Тобыл өзенінің көпжылдық ағынды тербелісін бағалау

КІРІСПЕ 4
1 ТОБЫЛ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ 5
1.1 Жер бедері 5
1.2 Геологиялық құрылымы 6
1.3 Топырақ жамылғысы 7
1.4 Өсімдік жамылғысы 8
1,5 Климаты 9
1.5.1 Ауа температурасы 9
1.5.2 Жел режимі 10
1.5.3 Жауын.шашын 10
1.5.4 Қар жамылғысы 11
1.5.5 Ауа ылғалдылығы 12
1.6 Гидрографиясы 12
1.6.1 Бекеттердің сипаттамасы 16
2 БЕТТІК АҒЫНДАРДЫҢ ҚАЛЫПТАСУ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ӨЗЕНДЕРДІҢ УАҚЫТША СУАҒАРЛАРДЫҢ,КӨЛДЕРДЕРДІҢ РЕЖИМІ 18
2.1 Ағындының қалыптасу жағдайы 18
2.2 Өзендермен уақытша суағардың режимі 21
2.2 Көлдердің деңгейлік режимі 24
3 ТОБЫЛ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ БЕТТІК СУЛАРЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛГЕНДІГІ 25
3.1 Тәжірибелік гидрологиялық зерттеулер 25
3.2 МГИ экспедициялық гидрологиялық зерттеулері 26
4 ҚАЛЫПТЫ ЖЫЛДЫҚ АҒЫНДЫ 31
4.1 Бақылау деректері жеткілікті болған жағдайда қалыпты ағындыны анықтау 31
4.2 Гидрометриялық бақылау деректері жеткіліксіз болған жағдайда қалыпты жылдық ағындыны анықтау 32
5 ЖЫЛДЫҚ АҒЫНДЫНЫҢ КӨПЖЫЛДЫҚ ТЕРБЕЛІСІ 39
5.1. Ағындының көпжылдық тербелісі 39
5.2 Өзендер ағындысының көпжылдық тербелісінің сипаты 40
5.2.1 Ғаламдық ылғал айналымының өзгеруі 52
5.2.2 Гидрометеорологиялық қатарлардағы антропогенді әсердің көрінісі. 53
5.3. Жасырын периодтарды сандық талдау әдістері 57
5.3.1 Визуалды әдістер 60
ҚОРЫТЫНДЫ 62
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 63
Су шаруашылығын және құрылысты жобалау кезінде жылдық ағындының көпжылдық кезеңі ішінде байқалуы мүмкін тербелістің шегін анықтау және өзендердің қалыпты ағындысын бағалау теориялық және практикалық тұрғыдан бағалайды. Барынша маңызды мәселе өзендердің табиғи тұрғыдан реттелуіне қарай мұндай тербелістер үлкен аралықта (айтарлықтай үлкен шекте) өзгеріп отырады. Гидроэнергетика,суармалау елді мекендерді сумен қамту және стратегиялық маңызы бар нысандардың үзбей жұмыс істеуіне кепілдік беру үшін суы аз жылдардың осы немесе басқада бір қамтамасыздыққа ие шаманың мәнін білу қажет. Ал, су тасқынынан қорғау шараларын жобалау үшін суы мол жылдардың ағындысын анықтау үлкен маңызға ие. Сонымен берілген дипломдық жұмыстың басты мақсаты көпжылдық орташа ағынды шамасын айқындау және олардың болуы мумкін тербелістерін бағалауға, сонымен қатар суы аз жылдар мен суы мол жылдардың топтасуын зерттеу болып табылады. Егер ағынды тербелістері белгілі бір периодтылыққа ие болса және оның тербеліс заңдылығы белгілі болса, онда бақылау деректері бойынша болашақ кезеңге ағынды жүргісін болжауға болар еді, бірақ өкінішке қарай бұл міндет әлі шешімін тапқан жоқ. Сондықтан қазіргі кезеңде жылдық ағынды және оның сипаттамаларын есептеу белгілі бір қамтамасыздыққа жауап беретін, яғни орта есеппен алғанда N жылда бір қайталанатын ағынды шамасын календарлық уақытын көрсетпей сандық тұрғыдан бағалауға негізделеді. Жұмысты істеу барысында айырымдық интеграл қисықтарын тұрғызып, өзендердің жылдық ағындысының тербелісіне талдау жасалады, сондай-ақ жиынтық интеграл қисықтарының көмегімен жылдық ағындыға адамның шаруашылық іс-әрекетінің әсерлері бағаланады, уақыттық қатарлар құрылымына автокорреляциялық талдаудың негізінде зерттеулер жүргізіледі. Жазықтық Қазақстанның жылдық ағындысының қамтамасыздық қисықтарының параметрлері айқындалады. Жұмыста қолданылған бақылау деректері РМК «Қазгидромет» және Метеорология және гидрологиясы кафедрасының мұрағаттарынан және басқада дерек көздерінен алынды. Есептеу үшін 1932-2010 жылдар аралығындағы деректер пайдаланылды.
1. Государственный водный кадастр РК. Многолетние данные о режиме и ресурсах поверхностных вод суши. Книга 1.4.1.- Реки и каналы. Ч.2.- Озера и водохранилища. Вып.1. Бассейны рек Иртыш, Ишим, Тобыл (верхнее течение) - Алматы: Казгидромет.-2002.
2. Государственный водный кадастр РК. Многолетние данные о режиме и ресурсах поверхностных вод суши. Книга 2.4.1.- Реки и каналы. Ч.2.- Озера и водохранилища. Вып.1. Бассейны рек Иртыш, Ишим, Тобыл (верхнее течение) - Алматы: Казгидромет.-2002.
3. Гидрологическая изученность. Том 13.Центральный Казахстан Гидрометиздат Л. 1965г.
4. Котляков В.М. Антарктида дарит открытие // Наука в России, 1997, №
5. Ropilewski and oth. Surface temperature and precipitation patterns daring 1980 s: climate variability or global change?// 3-rd symp Clob. Change Stad. Atlanta: Ga. Jan, 5-10, 1992. Amer. Meteorol. Soc. Boston (Mase). 199. p 110-117.
6. Современные – глобальные изменения природной среды. Т.1. – М.: Научный мир, 2006. – 696 с.
7. Клиге Р.К. Изменения глобального водообмена. – М.: Наука, 1985. – 247 с.
8. Георгиевский В.Ю. и др. Оценка влияния возможных изменений климата на гидрологический режим и водные ресурсы на территории бывшего СССР // Метеорология и гидрология, 1996, № 11. – с. 89-99.
9. Молдахметов М.М. Гидрологиялық есептеулер. – А.: Қазақ Университеті, 2006. – 212 б.
10. Дәулетқалиев С.Қ., Молдахметов М.М. Гидрологиялык мәлiметтердi математикалықәдiспен өңдеу бойынша практикум. – А.:, Қазақ университетi, 2001. – 126 б.
11. Адаменко В.Н. Климат и озера. – Л.: Гидрометеоиздат, 1985. – 263 с.
12. Бедрицкий А.Н., Хамитов Р.З., Шикломанов И.А., Зельцер И.С. Водные ресурсы России и их использование в новых социально – экономических условиях с учётом возможных изменений климата // Тезисы докладов VI Всероссийского гидрологического съезда. Пленарные заседания. – СПБ: Гидрометеоиздат, 2004. – с. 3-10.
13. Дроздов О.А. О надёжности использования аналогов прошлого для прогнозов водного режима на будущее // Водные ресурсы, 1992, №4. – с. 7-12.
        
        РЕФЕРАТ
Дипломдық жұмыстың тақырыбы Тобыл өзенінің көпжылдық ағынды тербелісін бағалау.
Дипломдық жұмыс 63 беттен, кіріспеден, 11 кестеден, 10 суреттен 5 ... ... ... әдебиеттерден тұрады
Негізгі қолданылатын сөздер: су өтімі, су деңгейі, ағынды, ағынды қабаты, ағынды көлемі, экстраполяциялау, су ... ... ... су ... сызығы, сабалық кезең, өзен арнасы, бекет, қамтамасыздық қисығы, өзен аңғары, ... ... ... ... ... регрессия, репрезентативтік кезең, орташа квадраттық ауытқу, ұқсас-өзен, ағынды үлестірімі, жиынтық және айырымдық интеграл қисықтары және автокорреляция.
Зерттеу объектісі - ... ... ... ... ... ... ... құрылымы
6
1.3
Топырақ жамылғысы
7
1.4
Өсімдік жамылғысы
8
1,5
Климаты
9
1.5.1
Ауа температурасы
9
1.5.2
Жел режимі
10
1.5.3
Жауын-шашын
10
1.5.4
Қар жамылғысы
11
1.5.5
Ауа ылғалдылығы
12
1.6
Гидрографиясы
12
1.6.1
Бекеттердің ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... РЕЖИМІ
18
2.1
Ағындының қалыптасу жағдайы
18
2.2
Өзендермен уақытша суағардың режимі
21
2.2
Көлдердің деңгейлік режимі
24
3
ТОБЫЛ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ БЕТТІК СУЛАРЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛГЕНДІГІ
25
3.1
Тәжірибелік гидрологиялық зерттеулер
25
3.2
МГИ экспедициялық гидрологиялық зерттеулері
26
4
ҚАЛЫПТЫ ... ... ... ... ... ... ... ағындыны анықтау
31
4.2
Гидрометриялық бақылау деректері жеткіліксіз болған жағдайда қалыпты ... ... ... ... ... ... көпжылдық тербелісі
39
5.2
Өзендер ағындысының көпжылдық тербелісінің сипаты
40
5.2.1
Ғаламдық ылғал айналымының өзгеруі
52
5.2.2
Гидрометеорологиялық қатарлардағы антропогенді әсердің көрінісі.
53
5.3.
Жасырын периодтарды сандық талдау әдістері
57
5.3.1
Визуалды әдістер
60
Қорытынды
62
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
63
КІРІСПЕ
Су ... және ... ... ... ... ... көпжылдық кезеңі ішінде байқалуы мүмкін тербелістің шегін анықтау және өзендердің ... ... ... ... және ... ... ... Барынша маңызды мәселе өзендердің табиғи тұрғыдан реттелуіне ... ... ... ... ... ... үлкен шекте) өзгеріп отырады. Гидроэнергетика,суармалау елді мекендерді сумен қамту және стратегиялық маңызы бар нысандардың үзбей ... ... ... беру үшін суы аз ... осы ... ... бір ... ие шаманың мәнін білу қажет. Ал, су тасқынынан қорғау шараларын жобалау үшін суы мол жылдардың ағындысын ... ... ... ие. Сонымен берілген дипломдық жұмыстың басты мақсаты көпжылдық орташа ағынды шамасын айқындау және олардың болуы ... ... ... ... қатар суы аз жылдар мен суы мол жылдардың топтасуын ... ... ... Егер ... ... ... бір периодтылыққа ие болса және оның тербеліс заңдылығы белгілі болса, онда бақылау деректері бойынша болашақ ... ... ... ... ... еді, ... өкінішке қарай бұл міндет әлі шешімін тапқан жоқ. Сондықтан қазіргі кезеңде жылдық ағынды және оның сипаттамаларын есептеу белгілі бір қамтамасыздыққа ... ... яғни орта ... ... N ... бір ... ағынды шамасын календарлық уақытын көрсетпей сандық тұрғыдан бағалауға негізделеді. Жұмысты ... ... ... ... ... тұрғызып, өзендердің жылдық ағындысының тербелісіне талдау жасалады, сондай-ақ жиынтық интеграл қисықтарының көмегімен жылдық ағындыға ... ... ... ... ... уақыттық қатарлар құрылымына автокорреляциялық талдаудың негізінде зерттеулер жүргізіледі. Жазықтық Қазақстанның жылдық ағындысының қамтамасыздық қисықтарының параметрлері ... ... ... бақылау деректері РМК және Метеорология және гидрологиясы кафедрасының мұрағаттарынан және басқада дерек ... ... ... үшін ... ... ... ... пайдаланылды.
1 ТОБЫЛ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Жер бедері
Қостанай облысының территориясын жарым-жартылай кең Батыс Сібір жазығы, ал ... ... ... ... алып жатыр.
Жер бетінің құрылысына байланысты қарастырылып отырған аумақты 4 сипатты ауданға бөлуге болады: 1) Орал үстіртінің бөлігі, 2) Қостанай жазығы, 3) ... ... 4) ... ұсақ ... батыс аумағы.
Орал үстірті облыс шегінде салыстырмалы аз орынды ... ... ... ... ... ... созылып жатыр.Үстірт дерлік жазық, кей жерлері адырлы, Тобыл өзенінің аңғарына қарай аздап көлбеген.Үстірттің ең биік ... ... ... 425-230 м абс. ... ие. Ендік бойы бағытында үстірт бірнеше өзен аңғарларымен (Үй, Тоғызақ, Аят, Сынтасты және тағы басқа) бөлінген. Шұңқырлық төмендеуде үстірт бетінде ... ... мен ... ... ... ... көлдердің көп бөлігі тұщы. Ең үлкен көлдер (су айдынының ауданы 5-10 км2 дейін) негізінен үстірттің солтүстік бөлігінде ... және Үй ... ... және ... ... жоғарғы бөлігінде орналасқан.
Қостанай жазығы облыстың солтүстік бөлігін алып ... және ... ... ... ... емес бөлігі болып табылады. Батысында ол Орал үстірті құламасымен, шығысында Көкшетау қыраты жоталарымен шектелген. Жазықтың беті жазық немесе кішкене толқынды. Биік ... абс. ... 170-200 м. Бұл ... жер ... ... ... көп орналасқан. Осы ойпаттарда көптеген кішігірім тұзды және тұщы су ... бар. Бұл ... өзен ... ... ... үлкен суағарлардан жазықты оңтүстіктен солтүстікке қарай тек Тобыл мен Ұбаған өзендері ғана кесіп өтеді.
Торғай ... ... ... мен оңтүстік бөлігін алып жатыр және оңтүстікте Тұран ойпатының шөлдерінен солтүстікте Батыс Сібір жазығына дейін ауыспалы аудан болып табылады. ... бұл ... ... ... ... және Оңтүстік орал тауларымен, шығысында Қазақ қатпарлы аймағының ... ... ... ... ... ... ... Сібір ойпатына қарай еңістелген, ал оңтүстік бөлігі Тұран ойпатына ... ... ... ... ... тән ерекшелігі оның ежелгі Торғай-Обаған жырасының меридиональдық бөлінгіштігі. Оның түбінің солтүстік бөлігінде Обаған өзені, ... ... ... өзені ағып өтеді. Жыраның ең төменгі бөліктерінің биіктігі 80-100 м. Жыраның орта бөлігінде оның ені 30-40 ... ... ... 50-100 м. ... және Торғай өзендерінің жазық төмен (абс. биіктігі 125 м-ден ... су ... ... ... ... ... олардың ең үлкендері - Ақсуат пен Сарымойын. Торғай ойпатының жер бедері ... ... ... ... ең биік ... орналасқан: Қарағанытау (305 м), Жыландытау (262 м), Текетау (207 м), ... (232 м), ... ... 50-80 м ... ... беті Қабырға, Теректі, Сары-Өзен (Сары-Торғай), Торғай және тағы басқа ... ... ... ... көптеген үлкен-кішігірім тұщы және тұзды суқоймалар шұңқырларымен тілімденген. Ең үлкен көлдер негізінен Торғай-Ұбаған жырасында орналасқан.
Қостанай облысының ... ... ... ұсақ шоқысы алып жатыр. Жекелеген қыраттар 100-500 м ... ал ең биік шыңы - ... 135 м ... орналасқан. Ұлытау тауының беткейлерінде және оның солтүстік сілемдерінен ... ... ... мен оның көптеген салалары бастауын алады.
Бұл аймақта көлдер аз орналасқан, негізінен кіші ... және тұщы ... ... Оның ... ... ... үлкен көлдер орналасқан: Сарыкөл, Алабота, Бошыкөл, Түнтігүр, Жаншұра, олардың ішіндегі ең үлкені - Қайбағар көлі (су айдынының ауданы 112 ... ... ... ... ... палеоген мен неоген дәуірлерінің шөгінділері ең кең таралған.
Орал үстірті ... емес ... ... шөгінділер (құмдақ, конгломерат, саз) мен кей жерлерде өзен аңғары баурайларында кездесетін кристалды жыныстардан тұрады.
Бұл жерде топырақ түзуші жыныстар - ... ... ұсақ ... шөгінділер болып табылады.
Қостанай жазығы үштік және төрттік кезеңдегі шөгінділермен жамылған.Үштік кезеңдегі шөгінділер саз бен құм, ал ... ... ... ... ... аллювиалдық саздан, құмнан, галечниктен тұрады.
Торғай жазығы көлдеңінен немесе ... ... ... ... ... ... және ... тығыздалған теңіздік тұздалған шөгінділерден құралған. Бұл қабаттың төменгі қабаттары сазды, ал жоғарғы қабаттары құмдақ, галькалар мен конгломераттардан ... Кей ... ... ... кейінгі төрттік кезеңнің шөгінділерімен жабылған.
Бұл жерде топырақты түзуші жыныстар тұзды палеогенді ... ... ... ... бетінде орналасқан кейінгі тұщыланған шөгінділер.
Қазақтың ұсақ шоқысының бай бөлігі жоғарыда аталған орографиялық аудандармен салыстырғанда геологиялық құрылымы өте ... Ол ... ... ... тақта тастармен сипатталады. Бұл территорияның төмен бөліктері үштік және төрттік ... ... ... ... ... қыртыс, саз бен құмнан тұратын тау жынысы, сонымен қатар элювиалды және делювиалды құмдақ-сазды және жарықшақталған тастар жатады.
Торғай ойпатының құмдақ-сазды шөгінділер ... ... ... ... ... ... бойынша көптеген пайдалы қазбалар орналасқан.
Торғай ойпатының кен жолағының ені бірнеше км-ге ... және ... ... ... 450-500 ... созылып жатыр. Осы жолақтың шекарасында Қостанай қаласының қасында магнетит кенінің үлкен кен орны табылған.
Аят өзені алабында қоңыр темір кені ... (Аят және ... кен ... ... ... ... көмірдің бай кен орындары бар (Обаған, Жыланшық алабтары). Обаған қоңыр көмір алабының қоры бірнеше ондаған миллиард тоннаға жетеді және ... ... бұл ... ... ... кем түспейді.
Амангелді ауданы боксит кен орнына бай. Боксит сонымен қатар Жоғарғы Тобылда және Құсмұрын көлі ... да бар. ... ... ... ... емес метал шикізаттары, құрылыс материалдары - асбест, отқа төзімді және кірпіш саздары, әк, құрылыс және шыны құмдары, ... ... ... ... ... ... ... жамылғысы топырақ түрі және механикалық құрамының әртүрлілігімен сипатталады.
Қарастырылып отырған ... ... ... ... мен ... ... қара ... көп кездеседі, ол барлық ауданның шамамен 30 % алып жатыр. Облыстың ең солтүстік бөлігінде орта ... және ... қара ... көп ... ... ... олар аз ... қара топырақпен ауысады.
Құрғақ дала және шөлейт аудандарда (53 c.e.-тен оңтүстікке қарай) каштанды топырақ басым болады, ол облыс ... ... 40 % алып ... ... топырақ солтүстікке қарай орналасқан, ал ашық каштанды топырақ оңтүстікке қарай орналасқан. Ашық каштанды ... ... ... ... ... дәрежесі әртүрлі.
Облыстың оңтүстік бөлігіне сұр топырақ пен қоңыр топырақ тән.
Облыс аумағында сор кездеседі. Ол Торғай-Ұбаған жырасында - ... ... ... ... ... ... ... аңғарында көп таралған.
Өзен аңғарлары мен көл қазан шұңқырларының ылғалды бөліктеріне өзен жайылмаларының (Тобыл, ... ... ... ... ... және тағы ... ... топырағы тән. Облыстың оңтүстік бөлігінің өзендерінің жайылмаларында шалғынды тұзды топырақ және сор кең ... оның ... ... ... ... облыс аумағының басым бөлігінде сазды топырақ кең таралған. Жетікөл аймағында және ... ... ... топырақ таралған.
Облыстың жеке бөліктерінде құм массивтері орын алады. Олардың ең үлкендері Владимировка, Семиозерное, Ақсуат аймақтарында орналасқан.
1.4 Өсімдік жамылғысы
Облыстың ең ... қара ... ... ... орманды-дала әртүрлі шөптесін шалғындар мен ауылшаруашылық алқаптары орналасқан. Салыстырмалы үлкен емес учаске түріндегі ормандар негізінде Үй, Тоғызақ, өзендерінің аңғарларында, қиыр ... ... аз ... ... кең ... ... орталық бөлігінде бетеге-ақ селеу зонасы мен ауыл шаруашылық егіс даласы орналасқан.
Ең аз ылғалданған облыс ... ... көп ... Құм ... ... ... Орал ... мен Қазақтың ұсақ шоқысында өсімдік аз кездеседі, негізінен ... ... ... ... әртүрлі өсімдіктер өседі: құмдақ грунтты учаскілерде дәнді өсімдіктер өседі.
Ағаш (негізінен қайың мен қарағай), ... және ... ... ... ... ... (Тобыл, Торғай және олардың салалары) ұштастырылған. Шоқ ... ... ... ... ... бөліктерінде шоқ қайыңдар жиі, ал оңтүстікте аз кездеседі.
Облыста аралды далалы қылқанды ... бар: ... ең ... Ара-Қарағай, Аман-Қарағай, Наурызым-Қарағай.
Ара-Қарағай қылқанды орман құмдақ топырақта орналасқан және Қостанай қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 30 км ... ... ... орман биік жерде Құсмұрын көлінен оңтүстік-батысқа қарай орналасқан.
Наурызым-Қарағай Қазақстан ... ең ... ... ... қылқанды орман. Оның мөлшері 210 км2. Ол Ақсуат көлінен солтүстік-батысқа қарай орналасқан, ... - ... ақ ... терек, көк терек өседі. Орман бұл жерде сирек және аралдардан тұрады, ... ... ... ... ... ... көптеген көлдер мен жасанды суқоймалардың жағалауларында, жыраларында орналасқан.
Табиғи өсімдік жамылғысы ... ... ... шаруашылық іс-әрекетінің әсерінен өзгеріске ұшырап жатыр. Облыстың солтүстік және орталық бөлігінің 5 млн. га көп жері ауыл шаруашылық алқаптары ретінде ... ... Бұл ... ... ... ... бидай, сұлы, арпа, тары, сонымен қатар мал азықтық шөптер: ... ... тағы ... ... ... ... Жангелді және Амангелді аудандары мал шаруашылығымен айналысады. Мұнда жер негізінен мал жайылымы ретінде пайдаланылады.
1.5 Климат
Қостанай облысы ... ... ... су ... (мұхит, теңіз) алыс орналасқан. Солтүстік пен оңтүстікте табиғи биік кедергілердің болмауы салдарынан оның аумағында ... мен Орта ... ... жылы ... ... ауа массалары мен суық, ылғалы аз, меридиандық бағытта қозғалатын арктикалық ауа ... орын ... ...
Ылғалды Атлант ауа массаларын Орал тауларының жоталары, ал Тынық мұхиты ауа массаларын Алтай тау жүйелері мен Орталық-Сібір қыраты ... ... ... ыстық, құрғақ жаз суық, қары аз қыспен ауысып тұрады. Ауа температурасының жылдық амплитудасы орта есеппен 75 С, жеке ... 98 С-ге ... ... ... 40 С ... ... қыста минус 40, минус 46 °С дейін түседі. Жауын-шашын жыл ішінде аз түседі, солтүстікте 300-350 ... ... 175 ... дейін, олардың жылдық мөлшерінің 70-80 % жылы кезеңге түседі.
Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы жазда түскі ... ... ... ... 30-40 %, оңтүстігінде 20-30 % төмендейді. Облыста аңызақ, қарлы ... жиі ... ... ... жеке элементтері қарастырылады.
1.5.1 Ауа температурасы
Орташа жылдық ауа температурасының мәні облыс ішінде солтүстікте 1,2 °С-тан ... 4,4 ... ... ... ... ... ауа ... сипатталады. Ең суық қаңтар мен ақпан айларының орташа ... ... 16, ... 18 °С ... ... күндері ауа температурасы солтүстікте минус 40 0С, кейде минус 46 °С-ге (ақпан 1951 жыл) төмендейді, оңтүстікте ең төмен температура ... 40 °С ... 1907, 1940, 1943 ж.ж), ... ... ... ауаның минимум температурасы бүкіл облыс бойыншша минус 30 °С төмен.
Қыстың күні кейде ауа ... ... ... бұл оңтүстіктен жылы ауа ағындарының облыс территориясына енуімен түсіндіріледі.
Жазда күн ... ... ... ... ... ... солтүстік бөлігінде 19-20 °С, ал оңтүстікте 24 °С. ... ... ең ... ауа ... 42 °С. ... ... маусым айына дейінгі кезеңде ауаның максимум температурасы 30 °С-тан жоғары болады.
Көктем мен күз 20-30 күн ғана болады. Көктемгі уақытта орташа ... ауа ... 0 ... ... кейін 8-12 күн ішінде 20 °С-қа көтеріледі.
Орташа тәуліктік ауа температурасының 0 С-тан өтетін уақыты: көктемде ... ... 4-8 ... ... ... 11-15 ... күзде сәйкесінше 28-ші қыркуектен 1-ші қараша және 21-25 қазан аралықтары. Орташа тәуліктік ауа температурасы 0 С-тан жоғары күндердің саны ... ... емес ... ... ... алғанда солтүстікте 115-120, оңтүстікте 155-160 күн.
1.5.2 Жел
Қысқы уақытта облыста 50 с.е. паралелі бойынша жоғары атмосфералық қысым ... - ... ... ... ... одан ... қарай солтүстік пен солтүстік-шығыста борандар мен желдер жиі болып тұрады. Қостанай қаласы аумағындағы жел соғатын күндердің саны - 30, ... ... ... - 17. ... ... ... айларында болады, кей жылдары олардың саны бір айда 10-ға ... ... ... ... ... ... оңтүстікке аз жоғарылайды.
Желдің күші көктемде күшейеді, әсіресе наурыз ... ... суық ... ауа ... жылы ауа ... ... кезде. Күші ең аз желдер жазда (шілде-тамыз) болады. Ең үлкен орташа ... ... ... 11 ... ... 5,4 м/сек құрайды.
1.5.3 Жауын-шашын
Қостанай облысының жылдық жауын-шашынның нормасы солтүстік бөлігінде 300-350 мм, оңтүстігінде 175 мм құрайды.
Облыстың ... мен ... ... биік ... ... ... ... ендік заңдылығы бұзылады. Мысалы: Оңтүстік Оралдың тау етегінде орташа жылдық жауын-шашынның мөлшерінің суммасы 280-350 мм-ді құраса, дәл осы ... ... ... 200-225 мм-ге дейін азаяды.
Жылдық жауын-шашынның суммасының көпжылдық перспективада өзгергіштігі салыстырмалы көп ... ... ... ... ... ... ол 0,2-0,3 варияция коэффициентімен сипатталады. Байқалған жауын-шашынның жылдық мөлшері көпжылдық бойынша облыстың оңтүстігінде 70-200 мм, орталық бөлігі үшін ... 330 ... ... ... көп ... жылдық суммасының 70-80 % жылы кезеңде - ... ... ... ... Жауын-шашынның ең көп бөлігі көбінесе маусым-мамыр, ал ең аз ... - ... мен ... ... ...
Жаңбыр жаумайтын кезең Қостанай облысының оңтүстік бөлігінің құрғақ және шөлейт зонасында 70 күнге, ал солтүстік ылғалдығы көп аудандарда 30-35 күнге ... Қар ... ... ... қар ... ... негізінен зоналық сипатқа ие.
Бірінші қар облыстың солтүстік-шығыс бөлігінде орташа есеппен қазан айының соңғы декадасында, ал аумағындағы басқа ... ... ... ... түседі. Ерте қыс түскен жылдары бірінші қар солтүстік-шығыста қазанның бірінші декадасында территорияның қалған бөлігінде осы айдың екінші декадасында байқалады; қыс кеш ... ... қар ... байқалуының уақыты солтүстік-шығыста қарашаның ортасынан, оңтүстікте желтоқсанның басына дейін ауытқиды.
Барлық қыстың 50-70 %-де бірінші қар жылымықтың әсерінен тез еріп ... тек 10-15 ... ... орташа алғанда облыстың солтүстік аумағында 10 қараша, ал солтүстік аумағында 20 қараша кезінде ... қар ... ... Бұл ... ... ... ауа ... минус 5 С-ге дейін төмендейді. Қыс ерте түскен жылдарда тұрақты қар жамылғысы қазанның соңында, ал қыс кеш ... ... ... ... ... ... ... басына дейін созылуы мүмкін.
Қар жамылғысындағы максималды су қоры орта есеппен солтүстік бөлікте наурыздың ортасында, ал оңтүстігінде 5-10 ... ... ... ... ... ... көктемгі қар ерудің басында әдетте көп емес, орташа есеппен солтүстік бөлікте 30-35 см-ден оңтүстікте 18-20 см ... Қары аз ... ол ... ... ... 10-15 см, ал қар көп ... ... 40-50 см-ге көбейеді, облыстың оңтүстік бөлігін есептемегенде мұнда бұл жылдары қардың максималды ... 30 ... ... Қар ... ... көктемгі қар ерудің басына қарай 0,30 г/см3, ал жеке ... ... мен ... ... ... байланысты 0,22-0,25 г/см3-ден 0,35-0,40 г/см3 шамасында ауытқиды.
Қар жамылғысындағы максималды су қоры көктемгі қар ... ... ... солтүстік бөлігінде 70-80 мм-ден, оңтүстік бөлігінде 50-60 мм-ге дейін өзгереді. Қар аз түскен қыстарда қар жамылғысындағы су қоры облыстың солтүстік ... 50-60 мм, ... ... 30-40 мм-ден аспайды. Қар көп түскен қыстарда қар қоры 100 мм-ге жетеді, кейде одан да асып түседі, ... ол ... ... қарастырылып отырған территорияның барлық бөлігінде емес, жеке үлкен аудандарда байқалады. Максималды қар қорының вариация коэффициенті ... ... ... дан, ... ... ... ... қар жамылғысының еруі күн радиациясының әсерінен теріс температура болғанда да ... және ... 10-15 ... ... емес ... ... ... қардың еруінің осы бірінші кезеңінде қысқы қардың 25-35 % еріп кетеді. Оң температуралар бола бастауымен қар еруінің ... ... ... ... қар ашық ... ... 3-5 ... еріп кетеді. Өзен аңғарларында қалған жиналған қардың еруі 15-20 күнге дейін созылады.
Тұрақты қар ... дала ... ... ... ... ... бөлігінде 7-9 сәуірде, ал оңтүстігінде 2-5 сәуірде жойылады. Тұрақты қар жамылғысы еруінің ... ... ... оның құрылуының амплитудасынан бірнеше аз, солтүстігінде наурыздың аяғынан сәуірдің аяғына дейінгі, оңтүстігінде наурыздың ортасынан сәуірдің ортасына ... ... ... бір айға жуық ... ... ... 25-30 % тұрақты қар жамылғысы ерігеннен кейін қайтадан бірнеше күн жататын және солтүстігінде 12-15 сәуір, оңтүстігінде 5-10 сәуір аралығында еріп ... ... қар ... қалыптасады. Өте созылмалы сипатқа ие көктемде облыстың солтүстігінде қар мамырдың ... ... ... ... ... Гидрографиясы
Қостанай облысы климатының құрғақшылығы жазық жер бедерінің жалпы қасиеттерімен байланысты территорияның өзіндік гидрографиялық ... ... өзен ... ... биік ... жақсы дамыған және кіші ағынсыз көлдердің көп бөлігінің биіктігі төмен жазық жерлерде орналасуы.
Өзендер мен уақытша суағарлары. ... ... ... 10 ... ... 310 жуық ... бар, ... жартысынан астамы ұзындығы 20 км-ге жуық ... ... ... табылады. Ұзындығы 100 км-ден асатын 21, 500 км-ден асатын екі ғана өзені бар. Облыстың өзен ... ... ... ... ... мен Тобыл-Торғай ағынсыз өзен аралығына жатады.
Өзен және батпақ желісінің жиілігі нөлдік мәннен (Тобыл-Обаған өзен аралығы) 0,35 дейін (Торғай өзеннінің жоғарғы ... ... ... ... 100 ... 6-7 ... ... өзені алабы - облыстың үлкен су шаруашылық маңызы бар басты су артериясы болып табылады. Өзен ... ені ... ... 2-3 ... ... ... 20-30 ... дейін өзгереді. Шортанды өзенінің саласына дейін Тобыл ... жыл ... ... ... және су ... 0,2-0,5 км, ені 20-50 м , ... 2-4 м ... қалып қояды. Төменге қарай өзен тек кей жерлерде ғана құрғап ... Аят ... ... кейін өзеннің мөлшері үлкейеді: Аят-Обаған өзендерінің сағалары учаскесінде ұзындығы 0,2 ден 5 км-ге дейін, ені 40-100 м, ... 2-5 м ... ... ... ... өзені алабы су желісінің таралуы бойынша 3 сипатты ауданға бөлінеді: сол жағалау, Тобыл-Обаған өзен аралығы мен Обаған өзені алабы.
Тобыл өзені ... сол ... өзен ... ... ... бұл жерде Оңтүстік Оралдан бастауын алатын Шортанды, Аят, Тоғызақ, Сынтасты, Үй өзендері ағып өтеді. Бұл ... ... ... ... ... бар, ... ... өзеніне жақындағанда жергілікті жер жазық сипатқа ие болып, өзен желісінің жиілігі азая түседі.
Шортанды, Сынтасты, Аят, Тоғызақ және Үй өзендері ... ... ... кішкене ағындысы болады, бірақ қыста жыл сайын құламалаларда қатып қалады. Бұл ... ... ... ... олардың ені 3-5 км, беткейлерінің ені 10-20 м. ... ... ... ... ... 0,5-2 км, ені 20-60 м, ... 2-5 м. ... өзен аралығында суағарлар аз. Бұл территорияда тегіс жер бетінде көктемде еріген сулармен толатын кішігірім көлдер таралған. ... ... ... өзен ... ... ... ... көліне дейін жақсы дамыған. Бұл жерде Ащы, Шийлі, Бүріктал, Теректі өзендері ағады. Обаған өзеніне бір өзен ғана ... ал ... ... ... ... шығып төгіледі немесе Шийлі көліне төгеді, одан су өз кезегінде су мол жылдары Обаған өзеніне құйылады.
Обаған өзенінің ... ені ... ... 2-3 км, ... ... 10-15 км. Ең ... ... - Талы, Алакөл, Теңіз өзенмен салалары арқылы ... ... оның ... бір ... аккумуляциялайды.
Обаған өзенінің жоғарғы ағысында (Құсмұрын көліне дейін) жазғы уақытта ұзындығы 1-2 км, ені 20-50 м, ... 2-6 м ... су ... ... ағын тек Қарасу өзені құйғаннан кейін байқалады. Бұл төменгі учаскіде ... ... ені 15-20 м, ... 1-1,5 м.
Көлдері. Қостанай облысында 5000 ... көл бар, ... 80 %-ың су ... ... 1 ... аз ... 1). Көлдердің су бетінің жалпы ауданы қарастырылып отырған территория ауданының 3 %-ын құрайды. Көлдердің ... ... (90 %) ... солтүстік аудандарында - Тобыл өзенінің сол салаларының жазықтық кеңістік аймақтарында, негізінен Есіл-Тобыл өзендер аралықтарында орналасқан.
Кесте 1 - ... ... ... ... ... айдынының ауданы, км[2]
51[0]20c.е. солтүстікке қарай
51[0]20c.е. оңтүстікке қарай
тұщы
Тұзды
барлығы
тұщы
тұзды
барлығы
1
2
3
4
5
6
7
100
2
2
4
1
1
2
Барлығы
3661
779
4440
229
344
573
Обаған және Торғай өзен ... шығу тегі ... ... ... Бұл ... ... үлкен болып келеді. Олардың ең ірілері Торғай жырасынан төмен жерде ... ... ... ... ... 366 км2), Ақсуат көлі (123 км2), Сарымойын көлі (126 км2), ... көлі ... (465 ... көлдерінің су жинау ауданы топографиялық карталар бойынша шартты түрде тек қана жер ... ... ... су ... ... ... жүргізуге мүмкіндік бермейді және жылдың әртүрлі сулылығына байланысты оның тұрақсыздығына байланысты.
МГИ-дің 1956 ж күзінде жүргізілген экспедицияның ... ... 58 ... ... ... бойынша, көл айдынының ауданы ω мен су жинау алабы F арасындағы орташа қатынас келесі шамаға ие:
Су жинау ... ... ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тобыл алабы өзендерінің соңғы онжылдықтардағы су ресурсын бағалау61 бет
Тобыл және Есіл алаптары өзендерінің жылдық ағындысы45 бет
«ағынды суларды аэрациялау»8 бет
Іле Алатауы өзендерінің қалыпты жылдық ағындысын бағалау25 бет
Іле өзенінің су режимі23 бет
Азжылдық, көпжылдық арамшөптер және олардың өкілдеріне сипаттама11 бет
Алакөлдің көпжылдық су деңгейі режимі43 бет
Аридтену үрдісінің Сырдария өзенінің төменгі ағысындағы топырақтардың шөлденуіне әсері66 бет
Ағынды сулар5 бет
Ағынды сулар туралы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь