ақша несие |
|саясаты» ... ... ... ... ... ... банкісі жұмысының негізгі мақсаты ұлттық ақша
бірлігінің тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... сыртқы деп бөледі (ішкі дегенімізде инфляциясыз дамуды, ал сыртқыда –
неміс маркасының валюталық курсының тұрақтылығын ... М3 ... ол ... ... ... көлемін және резиденттердің ұлттық
несие институттарында сақтайтын келесі салымдардың түрін ... ... ... ... 4 ... ... салымдар, жәй жинақ салымдары.
Айта кететін бір жайт ақша ... ... ... және екінші
деңгейдегі банкілердің баланстарының шоттары консолидациясы негізінде
анықталады және келесі ... ... М0 ... ... ... яғни банк жүйесінен тыс
ақшалар);
2. М1 ... ... ... және ... ... және
банкілік емес заңды тұлғалардың аудармалы депозиттері);
3. М2 (айналыстағы қолма-қол ақшалар және теңгедегі ... ... емес ... ... ... депозиттері, теңгедегі басқа да
депозиттер және шетел валютасындағы ... және ... емес ... аудармалы депозиттері);
4. М3 (М2 агрегатының және басқа да шетел валютасындағы банкілік емес
заңды тұлғалардың аудармалы депозиттері сомасына ... ... ... ... ҚҰБ-нен тыс қолма-қол ақшаларын және
екінші деңгейдегі банкілердің аудармалы депозиттерін қосады.
Ақша массасын елдің жалпы экономикалық ... ... ... ақша ... ... ... ... (экспансиялық несие
саясаты) және оның ... ... ... ... ... ... ... деп айырады. Ұлттық ақша бірлігінің валюталық курсын
реттеу орталық банкінің ... ... ... ... ... ... экономикасы бар Европа елдері қолданады. Мысал ретінде
Австрия, Бельгия, Нидерландыны келтіруге болады. Австриялық Ұлттық банкісі
қайта қаржыландыру саясатының ... ... ... ... ... ... ... австриялық шиллинг неміс ... ... ... банкісі есептік ставканы Неміс федерал
банкісінің есептік ставкасымен бір ... ... одан ... ... керек. Автстриялық банкінің негізгі мақсаты валюталық саясатты
жүргізе отырып ... ... мен ... маркасының бағамдарының арасында
тұрақты пропорцияны сақтап отыру.
Орталық банкі ... ... ... сферасын реттеуге
көмектесетін құралдары болады. Бұл ... ... көп ... ... ... және оны орталық банкі белгілі бір экономикалық ... ... ... ... осылай бағалаудың критериясы
орталық банкінің ... ... ... ... іске ... ... ... құралдарына қойылған келесі талабы оның бөлек ... ... ... институттардың бәсеке қабілеттілігіне әсер етуінің
біркелкілігі болып табылады. Біріншіге сауда банкілерінің бір ... ... ... жатады. Мысалы, Германияда әр түрлі бөлек несие институттар
үшін міндетті резервтер бойынша әр түрлі ... қою; ... ... ... беру ... ... топ барлық несие институттерге
тиесілі шараларды қамтиды. Үлгі ретінде, орталық банкінің рестрикциялық
есептік саясатын ... ... ... аталған талаптар есепке ала отырып, орталық банкінің барлық
құралдарын бірнеше белгілердің негізінде сипаттауға ... ... ... дәстүрлісіз;
✓ Әкімшілік немесе нарықтық;
✓ Жалпы әсер ету немесе сұрыпталған бағыттылық;
✓ Тіке немесе жанама әсер ... ... ... орта ... ... ұзақ ... операциялар халықаралық қаржы нарығында жағдайлардың
өзгеруімен ... ... ... ... ... ... ... таңдауда
ерікті Англия банкісі үшін дәстүрлісіз реттеу шаралар әдеттегі жағдай болып
табылады.
Әкімшілікке директивалардың ... ... және ... ... ... жатады, сонымен қатар ұлттық банкіден шығатын және
несие институттарының іс-әрекеттеріне және ... ... шек ... ... ала ... жатады. Әкімшілік әдістер дамушы
экономикасы бар орталық банкілерге тән. Әкімшілік әдістердің ... ... ... ... функциясын жүзеге асырып отырады.
60-шы жылдарда барлық европалық ... ... ... ... ... ... ... кең қолданылған. Қазіргі кезде осы
шек қоюлар Германияда, Данияда және ... ғана ... ... ... ... сонымен қатар орталық банкіде несие
институттерінің минималды резервтерін ұстауы жатады.
Нарықтық сипатындағы ... ... ... ... ... ... ақша ... мен капитал нарығында белгілі бір ... ... әсер ... ... он жыл ... ... ... елдерде экономикалық реттеу
процесінде нарықтық әдістерді пайдалану ұмтылысы анық көрініп жүр. Көптеген
Европа елдерінде капиталлың ... ... ашық ... ... кең өріс алып ... Дәл ... 1991 жылы
Австрияда несие институттарының ірі ақша ... ... ... ... орталық банкілерге мәлімет беру жүйесі алынып тасталды.
Орталық банкінің экономикалық реттеуі тіке және ... әсер ... ... ... саясатты жүргізгенде ақша нарығындағы жағдайды
жанама реттеу жасалады, сонымен қатар бір ... ... ... ... әсер жасалады.
2. Ақша-несие саясатының теориялық негізі
Өндірісі дамыған елдердің экономиканы реттеу жүйесінде ... өте ... ... Бұл ... келе ... ... алғашқы формаларының бірі екені белгілі. Ақша-несие саясаты әр-
түрлі ... аса ... ... ... Тарих позициясынан
қарағанда, оның мүмкіндіктері 30-шы ... ... ... ... шығып жүрген еді, сол кезде оның ролі ... ... ... зерттегенде макроэкономикалық көрсеткіштер ақшаның
ауыспалы ... ... яғни ... ақша көлемінің өзгерісі
өндірісті, айырбасты, тұтынуды, жалпы сұранысты ... ... ... қарағанда: екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі инфляция өте
төмен пайыздық ... ... ... ... ... еді, ал ... ... оның дамуын тоқтататын белгілерін
анықтап берді. Ақша-несие ... ... оның ... ... ... алдымен теориялық принциптерін анықтауды және оның ішкі
механизмдерін ашуды талап ... ... ... ақша-несие саясатында
схемалық түрде екі ірі ... ... ...... және
монетарлық.
АҚШ-тың экономикалық ғылымында ең ірі танымал кейнсиандық лагерь болып
табылады, әсіресе П. Самуэльсон, Ф. Модильяни және Дж. ... ... ... ... ... ілімінің негізін қалайды. Оларпдың
«жалпы теориясының» негізгі ... - ... ... ... ... ... болатынын дәләлдеу, бұдан ... ... ... ... ... ... болып саналады. Сонымен
қоса бұл ілім өзінің бойына соңғыкейнсиандық ақша нейтрализмінің өркендерін
қамтыған еді.
Келесі концептуалдық бағыт 50-ші ... ... ... қалыптасқан еді. Оның жақтаушыларын алғашында сандық деп атайтын еді,
содан кейін нақты – «монетаристтер» деп атады, өйткені олар ... ... және ... түсіндіруде ақшаның рөліне
маңызды қарады. Бұл ... ... ... ... М. Фридмен болып
табылады.
Егер кейнсиандықтар ақша-несие саясатынның рөлін бюджет саясатының
немесе табыстарды бақылау саясатының пайдасына ... ... ... ... өзін ... ... ... келіспеушілігі тек мына
әдістемемен ғана пайда болған: біріншілері саясаттың тиімділігін ... ... ... ... ... ал екіншілері барлық нәтижелер
кешенінің негізінде болатынын айтады.
Фишер айналыста жүрген ақшаның көлемінің өзгеру ... ... ... ақшаның сандық теориясы дұрыс екенін дәлелдеуге ұмтылды.
Бірақ ол ... ... бұл ... нақты «өтпелі кезеңдерде» түзелетінін
түсіндіреді, оның ... ақша ... ... ... ... өндіріс және келісімдердің көлеміне, бағалардың жалпы
деңгейіне әсер етеді. ... ... оның ... ... ұзақ мерзімді экономикалық концепциясы, экономикалық циклдің
ақшалы теориясымен қамтамасыз етіледі.
Алдымен кейнсиандықтардың концепциясының өзінің ... ... ... ... ... ... ... мектептің зерттеушілерін
нағыз ілімді бұзды деп ... ... ... ілімнің
неокласикалық моделін бағалардың икемсіз жағдайында, әсіресе номиналды
жалақы немесе ... ... ... жеке ... ... ... ойланатындарға кейнсиандық бағыты өзге түсте көрсетіледі:
кейнсиандық экономика міндетті түрде монетаристті болса, онда ол ... ... ... ... ... ... тек ... болатынын нақты түрде
айтқан. Ақшаның маңыздылығын көрсету үшін ол ... ... ... ... яғни ... ... ... қамтылуы автоматты
түрде нақты жалақының өзгеруіне байланысты қамсыздандырылады. Кейнстің
схемасы бойынша керісінше: жалпы сұраныс ... ... оның ... ... ... жету үшін ... ... мүмкін. Ақша жалпы
сұраныстың айқындалуына жағдай жасап ... ... ие: ... ... немесе артықшылығы инфляцияның қайнар көзі
болуы мүмкін.
Дегенменде, қарыз капиталына деген ... пен ... ... ... Кәсіпорын иелері капиталдың шекті тиімділігі (немесе
қаржы салудың рентабельділік нормасы) пайыздық ставкаға тең ... ... ... ... Өз ... жалпы табыстың өсімі қаржы салудың өсімінен
шығып қысқа мерзімді болып табылады. Сондықтан, айналыстағы ақша массасын
өзгерте ... ... ... табыс өсімінің бәсеңделуіне немесе
тездетілуіне әсер ... ... ... ... ... келесі түрде бейнеленуі
мүмкін. Белгілі бір себептермен нақты сұраныс төмендеді ... ... ... ... біле ... олар ... болжамдарында өткен
кезге қарайды. Сөйтіп олардың болжамы қате ... олар ... аз ... да қоймада өнім көбейіп ... ... ... азайту үшін олар
өндірісті қысқартады. ... бұл ... ... ... ... ... ... да бағытталады, ал материал ... ... ... ... ... ... ... болып табылмайды.
Тепе-теңдіктің бұзылуы материал құндылығы нарығынан еңбек нарығына
өтеді. Өндіріс ... ... ... ... ... ... сақтау
үшін жұмыс бастылықты қысқартады. Кейін олар сұранысты ... ... ... ... ... ... ... жұмыстан
айырылмауы үшін номиналды жалақының ... ... ... ... мен ... төмендеуі материалды құндылықтар нарығындағы ұсыныс пен
сұраныс арасындағы тепе-теңдікті қалпына келтіру үшін жеткіліксіз ... ... ... пен ... ... ... табыстың
төмендеуіне әкеледі, нәтижесінде жалпы сұраныстың жаңадан төмендеуіне
әкеледі. Сөйтіп, ... ... ... ... ... жүріп
отырады.
Бірақта жалпы табыстың төмендеуі қарыз капиталына деген сұранысты
төмендетіп, пайыздық ... ... алып ... ... ... саясатын ұстанып бұл тенденцияны күшейтіп жіберуі
мүмкін. Егер де пайыздық ... ... ... үлкен
инвестицияларды салуға итермелесе, онда жалпы сұраныс ... де, ... ... ... ... ... ал бұл өз алдына ... ... ... ... пен ... ... әсерін тигізеді.
Бұл депрессияны түсіндіретін ой жүгіртулерге ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты коньюнктуралық
саясаттың белсенді инструменті болып табылады. Бірақта ... ... ... ... ... ғана ... ... ақша-несие саясатының тиімсіздігінің факторлерін анализдеуді
жалғастырды. Бұл факторлар екі шартқа бірігеді: ... ... ... ... ... немесе ақша массасы) басқаруға икемсіз
немесе жалпы сұраныс ақшалы ... ... ... түрде
елемейді.
Кейнсиандық анализдегі пайыздық ставка стратегиялық ақшалы айнымалысы
болып ... Ол ... ... мен ... ... пайда
болады.
Кейнстің айтуы бойынша, әрбір депозит салушының пайыздық ставка туралы
өзінің бір қалыпты немесе ... ойы ... және оны ... ... ... ... Егер нарықтық ставка болжағаннан әлдеқайда
жоғары болса, онда ол ... ... ... ал ... ... ... ... шотта ұстағанша акцияларды ... жөн деп ... және ... Егер де ... ... ... нақтылағанда, олар қолма-қол ақшалары мен акциялар
арасында ... ... еді. Дәл ... Дж. ... кейнсиандық ақша
сұранысының анализіне интерпретация жасады. Кейнс ьағалы қағаздар портфелін
диверсификациялауды болжамдардың нақты болмауы себебінен қарастырмаған ... ... ... ақша мен облигациялардың арасында таңдауға
толық жағдай жасаса да, ... ... ... ... ... болатын
еді, өйткені бір қалыпты пайыздық ставка туралы пікірлер әр түрлі болап
табылады.
Монетаристтер, керісінше ақша ... ... ... ... ... ол үшін олар ... ... кешенінің
мінез құлығын біріңғайлайтын кең модельдер құрастырды. Бұл ... ... мен ... ... ... ... бір ... ақша нарығында
анықтылады. Онда ақшаның ұсынысы орталық банкінің іс-қылығына тәуелді (ашық
нарығындағы ... ... алып ... және ... ... ... пайыздық ставканы есепке алу), сонымен қатар табысты макимум
алуға тырысатын коммерциялық ... ... және ... ... ... ... ... талап еткенге дейінгі
депозиттер, мерзімдік депозиттер) беретін ... ... ... және жалпы табыс сияқты айнымалылардың ақшаның ұсынысына әсері
банкілердің мінез-құлығын және ... ... ... ... ақша ... ... немесе азайтуға бағытталған
әрбір іс-қимылы салдарынан, кейбір авторлардың айтуы бойынша пайыздық
ставка өзгеруіне ... ... ... болмауы мүмкін. Дәл осылай
Л.Э. Гремли мен С.Б. Чейз үшін бұл - ... ... ... ... ... ... ... агенттердің мерзімдік
депозиттерін бағалы қағаздарға ... ашық ... ... ... Бұл ... ... талап еткенге дейінгі
депозиттерінің үлесі мерзімдік депозиттеріне қарағанда өседі де, ал ... да өсіп ... ... ... ең ... ... М. Фридменнің «Ақшаның
сандық теориясын зерттеу» деген ұжымдық еңбегінде ... ... ... жаңа ... ... ... көрді. Бұл мақала өз алдына фридмендік
ілімінің манифесті болып табылады: онда автор ақшаға ... пен ... екі ... ... ие монетаристті бейнелейді:
- ақшаға сұраныс айнымылылардың шағын көлемінің тұрақты функциясы
болып табылады;
- ақша ұсынысың ... ... ... ... ... ... аргументтерді қосады.
Фридмен бойынша, ақшаның сандық теориясы ақшаға ... ... ... ... ... ... ақшаға деген сұраныс экономикалық
агенттердің жиынтық капиталына және бұл капиталдың әр түрлі бөліктерінің
тиімділігіне ... ... ... ... ... таңдауы қолма-
қол ақшамен және ... ... ... ... ... ... ... кешенге тарайды. Бұдан айтатынымыз ... ... ... ... құн реакциясынан немесе олардың
сұранысының өзгеруіне осы әр ... ... ... ... ... қатынасындағы категорияларына сұраныстың өсуіне әкеліп соқтырады.
Проценттік ставка талдаудан алынбайды, бірақ та ол ... ... М. ... оны ... ... ... деңгейін) жиынтық табыспен
бағаланатын ақшаға деген сұраныс пен нақты кассалық ... ... ... ... ... үшін ... Фридменнің айтуы бойынша ақша
айналысы жылдамдығының қалдық ... ... үшін ... ... ... ... теориясы» деген мақаласында
жасаған кейнсиандық теорияның келбеті қандай да болсын ... ... Оның ... ... ... ... ... толығымен кейнсиандық
пайымда түсіндірілген, өйткені ұғындырушы айнымалы ретінде ол ағымдағы
табыс пен ... ... ... ... бұл ... ... ... ие. Шынымененде, Фридмен оның болашақ пайыздық ставка туралы бірдей
болжамдарменен анықталады деп есептейді. Сөйтіп ол ... ... ... ... ... ... ... кейнсиандық жорамалдарды
таратады. Екінші жорамал туралы айтсақ, онда оны И. ... ... ... ставка нақты ставка мен инфляцияның күтілетін пайызының үстіне
қойылуы мүмкін. Сөйтіп оның ... ... егер де ... ... номиналды тұрақты табыстың өсу деңгейлері арасындағы айырымына тең
болса, онда бұдан шығатыны ақшаға ... ... ... ... ... деңгейінің кемуші функциясы болып табылады.
Бұл жаңа функция ақша айналысы жылдамдығының циклдық ... ... ... ... яғни ... деген сұраныстың шектеліп
ұлғайюында немесе керісінше депрессия кезінде тұрақты ... ... ... Бірақ ол инфляцияның ұзақ мерзімді ... ... және ... ... мен ... сұраныс өзгерісі арасында
қозғалтқыш күш ролінде бола алмайтын ... ... ... ... ... ... ... сұраныстың монетаристтік анализінен ақша массасы мен игілікке
сұраныс өзгерісі арасында тікелей байланыс шығады, ал ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады. Кейнстің
талдаған ақша-несие саясатының тиімсіздігі негізгі ... ...... ... шығатын несиеге сұраныстан пайда болып
тұрды. Басқаша айтқанда ақшаға деген ... ... ... ... ... Фридмен бұл функцияның тұрақсыздық қауіпін және пайыздық
ставка бойынша ақшаға деген сұраныстың шексіз икемділігі қауіпін ... ақша ... ... ... ... өзгеруін түсіндіретін
негізгі фактор болуы үшін, ақша ұсынысының ... ... ... ... ... ... ... керек.
Ақшаның ұсынысына әсер ететін және ... ... ... ... ... ... бар. Кей ... ақшаның ұсынысына әсер
ететін техникалық шарттар бар, басқа ... ... ... банкілік жүйенің мінез-құлығын анықтайтын ... және ... бар. ... ... ... ... деген сұранысының
өзгеруіне елеуге ұмтылады днп есептейтін ... ... ... ... ... ... деп белгіледі, ал өздерінің
концепциясын «ақша ұсынысының эндогендік теориясы» деп ... ... ... ... ... ақша санының экономикалық дамудан
тәуелсіз деп түсінеді, ал бұл дұрыс ... ақша ... ... ... бірі ... банкінің
шешуші іс-әрекеті болып табылады. Монетаристтердің ... ... ақша ... үш ... ... ... банкі шығарған ақшалардың саны ... ... және ... күші бар» ... ... ... нормасы;
- қолма-қол ақшалардың банкілік депозиттерге қатынасы;
Банкілер мен жұртшылықтың ... ... ... ... ... және баяу ... деп есептеледі. Демек ақша
массасы “жоғары тиімділігі бар” ақшаларға ... ... ... орталық банк өзінің “ашық нарық саясатының” арқасында бақылап
отырады.
Ақша ұсынысының фридмендік анализін ... да ... ... ... ... Ф. ... ... ақша массасының үш анықтымасының
тарихын зерттеді. Ол ақша ... ... ұзақ ... ... ... ... ... басқарылатынын көрсетті. Дәл осылай
экономикалық белсенділіктің күрделі тербелістері байқалатын циклдардың
кезеңінде ... ... бұл ... ... ... ақша
массасының күрделі өзгерісі негізінен қоғамның ... ... ... және ... ... ... ... Бруннер және Х. Мелцер деген монетаристтер ақша шығару процесінде
алдымен ... ... ... ... ... ... тырысты
сонан соң бұл үшін ақша ... ... ... ... ... ақша ... ... анализдерінен өзгеше, өйткені олар
несие мультипликаторы концепциясына негізделген және орталық банкінің ... ... ... дәлелдеуге ұмтылады.
Несиенің мультипликаторы ақша массасын орталық ақшаға ... ... ... ... ақшалар плюс орталық банкідегі шоттар) ... ... тең ... Сонда ақша ұсынысы орталық банкінің
“өнімдерінің” (ақша базасы) несие мультипликаторына көбейтудің ... ... яғни ... ... к=, ... М – ақша массасы, Мс –
орталық ... ... ақша ... к – ... ... ... орталық банкінің іс-қимылын бейнелесе, ... ... ... ... және ... ... ... ақшаларының құрамына қатысты мінез-құлығын бейнелейді.
Мультипликатордың көптеген формулалары бар. Ең ... ... ... ... а — банкілік резервтердің банкілік депозиттерге
қатысты коэффициенті; b – ... ... ақша ... ... ... шешу үшін ... және кейнсиандық эконометриялық
модельдердің теориялық қорытындылары жеткіліксіз. Әрине алғашқылары
бюджеттік ... ... ... ... екіншілері ерісінше ең
болмағанда алғашқы үш жылда ... ... ... Біріақ
кейнсиандық модельменен қорытындылар модельдің ... ... ... ... ... ... олар ақша-несие
саясаты және бюджеттік саясатының тиімділігі мен ... да ... ... ... ... қырын жасай алмайды.
Ақша-несие саясаты мен бюджеттік саясаттың ... ... әлі ... жоқ. ... ... ... жоспары бұл
проблема үшін жеткіліксіз болды. Сондықтан К. Бруннер мен Х. ... ... ... ... оны ... модельменен ауыстыруды ұсынды:
ақшалар, бағалы қағаздар немесе ақша еместік қаржы ... мен ... ... ... үшін ең ... ... құрайтын бұл әрекет екі
қысқаша пікір тудыртады. Бұл авторлар өзінің анализін ... ... ... да Дж. ... сияқты кейнсиандықтардың жұмыстарына
өте жақын болып табылады, анализде кейбір ... ... ... ақша-несие саясатының және ... ... ... ... әлі екі түрлі болып табылады. Ақша массасы мен
мемлекеттік қарыздың өзгерісінің ... ... пен ... ... ... ... облигациялардың және құндылықтардың мінез-
құлығының өзара ауыспалдылығына біршама ... ... ... ... кейнсиандықтардың арасындағы дау теориялыққа қарағанда ... ... ... ... ... ... ... зерттейді
және содан оның тиімділігін ... ... ... ... Лаффердің теорисы бойынша бюджеттік саясат, әсіресе
салықтық ... тек қана ... ... ғана әсер ... ... ... ұсынысқа әсер етеді. Американдық экономисттердің пікірі бойынша тым
қатты салықтық ... ... ... өндіруге, капиталды орналастыру
мақсатымен үнемдеуге ұмтылысты төмендетеді. Бұл ... ... әдіс ... ... төмендету болуы мүмкін. Осы жаңа доктрина
“рейганомиканың негізіне салынған еді. Егер де ... ... ... ... төмендетумен бірге қамсыздандырылмаса, онда
нәтижесінде мемлекеттік бюджеттің дефициті ... ... ... ... жеке ... “шектету эффектісі” мен экономикада бәсеңделген
қозғалыс болады.Тек экспансиялық ақша-несие ... ғана ... ... ... ... еді, ... бұл ... инфляцияны тудыртып,
теоретиктердің “жаңа бағдарламасын” іс жүзінде қарапайым неокейнсиандық
экономиканы ... ... ... еді. ... ... мен
бюджеттік саясатының тиімділігі туралы дау сыртқы ... ... ... байланысты жаңа мәнге ие ... енді ... ... ... ... ғана ... ... қатар сауда балансының жалпы
сұранысқа әсері де енеді. Сонымен қоса ... ... ... ... ... екі мектептің де хал-ахуалына өзгеріс енгізбейді.
Сөйтіп, даудың негізгі тақырыбы – ақша-несие саясаты ман ... ... ... ... ... ең тиімдісі екі іс-әрекетті
өзінде сәйкесендіретін ... ... ... қаржылардың ірі
дефицитімен бірге жүретін шектеуші ақша-несие ... осы ... ... ... ... Керісінше, экономика
депрессия жағдайында болса ... ... ... мемлекеттік бюджеттің
ұлғайюымен сәйкес келе алмайды. Сонымен қоса көп жағдайда экономиканың ішкі
және сыртқы тепе-теңдікті талап ... бір ... ... өйткені
инфляция кезіндегі экономикаға сыртқы дефицит әрекеттенеді, және ... ... ... күрес айқындалмаған ақша-несие саясатының
дамуына әкеліп соқтырды. Әрине ақша-несие саясаты экономикалық процесстерді
реттецтін экономикалық ... тек бір ғана ... ... ... та ... ... ... кезінде нақты ақша-несие
саясатының жоқ ... ... ... әкеледі. Қазіргі кезде
мемлекеттік органдар екі мектептің ілімін қосып тиімді, бір-біріне ... ... ... ... аса ... ... ... Ақша-несие саясатының жүзеге асыру бағыты
Ақша-кредит ... ... ... Банк ... ... қол жеткізу үшін негізгілері қысқа мерзімді ноталар ... ... ... ашық рынок операцияларын жүргізу, сондай-ақ
ең төменгі резервтік талаптар тетігі болатын артық өтімділікті алу бойынша
операциялар жүргізді. Ақша ... ... ... ... бірі
болып қалуда.
Ақша-несие саясатының құралдары туралы айтпас бұрын оның ... айта ... жөн. ... ... ... ... ... тікелей және жанама деп ... ... ... ... ... ... өзінің іс-әрекеттерін административті-
нормативтік өкілеттігімен орындауы, ал жанама дегеніміз ақша нарығының ... ... ... ... әсер ету ... ... реттеудің тікелей мен жанама құралдарының ... екі ... ... болады. Тікелей құралдар тауарлардың
бағаларын немесе көлемін ... ... ... ... ал ... ... әсер ... және сұраныс пен ұсынысқа әсер етеді.
Тікелей құралдар негізінен несиелік лимиттер ... ... ... ... ... ал ... ... орталық банкі
балансының хал-ахуалын жақсарту үшін қолданылады.
Тікелей құралдар ... ... ақша ... ... ... ... болып табылады. Жанама құралдарды ... ... ... ... ... ... нарығына ағуын тоқтатады. Орталық банк жанама ... ... ... ... ... ... алады, сонан соң ұсыныс
пен сұранысты резервтік қорлардың қалдықтарына теңестіре отырып ... ... ... ... ... ... және банкаралық ақша
нарықтарындағы пайыздық ставкаларды өзгертеді.
Енді орталық банкінің коммерциялық банктерге қатысты өзінің жүргізетін
саясатына көмекші ... ... ... ... Оларға ең
алдымен қайта ... ... ... ... талаптар
нормаларының өзгеруі, ашық нарықта ... ... және ... ... сонымен қатар қатаң әкімшілік шаралары жатады.
а) Резервтік талаптар саясаты.
      Қазақстан Ұлттық Банкi банктердiң депозиттерi мен ... ... ... мен ... реттеу мақсатында ең төменгi
резервтiк талаптардың нормативтерiн пайдаланады.
      Қазақстан Ұлттық Банкi ең төменгі резервтiк талаптардың нормативтерiн
банктер мiндеттемелерi сомасының процентi ретiнде ... ... есеп ... үшiн ... ... ең ... резервтiк талаптарды орындау шарттарын және оларды
резервтеу тәртiбiн, сондай-ақ ең төменгi ... ... ... ... ... ... Ең төменгі резервтiк талаптардың нормативтерiн өзгерту осындай шешiм
қабылданған күннен бастап бiр ... ерте ... ... Ең төменгi резервтiк талаптардың нормативтерi бұзылған кезде банктер
Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта ... ... ... ... ... ... төрағасы тағайындалған
күннен бастап банктің тарату комиссиясына өзiнде резервтелген ... ... ... қайтарады.
Қазіргі кезде минималды резервтік талаптар – бұл барлық несие
мекемелерінде ... ... өте ... активтер болып табылады, әрине
міндетті түрде олар банктердің кассаларында қолма-қол ақша ... ... ... ... ... ... орталық банкі белгілейтін жоғары
ликвидті формаларында сақталынады. Резервтік талаптардың нормативі өз
алдына заңдық ретте минималды резервтер сомасының пассивті (депозиттердің)
немесе активті ... ... ... абсолютті (көлемді)
немесе салыстырмалы (өсімше) көрсеткіштеріне пайыздық қатынасын көрсетеді.
Нормативтерді қолдану тоталды ... ... мен ... ... және селективті (олардың белгілі бір бөлігіне) ықпал ету
сипаттамалары бар.
Минималды резервтер екі негізгі ... ... олар ... ... ретінде коммерциялық банкілер
клиенттерінің депозиттері бойынша міндеттемелерді қамтамасыз етеді. Орталық
банк резервтік талаптар ... ... ... ... ... ... ... жағдайға байланысты минималды
мүмкін деңгейде сақтайды.
Екіншіден, ... ... ... ... елдегі ақша массасының
көлемін реттеу үшін қолданатын құралы ... ... ... ... ... ... ... арқылы коммерциялық банкілердің
активті операциялар мөлшерін (негізінен олардың беретін несие ... сол ... ... депозиттік эмиссиясының жасалуын да реттейді.
Несиелік институттар ... ... ... резервтік талаптары
белгіленген нормативтен асатын болса ссудалық операцияларды ... ... ақша ... ... және ... ... тұтынуды
асып кететін болса, орталық банк ақша аудару нормативін көбейту ... ... ... ... яғни ... ... ... пайызын көбейту. Сөйтіп ол банктердің активті операцияларының
көлемін азайтуға мәжбүрлейді.
Резервтік талаптар ... ... ... ... әсер ... Өйткені, резервтік талаптардың өсуі пайданы
толық ала ... әкеп ... ... ... ... ... бойынша бұл әдіс өте тиімді антиинфляциялық құралғы болып табылады.
Бұл ... ... ... ... ... ... бар мамандалған банкілер көп ресурсы бар коммерциялық банкілерге
қарағанда артықшылықты жағдайда болады.
Соңғы он-жиырма жыл ішінде бұл ... ... ... ролі
төмендеп кеткен еді. Бұған факт батыс елдеріндегі резервтік талаптар
нормаларының ... ... оның ... ... ... ... ... көрініп жүр.
Ақша резервтерінің нормасының төмендеуі ақша мультипликаторының өсуіне
әкеледі, демек ақша массасының ... де ... Егер ... банк
резервтік талаптар нормасын өсірсе, онда бұл ... ... ... және ақша ... ... азайюына
әкеледі.
Монетарлы саясаттың бұл құралы өте күшті болып табылады, ... ... ... ... мәселесін қозғайды. Ол өте күшті әдіс болғандықтан
оны ашық нарықтағы операциялар сияқты күнде бір рет ... он ... бір ... Коммерциялық банкілерді қайта қаржыландыру
“Қайта қаржыландыру” термині орталық банкіден несие мекемелерінің ақша
қаражаттарын алуы ... ... ... ... банк ... ... бере алады, сонымен қатар олардың ... ... ... ... қайта есептей алады.
Қайта қаржыландыру саясаты арқылы ақша нарығы мен ... ... ете ... ... ... дисконттау мөлшерімен есептеледі. Бұл
мөлшерді тағы да ресми дисконттық мөлшер деп ... ... ... мөлшерінен айырмашылығы оның мөлшері аз болады.
Орталық банкі қайта қаржыландыру мөлшерін ... ... ... алушыларға беретін несие бойынша мөлшерді ... ... ... ... Есептік (қайта қаржыландыру) мөлшердің
өзгеруі коммерциялық банкілердің несие мөлшерінің өзгеруіне ... ... Бұл ... ... ең басты мақсаты болып табылады.
Ақща-несие саясатын жүргізгенде қайта қаржыландыру әдісін ... бұл тек ... ... ғана ... бар. Егер ... аз пайдаланылатын болса онды бұл әдіс өзінің тиімділігін толық
жоғалтады.
Қайта қаржыландыру мен ... ... ... ... ... орталық банк ломбардтық несие бойынша пайыздық мөлшер белгілейді,
яғни бағалы қағаздарды кепілдікке қойып ... ... ... ... Кепілдікке жоғары өтімділігі бар бағалы қағаздар: мемлекеттік
бағалы қағаздар, алдыңғы қатарлы саудалық ... ... ... ... ... мөлшер саясатын (оны тағы дисконттық саясат деп
атайды) ... ... ... ... ... Ол ... ... жағынан
тұрақты банкілерге береді. Кей уақытта қаржылық қиыншылық көріп ... ... ... үшін де беріледі.
Орталық банкі ссуданы бере отырып ... ... ... ... оның ... беру ... де жоғарылатады. Банк
ссуданы ала отырып мемлекеттік бағалы қағаздарменен ... ... ... жазылған қарыздық міндеттемені орталық банкіге аударады.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... заңменен бекітіледі. Есептеуге өтемділік мерзімі 6 айдан көп ... ... ... ... ... іс жүзіндегі
вексельдер, төлеу орны Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Ашық нарықтағы операциялар
Бұл әдіс орталық банкінің банкілік жүйеде бағалы қағаздарды сатып ... ... ... ... ... банкілерден бағалы
қағаздарды сатып алу ... ... ... ұлғайтып,
олардың несие беру қаілеттілігін ... және ... ... бұл операцияларды өте жиі пайдаланады.
Орталық банк коммерциялық банкілерге бағалы қағаздарды ... ... ... соң 4-8 ... кейін қайта сатып алуға ... ... ... бұл ... ... ... ... банкінің бағалы қағаздармен нарықтық операцияларды жүргізу
формаларына байланысты тіке және ... ... ... Тіке ... ... ... алу-сату операциясы, ал кері операция ... ... ... ... ала ... бағам бойынша міндетті
түрде кері сатып алып-сату болып табылады. Кері операциялардың ... ... ... бұл ... атақ береді.
Ақша-несие реттеудің әдісі ретінде ашық нарықтағы операциялар алдыңғы
екеуінен қатты айырмашылығы бар. Ең басты айырмашылығы - өте жұмсақ ... ... ... ... ... алу көлемі, сонымен қатар
қолданатын пайыздық мөлшері ... ... ... ... қарай күнде
өзгеруі мүмкін.
Ашық нарықта бағалы қағаздарменен операциялар Қазақстан ... ... ... аз ... ... ретінде танылады. Өйткені
елімізде бағалы қағаздар нарығы дамымаған болып отыр. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... деген
сенімін жоғарылату болып табылады.
г) Ақша-несие саласын реттеудің басқа да әдістері
Экономикалық әдістермен қатар орталық банк коммерциялық банкілердің іс-
әрекетін реттей отырып ... ... де ... ... ... шектеу.
Бұл әдіс ақша-несиелік реттеу берілген несие сомасын ... ... ... Бұл банкілердің ісіне тікелей әсер ету болып табылады.
Мұндай несиелік шектеулер қарыз алушы ... ... ... ... ... алдымен өзінің ірі фирмаларына несие беріп алып, ... орта ... ... ... осы ... ... ... елдегі бизнес іскерлігінің азайюына әкеледі.
Сонымен қатар орталық банк ... ... ... ... ... банк ... ... ұстап тұруы қажет болады. Оларға
коммерциялық ... ... ... ... ... нормативі, бір қарыз алушыға санағандағы қауіп-қатердің
максималды мөлшерінің нормативі және тағы басқа ... ... ... банкі кейпінде саяси мәлімдемелер жасайды, ол
банкирлердің азаматтық ... ... ... ... бұл ... бір әсер береді. Бірақ ең күшті құрал болып табылатын қауесеттер.
Елдің хал-ахуалы тұрақсыз жағдайда бұл қауесеттер ... ... ... ... ... ... алғанынан бері Ұлттық Банкінің
ақша-несие саясатын жүргізуде өте қиын ... ... ... осы ... ... арқасында еліміз қысқа уақыт мерзімде экономиканың
құлдырау кезеңінен шыға алды ... те ... Осы ... ... ... ... негізгі принциптерін қолдана отырып тиімді басқару
көптеген мәселелерді талқылауды ... ... ...... ... ... фискалды
саясатты толықтыра жүргізіліп экономикалық коньюнктураның жіңішке
бағдаршысы болып ... ... ... коммерциялық банкілерге тек
жанама әсер ете ... және ... ... ... ... немесе
азайтқыза алмайды.
Ақша-несие саясатын негіздеу, оның стратегиясы мен тактикасын
анықтау ең алдымен ... ... ... және оның ... ашылғанын талап етеді.
Ақша-несие саясатының негізгі тартушысы елдің орталық банкі ... ол ... ... ақша-несиелік реттеудің төрт негізгі құралын
өте белсенді пайдаланады: олар ... ... ... ... ... резервтік талаптар саясаты, ашық нарықтағы операциялар және
несиелеуді шектеу.
Ақша-несие саясаты экономикалық саясаттың тек бір ... ... ... оның стратегиялық мақсаттары елдің жоғарғы органдарымен
анықталатын глобальды стратегияның бір бөлімі болып ... ... ... болып ақша-несие саясаты тек қана анықталған жалпы мақсатқа жетуге
жағдай жасайды. Өз алдына ол қажетті нәтижелерге жеткізуге ... ... ... ... бойынша жүйелі түрде екі ірі мектепті
бөліп ... ... ...... және ... ... де кейнсиандықтар ақша - несие саясатын рольді бюджеттіктердің
пайдасына, немесе ... ... ... беретін болса, онда
монетаристтер ақша-несие саясатын жоғары бағалауды нақты қолдайды. Олардың
арасындағы келіспеушілік әртүрлі ... ...... ... жеке ... ... тиімділігі туралы айтса, екіншілері –
барлық нәтижелер кешенінің негізіндегі тиімділік туралы айтады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... ол депрессия кезінде іскерлік белсенділікті ... ... ... ... үшін экономикалық өсуді тұрақтандыруға
бағытталады.
Осы мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... ... өте ... ... береді. Алайда бұл нәтижелерді ешкім
алдын-ала кепілдей алмайды, өйткені коммерциялық банкілердің ... ... ... ... ... осы резервтерді қарыз беру ... ... ... ... ... ... ... орындау
мақсатында жаңа банкілерді, олардың барлық деңгейдегі филиалдары мен
бөлімдерін жасау, экономикалық ... және ... ... ... ... таңдау, ерекше экономикалық әдістермен
банкілердің ... ... ... процесі
демократизациялануға тиісті. Екі деңгейлік құрылымның нәтижелі ... ... ... ... ... ... ... үшін бәсекелес шарттарының теңдігі болып табылады. Орталық
банкі бірыңғай ақша-несие саясатын жасап, ақша айналымын және ... ... ... белгілі дүниежүзілік тәжірибедегі әдістердің
көмегімен реттейді.
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... заңы, 30.03.95ж.
2. “Банк және банк қызметі туралы” заңы, 31.08.95ж.
3. Указ Президента РК об ... ... ... РК за 2005 ... ... ... Национального Банка РК № 518 от 8 ... ... ... ... ... ... Банка РК от 30.01.03г.№
58.
6. ... ... ... ... от ... № 1370.
7. Постановление Правления Национального Банка РК 3 августа 2004 года № ... ... ... о ... ... ... Дж. Доллан, Колин Д.Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл, «Деньги. ... и ... ... ... ... ... Банкінің жылдық есеп беруі (2004-2005 жылдар).
10. Б.К. Иришев «Денежно-кредитная политика: концепция и ... ... ... 1990г.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатың құрамдас бөлігі87 бет
Ұлттық банктің ақша-несие саясаты57 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Азаматтық құқық объект жүйесіндегі бағалы қағаздар95 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь