Аллельді гендер

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Мендель тәжірибелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
2.Мендель тәжірибелерінің маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
Генетика - белгілердің тұқым қуалау заңдылықтарын және олардың өзгергіштіктерін зерттейтін ғылым. Адамзатты балалардың біреуінің әкесіне, енді біреуінің шешесіне ұқсас болып, ал ата-анасы белгілерінің жиынтығына ұқсас ұрпақтардың да жиі кездесу мәселесі үнемі қызыктырды. Тұқым қуалау белгілерін қай заң бойынша анықтау - міне, бұл генетиканың міндеті. Ғылым ретінде генетиканың негізін салушы чех жаратылыс зерттеушісі Грегор (Иоганн) Мендель (1822-1884) деп есептеледі. Атап айтқанда, оған бірінші рет ата-анадан ұрпақтарына белгілер беру заңдылығын байқап көрудің сәті түсті.
• Зерттеу затына асбұршақты өздігінен тозанданатын өсімдікті таңдап аллы. Әлі ашылмаған бір жабық гүлдің ішінде өз аталығының тозаңымен гүланалық ұрықтанады. Жұмыртқа жасушаға өзге дарақтан генетикалық материал түспейді. Егер өсімдіктің тұқымы сары болса, ондай өсімдікте тұқымында жасыл түсті ата тектердің болуы мүмкін емес. Асбұршақтың табитатта айқас тозаңдана алмайтыны да мәлім.
• Ешқандай кездейсоқтық (өзге өсімдіктерден тозаңның «ұшып келуі» тәрізді) болған жоқ. Егер қолдан айқас тозаңдандырылған болса, тозаң пісіп жетілгенге дейін аталықтар жұлып алынды.
1. Берсімбаев Р.І., Мұхамбетжанов К.Қ, «Генетика», Алматы, «Қазақ универитеті», 2002
2. В.В.Медведев, «Практическая генетика», М., 1979
3. А.Б.Бигалиев, М.Ф.Халилов, М.А.Шарипова, «Основы общей экологии», Алматы «Қазақ университеті», 2007.
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлтық университеті
Биология және биотехнология факультеті
Молекулярлық биология және генетика кафедрасы
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Аллельді гендер
Оқытушы: Биғалиев Айтқожа ... ... ... ... ... ... ... БӨЛІМ
1. Мендель тәжірибелері.........................................................................................4
2.Мендель тәжірибелерінің маңызы......................................................................5
ҚОРЫТЫНДЫ......................................................................................................8
Пайдаланылған әдебиеттер.....................................................................................9
Кіріспе
Генетика - белгілердің тұқым қуалау заңдылықтарын және ... ... ... ... ... ... біреуінің әкесіне, енді біреуінің шешесіне ұқсас болып, ал ата-анасы белгілерінің жиынтығына ұқсас ұрпақтардың да жиі кездесу мәселесі үнемі қызыктырды. Тұқым ... ... қай заң ... ... - ... бұл ... ... Ғылым ретінде генетиканың негізін салушы чех жаратылыс зерттеушісі Грегор (Иоганн) Мендель (1822-1884) деп есептеледі. Атап айтқанда, оған ... рет ... ... ... беру ... ... ... сәті түсті.
* Зерттеу затына асбұршақты өздігінен тозанданатын өсімдікті таңдап аллы. Әлі ... бір ... ... ... өз аталығының тозаңымен гүланалық ұрықтанады. Жұмыртқа жасушаға өзге дарақтан генетикалық ... ... Егер ... ... сары ... ... ... тұқымында жасыл түсті ата тектердің болуы мүмкін емес. ... ... ... тозаңдана алмайтыны да мәлім.
* Ешқандай кездейсоқтық (өзге өсімдіктерден тозаңның тәрізді) болған жоқ. Егер ... ... ... ... ... ... жетілгенге дейін аталықтар жұлып алынды.
* Сынақ тәжірибелер бірнеше рет қайталанып, қайта-қайта ... ... ... ... он белгісізді табу үшін 10 тендеу қажеттігін түсінді. 10 ... ... бір ... ... ... Ол әрбір сынақ тәжірибеде бір балама белгі бойынша зерттеп, ... ... ... Бар ... екі ... белгі бойынша айқын ерекшеленетін түрлі асбұршақ іріктемелері алынды. Мысалы, сары және ... ... ... ... биік және ... ... өсімдік немесе тегіс және бұдыр тұқымдар, ақ немесе қарақошқыл гүлдер болды. Барлығы жеті белгі зерттелді.
Ата-аналар формалары тек бір жұп белгілері ... ғана ... ... моногибридті будандастыру деп аталады. Егер екі жұп ... ... ... бұл ... ... ... да, ... жалғаса береді. Нәтижелерді талдау үшін санақ (статистика) әдісі қолданылды. Ұрпақтардың (асбұршақ түсі) барлық белгілері есепке алынды. Олардың арақатынасы математикалық жолмен ... ... ... ... ... ... 2 жыл ... бастады. Ол асбұршақ тұқымының түстері бойынша тек екі баламасы: сары және жасыл тұқымы болатынына көз ... ... ... ... тозанданатынып анықтады. Ол бір-бір жұп белгілері бойыша ерекшеленетін ата-аналар формасын алды. Сынақ тәжірибенін біреуінде сары және ... ... ... ... және ... ... ... биік және аласа өскен өсімдіктер зерттеді. Мендель ата-ана формаларын деп ... ... ... ... ... ата тек болмауына негізделген (өздігінен тозанданған кезде бұлай болмайды). Ал дарақта ата ... ... ... ... ... тозаң ешқашан өсімдік гүл аналығына түскен емес. Мендель айқас тозандандырды, яғни ... ... ... ал ... ... гүлді тозандандырды. Ол алынған ұрпақтарды бірінші ұрпақ деп ... және ... ... ... ұрпақтары - бірінші ұрпақ будандары - қайта тозаңдандыру жиынтығы бойынша сары тұқымды болып ... Сол ... ... сары ... ... түс - ... түс (латынша dominans - басымдылық) деп атап, оны А бас әрпімен белгіледі. Жасыл түс ... - ... түс ... recessus - ... ... деп ... а кіші ... белгіленеді. Генетикада басым аллелъ - басылыңқы аллельдің көруіне (толық немесе ішінара) басымдылық көрсететін ген жұптарының бірі. Соған сәйкес ... ... - бұл ... ... ... ... білінбейтін аллель. Генетикада будандарда бір белгілердің екіншісінен басым болуы басымдылық деп аталады, яғни тек басым белгілер ғана сырттай ... ... ... ... нәтижелер алынды. Басқа белгілерден де осылай болды. Тегіс және бұдыр тұқымдарды будандастырған кезде бірінші ... ... ... ... ... ... Сол ... қызыл (кошқыл қызыл) түс - ақ түстен, биік өсімдік аласасынан, тағы сол ... ... ... ... ... ... ... немесе заңы деп аталған генетикалық негізгі заңдылықтардың бірі міне ... ... ... ол ... ... заңы ... ... заңы деп аталды.
Сол жазда Мендель тәжірибелердің екінші кезеңіне кірісті. Ол сары ... ... ... ... өздігінен тозаңдана алатын өсімдіктер өсірді. Мендель сөйтіп екінші ұрпақ ... яғни ... ... ... ... ... Бұл ... ата-аналары сары түсті болды. Екінші ұрпақта сары және жасыл дарақтар арақатынасы: ұрпақтардың 3 бөлігі - сары және 1 ... ... ... ... болды.
Жойылып кеткен жасыл рең қайтадан пайда болған. Мендель мұны ажырау деп атады. Анығырақ айтқанда екінші ұрпақ буданы сары және ... ... ... ... сары ... сары және 3:1 ... жасыл ұрпақтардың пайда болу құбылысы Мендельдің екінші заңы немесе ажырау заңы деп аталды.
Генетикалық ... ... ... мәні ... ... әдістен құралады. Генетикалық талдау - генетиканың негізгі және ерекше әдісі.
2.Мендель тәжірибелерінің маңызы
Мендель тұқым қуалау ... ... ... ... ... ... өтетініне көз жеткізді. Мендель хромосоманың болатынын білмесе де, олардың саны туралы түсінігі болмаса да, әрбір ересек дарақтың жыныс жасушалары ... ... ... ... ... ... кез келген ағзаның зигота түрінде пайда болу сәтінен бастап, өлгенге дейін ата-ананың ... ... ... екі ... ... ... ... келгенде тұтас ағзаның диплоидтығы он екі әріппен белгілене бастады. Ал гаметалар - жұмыртқажасушалар мен сперматозоидтар ... ... ... бір ... белгіленді, өйткені олар тек бір-бірден ғана жеткізеді, демек, гаплоидты.
Мендель тәжірибелер нәтижелерінің қисынды талдауы негізінде болжау жасады, ол ... ... ... ... заңы деп аталуда. Осы болжамға сәйкес гаметалар (жыныс жасушалары) ата-аналарының біреуінен таза қалпында тек бір ғана ... ... ... ... ... оны ... ... ата-анасынен алынған өзге тұқым қуалау факторына (ұрығына) араластырмайды. Әжесінен ... ... ... түсі ... сары ... , () жыныс жасушасына таза қалпында түсті. ... ... ... ... екі ... ... ... кезде ата-енесініц екеуінде сары түстен болғандығына қарамастан, жасыл ұрпақтар қалыитасты.
Түс ерекше нәруыз - пигментпен ... ... ... ... ... ... ... аминқышқылдардың белгілі мөлшерін камтиды. Бұл тәртіп генетиқалық, кодпен ДНҚ ... ... ... бір ... үш ... ... түсіріледі). Бір нәруыз туралы ақпарат жазылған ДНҚ үлескісі ген деп аталады. Сары және ... ... ... ... ... бірнеше (немесе бір) аминқышқылдардың орналасу тәртібі үйлеспейтін нәруыздармен айқын анықталады. Құрамы ... әр ... ... да бұл ... ... ... (аминқышқылдар мөлшері, кұрылымы) ұқсас болуы керек, өйткені екеуі де ... ... Осы ... ... ... гендер дәл сол гомологиялық хромосомалар үлескілерінде орналасады. Дәл сол нәруыз синтезіне жауап беретін, бірақ әр түрлі ... ... ... ... ... ... аллеломорфтар немесе аллельдер деп аталады.
Аллельдер сәйкес хромосомалардың бірдей үлескілерінде болып, баламалы (қарама-қарсы қалыптағы) белгілерінің дамуына жауап беретін дәл сол ... әр ... ... ... сары және жасыл түс.
Жасыл реңді басылыңқы (рецессивті) а генін жеткізетін аа гаметаларды аа генотипі бере ... АА ... сары ... тек А ... ... ... гаметаларды береді.
Генотип - бұл генетиқалық есептерде АА, Аа немесе аа әріптерімен белгіленетін таңбалы ағза гендерінің жиынтығы. Фенотип - бұл генетикалық ... ... ... ... Фенотипті генотиптің көзге көрінетін кескіні деуге де болады. Мәселен, АА генотипінде немесе Аа фенотипінде - сары, ал аа ... ... ... ... тек бір ... аллелі ғана болатын тіршілік иелері гомозиготалар (жалғыз зиготалы) деп аталады. Екі ... ... және ... тек бір ... белгісі болатын дарақ. Олар өз ұрпақтарына тек осы типтің белгілерін береді. Олардың барлық гаметалары бір ... - ... бір ... болады. АА генотипі - басымдық бойынша гомозигота немесе басым гомозигота, ал аа ... ... ... ... ... басылыңқы гомозигота деп аталады.
Ал Аа генотипі гаметалардың екі іріктемесін береді. Олардың ... (50%) А сары ... ... ... ... (50%) а ... реңді гендер жеткізеді. Мұндай ағзалар гетерозиготалар деп аталады. ... - ... бір ... екі аллелі болатын (әр түрлі белгілерді жеткізетін әр текті зиготалар) ағзалар.
Тәжірибелер және олардың нәтижелерінің барысын жазу үшін генетикалық ... ... Р - ... ... ... ... (ата- ана) ... бірінші әрпі)
* ♂- еркек дарағы (әкесі). Марстың астрономиялық белгісі.
* ♀- әйел дарағы (шешесі). Шолпанның астрономиялық ... Х - ... ... ... ... белгі.
* F- шағылыс үдерісінің нәтижесі, яғни ұрпақтар. (Латынша filii ... ... ... әрпі). Ғ1 - балалар; Ғ2 - немерелер; Ғ3 - шөберелер, тағы сол ... A- ... ... немесе ген.
* а - басыңкылық белгі немесе ген.
Тозаңдану - адам ақыл-ойының бақылауынсыз өтетін үдеріс. Кез келген аталық жасушаның (спермий) кез ... ... ... түсуі мүмкін. Сондай-ақ жануарларда да ұрықтану барысында кез-келген сперматозоидтары (өзге біркелкі жағдайлар кезінде) кез-келген жұмыртқа жасушаға түсудің әр түрлі мүмкіндіктері бар. Егер ... ... ... көп ... ... етсе, нәтижесі теориялық үмітке барынша жақын болады. Мәселен, ... 7324 ... ... ... Олардың шамамен 5474 басым белгілері бар, ал басыңкылары - 1 850 ... ... бұл ... 2,96 : 1-ге тең ... ... ... заңдылықтар айқындалған кезде барлық мүмкіндігі бар нұскаларды санау қажет болды, яғни кез-келген сперматозоидты кез-келген ... ... ... мүмкіндігі бар. Олардың қиыстырылуын оңай түсіну үшін генетик Р. ... ... ... ... Ол ... есептерді шығару кезінде казіргі кезде де ойдағыдай қолданылуда және Пэннет тор көзі деп аталады. Оның үстіңгі бөлігіне - ... ... ... ... ... ... Ал тор ... ұякездерінде зиготалар генотиптері бейнеленеді, бұл олардың ұрпақтарын түзеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ген - ... ... ... және ... бірлігі. Ген (генетикалық тұрғыдан) - ағзаның бір немесе бірнеше белгісін анықтайтын хромосома бөлігі. ... ... ... бөлігінде орналасып, бір белгінің қалыптасуына әсер ететін жұп гендерді аллельді деп атайды. Мысалы, гомологиялық ... ... ... ... ... ... генде ақ күлтені белгілейтін ген, ал екішісінде қызыл күлтені қалыптастыратын ген орналасуы мүмкін. Күлтенің түсін қалыптастыратын ... ақ және ... ... ... ... ...
Бұл заңдылықты табуға тұңғыш рет Г.Мендельдің қолы жетті. ... ... ... ... ... әдіс) мен математикалық әдісті қолдана отырып тәжірибелер қорытындысын талдау арқылы мынадай ... мен ... ... ... ... ... заңы -- ... (ата-ана гендері) ұрпаққа гаметалар арқылы араласпай, таза түрінде өтеді;
* бірінші ұрпақ будандарының ... заңы -- ... ... (екі әр ... АА және аа гомозиготалардың толық басымдылығы кезіндегі) ұрпақтардың барлығында басым фенотип, басылыңқы тек (Аа) ... яғни ... ... келеді;
* ажырау заңы -- будандардың екінші ұрпағында 3:1 қатынасында ажырау болады. Мұнда 3 ... ... ... (1АА және 2Аа) және 1 ... ... ... (аа) болып келеді.
* тәуелсіз тұқым қуалау заңы -- сәйкес хромосомалардың әр ... ... ... ... түсі және ... гендер біріне-бірі тәуелсіз екінші ұрпақта 9:3:3:1 қатынаста ажырайды.
Пайдаланылған ... ... Р.І., ... К.Қ, , Алматы, , 2002
* В.В.Медведев, , М., 1979
* А.Б.Бигалиев, М.Ф.Халилов, М.А.Шарипова, , ... , 2007.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аллельді емес гендердің өзара әрекеттерсуі.4 бет
Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуі7 бет
Аллельдік гендер түсініктеме, және олардың маңызы4 бет
Генетика15 бет
Генетиканың негізгі түсініктері2 бет
Харди – Вайнберг заңы. Популяциялар динамикасы4 бет
"Инбридинг және аутбридинг"16 бет
Аллергологиядағы молекулалық зерттеу әдісі6 бет
Жүрекше аралық перденің мүкістігі15 бет
Инбридинг және аутбридинг3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь