Қазақстанның несие жүйесінің қызыметін талдау

Мазмұны

Кіріспе

І Ақша.несие жүйесі туралы түсінік
1.1 Ұлттық банктің ақша.несие саясаты
1.2. ҚР.дағы ақша жүйесі

ІІ Қазақстанның несие жүйесінің қызыметін талдау
2.1 ҚР.дағы ақша.несие жүйесін жетілдіру жолдары
2.2 ҚР.дағы ақша.несие жүйесінің болашағы

ІІІ. Ақша.несие саясатының негізгі мақсаты инфляцияны тежеу.

3.1.Антиинфляциялық саясат
3.2 Инфляцияға қарсы саясат және Қазақстандағы оның әдістері.

V. Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе.

Өркениеті мемлекеттердің тәжірибесінде ақша-несие саясаты инфляцияны тоқтатуда, мемлекеттің экономикасын басқару құралы болып табылады. Көбінесе оны мемлекеттің Орталық банктері атқарады. Ал АҚШ-та бұл саясатқа федералдық резерв жүйесі атқарады. Ол тәуелсіз ұйым болып табылады. Және де көптеген мемлекеттерде тура осындай жүйе қалыптасқан. (Германия, Англия, Жапония).
Ақша-несие қатынастарының даму дәрежесі, несие мекемелерінің көбеюі, өндіріс пен тұтыну салаларының банк операцияларының пайдалануы жөнінен дүниежүзіндегі дамыған мемлекеттердің ішінде АҚШ, Жапония, Франция елдері алдынғы қатарда келеді. Оған дәлел, ол елде ақша капиталының орташа алғанда ¾ бөлігнің несие жүйесі арқылы өтуі.
Міне, осындай түсінік Италияда, Испанияда, Бельгияда, Грецияда және басқа елдердің банктері туралы заңдарында бекітілген.
Ал, Германияда мен Францияда банк немесе несиелік мекеме деп, өз клиенттеріне есеп айырысу, бағалы қағаздармен сауда- саттық, лизингтік және басқа да операцияларды көрсетумен айналысатын кез келген мекемені айтады. Сондай-ақ оларда банктік емес мекемелерге депозиттер қабылдау, есеп айырысуды жүргізу, сақтандыру кепілдемелерін беру және т.б. заңмен тыйым салынады.
Англия, Дания, Швеция және басқа елдерде несиелік жүйеге мекемелерді жатқызуда либералдық тәсіл қолданылады. Ол үшін кейбір мамандандырылған қаржы мекемелерінің депозит қабылдауға лицензиясы болса, оларды банктер қатарына жатқызамыз.
ҚазақстанРеспубликасыныңПрезидентінің“Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызмет туралы ” заң күші бар Жарлығының 1- бабында, банктің ресми мәртебесі Ұлттық банктің оны ашуға берген рұқсатымен, Әділет министрлігінің банк ретінде заңды тұлғаны мемлекеттің тіркеуден өткізумен және банктік опрецияларды жүзеге асыруға берілген ҚР Ұлттық банк лицензиясының болуымен анықталады.
Жыл өткен сайын ел алдында жаңа меже, жаңа бағдарлар қойылып отыр. Президенттің бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына ену туралы бастамасы ақыл-ой, қуатын жедел жинақтап, белді буу қажет. Осы ретте инфляцияны ауыздықтау әрекетін жасауға тура келеді. Елбасының Қазақстан халқына арнаған жыл сайынғы жолдауында қаржы жүйесінің және Ұлттық банктің алдында:
Ақша-несие, фискальді саясаттарды жүргізуіне жол ашты. Осы банктерге үлкен үміт күтіп отыр. Францияда осы саясаттаарды жүргізгеннен кейін қазігі таңда банктік жүйесі әлемге бірінші орында тұр.
Қолданылған әдебиеттер.

1. Ғ.С. Сейітқасымов. «Ақша несие банктер». Алматы: «экономика» 2001 жыл – 466 бет.
2. Мақыш С. Б. «Ақша айналысы және несие» Алматы: «Издат маркет» 2004 жыл – 248 бет.
3. Көшенова Б .А. Ақша. Несие. Банктер. Волюта қатынастары.
Алматы: «экономика» 2000 жыл – 328 бет.
4. Жүсіп . Ш. «Нақты іске – нақты көмек» ІІ Егемен Қазақстан -2005- № 239. 27 –қаңтар. 8бет.
5. Смағұлов . А. Кіші кредит экономиканың қозғаушы күшіне айналды. ІІ Егемен Қазақстан - 1998 -12- наурыз. 6 бет.
6. Жамкин. Ж .А. «Шаруа қожалықтары кооперативтерге айналу керек» Кредиттік заңды тұлғаларға беріледі. ІІ Жас Алаш - 1998 -24 қаңтар 12 бет.
7. Сатмұрзаев. А. «Қарыз өтеу қабілеттілігі әдістемелік пайым»
8. Имрайзиева . М. «Несие тәуекелін басқару» ІІ ҚАЗҰУ. Хабаршы. Экономика . Сериясы -2005- № 5. 81 бет.
9. Кемел . М. Салық несиелік тұтыну кооперативтеріне- ауылдағы несие –қаржы қызметтерінің бір нысаны. ІІ Альпари – 2004- №3, 212 бет.
10. Мемлекеттік бюджет шығыстары атқарушының жиынтық экономикалық құрлымы. ІІ Статистикалық бюллетень -2002 -№ 3 18бет.
11. Мұса . С. «Ақша несие саясаты» Егемен Қазақстан 1998 ж 19 қараша 8-бет.
13. Момутова. «Қаржы және несие » Алматы 2004ж. 198 бет.
14. Қалықов. С.Ж. Ишсинова. С. Е. Кәсіпорын қаржылары. Шымкент.
15. Мақыш С. Б. Туенбаева Ж .О. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау. ІІ Хабаршы. Экономика. Сериясы. 2004- №3.
16. Шеденов.Ө.Қ. Жалпы экономикалық теория. Алматы –Ақтөбе 2001 жыл. 364бет.
17. Бюджет жүйесі туралы. Қазақстан Республикасының заңы. Астана 2002 жыл.
18. Мельникова В.Д. Ильясов К.К. Финансы. Алматы. 2001жыл.
19. Қазақстан Республикасы Президентінің және Қазақстан Республика үкіметінің актілер жинағы.
20. Құлпыбаев С. Базитова Ш. Баязитова А. Қаржы теориясы. Алматы 2001 жыл.
        
        Мазмұны
Кіріспе
І Ақша-несие жүйесі туралы түсінік
1.1 Ұлттық банктің ақша-несие саясаты
1.2. ҚР-дағы ақша жүйесі
ІІ ... ... ... ... талдау
2.1 ҚР-дағы ақша-несие жүйесін жетілдіру жолдары
2.2 ҚР-дағы ақша-несие жүйесінің болашағы
ІІІ. Ақша-несие саясатының негізгі мақсаты инфляцияны ... ... ... ... ... және ... оның ... Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе.
Өркениеті мемлекеттердің тәжірибесінде ... ... ... ... ... басқару
құралы болып табылады. Көбінесе оны ... ... ... Ал ... бұл ... ... резерв жүйесі атқарады. Ол
тәуелсіз ұйым болып табылады. Және де ... ... тура ... ... ... ... ... қатынастарының даму дәрежесі, несие мекемелерінің
көбеюі, өндіріс пен ... ... банк ... ... ... ... ... ішінде
АҚШ, Жапония, Франция елдері алдынғы қатарда ... Оған ... елде ақша ... ... ... ¾ ... ... арқылы өтуі.
Міне, осындай түсінік ... ... ... және ... ... банктері туралы ... ... мен ... банк ... несиелік
мекеме деп, өз ... есеп ... ... ... ... ... және ... да операцияларды
көрсетумен айналысатын кез ... ... ... ... банктік емес мекемелерге депозиттер қабылдау, есеп
айырысуды ... ... ... беру және ... ... ... ... Швеция және басқа елдерде ... ... ... ... ... ... Ол
үшін кейбір мамандандырылған қаржы мекемелерінің депозит
қабылдауға ... ... ... ... ... Республикасындағы
банктер және банктік қызмет туралы ” заң күші ... 1- ... ... ... ... Ұлттық банктің
оны ашуға берген рұқсатымен, Әділет ... ... ... ... мемлекеттің тіркеуден өткізумен және
банктік опрецияларды жүзеге ... ... ҚР ... ... ... анықталады.
Жыл өткен сайын ел алдында жаңа меже, жаңа бағдарлар қойылып отыр.
Президенттің ... ... ... 50 ... қатарына ену туралы
бастамасы ақыл-ой, қуатын ... ... ... буу ... Осы ретте
инфляцияны ауыздықтау әрекетін жасауға тура келеді. Елбасының ... ... жыл ... ... ... ... және ... банктің
алдында:
Ақша-несие, фискальді саясаттарды жүргізуіне жол ашты. Осы банктерге
үлкен үміт күтіп отыр. Францияда осы ... ... ... ... ... ... ... бірінші орында тұр.
1.1 Ұлттық банктің ақша-несие саясаты
Қазақстан Ұлттық банкі мемлекеттік ... ... ... және
жүзеге асыратын орган болып табылады.
ҚҰБ ақша-несие саясатының ... ... ... валютаның тұрақтылығын,
яғни оның төлем қабілеттілігі мен басқа ... ... ... ... ... ... ... — бұл айналыстагы ақша ... ... ... ... мөлшерлемесін өзгертуге жалпы банк жүйесінің қызметін
реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы.
Ақша-несие саясатының макроэкономикалық деңгейдегі ... ... ... ... Ал ... ... Ұлттық банк тарапынан реттеу
объектісіне экономикадағы қолма-қол және қолма-қолсыз ақша ... ... ... жағдайына байланысты ақша-несие саясатының
екі типі болады:
1. Рестрикциялық ақша-несие саясаты;
2. Экспанцондық ақша-несие саясаты. Рестрикциялық, ақша-несие саясаты ... ... ... ... ... ... ... және қатаң
шарт белгілеуге, сондай-ақ сыйақы мөлшерлемесінің деңгейін арттыруға
бағытталатын шаралар ... ... ... — несие беру көлемін кеңейтумен,
айналыстағы ақша ... ... ... ... және ... ... байланысты шаралар.
Соңғы жылдардағы ақша-несие саясатының басты көздеген бағыты:
инфляцияны ... және ... ... ... ету. Бұл
мақсатқа жетуде Ұлттық банк қатаң ақша-несие саясатын ... ... ... банк ... ... ... ... құралдарының
көмегімен реттеледі:
Сыйақы мөлшерлемелерін белгілеу;
• Ең төменгі ... ... ... белгілеу;
• Мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және сатуы бойынша ашық
нарықтағы операцияларды ... ... және ... ... ... ... нарықта интервенциялау;
• Кейбір жағдайларда, несиелік операциялардың жекелеген түрлерінің
деңгейі мен көлеміне тікелей ... ... ... ... ... ... құралдардың ішінде іс жүзінде
қолданылып ... ... ... ... ... мерзімді
ноттарды эмиссиялау, ашық нарықтағы операциялар.
Ұлттық банк өзінің жүргізетін операциялары бойынша мынадай ресми ... ... ... ... қаржыландыру мөлшерлемесі;
— ресми есептік (дисконттық) мөлшерлемесі;
— РЕПО және кері РЕПО операциялары бойынша сыйақы мөлшерлемесі;
— «овернайт» займдары ... ... ... ... ... бойынша сыйақы мөлшерлемесі. Ресми қайта
қаржыландыру ... — ақша ... ... ... ... ... пен ... инфляция және күтілетін инфляция деңгейіне байланысты
белгіленеді. Ұлттық банкінің заң актілері, ҚР ... ... ... ҚҰБ ... жеке ... бойынша жүргізілетін заем
операциялары бойынша қолданылады.
Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлемесі — ақша ... ... ... бойынша сұраныс пен ұсыныс көлеміне ... және ... ... ... вексельдерді қайта есепке алу
операцияларында қолданылады. Ресми есептік (дисконттың) мөлшерлеме ... ... ... табылады және ол айналыс мерзімі алты айлық
вексельдерді қайта есептеуде қолданылады.
РЕПО және кері РЕПО ... ... ... ...... ... ішкі ... нарығының жағдайына байланысты
белгіленеді және мемлекеттік бағалы қағаздармен операциялар ... ... ... ... ... жағдайында ақшалай
қаражаттарды орналастыру немесе тарту жолымен РЕПО ... ... ... ... ... ... ... ауытқуын
болдырмау.
«Овернайт» заемдары бойынша сыйақы мөлшерлемесі — Ұлттық банктің екінші
деңгейдегі банктерге, олардың ҚҰБ-ғы корреспонденттік шоттары ... ... ... ... ... ... бір ... берілетін заемдары
бойынша қолданылады.
Күндізгі заемдар бойынша сыйақы мөлшерлемелері — Ұлттық банктің екінші
деңгейдегі банктерге, олардың ... ... ... ... ... ... ... немесе ақшалай аударымдар жасауға ... ... ... ... не ... ... ... бойынша
қолданылады.
Ұлттық банктің ресми сыйақы мөлшерлемелерін төмендегідей 1-кестемен
беруге болады.
Кесте-1
Ұлттық банктің ресми сыйақы мөлшерлемелері пайыздар, кезеңнің ... ... ... ... |12.2000 ... ... ... |Қайта қаржыландыру |14 |9 |7,5 ... ... ... |12,5 |8 |8 9 ... |Овернайт займдары бойынша РЕПО |20 |12 | ... ... ... оның | | | |
| ... | | | |
| ... |- |5 |5,5 |
| |1 жұма |6,5 |5 |5,5 |
| |2 жұма |5,5 |5,5 |5,5 ... РЕПО ... ... ... 8.12.2000ж. бастап,
мерзімдер бойынша күн сайын белгіленеді.
Ең төменгі резервтік талаптар.
Ақшалай нарықтағы тепе-теңдікті қамтамасыз ... ... ... көлемін реттеуде, банктің өтімділік деңгейін реттеуде және олардың
міндеттемелері ... ... ... сол сияқты банктің салым
иелері мен акционерлерінің мүдделерін қорғау ... ... банк ... ... талаптар механизмін қолданады.
Резервтік талаптар, ашық нарықтағы операциялар және пайыз ... ... ... жанама ақшалай-несиелік реттеудің негізгі
құралдарының біріне жатады.
Қазаңстан банк ... ... даму ... резервтік талаптар,
бір жағынан, сақтандыру ... жоқ ... ... ... сақтандыру қызметін, екінші жағынан, экономикадағы
ақшалай мультипликация процесін реттеу ... ... ... бұл ... 1993 жылы 1 қаңтарда енгізілген «ҚР
коммерциялық-кооперативтік және жеке банктердің қызметін реттеу туралы»
нұсқауға ... ... ... ... 18 — 20% мөлшерінде бекітілген
болатын.
Қазіргі уақытта ол төмендеп, 6%-ды құрайды. Банктердің ... ... яғни ... ... ... ... қаражаттардың
өсуіне байланысты резервтік талаптар шамасын төмендетіп қана қоймай, сол
сияқты резервтеудің альтернативтік ... ... яғни бұл ... нормативтерді орындау барысында корреспонденттік шоттағы
қаражаттар сомасын ең төменгі ... ... ... болмауын сақтап
отыруға тиістілігін білдіреді.
Әлемдік тәжірибеде міндетті резервтердің өте жоғары деңгейде болуы,
банк ... ... ... ... ... ... ал ... резервтер нормасының артуы ... ... ... ... ... көрсетеді.
АҚШ пен Германияда міндетті резервтік нормалары біршама жоғары деңгейде
бекітілген. АҚШ-та міндетті ... ... ... ... мен түрлеріне байланысты болып келеді. ... ... ... ... ... ... шоттарында
сақталады және резервтердің артық мөлшері федералды резервтік банктердің
АҚШ ақша нарығында маңызды процестерге байланысты ... ... ... ... банк ... резервтерінің тағайындалу негізі коммерциялың
банктердің қызметіне бақылау жасауды білдіреді. ... ... ... ... ... ... әсер ететін федералды резервтік
банктік жүйенің басқару Кеңесінің басты құралы болып табылады. Резервтеудің
басты мақсаты банк несиесінің ... ... ... Дәл осылай, жанама жолмен коммерциялық банктердің несиесіне
жасалатын бақылау ... және ... ... ... ... салым иелерінің мүдделерін қорғау құралы болып табылады деген
Кэмпбел Р. ... ... Л. Брю. ... ... жүйе ... ... міндетті резервтердің іскерлік белсенділігін арттыру
және ынталандыру үшін міндетті резервтің ... жиі ... ... банк ... ... ... ... олардың пруденциалдық
нормативтерді орындауына байланысты ең төменгі резервтік талаптарды орындау
барысында ... ... екі ... қолданады:
1. Міндетті резервтер;
2. Резервтеудің альтернативтік тәртібі.
Резервтік талаптарды орындайтын банктерге Ұлттың банк орташа ... ... ... 50% ... ... ... ал ... алмастырылатын валютадағы резервтік ... ... ... ... (LIVID) бір ... ... ... мөлшерлемесінің 50 % көлемінде пайыз төлейді.
Ашық нарықтағы операциялар.
Ашық нарықтағы операциялар — бұл ... ... ... ... ... реттеу мақсатында екінші реттегі ... ... ... сату және сатып алумен байланысты операциялары.
Бұл біршама ақша массасын, коммерциялық банктердің өтімділігін және
несиелік жұмыстарды ... ... ... бірі ... ... ... мәні ақша эмиссиясын тоқтату арқылы банктердің несиені эмиссиялауын
шектеуді білдіреді.
Ұлттың банк нарықта бағалы қағаздарды сату арқылы оны ... ... ... ... ... ... қалады. Сөйтіп, керісінше,
банктерге несие беруді және ақша шығаруды ынталандыру ... ... ... ... ... ... да, ... соманы банктердің резервтік
шотына қайта аударады.
Несиелік операциялар.
Несиелеу және қаржыландыру операцияларына соңғы жылдары Ұлттық ... ... ... ... ... ... байланысты
тиісті шаралар қолданды. Қазіргі уақытта екінші деңгейдегі банктерді
несиелеу тек қана ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Бюджеттің тапшылығын жабу үшін Үкіметке несие беру бюджет ... яғни ... ... ... ... ... бас тарту
мақсатында жүргізілді. Жеңілдікпен берілетін несиелерді беру және
кәсіпорындардың ... үшін ... ... ... ... ... ... банктің несиелерін орналастыру аукциондар арқылы, банкаралық нарық
арқылы, сол сияқты ломбардтың ... ... ... ... интервенция.
Ұлттық банктің валюталық интервенциясы деп ұлттық валюталық бағамына
әсер ету мақсатында орталық ... ... ... сату және сатып алу
жолымен валюталық нарықтағы операцияларға араласуын айтады.
Ұлттың банктің валюталық нарықтағы интервенциясы ... ... ... ... және валюталық биржалар ... кез ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Біздің тәжірибемізде валюталық интервенция алтын валюта резевтері
есебінен жүзеге асырылуда.
Алтын ... ... ... ... ... ... — теңгенің тұрақтылығын қамтамасыз
ету үшін құрылады және ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банктің шоттарындағы банкнота және монета түріндегі шетел
валютасындағы қаражат қалдықтарынан;
• валюталық ... ... ... жәй және ... ... ... үкіметінің немесе халықаралық қаржы ұйымдарының шығарған бағалы
қағаздарынан;
• басқа да сыртқы ... ... ... ... ... және ... өзгерту мынадай
жолдармен жүзеге асырылады:
... ... ... ... ... мен ... ... ҚР Үкіметінен теңгеге шетел
валютасын сатып алу;
• депозиттік, салым, шетел ... ... ... комиссиондық және басқа да сыйақы (мүдде) түріндегі ... ... ... ... алтын, күміс, платина және платина
тобындағы басқа да металдармен жасалатын ... ... ... ... ... банктің кеңес беру, ақпараттық — баспа және ... ... ... ... валюталарындағы түсімдер.
Алтын валюта резервінің азаюы немесе жұмсалуы мынадай ... ... ... ... ... ... ішкі валюталық нарықта
валютаны сату;
• өнімдердің ... ... ... ... үшін ... ... конвертация жасау, оған қоса шетелде дипломаттың және
басқа да ... ... және ... ... ... ... және Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... басқа да шетел валютасын сатып алу үшін шетел валютасын сату;
• Ұлттық банктің алған несиелері бойынша негізгі ... және ... ... ... ... (резервтер) зиянды алтын валюта
активтерін шегеру.
Ұлттың банк ақша-несие саясатының бағыттарын бір ... ... ... ... ... ... үш жылға алдын ала Анықтау тәжірибесіне көшті
және әр жыл ... ... ... ... оған ... банк пен ҚР
Үкіметі біріге түзетулер енгізеді. Мұндағы негізгі ... ... ... ... өту, яғни ақша ... мен ... ... мақсатты көрсеткіштерден инфляция бойынша мақсатты
көрсеткіштерге көшу.
Осындай ақша-несие саясаты қана Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... және ... қатар жүргізілетін
ақша-несие саясатына деген ... ... ... ... ... ... елдердің тәжірибесі көрсеткендей, инфляцияның
мақсатты көрсеткіштерін енгізуге мынадай факторлар ... бола ... ... ... ... тұрақтылықты кепілдендіру,
қаржы жүйесінің тұраңтылығы, Орталық банктің тәуелсіздігі, Орталық банктің
құралдары мен ... ... ... ... ... ... ... қаржы нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру
нарығының, ... ... ... әрі қарай дамуына және банк жүйесінің
нығая түсуіне, экономиканың нақты секторын банктердің несиелеуін әрі ... үшін ... ... сондай-ақ жинақтаушы зейнетақы қорларының
жетілдірілуіне мүмкіндік туғызады.
2003—2005 жылға арналған ақша-несие ... ... ... ... ... — 2005 жылдарға арналған ақша-несие саясатының, негізгі
көрсеткіштерінің ... ... |2002 |2003 |2004 |
| | ... | | ... ... ... |14 |9 |7,5 ... ... ... |12,5 |8 |8 9 ... |Овернайт займдары бойынша РЕПО |20 |12 | ... ... ... оның | | | |
| ... | | | |
| ... |- |5 |5,5 |
| |1 жұма |6,5 |5 |5,5 |
| |2 жұма |5,5 |5,5 |5,5 ... РЕПО ... бойынша мөлшерлемелер 8.12.2000ж. бастап,
мерзімдер бойынша күн сайын белгіленеді.
Ең төменгі резервтік талаптар.
Ақшалай нарықтағы тепе-теңдікті қамтамасыз етуде, банктерге берілетін
несиелер көлемін реттеуде, банктің ... ... ... және ... ... төлемсіздікті төмендетуде, сол сияқты банктің салым
иелері мен акционерлерінің мүдделерін қорғау мақсатында Ұлттық банк ең
төменгі резервтік ... ... ... талаптар, ашық нарықтағы операциялар және пайыз саясатымен
ңатар коммерциялық банктерді жанама ақшалай-несиелік реттеудің ... ... ... ... банк ... ... даму
жағдайында резервтік талаптар, бір жағынан, сақтандыру институттарының жоқ
кезінде, коммерциялық банктердің депозиттерін сақтандыру қызметін, ... ... ... ... процесін реттеу қызметтерін
атқарады.
2.2 ҚР-дағы ақша-несие жүйесінің болашағы
Ақша-несие саясатының бұл құралы 1993 жылы 1 қаңтарда енгізілген «ҚР
коммерциялық-кооперативтік және жеке ... ... ... туралы»
нұсқауға сәйкес міндетті резерв нормативі 18 — 20% мөлшерінде бекітілген
болатын. Қазіргі уақытта ол төмендеп, 6%-ды құрайды. ... ... ... яғни Ұлттық банктегі корреспонденттік шоттардағы
қаражаттардың өсуіне байланысты резервтік талаптар шамасын төмендетіп қана
қоймай, сол сияқты резервтеудің альтернативтік тәртібіне өтуге, яғни ... ... ... ... барысында корреспонденттік
шоттағы қаражаттар сомасын ең төменгі резервтер мөлшерінің төмен болмауын
сақтап отыруға тиістілігін білдіреді.
Әлемдік тәжірибеде міндетті ... өте ... ... ... ... қаржы делдалы ретіндегі тиімділігін нашарлатып, ал ең
төменгі резервтер ... ... ... ресурстардың экономикаға
құйылуына тосқауыл болатындығын көрсетеді.
АҚШ пен Германияда міндетті резервтік нормалары біршама жоғары деңгейде
бекітілген. АҚШ-та міндетті резервтер банктердің категорияларына,
депозиттердің шамасы мен ... ... ... ... ... федералдың резервтік банктердің пайызсыз депозиттік шоттарында
сақталады және резервтердің артық мөлшері федералды резервтік банктердің
АҚШ ақша ... ... ... байланысты операциялардың басты бір
көзін құрайды. АҚШ-тың банк жүйесінің резервтерінің тағайындалу негізі
коммерциялың банктердің қызметіне ... ... ... ... резервтер коммерциялық банктердің несиелеу қабілетіне әсер
ететін федералды резервтік банктік жүйенің басқару Кеңесінің басты құралы
болып табылады. Резервтеудің басты ... банк ... ... жеткіліксіздігінен тұрады. Дәл осылай, жанама жолмен коммерциялық
банктердің несиесіне жасалатын бақылау ... және ... ... бұл ... ... ... мүдделерін қорғау құралы болып
табылады деген Кэмпбел Р. Макконелл, ... Л. Брю. ... ... ... ... кезеңінде міндетті резервтердің іскерлік
белсенділігін арттыру және ынталандыру үшін міндетті резервтің деңгейін ... ... ... банк ... ... ... ... олардың
пруденциалдық нормативтерді орындауына байланысты ең төменгі резервтік
талаптарды орындау барысында банктерге мынадай екі тәсіл қолданады:
1. Міндетті резервтер;
2. Резервтеудің альтернативтік ... ... ... ... ... банк ... ... қаржыландыру мөлшерлемесінің 50% көлемінде теңгедегі резервтер
бойынша, ал еркін ... ... ... ... бойынша
Лондондағы депозиттер нарығындағы (LIVID) бір айлық депозиттің орташа
өлшемді мөлшерлемесінің 50 % көлемінде пайыз ... ... ... — бұл ... ... ... ақша
массасының көлемін реттеу мақсатында екінші реттегі нарықта мемлекеттің
бағалы қағаздарын сату және сатып алумен ... ... ... ақша массасын, коммерциялық банктердің өтімділігін және
несиелік жұмыстарды реттеудің ыңғайлы әдістерінің бірі болып табылады. Оның
негізгі мәні ақша ... ... ... ... ... ... ... банк нарықта бағалы қағаздарды сату арқылы оны сатып алушылардың
резервтік шоттарынан тиісті ... ... ... ... ... несие беруді және ақша шығаруды ынталандыру мақсатында Ұлттың
банк бағалы қағаздарды сатып алады да, ... ... ... ... ... аударады.
Несиелеу және қаржыландыру операцияларына соңғы жылдары Ұлттық банктің
қызметінің алдағы уақыттарда классикалың қызметіне жақындауына байланысты
тиісті шаралар қолданды. ... ... ... ... ... тек қана ... өтімділігін сақтау мақсатында жүзеге асырылады.
Бюджеттің тапшылығын жабу үшін Үкіметке несие беру бюджет саясаты
аумағында, яғни Ұлттық банктің республикалық бюджетті несиелеуден бас ... ... ... берілетін несиелерді беру және
кәсіпорындардың несие үшін тікелей өтініш жасауын қарастыру болған жоқ.
Ұлттық банктің ... ... ... арқылы, банкаралық нарық
арқылы, сол сияқты ломбардтың несиелеу негізінде жүзеге асырылады.
Ұлттық банктің валюталық интервенциясы деп ұлттық валюталық бағамына
әсер ету мақсатында орталық ... ... ... сату және сатып алу
жолымен валюталық нарықтағы операцияларға араласуын айтады.
Ұлттың банктің валюталық нарықтағы интервенциясы дербес түрде кез
келген банктер және ... ... ... кез ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылады.
Біздің тәжірибемізде валюталық интервенция алтын валюта резевтері
есебінен жүзеге асырылуда.
Алтын валюта резерві ұлттың валюта — ... ... ... үшін құрылады және пайдаланылады. Алтын валюта резевтері мыналардан
тұрады:
• құйма алтыннан;
• Ұлттық банктің шоттарындағы банкнота және ... ... ... ... ... валюталық құндылықтардан;
• шетел валютасындағы жәй және аудармалы вексельдерден;
• шетел үкіметінің немесе ... ... ... шығарған бағалы
қағаздарынан;
• басқа да сыртқы активтерден.
• Алтын валюта резервін ... және ... ... ... ... ... монетарлық алтынды сатып алу;
• резиденттер мен резидент еместерден, ҚР Үкіметінен теңгеге шетел
валютасын сатып алу;
• депозиттік, салым, шетел валюталарымен дилингтік ... ... және ... да ... ... ... түсімдер;
• Ұлттық банктің монетарлық алтын, күміс, платина және платина
тобындағы басқа да металдармен жасалатын операцияларды жүргізуден түсетін
валютадағы түсімдер;
• Ұлттық банктің ... ... ... — баспа және басқа да
қызметтерінен түсетін шетел валюталарындағы түсімдер.
Алтын валюта резервінің азаюы немесе жұмсалуы мынадай жолдармен іске
асырылады:
• ақша-несие саясатын ... ... ішкі ... ... ... ... (қызметтердің, жұмыстардың) импортына төлеу үшін теңгені
шетел валютасына конвертация жасау, оған қоса шетелде ... ... да ... ұстауға және іссапар шығыстарына, сондай-ақ
мемлекеттік бюджеттің және Ұлттық банктің сметасы есебінен сыртқы
қарыздарға қызмет көрсету үшін;
• басқа да шетел ... ... алу үшін ... валютасын сату;
• Ұлттық банктің алған несиелері бойынша негізгі соманы және сыйақыны
қайтару;
• құрылған провизиялар есебінен (резервтер) зиянды ... ... ... банк ... ... ... бір жылға анықтап келсе,
2002 жылдан бастап, алдағы үш жылға алдын ала ... ... ... әр жыл ... сайын өзгерістерді ескеріп, оған Ұлттық банк пен ҚР
Үкіметі біріге түзетулер енгізеді. Мұндағы негізгі мақсат біртіндеп
инфляциялық таргеттеу принципіне өту, яғни ақша ... мен ... ... ... көрсеткіштерден инфляция бойынша мақсатты
көрсеткіштерге көшу.
Осындай ақша-несие саясаты қана Ұлттық банктің инфляцияны төмендету
мақсатындағы саясатына толық жауап ... және ... ... ... ... ... рыноктың қатысушыларының үлкен сенімін
қамтамасыз етеді. Басқа елдердің тәжірибесі көрсеткендей, инфляцияның
мақсатты көрсеткіштерін енгізуге мынадай факторлар негіз бола ... ... ... ... тұрақтылықты кепілдендіру,
қаржы жүйесінің тұраңтылығы, Орталық банктің тәуелсіздігі, Орталық банктің
құралдары мен инфляция арасындағы өзара ... ... ... ... ... нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру
нарығының, бағалы қағаздар нарығының әрі қарай дамуына және банк жүйесінің
нығая түсуіне, экономиканың нақты секторын банктердің несиелеуін әрі ... үшін ... ... ... ... ... қорларының
жетілдірілуіне мүмкіндік туғызады.
2003—2005 жылға арналған ақша-несие саясатының негізгі көрсеткіштерінің
болжамы 6-кестеде беріледі.
6-кесте
2003 — 2005 жылдарға арналған ... ... ... ... |2002 ... |2003 |2004 |2005 | ... ... орташа, %
Қайта қаржыландыру
жылдың соңына
Алтын-валюта резерві
млн АҚШ доллары
өзгерістер, %
Ақша базасы
млрд теңге
өзгерістер, %
Ақша массасы
млрд теңге
өзгерістер, %
Банк жүйесіндегі резиденттердің депозиттері
млрд теңге
өзгерістер, %
Экономикаға беретін ... ... ... %
Халықтың теңгедегі мерзімді депозиттерінің орташа өлшенген мөлшерлемесі, %
Заңды тұлғаларға берілген теңгедегі несиенің ... ... ... ... |
4-6
6-7
3355
11,5
237
14,8
865
22,4
671
23,3
571
30,1
11,0
16 |
4-6
5-6,5
3541
5,5
268
12,9
1008
16,6
788
17.4
718
25,7
9,0
15 |
3-5
4,5-6
3673
3,7
304
13,9
1168
15 9
910
15,5
866
20,8
7,5
13,5 | |
6-кестеден керіп отырғанымыздай, 2003 — 2005 жылға арналған ақша-несие
саясатының басты ... — 2003 — 2004 ... орта ... ... 4-6%
және 2005 жылы 3-5 % шегінде ұстау.
Инфляциялық таргеттеу ... ... ... ... ... ... нарықтағы операция», оның ішінде РЕПО операциясы
және вексельдерді ... ... алу ... ... 2003 жылы ... ... ресми мөлшерлемелерінің (оның ішінде, РЕПО және вексельді
есепке алу ... ... ... ... үшін шаралар қолданбақ.
Бұл өз кезегінде 2004 — 2005 жылдары ақша-несие саясатының инфляциялық
таргеттеуге өтуіне дайындық үшін қызмет етеді.
2003 жылы ... ... ... режимді либерализациялау,
бірінші кезекте капиталдың сыртқа шығуы мен ішке келуіне жасалатын
валюталық ... мен ... ... жұмсарту, яғни кейбір капитал
қозғалысымен байланысты операциялар үшін лицензиялауды алып ... ... ... ... табуда. Жалпы алғанда, валюталық режимді
либерализациялау үш кезеңде өтеді. 2 кезең бағдарламасын 2005 жылы ... ... ... толығымен 01.01.2007 жылы
аяқталады деп күтілуде.
Осы жылы Ұлттың банк Процессингтік орталық базасында «Ұлттық банкаралық
төлем карточкалар жүйесін» енгізу жұмыстарын қолға алуда.
Банк секторы ... ... банк ... басқару жүйесін ендіру
және ағымдағы қадағалау қызметін, оның ішінде жиынтық қадағалауды жетілдіру
жұмыстарын жалғастыруда. Сонымен қатар, жеке тұлғалардың салымдарын
міндетті түрде ұжымдық кепілдендіру ... ... ... ... 1 ... бастап, тек осы жүйеге мүше банктер ғана халықтың
салымдарын және жинақтаушы зейнетақы ... ... ... айтады.
Ұлттық банк 2004 жылы қаржы нарығын реттейтін дербес органды құруды
жоспарлап отыр. Сонымен қатар, ипотекалық несиелер тәуекелін сақтандыру
компаниясын құру да жоспарда ... ... ... ... ... ... тежеу.
3.1.Антиинфляциялық саясат.
Антиинфляциялық саясат-инфляцияны төмендетуге бағытталған мемлекеттік
реттеу құралдарының ... ... ... ... бастап барлық экономикаға ортақ бағаны шай және
жанама реттеу ... ... ... ... ... табыс
саясаты шегінде жүреді. Табыс ... екі ... ... ... тікелей бақылау жасау және ... ... ... ... пен ... ... ... беру кезінде түрлі ережелер ұйымдастырылады.Ал бақылауды заң
актілерінің күшімен жасайды. Ереже ретінде баға мен ... ... ... ... ... ... экономикадағы еңбек
өнімділігінің өсу қарқынына байланысты,ал ... ... ... қарай өзгере алады. Яғни жалдамалы жұмысшылар табысы тікелей
реттеледі,ал пайда-бағалар арқылы жанама реттеледі.
Бақылау-бағалар мен еңбекақыға ... бір ... ... "қатырып
тастау" туралы заң қабылдау арқылы жалдамалы ... ... ... ... ... алады,себебі мемлекеттік органдар мен
өндірушілер ... ... ... ... ... ... ... топтпрының өте шексіздігіне байланысты олардың бағасын
бақылау өте қиынға ... ... ... экономикада ұлттық
табыста жұмысшылар үлесінің салыстырмалы және ... ... ... заң түрінде тиым салу көлеңкелі жасырын нарықтың
пайда ... ... ... сапасының,салмағының төмендеуіне
әкеледі.Бағаға әкімшілік бақылау жасау нарықтың ... ... ... мен ... ... ... ... экономикада
дефицит пайда болады.60 жылдардағы нарықты ... ... ... ... ... тиімділік болмады.Сондықтан 70жылдары
барлық дамушы елдер одан бас тартты.Бағаға ісер етудің жанама ... жіне ... ... ... шаралары жатады.
Иннфляцияның өршуіне қарай Ұлттық банк ақша массасының өсуіне, ... ... ... ... ... мемлекеттік құнды қағаздарды сатуға
міндетті резерв ... мен есеп ... ... ... ... ... ... жүргізудің
екі альтернативаси бар: ұзақ мерзімге сүйене ... ... ... ... енгізу.Экономикалық теорияда қайсы жолы тиімді екеніне
жауап жоқ.Оның бәрі елдің көлемінен,экономика жағдайынан әлемдік ... ... мен ... қаржы ұйымдары мен
қатынастары,елдегі ... ... т.б. ... ... ... экономика кезеңінде антиинфляциялық шаралар
монетарлық "естен тандыру терапиясы" әдісін қолданылды,бірақ ол оң ... ... ... ... ... ... өтуде.
3.2 Инфляцияға қарсы саясат және Қазақстандағы оның әдістері.
Құнсызданудың жағымсыз әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... саясат жүргізүге мәжбүр етеді.Бұл
жерде экономистер ең алдымен мына арқылы инфлияцияны жою ... ... ... ... ... па?
Бұл екі ұшты мәселе әртүлі елдерде ерекші жағдайға байланысты шешіледі
екен.Мысалы, АҚШ-та және Англияда ... ... ... ... ... ... бірталай елдерде инфлияцаға икемделу іс-
шаралары жүргізіліп ,тіпі арнайы бағдарламалада ... және ... ... саясатты сипаттағанда,екі әдістемені бөліп айтуға
болады.Бірінші ... ... (оны осы ... ... теориясының
өкілдері зерттейді) белсенді бюджет саясаты ... ... ... ... ... мен ... реттеледі.Инфляция
жағдайында мамлекет шығындарын ... ... ... ... қарқыны төмендейді.Бірақ сонымен
бірге ... өсуі де ... ... ... ... ... ... мүмкін.Ол қоғам үшін
инфляцияны тежеудің құны болады.Құлдырау жағдайында ... ... ... ... ... ... болса,онда
мемлекеттің инвестиция бағдарламасы іске қосылады және ... ... ... ... ... нарық субъектілеріне
салынатын салық қысқартылады.Бұл бірден нәтиже береді:сұраным тес өседі,ол
өндіріске ықпал жасайды,жалпы экономикалық өсу ... 60-70 ... ... ... көрсеткендей сұранымды бюджет арқылы
ынталандыру инфляцияны ... ... ... ... бірге бюджет
шығындарының артуы бюджет тапшылығын қалыптастырады және салық пен ... ... ... ... ... ... жаңа ... бағыттағы экономистер ұсынады.Олар
бірінші орынға ақша-несие аркылы реттеу әдәсін қояды.Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... ... үкіметке тікелей
бағынбайтын Орталық банк жүргізеді.Орталық банк айналымдағы ақша көлемін
өзгертеді және қкрыз ... ... ... ... ... айтқанда, мемлекет сұранымды шектеу мақсатында инфляцияға
қарсы іс- шаралар жүргізу ... ... ... ... көрсеткендей,инфлицаға қарсы ұзақ
және қысқа мерзімдік іс-шаралар ... ... ... ... ... ... сипаттауға болады.Біріншіден,халықтың
инфлиияцалықүрейін жою ... ... үшін кез ... үкімет
инфлицияғақарсы саясатты үздіксізде тұрақты ... ... ... тырысады.
Екіншіден,салықтарды арттырып бірақ мемлекеттік шығындарықысқарту арқылы
бюджет тапшылығын реттеу іс-шаралары жүргізіледі.Бюджет тапшылығын Орталық
банк ... ... ... ... ақша айналымен реттеу іс-шаралары, нақты айтқанда,әржылдық
ақша көлімінің өсуіне шек қою ,бұл ... ... ... ... факторлардың әсерін әлсірету.Жеке алғанда бюджек
тапшылығын қаржыландыру үшін сырттан алынған қысқа мерзімдік ... ... ... ... ... ... ... байланысты инфляциямен күресу шығындары туралы
мәселе туындайды.Инфляцияға қарсы күрес жұмыссыздықты арттырып, өндіріс
көлемін қысқарту мүмкін.Мамандардың есептеуінше,инфляцияны 1%-ға ... ... оның ... деңгейінен 2% арттыру қажат болады екен.
Инфляцияны тез ... ... ... ... ... құқық бойынша ресімдеудің шараларын белгілеумен байланысты
болды.Республикамыз ТМД аумағында ... бірі ... ... ... ... ... ... туралы"
Заң,"Салықтар және бюджетке төленетін басқада міндетті төлемдер туралы"
жаңа Заң,"Бюджеттік жүйе және ... ... ... ... ... жыл ... ... болуына ұмтылып отыр.
Мұндай нәтижеге жету үшін Үкімет:
- Ақшалай-несиелік және бюджеттік саясатты қаталдандырады;
- Ішкі ... ... ... көмектесетін қаржылық
механизмді дамытады;
- Жинақтаушы ззейнетақы қорларға ақшалай қаржылардың ... ... ... қамтамасыз етуге ұмтылады;
- Бюджеттік жетіспеушілікті қаржыландыруға құнсызданбайтын көздерді
пайдаланады;
- ... ... ... ... мерзімін ұзартады және т.б.
Индексациялау-ақшаның құнсыздану нәтижесінде болған зиянның орнын толық
немесе жартылай толтыру әдісін білдіреді.Бұл әдіс 1999 жылғы ... ... ... ... ... валюта бағамына" өту барысына, АҚШ
долларына қатысты теңге ... ... ... ... ... ... ... салымдары бойынша зиянды мемлекеттің
қаражаты есебінен қалпына келтіру мақсатында пидаланылды.
Инфляцияға қарсы саясат ... ... ... әр ... ... ... банктің нақты ақша эмиссиясын қысқарту арқылы айналыстағы
ақша ... ... ... ... ... ресурстарын қымбаттату және оларға қол жететіндігін
азайту мақсатында ... ... үшін ... қаржыландырудың
есептік мөлшерлемесін арттыру.
3. Кредит мультипликаторын қысу және ... ... ... ... жету үшін ... банктің коммерциалық банктерге
резервтік талаптарын арттыру.
4. Сондай мақсаттарда орталық банктің ... ... ... қарсы фискалдық саясат ... ... ... және ... ... ... бюджеттің тапшылығын
төмендету арқылы жүргізіледі.
Салық саясаты ... ... екі ... байланысты,бірақ қайшылықты
міндеттерді шешуге тиіс:
1. Мемлекеттік бюджеттің теңдестігіне жету және тапшылығын жою үшін оның
кірістерінің деңгейін көтеру керек;
2. ... ... ... - ... пен ... сферасында
экономикалық белсенділікті жандандыру қажет;
Инфляцияға қарсы салық саясаты жанама салық салуды ... ... ... инфляциялық сипаты болады,өйткені олар бағаны
өсіреді,сұранымды ... ... ... ... өндіріске олардың қысымы болып табылады,бұл ұсынымды шектейді.
3. Едәуір салық ауыртпалығы әдеттегідей салық жүйесін ... ... ... байланыстырады. Инфляция ... ... ... ... ... шарттарымен ауыртпалығы,
әдеттегідей, салық жүйесін күрделілендіретін көптеген салықтардың іс-
әрекетімен байланыстырады. ... өзі ... ... әкеп ... инфляция кезінде тұтынуға салық ... ... ... ... ... ... және сенімді
салық жүйесі тәуірірек болады. Бұл ... ... ... ... ... мүлік құнына қарай мөлшерлемелерді жіктеудің жоғары
дәрежесі бар ... ... сай ... ... қысқарту бұл процесті бюджет ... ... ... ... ... ... материалдық өндіріс
сферасына да таратуды қажет етеді. Бұл жерде мынаны ойда ... жөн: ... ... ... шаралар инфляцияның екінші құрамдас бөлігіне –
шығындар немесе өңдірушілер инфляциясына ... ... ... ... ... ... қарастырылатын болады. Бұл жөнінде ... ... мен ... ... ... ... себептерінің өзара байланысы
байқалады.
Жалпы мемлекеттік және жергілікті деңгейлердің бюджет шығыстары жайында
басты бағыт барлық мүмкін ... ... ... ... барынша қысқарту
болып табылады. Әлбетте, зейнеткерлерді, оқушыларды, тіркелген кірістері
бар қызметкерлерді ... ... ... ... әлеуметтік
қажеттіліктер қамтамасыз етілуі тиіс.
Бюджет шығыстарын шектеуге мыналар арқылы жетуге болады:
а) тура әдістермен шектеумен ... яғни ... ... ... ... органдардың өкімі негізінде қол жеткен
деңгейімен салыстырғанда ... ... ... ... ... - ... шығыстарды әртүрлі факторлармен
анықталатын төмендетудің ... ... ... ... пропорционалды
төмендетумен;
б) қолда бар кірістердің деңгейін бақылаумен;
в) мемлекеттік бюджет тапшылығының деңгейін шектеумен. ... ... ... ... ... ұлттық бағдарламаларының іс -
қимылын, тез қайтарым ... ... ... ... ... ... және т.с.с. шалады.
Мыналардың нәтижесінде инфляцияның екінші типін – ... ... ... туатын инфляцияны жою проблемаларын
шешу неғұрлым қиынырақ болып келеді:
1. Жалақыны көбейту;
2. ... ... ... ... ... ... бұзылуына
байланысты еңбек өнімінің төмендеуі;
3. Шикізат және энергетикалық ресурстар ... ... ... ... олар ... ... ... бағаны көтереді.
Өндіріс шығындарымен байланысты болатын инфляцияны жою өзара байланысты
проблемалардың ... ... ... шешуді қажет етеді.
Инфляцияны төмендету проблемаларының бірінші ... ... ... ... ... буыны ретіндегі өндірістің
құлдырауын жоюда болып ... Өз ... ол мына ... ... ... еңбек өнімділігінің уәждемелік ынталандырмаларын, оның
тиімді нәтижелеріне ынталылықты ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру. Бұған қажырлы еңбек
пен оның нәтижелерінің арасында тікелей байланыс болатын ... ... ... ... қол ... ... ... өндірістік сфераның ... ету ... ... ... ... ... ... жүйесімен, кредитті кедергісіз алумен және кредиттер бойынша
төмендетілген пайыздық ... ... ... ... ақы ... даму үшін ... ... нормативтерді, аударымдарды
белгілеумен және т.с.с. жетуге болады, қажетті жағдайда өндірістік сектор
қызметінің ... ... ... ... ... қолдау жүзеге
асырылады.
Инфляцияны жеңіп шығу ... ... ... ... элемент
нарықтық бәсеке механизмі мен меншіктің барлық ... ... ... ... ... механизмін жасау
болып табылады; аталған механизмдердің іс-қимылы мына ... ... ... - бағалардың төмендеуі -өндірістің өсуі есебінен таза
табыс көлемінің сақталуы - ұсынымның көбеюі - сұранымның қанағаттандырылуы.
Бәсеке ... ... ... ... ... жүргізумен,
меншіктің түрлі нысандарын дамытумен, шаруашылық - қаржы қызметіндегі
олардың ... ... ... қамтамасыз етумен байланысты болады.
Инфляцияға ықпал етудің ең түбегейлі ... ... ... шеңберінде баға мен жалақыға бақылау қою болып табылады. Баға ... ... ... ... ... ... саясат
бағдарламаларында айқындалады және кеңінен ... ... ... ... әлеуметтік қорғаудың қажеттіліктеріне қарай түрленіп
отырады. Базалық технологиялық шекті-шикізат, отын, ... ... ... ... ... жүргізудің маңызы зор. Тап олардың құны
келесі технологиялық шектердің өнімі бағасының бүкіл пирамидасының негізіне
қойылады.
Жалақыны ... ... (қол ... ... ... ... ... қатаң байланысты жүзеге асырылады, өйткені номиналды жалақы
мөлшерлемелерінің ... ... ... ... тең ... ... бойынша инфляциялық емес болып табылады.
Сыртқы экономикалық қызметті қамтып көрсететін төлем балансы тарапынан
инфляцияны төмендету шаралары оның ... ... ... ... бұл ... мен ... яғни экспорттық және импорттық
операциялардың қозғалысымен байланысты болатын ағымдағы опреациялар бойынша
теңдікке жетуге ... ... ... ... тапшылығын қысқартуға жалпы импортталатын
тауарлар мен қызметтерге ішкі ... ... ... мен қызметтерге
ауыстыру есебінен, сондай ақ сыртқы сұранымға ... ... ... ... есебінен жету керек. Бұған реалистік
деңгейде валюта бағамын белгілеу саясатын ... ... ... ... және ... ... ... ұштасуы және инфляция
қарқыны төмендеген кезде ... ... ... ... жетеді.
Ұзақ уақыт бойы инфляцияны монетарлық ... деп ... ... ... ... мен ... бағаларының өсуі тұрғысында түсіндіріліп
келді. Әлі де бірқатар шетелдік ... ... ... ... ... артуы ретінде анықтайды. Алайда инфляцияның тауар
бағасының өсуінде көрінгенімен оны тек таза ақша ... ... ... Бұл нарықтық шаруашылықтың түрлі сфераларындағы ұдайы өндірістің
сәйкессіздігінен туатын күрделі әлеуметтік экономикалық құбылыс.
Егемен еліміздің ... төл ... бірі – ... валюта
теңге. Ендеше тәуелсіз мемлекетіміздің өндірістік сферасы, халықтың
көптеген ... ... ... ... ... - барлық
экономикасы ұлттық валютаның экономикалық ... ... ... ... ... ... ... антиинфляциялық іс-
шаралар қ
2004 жылдың қаңтарынан ... ... ... мақсаты ретінде бағаларды
тұрақтандыру және мемлекеттік бюджеттің тапшылығын қаржыландыруға ... ... ... ... бұл ... ... ... қажетті
шарттарының бірі болып табылады.
Еліміздің орталық банкі ретінде Ұлттық банктің тәуелсіздігін ... ... ... ... ... ... негізде қайта
қаржыландыру ставкасын белгілеу мүмкіндігі қарастырылуда.
Қолданылған әдебиеттер.
1. Ғ.С. ... ... ... ... ... «экономика»
2001 жыл – 466 бет.
2. Мақыш С. Б. «Ақша айналысы және ... ... ... 2004 жыл – 248 ... Көшенова Б .А. ... ... ... Волюта қатынастары.
Алматы: ... 2000 жыл – 328 ... ... . Ш. ... іске – ... ... ІІ Егемен Қазақстан
-2005- № 239. 27 ... ... ... . А. Кіші ... ... қозғаушы күшіне
айналды. ІІ Егемен Қазақстан - 1998 -12- наурыз. 6 ... ... Ж .А. ... ... ... айналу
керек» Кредиттік заңды тұлғаларға ... ІІ Жас Алаш - ... ... 12 ... ... А. ... өтеу ... әдістемелік пайым»
8. Имрайзиева . М. «Несие ... ... ІІ ... Экономика . Сериясы -2005- № 5. 81 бет.
9. ... . М. ... ... тұтыну кооперативтеріне- ауылдағы
несие –қаржы қызметтерінің бір ... ІІ ... – 2004- ... ... Мемлекеттік бюджет шығыстары атқарушының жиынтық
экономикалық құрлымы. ІІ ... ... -2002 -№ ... Мұса . С. ... ... ... Егемен Қазақстан 1998 ж 19
қараша 8-бет.
13. Момутова. «Қаржы және ... » ... 2004ж. 198 ... ... С.Ж. ... С. Е. ... қаржылары. Шымкент.
15. Мақыш С. Б. Туенбаева Ж .О. Қарыз ... ... ... ІІ ... ... Сериясы. 2004- №3.
16. ... ... ... ... ... ... жыл. 364бет.
17. Бюджет жүйесі туралы. ... ... ... ... жыл.
18. Мельникова В.Д. Ильясов К.К. Финансы. ... ... ... ... ... және Қазақстан
Республика үкіметінің актілер жинағы.
20. ... С. ... Ш. ... А. Қаржы теориясы.
Алматы 2001 жыл.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Семей жолдары» ЖШС-тың жылдық жиынтық табысы30 бет
Ішкі сөлініс бездер физиологиясы6 бет
Банктің несиелік саясаты15 бет
Жылдық жиынтық табыс бойынша тәжірибелік есеп30 бет
Кәсіпорынды персоналды басқарудың теориялық негіздері 34 бет
Кәсіпорынның қаржы тұрақтануына жетудің теориялық негіздері18 бет
Нұрлы көш бағдарламасы7 бет
Созылмалы гепатит кезіндегі егеуқұйрықтардың оқшауланған қуығының жиырылу белсенділігін зерттеу51 бет
Темпераменттің шығу тегі, дамуы және қалыптасуы30 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь