Үйсін, қаңлы, ғұндар

Қытай деректерінде үйсіндердің Орталық Азиядан шыққандығы атап көрсетіледі. Сондай-ақ олар үйсіндерді аса ірі ежелгі халықтардың қатарына жатқызды. Үйсіндер Жетісуға Орталық Азияның түкпірінен қоныс аударып келді. Үйсіндер және оның мемлекеті жазба деректерде біздің заманымызға дейін IV—III ғасырларда аталады. Жер аумағы Тянь-Шаньнан Алтай тауларына дейін созылып жатыр. Үйсіндердің шекарасы басында Шу, Талас өзендері бойымен Қаратаудың шығыс бөктеріне дейін, шығыс шекарасы Бесбалық ауданымен шектесті. Орталығы — Іле аңғары. Жоңғар ойпаты мен Жетісудағы үйсіндер жартылай көшпелі ел болса, өзен аңғарларында суармалы егіншілікпен де айналысты.
Қытай деректері: "Шығысында — ғұндармен, батыс жағында кангюй елімен шектеседі. Жері ұлан байтақ, кең әрі жазық, жауын-шашыны көп. Ауа-райы суық. Тауларында қалың қарағай өседі", — деп суреттейді. Үйсіндер жері біздің заманымызға дейін II ғасырда Қытай мен Батыс Еуропа елдерінің арасында сауда, мәдени қарым-қатынастардың күре тамыры іспеттес еді.
        
        Үйсіндер
Қытай деректерінде үйсіндердің Орталық Азиядан шыққандығы атап көрсетіледі. Сондай-ақ олар ... аса ірі ... ... ... ... Үйсіндер Жетісуға Орталық Азияның түкпірінен қоныс аударып келді. Үйсіндер және оның ... ... ... ... ... ... IV -- III ғасырларда аталады. Жер аумағы Тянь-Шаньнан Алтай ... ... ... ... ... шекарасы басында Шу, Талас өзендері бойымен Қаратаудың шығыс бөктеріне дейін, шығыс ... ... ... ... ... -- Іле ... Жоңғар ойпаты мен Жетісудағы үйсіндер жартылай көшпелі ел болса, өзен аңғарларында ... ... де ... деректері: "Шығысында -- ғұндармен, батыс жағында кангюй елімен шектеседі. Жері ұлан байтақ, кең әрі ... ... көп. ... суық. Тауларында қалың қарағай өседі", -- деп суреттейді. Үйсіндер жері біздің заманымызға дейін II ... ... мен ... ... ... ... сауда, мәдени қарым-қатынастардың күре тамыры іспеттес еді.
Біздің заманымызға дейін 106 -- 105 жылдары ... ... ... ... ... ... күнбиіне ұзатылды. Өз тарапынан үйсіндер қалыңмал ретінде 1 мың жылқы берген. Біздің заманымызға дейін 70 жылдары үйсіндер арасында ғұн ... ... ... ... бір ... ... ... береді. Осылайша үйсіндер Қытаймен ғұндардың арасындағы күресте маңызды салмағы бар елге ... ... ... ... 74 жылдан кейін Хань империясы мен ғұндардың (соғыс алаңы ... ... ... ... мен ... ... ... бола бастайды. Бұл өз кезегінде үйсіндердің билеуші топтарының ішінде толқу туғызды. Тақ мұрагерлері оны үш бөлікке ... ... ... ... ... 73 жылы Солтүстік (Шығыс), Оңтүстік (Батыс) және Орталықты ... өзі ... ... екі ... да ... ... болды. Біздің заманымызға дейін 64 -- 51 ... Хань ... ... ішкі ... ... ... мұрагерлік ісіне дейін араласа бастады. Бұл халық бұқарасының қарсылығын туғызды. Сондықтан үйсін халқы екі аймаққа ыдырап кетті. Ендігі ... ... осы екі ... тақ ... ... толы. Демек, біреуі -- Хань империясын ... ... ... -- ғұндармен одақты жақтайтындар еді. Үйсіндердің саяси тарихын қорытындылайтын болсақ, біздің заманымызға ... 170 -- 160 ... ... ... ... Жетісуда Үйсін мемлекеті дамып-нығайып, гүлденді. Саны 630 мың адам тұратын сол аймақтағы ең ірі елге айналды. Ғұндардың ... ... беру үшін ... Хань ... ... ... орнатты. Ал Хань империясы үшін үйсіндер ғұндарға қарсы күресте таптырмас күш еді. Хань ... ... ... ... ... ... көшпенділердің күшімен талқандау" саясатын ұстанғандығы белгілі. Бұл саясат өз ... ... Сол ... ... ... ... байланысты үйсіндердің көрші ғұндармен, Хань империясымен, қаңлылармен ... ... ... ... ... V ғасырға дейін Жетісуда өмір сүрген Үйсін ... ... ... ... ... ... ... II ғасырдың екінші жартысындағы "Халықтардың ұлы қоныс аударуы" деп аталынған оқиғаның нәтижесінде Еуразияның, соның ішінде Қазақстанның ... ... ... ... ... ... мен ... шығыстан батысқа қарай орын ауыстыруынан Қазақстанның оңтүстігінде біздің заманымызға дейін II ғасырда Қаңлы мемлекеті бой көтерді. Қытайдың деректеріне ... ... деп ... ... тарихының атасы Сыма Цяньның (145 -- 86 жылдары) еңбегінде: "Қаңлы Ферғананың (Даван) солтүстік ... ... 2 мың ли (1 ли -- 500 м) ... ... ... мемлекет. Үлкен юэчжилермен тұрмыс-салты өте ұқсас, 90 мың әскері бар ... ... ... 2 мың ли жерде. Көшіп-қонып жүретін олардың әдет-ғұрыптары кангюйлерге ұқсас келеді. Әскері 100 мың адам, әдетте, кангюмен ... ... Ол Ұлы ... ... ... ... бес кіші ... бар". Мәліметтерге сүйене отырып, Кангюй мемлекетінің аумағын Сырдарияның төменгі ағысына, ... Арал ... мен ... ... ... ... Бұл ... күш-қуаты жағынан юэчжилер мен ғұндардан кем түскенімен, Еділдің төменгі ағысын қоныстанған Яньсай (Сармат-алан тайпалары одағы) иеліктерш өз ықпалында ұстаған. Қытай ... ... ... ... ... атап көрсетеді. Кейін Яньсай Алания болып өзгерді. XX ғасырдың ортасына дейін кангюйлердің орналасуы туралы мәселе даулы ... ... ... дегенде де, Сырдария мен Әмудария аралығына (Хорезмге дейінгі қосөзен арасы) кіргендігі белгілі. Бұл тарихи дәуірді зерттеген К. ... К. ... ... ... ... Сырдың төменгі ағысынан Отырарға дейінгі аймақты енгізіп, орталығы Отырар", -- деп көрсетеді. Ал ... ... ... С. П. ... ... оның ... Ферғана, оңтүстікте Парфия, Бактрия, батысында Хорезм, Бұхарамен шектесіп жатқанын айтады. Айтылған ... ... ... ... тән Қауыншы, Отырар -- Қаратау, Жетіасар ... ... ... Н. Я. ... ... ... қыстыгүні Битянь қаласында тұратындығын, шығысында олардың ғұндарға ... ... ... да осы ... ... ... ... Азия мен Қазақстан жерін қамтыған кішігірім бес бөліктен тұрғандығын аңғарамыз. Қаңлылардың арғы ата-бабалары юэчжилерден шыққандығы, ежелгі мекені ғұндарға көршілес болғандығы ... ... бар. ... олар ... ... (біздің заманымызға дейін 174 жылы), Іле-Жетісу, Ферғана өңіріне келген.
Қаңлылардың мемлекеттік -- саяси ... ... ... ... ... ... көшіп-қонып жүреді, бір өңірде тұрақтамайды. Хань империясынан бері ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып ... ... ... ата тегі -- Үн, арғы тегі ... шыққан... Ғұндар олардың тас-талқанын шығарғанда, батысқа ауып, Памир асып ... ... өз ... ... -- деп көрсетеді. Үйсіндер ғұндардың көмегімен юэчжилерді Іле -- Жетісу өңірінен ... еді. Ауыр ... ... ... бір тобы ... ... батысына кетсе, екінші бір тобы юэчжилерден бөлініп шығып, Талас өзенінің бойында Қаңлы мемлекетінің іргесін қалады. Бұл, шамамен ... ... ... 150 жыл деп ... ... Ал ... ... Чжан Цянь біздің заманымызға дейін 138 -- 125 жылдар ... ... ... ... ... кезі ... ... юэчжилер мен ғұндар ықпалы әлі де байқалып тұрды. Біздің заманымызға ... II ... соңы -- I ... ... ... жоғарыда аталынған бес иелік пайда болды. Олар өздеріне Арал -- Каспий аралығындағы Яньсай (сармат-алан) ... ... Сыма Цянь мен Бан Гу ... каңлылар біздің заманымызға дейін II ғасырда Іле бойын мекендеген үйсіндердің көршісі ретінде қарастырылды. Қытай елшісі Чжан Цянь біздің заманымызға дейін 138 жыл ... ... ... ... юэчжилерге келе жатып, қаңлыларға жол-жөнекей соққан екен. Бұл қаңлы мемлекетінің күшейіп тұрған кезі еді. "...Кезінде кангюй князі өз ұлын Қытай ... ... ... шалғайлығы себепті тым тәкаппарланып кетті. Басқа иеліктер сияқты тәуелді болғысы келмеді... кангюй өміршісі өркөкірек, тіпті елшілерімізге бас ... ... ... ... үйсін елшілерінен төменірек отырғызды", -- деп хабарлайды.
Бірақ ғұн, ... ... ... үш мемлекеттің бір-бірін жақын тартатындығы, байланыстарын үзбейтіндігі де сөз ... ... мен ... ... болуы да олардың этникалық жағынан да жақын, туыскан екендігін аңғартады.
Қаңлылар біздің заманымызға дейін I ғасырда ... ... ... ... ... аманат ретінде адам жіберуден бас тартқан. Алайда қаңлылар ғұндармен жақындасып одақ құрды. Ғұндар ... және ... ... ... ... ғұндардың билеушісі Чжи-Чжиді қолдады. Чжи-Чжи бастаған елге өз жеріне қоныстануға жағдай жасады. Қаңлы билеушісі Чжи-Чжиге өз ... ... ... Ал ... өз ... күш ... қаңлыларды менсінбеуге айналды. Орталық Азиядағы үстемдікке ұмтылды. Ғұндар қаңлы мен үйсіндер арасындағы соғысқа араласты. Ал ... Хань ... ... ... ... заманымызға дейін 42 жылы ғұндар мен қаңлылардың ... ... ... ... ... ... ... қаласын") талқандайды. Ферғаналықтарға жорық жасайды.
Ғұндар
Ғұндар, хұндар - ежелгі дәуірдегі тайпалар одағы, ... ... арғы ... ... ... ... 1-мыңжылдықта қалыптасқан. Бастапқы кезде солтүстік Қытайда, Моңғолияда, Байкал өңірінде қоныстанған. Ежелгі Қытай ... ... гуй фан, гун руң, хун ю, шиан ю, шиұң ну ... т.б. ... ... ... заманымызға дейін 3 ғасырдыңдың соңына қарай Ғұндар бірігіп әскер түзеп, өздерінің ... ... ... 24 руға бөлінген, оларды елағасы -- бек биледі. Әрбір рудың ... ... өз жері ... ... билеушісі "Тәңірқұт "лауазымын иемденген. Қытай деректерінде Ғұндардың жоғары билеушісі "шаньюй" деп ... ... ... ... мал ... басты рөл атқарады. Жылқының асыл тұқымдарын өсіріп, ат ... ... ... ... ... отырықшы тұрмыс кешіп, егіншілікпен шұғылданғандары да болған. Ғұндар дәнді дақылдың ішінде тарыны көп өсірген. Қолөнері мен бейнелеу өнері жоғары деңтейде ... ... ... ... ... ... ... Ат үсті ойындарының негізін салған. Көктөңіріне табынын, ата-баба рухына сиынған. Өздерінің дәстүрлі құқық жүйесін ... ... ... ... көзделген: "Ұрлық жасап, кінәлі болғанның жері алынады, шайқаста жаудың басын шауып алған немесе оны ... ... ... бір ... ... ... ... түсірілген олжа соған беріледі, ал тұтқынға алынғандар ... ... мен ... ... ұрыс ... қаза ... ... сүйегін кім өкелсе, оның отбасының бүкіл мүлкін сол алады". Ғұндар өз арасында қылмыс жасап айыпты болғандардың бетін тілген. ... ... ... ... ... ... тұратындықтан, ондай адамдардың қайта қылмыс жасауға батылы бара ... ... ... ... өлім ... ... Ғұндар соғыс тұтқындарын құл қылып, оларды үй қызметшілері, бақташылар, қолөнершілер және жер жыртушылар ретінде пайдаланған. Ер азаматтарының ... ... ... жауынгер саналған. Ғұндар әскерінің негізі атты әскерден [5] тұрды. Салт атты жауынгерінің қару-жарағы -- ... ... ... найза, бұғалық (ұры құрық). Ғұндардың жауынгерлік құдіретінен сескенген қытайлықтар ұлы Қытай қорғанын салдырған. Ғұндардың күшті мемлекет болып отыруы кытайлықтарға ұнамады. Олар ... ... ... ... ... заманымызға дейін 209 жылдан Ғұндарды Мөде басқарды. Мөде билік еткен алғашқы жылдардың ... ... ... ... ... жасап, күйрете соққы берді. Кескілескен күресте әскери-саяси ... ... Хань ... ... ... ... жүретін жерлерінен дәмеленуден бас тартуға мәжбүр етті. Хань императоры Гаоцзу Мөденің алдында бас иіп, онымен "тыныштық және ... ... ... қол ... ... ... Бұл шарт бойынша ол Мөдеге өзінің ханшасын әйелдікке беруге және жыл сайын "сыйлық" ретінде салық төлеп тұруға ... ... ол ... ... төлеп тұрды. Шығыста Мөде "шығыс ху" тайпаларын бағындырды, ал оның құрамына, шамамен ... ... және Онон ... мекендеген сяньби және ухуань тайпалары кіретін еді. Батыста юечжи тайпаларына жорықтар жасады. Бұл кезде қазіргі Кореядан Тибетке және ... ... ... орта ... ... ... жатқан аумақ Ғұндардың қол астына түсті. Біздің заманымызға дейін 201 жылы жорықта ғұндар Алтай тайпаларын түгелдей дерлік бағындырды. ... ... ... 177 ... ... ... ... Каспий тауының жағалауына дейінгі жерлерді өздеріне қаратты. Осылайша ғұндар мемлекеті ... ... ... ... ... ... қаңлы, т.б. тайпалары кірді. Біздің заманымызға дейін 1 ғасырдың орта шеніне қарай империяға айналған ғұндар мемлекеті ... ... ... ... ... тақ таласынан, бір орталыққа бағынғысы келмеген күштердің әсерінен әлсірей бастады. Нәтижесінде біздің заманымызға дейін 56 жылы Ғ. Хуханье ... ... жене ... ... ... ... солтүстік топтарға бөлінді. оңтүстік Ғ. Ордос өңірін мекендеп қалды да, солтүстік ғұндар өз тайпаластарының қысымымен Саян және Байкал өңіріне ығысты. ... ... ... 49 жылы ... Хань ... ... ... оңтүстік ғұндардың жерін басып алуға, сол арқылы бірлікті қайта орнатуға әрекет жасады. Бірак оның Бұл ... ... ... ... ғұндарды 87-93 жылдары қытайлардың сяньби және динлин тайпаларының бірлескен одағы талқандалды. Жеңіліске ұшыраған ... ... бір ... 5 ғасырда Оңтүстік Қазақстан мен Орта Азияда өз мемлекетін құрып, Ауғанстан мен Иранды, Үндістанның ... ... ... алды. Хань империясының бодандығындағы оңтүстік ғұндар 304 жылы көтеріліс нәтижесінде Лю-хан атты өз мемлекетін құруға мүмкіндік ... 318 жылы ... ... ... Чжао және Кіші Чжао болып екіге бөлінді. 329 жылы Кіші Чжао ... ... және ... Қытайды бағыңдырды. 350 ж. шыққан тегі қытай болып келетін Кіші Чжаоның қолбасшысы Жан Мин ... ... ... ... Кіші ... ... көп ... қырып тастады. Бұл көп ұзамай Кіші Чжаоның құлауына алын келеді. оңтүстік ғұндар 4 ғасырдың соңына қарай қайта күшейе түсті. 5 ... бас ... ... ... ... ... Баба Ся патшалығын, ал Мэн Сун көсем Бэй Лян ... ... ... пен ... ... ҚХР-дің Ганьсу провинциясы) өңірінде құрылған осы екі мемлекет 439 жылы тобғаштардың (тоба) ... ... ... ... ғұндардың Еділ-Жайықтағы үлкен бөлігі 4 ғасырдың 2-жартысында Қара теңіз жағалауын, Днестрге дейінгі ... ... ... тізе ... соң аландарды талқандады. 375 жылы остгот, герул, генид, сақ тайпаларын бағындырын, Қап тауына жорық ... ... ... ... ... ұлы қоныс аударуына" түрткі болды. Ғұндар Еуропада өз империясын ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ғұндар, сақтар, қаңлылар, үйсіндер тарихы21 бет
Ерте мемлекеттік құрылымдар13 бет
Көне әдебиет көгіндегі көк бөрі фантастикалық бейнесі21 бет
Көшпелілер туралы түсінік21 бет
Сақ тайпалары5 бет
Сақтар жайлы11 бет
Тараз қаласының тарихы4 бет
Темір дәуіріндегі тайпалық одақтар16 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
Ғұн мемелекеті7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь