Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен өндірістік шығындарды талдау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1 ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАР МЕН ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ СҰРАҚТАРЫ
1.1 Өндірістік шығындардың түсінігі және олардың мәні ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Өндірістік шығындардың сыныптамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.3 Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері . ... ... ... ... ... ... ... .. 17

2 «КазСтройЦентр 2030» ЖШС ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРЫН ТАЛДАУ ЖӘНЕ ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУ ЕСЕБІ
2.1 Кәсіпорынның экономикалық қызметінің жалпы сипаттамасы ... ... ... .. 27
2.2 Кәсіпорынның қолданыстағы есеп саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 31
2.3 Кәсіпорындағы өндірістік шығындар есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 37
2.4 Кәсіпорында қолданылатын өнімнің өзіндік құнын есептеудің «стандарт.кост» жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51

3 ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАР МЕН ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК
ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУДЫҢ АУДИТІ, ТАЛДАУЫ МЕН
ЕСЕБІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Өндірістік шығындар мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 57
3.2 Өндірістік шығындар мен өнімнің өзіндік құнын талдау ... ... ... ... ... . 70
3.3 Өндірістік шығындар мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
есебін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
75

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 80
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 82
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 84
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстанның Республикасының салауатты экономикалық өрлеу стратегиясы күшті, тұрақты нарықтық экономиканы қалыптастыру, дамыған 50 елдің қатарына қосылу болып табылады. Бұл стратегияны жүзеге асыру үшін Қазақстан отандық кәсіпорындардың тұрақты экономикалық дамуынсыз, ішкі тексерусіз, сапалы өнім шығарып, қаржылық жағдайды жүйелі түрде жоспарлаусыз, шет ел тәжірибесіз жедел экономикалық өрлеу мен жаңартуға қол жеткізу керек тігін көз алдымызға елестету қиын. Елдің экономикасын басқару құралына аса қажетті әр түрлі кәсіпкерлік саладағы шаруашылық жүргізуші субьектілер қызметін ұйымдастыру, жоспарлау, тексеру жоғары нәтижеге алып келеді. Қазіргі кезде отандық кәсіпорындар мен серіктестіктер үшін өнімнің өзіндік құнын төмендету ¬¬– бұл пайданы жоғарлатудың маңызды қоры болып саналады. Сондықтан, қазіргі кезде отандық бухгалтерлік есептің тәжірибесінде өндірістік шығындардың құрамын нақты анықтау, өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік құнын калькуляциялау басты мәселелердің бірі болып табылады.
Нарықтық экономика жағдайында өндіріс шығындарының есебін жүйелі жүргізу кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық қызметінің тиімділігін арттырады. Кәсіпорынның алға қойған басты міндеттерін анықтауға өндіріс шығындар есебі келесідей мүмкіндікте береді: жеке өнім түрлерін және өндіріс тиімділігін анықтауға; ішкішаруашылық есепті нақты жүргізуге; өзіндік құнды төмендету қорларын анықтауға; өнімге баға белгілеуге; өндірісте жаңа өнім түрлерін өндіруге немесе сатуға тиімсіз ескірген үлгілерді өндірістен шығаруға шешім қабылдауға; мемлекет көлемінде ұлттық табысты есептеуге; қажет болған жағдайда жаңа техника, технологияны қолдануға негіз болады.
Өнімнің өзіндік құны кәсіпорынның өндірістік қызмет нәтижесінің басты көрсеткіші болып саналады. Берілген көрсеткіш – пайданы басқарудың негізгі құралы болып табылады, ал пайда - коммерциялық кәсіпорын жұмысының басты мақсаты болып табылады. Өзіндік құн құрамын дұрыс есептеу үшін өндірістік шығындарды анықтаудың ролі зор. Нақты өзіндік құнға дұрыс баға бермей, тиімді әрі дұрыс басқару мүмкін емес. Өндірістік шығындарды анықтау - көп салалы процесс, материалдарды сатып алудан – дайын өнімді өткізуге дейінгі барлық шаруашылық қызметтің аспектілерін қамтиды.
1. К. Друри Введение в управленческий и производственный учет: Учеб. пособие для вузов / Пер с англ. Под ред. Н. Дэриашвили. – М.: Аудит, ЮНИТИ, 2001. – 774 б.
2. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтің 2012 жылдың 27 қаңтарындағы халыққа Жолдауы - «Егемен Қазақстан» 28.01.2012 № 41-42 (27114);
3. «Қолжетімді тұрғын үй – 2020» бағдарламасын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 21 маусымдағы № 821 Қаулысы Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің ақпараты – http://adilet.zan.kz/
4. Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк туралы Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 28 ақпандағы N 234 Заңы – Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2007 ж., N 4, 32-құжат
5. Қазіргі экономикалық орысша-қазақша сөздік-анықтамалық – Алматы, 2003. – 364 б.
6. В.Л. Назарова, М.С. Жапбарханова, Д.А. Фурсов, С.Д. Фурсова. Басқару есебі – Алматы, Экономика, 2005. – 298 б.
7. А.К. Ержанов, Ә.К. Айтанаева, Г.Ш. Жұманова, М.С. Баянова, Ә.Е. Иматаева. Басқару есебі – Алматы, Экономика, 2009. – 304 б.
8. В.Л. Назарова. Шаруашылық жүргізуші субъектілеріндегі бухгалтерлік есеп – Алматы, Экономика, 2005. – 310 б.
9. П.М. Мансуров. Управленческий учет: учебное пособие / Ульяновск : УлГТУ, 2010. – 175 с.
10. И.Г. Кукукина. Управленческий учёт: Методическое пособие. - Иванoвo: МИБИФ, 2001. - 43 с.
11. А.К. Ержанов, Ә.К. Айтанаева, Г.Ш. Жұманова, М.С. Баянова, Ә.Е. Иматаева. Басқару есебі – Алматы, Экономика, 2009. – 304 б.
12. Н.А. Құдайбергенов. Бухгалтерлік есеп принциптері – Алматы, Полиграфкомбинат, 2011. – 384 б.
13. В.К. Радостовец, Т.Ғ. Ғабдуллин, В.В. Радостовец, О.И. Шмидт. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп – Алматы, 2003. – 654 б.
14. «КазСтройЦентр 2030» ЖШС Жарғысы, Алматы, 2011
15. Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 22 сәуірдегі N 220 Заңы – http://adilet.zan.kz/
16. «КазСтройЦентр 2030» ЖШС есеп саясаты
17. Қ.К. Кеулімжаев. Құрылыстағы бухгалтерлік есеп – Алматы, Экономика, 2008 – 160 б.
18. Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспары. Қазақстан Республикасының Қаржы министрінің 2007 жылғы 23 мамырдағы №185 бұйрығы – Алматы:LEM, 2011.-36 б.
19. Сборник бухгалтерских проводок – Алматы, LEM, 2010
20. К. Друри. Учет затрат методом «стандарт-костинг» – М.: Аудит, ЮНИТИ, 1998. – 273 б.
21. З.Н. Әжібаева, Н.Ә. Байболтаева, Ж.Ғ. Жұмағалиева. Аудит – Каз Медиа Групп, 2006
22. Д.О. Абленов. Аудит негіздері – Алматы, Экономика, 2005. – 219 б.
23. Аудиторлық қызмет туралы Қазақстан Республикасы 1998 жылғы 20 қарашадағы N 304-I Заңы – http://adilet.zan.kz/
24. «КазСтройЦентр 2030» ЖШС 2012-2013 жж. қаржылық жағдайы туралы есебі
25. Г.В. Савицкая. Анализ хозяйственной деятельности предприятия / 5-е издание, переработанное и дополненное – Минск, ООО «Новое знание» 2002. – 688 б.
26. Библиографическое описание: И.В. Новиков Роль анализа затрат на 1 рубль товарной продукции в оптимизации затрат хозяйствующего субъекта / И. В. Новиков // Молодой ученый. — 2012. — №1. Т.1. — С. 135-138.
27. К.Ш. Дүйсенбаев ж.б. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау: Оқу құралы / К.Ш. Дүйсенбаев, Э.Т. Төлегенов., Ж.Г. Жұмағалиева – Алматы: Экономика, 2001.- 330 б.
28. Т.П. Карпова. Управленческий учет / Учебник – М.: «ЮНИТИ-ДАНА» 2004. – 351 б.
29. С.Ф. Голов. Управленческий учет – Изд: К.: Либра 2004. – 651 б.
30. В.П. Николаев, О внедрении автоматизированной системы бухгалтерского учета, 2003. – 64 б.
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі
Қазақ экономика, қаржы және халықаралық сауда университеті
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен өндірістік шығындарды ... ...... және ... ... ... білім және ғылым министрлігі ... ... ... және ... ... университеті |
| ... және ... ... |
| |
| |
| ... жіберілді» ... ... ... ... ... |
| |
| ... ... |
| |
| ... ... ... ... калькуляциялау мен өндірістік шығындарды ... |
| |
| ...... және ... ... ... |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... 2015 ... ... |4 |
| | | |
|1 ... ... МЕН ... ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУДЫҢ | |
| |ТЕОРИЯЛЫҚ СҰРАҚТАРЫ | ... ... ... ... және ... мәні |7 |
| ... | ... ... ... |12 |
| ... | ... ... ... құнын калькуляциялау әдістері . |17 |
| ... | |
| | | |
|2 ... 2030» ЖШС ... ... ... ЖӘНЕ ... | |
| |ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУ ... | ... ... ... ... жалпы |27 |
| ... | ... ... ... есеп ... |
|2.3 |Кәсіпорындағы өндірістік шығындар |37 |
| ... | ... ... ... ... өзіндік құнын есептеудің |51 |
| ... ... | |
| | | |
|3 ... ШЫҒЫНДАР МЕН ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК | |
| ... ... ... ... МЕН | |
| ... ... ... | ... ... шығындар мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың |57 |
| |аудиті……......……......……......……......……......……......……......……...| |
|3.2 |Өндірістік ... мен ... ... ... ... |70 ... |Өндірістік шығындар мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың | |
| ... ... ... |75 |
| | | ... ... |80 ... ... ТІЗІМІ……......……......……......……...... |82 ... |84 ... ... Қазақстанның Республикасының салауатты
экономикалық өрлеу стратегиясы күшті, ... ... ... ... 50 елдің қатарына қосылу болып табылады. Бұл
стратегияны ... ... үшін ... отандық кәсіпорындардың
тұрақты экономикалық дамуынсыз, ішкі тексерусіз, ... өнім ... ... жүйелі түрде жоспарлаусыз, шет ел ... ... ... мен ... қол ... керек тігін ... ... ... Елдің экономикасын басқару құралына аса қажетті
әр түрлі кәсіпкерлік саладағы шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... алып келеді. Қазіргі
кезде отандық кәсіпорындар мен серіктестіктер үшін ... ... ... – бұл ... ... ... қоры болып
саналады. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... құрамын нақты анықтау, өнімнің (жұмыс,
қызмет) өзіндік ... ... ... ... бірі ... ... жағдайында өндіріс шығындарының есебін ... ... ... ... ... ... алға ... басты міндеттерін анықтауға өндіріс
шығындар есебі ... ... ... жеке өнім түрлерін ... ... ... ... ... нақты жүргізуге;
өзіндік құнды төмендету ... ... ... баға ... жаңа өнім ... ... ... сатуға тиімсіз ескірген
үлгілерді өндірістен шығаруға шешім ... ... ... ... ... қажет болған жағдайда жаңа техника, технологияны
қолдануға негіз болады.
Өнімнің ... құны ... ... қызмет нәтижесінің басты
көрсеткіші болып саналады. Берілген көрсеткіш – пайданы ... ... ... ... ал ... - ... ... жұмысының басты
мақсаты болып табылады. Өзіндік құн ... ... ... ... ... ... ролі зор. Нақты ... ... ... ... тиімді әрі дұрыс басқару ... ... ... ... - көп салалы процесс, материалдарды сатып алудан –
дайын ... ... ... ... ... ... ... қaтынacтaрдың қaлыптacуы процеcінде өнеркәcіптік өндіріcтердің
cезінетін қиындықтaры шығындaрдың деңгейі мен ... қaйтa ... ... ... ұcтaлымын, пaйдaны, мөлшерді, тиімділік
деңгейі бaқылaуын тaлдaуғa aрнaлғaн оны қолдaнуды мaқcaт ететін ... ... іcке ... ... әр aлуaн ... ... ... шығындaрды топтacтыруды қaйтa қaрaу; бухгaлтерлік еcеп
мәліметтері ... ... ... ... ... жaңa
тәcілдемелерін дaмыту; ұcтaнымдaрды тaрaту, cонымен қaтaр мүмкін болaтын
көп жaнaмa үлеcтірілетін ... турa ... ... aуыcтыру
қaжеттіліктерін қажет етеді [1].
Қазіргі уақытта экономиканың құрылыс саласы қазіргі заманда тез дамып
өзгеруде. Құрылыс саласына байланысты ... ... ... ... ... 2012 ... 27 қаңтарында шыққан халыққа арналған
Жолдауында он негізгі бағыт бойынша шаралар кешенін ... ... сөз ... ... бірі – ... баспана [2]. Президенттің осы
тапсырмасының негізінде «Қолжетімді тұрғын үй – 2020» ... ... ... ... барлығы тақырып өзектілігін ашады. Осыған
байланысты негізгі қызмет түрі ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен өндірістік ... ... ... маңызды және ақпарат көлемі жағынан бай деп
таптым.
Өнімнің өзіндік құны – ... ... ... ... ... және ... ... сипаттайтын жалпылама көрсеткіш болып
табылады. Ол ... ...... ... ... Оның ... мен динамикасы бойынша өндірістің басқару,
жоспарлау, еңбек пен еңбекақының ... ... мен ... ... болады.
Өзіндік құнның ... ... ... оның ... де анықталады:
1) Өзіндік құнда өндірістің қоғамдық шығындарының 5/4 ... ... да ... ... құны ... ... ... қамтамасыз етіледі.
2) Өзіндік құн көтерме бағаны ... ... ... табылады,
оның есептемей бағақалыптастыру мүмкін болмайды.
3) Өзіндік құн негізінде табыс, жеке бұйымдардың ... ... ... өндіру мақсаттылығы есептелінеді.
Кәсіпорынның өндіретін әрбір өнімінің толық ... ... ... ... ... осы өнімнің өткізілу ... ... ... ... ... ... 2030» ЖШС ... табылады. Кәсіпорынның
негізгі қызмет түрі – құрылыс, монтаждау, жөндеу жұмыстары мен интерьерлік
дизайн қызметі.
Дипломдық жұмыстың мақсаты - өндірістік ... ... мен ... ... ... есебін толық зерттеу, оларды талдаудың
жүргізілу тәртібі мен оларды жетілдіру жолдары бойынша ... ... ... ... дипломдық жұмыстың міндеттері келесідей:
– өндірістік шығындар есебі мен ... ... ... ... ... ... ... «КазСтройЦентр 2030» ЖШС-дегі өндірістік шығындар есебін жүргізу
ерекшеліктерін саралау;
... 2030» ... ... ... ... ... жүргізу;
– өндірістік шығындар есебі мен өнімнің өзіндік ... ... ... ... мен ... ... ұсыныстарды дайындау.
Зерттеу пәні өндіріс шығындары мен өнімнің өзіндік ... ... және ... аспектілері, өндіріс
шығындарын бухгалтерлік есепке алу және ... ... ... ... және осы ... есеп тәжірибесі болып
табылады.
Зерттеудің ақпараттық негізін Қазақстан Республикасының заңнамалық және
нормативтік актілері, статистикалық жинақтардың материалдары, ... ... ... ... ... басылымдар материалдары құрайды.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Өндіріс шығындарының есебін ... ... ... ... ... сұрақтары отандық және ТМД елдері
ғалымдарының – Радостовец В.К., ... Қ.К., ... ... К.Ш., Ержанов М.С., Байдәулетов М.Б., Назарова В.Л., Жұмағалиева
Ж.Г., И.А.Басманов, Палий, ... ... ... ... ... ... Х.Андерсон, Д.Колдуэлл, ... ... ... Дж. Лоббек және т.б. монографиялық
еңбектерінде, кезеңдік басылымдарда зерттелген.
Дипломдық ... ... ... үш ... қорытындыдан және
қолданылған әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан тұрады.
Кіріспе дипломдық жұмыс тақырыбының ... ... ... мен ... ... мен ... ... әдістерін ашады.
Дипломдық жұмыстың бірінші бөлімінде тақырыптың теориялық ... ... ... ... 2030» ЖШС ... ... мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың ... ... ... ... ... шығындар есебі мен өнімнің өзіндік
құнын анықтау бойынша аудит пен талдау жүргізу сұрақтары мен олардың ... ... ... ... ... ... ... бойынша зерттеу нәтижелері
мен дипломдық жұмыстың ... ... ... ... МЕН ... ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ СҰРАҚТАРЫ
1.1 Өндірістік шығындар түсінігі және олардың ... ... ... есеп пен ... ... заңына сүйенетін болсақ, онда шығыстар дегеніміз – есепті кезең
ішінде активтердің қолдан ... ... ... ... ... пайда
болуы нысанындағы экономикалық пайданың ... олар ... ... ... ... ... өзгеше капиталдың азаюы [4].
Шығындар – шаруашылық әрекет барысында (еңбек, өнім өндірісі құралдары,
мен керек-жарақтарын алуға, ... ... ... ... алынған)
тұтынылған материалдық, еңбек, қаржылық және басқа ... ... ... болашақта кіріс әкелу мүмкіндігі бар кәсіпорын активі
ретінде көрсетілетін құн [5]. Бұдан шығатыны, «шығындар» ұғымы «өндіріске
шыққан шығындар» ... ... ... ... ... ... шыққан
шығындар - өнімді (жұмысты, көрсетілген қызметті) ... ... ... ... көп ... әдебиеттерде «шығыстар» мен «шығындар» түсінігі
ұқсастырылып, теңдестіріліп жүр, ... ... ... ... бар.
Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттарына сәйкес шығысқа ... да, ... ... да ... ... ... 2002 жылдың
29 қазанындағы №542 «Қаржылық есепті ... мен ... ... негіздерге» сәйкес шығыстарға ұйымның және т.б. негізгі
қызмет барысында туындайтын шығыстар ... ... ... немесе
сенімді өлшенетін міндеттемелердің ұлғаюына байланысты болашақ экономикалық
пайданың кемуі ұйымның шығыстары деп танылады. ... ... ... ... ... ... ... шығындарының бөлігі деп
түсіндіруге болады [6, 56 ... ... ... ... ... ... ... былайша бөлінеді:
- жабдықтау-дайындау шығындары;
- өндірістік шығындар;
- коммерциялық-өткізу шығындары;
ұйымдастыру-басқару шығындары.
Мұндағы біздің ... ... түрі - ... ... шығындар кез келген субъект шығындарының маңызды бөлігі және
олар өнімнің (қызметтің, жұмыстың) ... ... ... ... болып
саналады. Өндіріс шығындары есебінің басты міндеті - ... ... мен оны ... үшін ... ... ... төрт ... тұрады:
- тікелей материалдық шығындар;
- еңбекті өтеуге шығатын тікелей шығындар;
- аударымдар (әлеуметтік салық);
- үстеме шығындар.
Өндірістік қорлар ... ... ... ... ... өнім ... көрсетіледі. Олар түгенделуге тиісті,
кәсіпорын активінде болады және ... ... ... ... ... ... шығындарға дайын өнімнің бөлігі болатын негізгі
материалдар мен ... ... ... және ... ... ... бір
бұйымға тікелей және үнемді, аса мол шығынсыз жатқызады. ... ... ... ... түрін өндіруге, материал бірлігі бағасына
қолданылуға тиісті, материалдар санына көбейтіп, санауға болмайды.
Еңбекті өтеуге шығатын тікелей ... ... ... ... ... ... ... бұйымның белгілі бір түріне жатқызуға болатын, жұмыс
күшін төлейтін ... ... өнім ... ... ... ... кіреді. Алайда, көмекші жұмысшылар, менеджерлер
мен шеберлер, қосалқы қызметкерлер де ... ... ... ... ... құрамына кіреді, бірақ бұл шығындарды дайын
өнімнің белгілі бір түріне тікелей және ... ... ... болмайды,
оларды жанама (үстеме) еңбек шығындары деп атайды. Жанама материалдық
шығындар сияқты ... ... ... өндірістік шығындардың бөлігі ретінде
қарастырылады.
Еңбек шығындарын тікелей және жанама деп бөлу ... ... ... ... Егер ... бір өнім ... онда тек өндірістік
жұмысшылардың еңбекақысы ғана емес, ... ... де ... ... ... ... ... Оқу, демалыс, жұмыс тоқтап қалған
кездері ... ... ... тыс ... ... ... шығындар
әдетте жанама шығындар ретінде жіктеледі. Бұл қызметкерлерге ... ... ... ... ... тікелей шығындар болып
саналады.
Тікелей материалдық шығындар мен еңбекті өтеу шығындары өзгермелі болып
табылады, олардың ... ... ... тура ... ... ... (жалпы) шығыстарға барлық жанама шығындар кіреді. Бұл
шығындар өндіріспен байланысты, бірақ тура, ... және ... ... ... ... ... болмайды. Сонымен қатар оларды үстеме
өндірістік шығыстарды сайма-сай таңдалған база ... ... ... ... ... ... ... келтірілген.
Кейбір үстеме өндірістік шығыстар, электр ... ... ... материалдарға деген шығындар сияқты өндіріс көлеміне
тура пропорционалды ... және ... ... шығындар болып
табылады. Кейбір үстеме өндірістік шығыстар тұрақты, ... ... жал ... ... ... аударымдар, немесе
жартылай өзгермелілер, мәселен, телефон үшін төлем, коммуналдық қызмет.
Басқа шығындарды нақты ... ... ... және ... жатқызуға
болмайды. Бұлар тікелей емес ... ... ... ... ... сай ... бойынша таратады. Бөлу тәсілдері төменде қарастырылған.
Өндіріс бойынша ... ... ... ... ретінде жіктеледі,
оларға шығынның үш түрі кіреді: материалдарға жанама шығындар, ... ... ... басқа өндірістік шығындар. Ғылыми-зерттеу
жұмыстарына арналған шығындар, жаңа ... мен ... ... ... ... ... тәжірибелік үлгілерді жасау, жаңа бұйымдарды
сынау, ғылыми зертхананы ұстау шығындарын білдіреді.
Кәсіпорын қызметінің барысында ... ... ... ... жеткілікті ақпарат көлемімен қамтамасыз етілуі керек. Бұнда
шығындардың келесі түрлерінің маңызы жоғары:
1. баламалы ... ... ... шығындар;
3. қайтарымсыз шығындар;
4. инкрементті шығындар;
5. маржиналды шығындар;
6. релевантты шығындар.
Баламалы шығындар – пайдаланылмаған ... ... Олар ... ... ... ... ... болдырмаған кезде қолдан шыққан
пайданы ... ... ... ... шешім қабылдау кезінде
көптеген жағдайларда туындайды. Мысалы, ... ... ... ... ... ... алды. Егер кәсіпорын бұл тапсырысты
қабылдаса, спорт тауарларын сататын дүкендердің тұтас ... үшін ... ... ... ... мүмкіндігі (машиналық және жұмыс уақыты)
болмайды. Бұл тапсырысты қабылдаудың баламалы шығындары – бұл ... ... ... ... ... ... ... пайдасы.
Пайдаланыла алмаған пайда спорттық сөмкелерді сатудан түскен болуы ықтимал
табыс минус оны ... ... ... ... ... ... шығындар – бұл екі баламалы шешімдерді қараған ... ... ... ... жаңа ... цех ... екі
баламалы орны қарастырылады. Егер «А» ауданы таңдалса, оны ұстау бойынша
жоспарлы жылдық шығындар 800 мың ... ... ал «В» ... ...
600 мың теңге. өндірістік цехты ұстау бойынша дифференциалды шығындар
200 мың ... ... ...... бұрын болған шығындар. Олар ... ... ете ... және ешқандай осы шақтағы немесе болашақтағы
іс-қимылдар оны өзгерте алмайды, мәселен, сатып алынған жабдықтың бастапқы
құны ... мен ... ... жасау шығындары. Сондықтан бұл
шығындар болашақта шешім қабылдау кезінде есепке ... ... ... алды ... Жыл ... жабдықтың кепілді жұмыс мерзімі
өтті, ол сыр ете ... ... ... себебін талдау бұл түрге
ылғалдылық деңгейі мен температура ... ... әсер ... ... ... ... және ... жоқ ескі үйде орналасқан
делік. Нәтижесінде жабдық үзіліспен жұмыс жасайды, оны жөндеу үшін шоттар
ұлғаюда, ... ... ... ... жабдықты алып тастауды
талап етеді, бірақ зертхана басшысы ... ... бас ... ... ... ақша төленген болатын. Бұл – қайтарымсыз шығынның рөлін бағаламаудың
типтік үлгісі. Жабдық ... ... ... ... бұл ... ... ... шешімдер жөндеу үшін немесе бөлмені кондиционерлерімен
және жылыту жүйесімен жабдықтау үшін ... ... ... ... ... ... - ... барлық шығарылуына емес, бірлігіне
шаққандағы қосымша шығындар. Маржиналдық шығындар әдетте әртүрлі өндіріс
көлемінде сан қилы ... ... ... процесінің тиімділігіне қарай
өзгереді.
Релевантты шығындар ретінде (яғни маңызды шығындар) тек қарастырылатын
шешімге байланысты шығындар түсініледі, ... ... ... ... ... емес, себебі оларға әсер ете алмаймыз.
Аталған шығын түрлерінен ... ... ... да болады. Олар
өнімнің қосымша партиясын жасаған ... ... ... Егер ... ... ... ... өзгерсе, онда олардың ұлғаюын,
басқаша айтсақ, инкрементті шығындар деп ... Егер ... ... ... ... ... ... тұрақты шығындарды ұлғайтуға әкеліп
соқтырса, инкременттік шығындар нөлге тең ... ... ... бұл ... ... ... ... болып табылады және олар тікелей материалдар,
тікелей еңбек пен өндірістік үстеме ... ... ... және ... ... есебімен өндіріс
шығындарын толық табу және өнімнің (жұмыс, ... жеке ... ... дұрыс анықтау үшін шығындар есебінің және калькуляция ... ... ... ... ...... ... болу орны, шығын орталығы,
жауапкершілік орталығы болуы мүмкін.
Шығынның пайда болу орны – бұл ... ... ... ... үшін ... ... ... өндіріс ресурстары шығындарын
басқаруды және ... ... ... ... ... ... ... өндірісінде шығындардың пайда болу
орнына өндірістер, цехтар, учаскілер, бөлімшелер, бригадалар және басқа ... ... ... – бұл өндірістікк операциялар мен біртекті
функциялармен, техникалық жабдықтау ... ... ... ... бағыттылығымен ерекшеленетін бастапқы ... ... ... ... Оған ... ... ... учаскілер,
бригадалар, азды-көпті біртекті ... ... ... мен ... бірдей деңгейлері, өндіріс пен
еңбекті ... ... ... ... ... ... мен
эксплуатациялау шығындарының, өнімдердің жаңа түрлерін дайындауда және ... ... ... ақаулардың пайда болуына әкеліп соқтырады. Бұл
орталықтарды тікелей жолмен аналитикалық шоттарға апару – осы ... ... дәл ... және ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Жауапкершілік орталықтары – бұл жоспарлы, нормалы шығындарды бақылауды,
шығындардың мөлшері үшін ұжымдық және жеке жауапкершілікті, өнімнің (жұмыс,
қызмет) өзіндік ... ... ... ... ... шаруашылық
есеп бөлімшелері және жауапты тұлғалар бойынша ... ... Айта кету ... егер ... тек қана бір құрылымдық
бөлімшенің (цех, учаскі) жұмысына ... ... ... және ... ... ... беретін болса, онда шығынның пайда болу орны
жауапкершілік орталығын да көрсетеді.
Калькуляциялау ...... бір ... ... пен ... өнім, жартылай өнім, әр түрлі дайындық деңгейіндегі кейбір азық-
түлік өнімдерінің түрлері. ... ... ... ... ... ... ... өнім ассортименті мен
күрделілігін, бөлшектер мен тетіктердің бұйымда бірегейлену деңгейі және
шығынның қай топқа ... ... ... да ... ... ... жасайды. Көбіне калькуляция объектілерін шығынды көтерушілер деп
атайды.
Шығынды ... ... ... ... табылады. Шығарылған
өнімнің түрі мен технологиясына байланысты калькуляция объектісі мыналар
болуы мүмкін: жеке ... ... ... және ... дайын болған
өнімдердің кешені, шалафабрикаттар, біртекті мүліктердің түрлері, ... ... ... жеке ... ... (тапсырыстар), құрылыс
объектілері, құрылыстың қорытынды кезеңі, жұмыс пен қызметтің түрлері.
Калькуляция объектілерімен қатар калькуляция бірліктерін де ... ... ... ... ... өнім ... техникалық
жағдайына немесе қабылданған стандарттық өлшем бірлігіне және өндірілген
өнімнің натуралды көрінісіне ... ... ... Егер де ... ... ретінде екі көрсеткішті пайдаланса, онда калькуляциялық бірлік осы
екі бірліктің бірін ғана пайдаланады. Сонымен, іс ... ... ... ... келесі топтарға біріктіруге болады:
- натуралды бірліктер (дана, метр, килограмм, тонна, литр және т.б.);
- ірілендірілген бірліктер (тігін бұйымының ... ... бір ... жүз жұп ... және ... ... өзіндік құнын калькуляциялау үшін пайдаланылатын шартты-
натуралды бірлік, ... ... ... ... әртүрлі тербелісте болуы
мүмкін (мысалға, спирт – 100%, ... ... – 92% ... ... ... ... ... (норма-сағаты);
- орындалған жұмыс бірлігі (ткм, машина-күні, ай-күні);
- пайдалы нәтиженің бірлігі (қуаты, өнімділігі және т.б.) [6,84 ... ... ... ... ... ... ... қызмет) өндіру белгілі бір шығындармен
байланысты. Шығындар – ... ... ... ... ... ... байланысты міндеттердің артуы.
Шешімді қабылдау үшін ақпараттарды жинаған кезде белгілі бір ... ... үшін ... бір ... ... ... ... ал
кейбіреулері үшін сол шығындар ескерілмеуі мүмкін. Шын мәнінде, өндірістік
шығындар көптеген ... ... ... ... ҚЕХС №2 ... қор ... стандарттарына сәйкес шығын мыналарға жіктеледі:
1) пайда болу орны бойынша - өндіріс, цех, учаске, құрылымдық бөлімше.
Мұндай жіктеу өндірістік өнімнің өзіндік ... ... үшін аса ... өнім ... ... ... бойынша – оның өзіндік құндарын есептеу
үшін керек;
3) шығын түрлері бойынша немесе өнімнің өзіндік ... ... ...... ... ... және калькуляциялау баптарымен:
а) экономикалық элемент бойынша - өнім ... үшін ... ... ... ҚЕХС №2 ... мына экономикалық элементтер анықталады:
- материалдық шығындар;
- еңбекақы ... ... ... ... ... ... амортизациясы (тозуы);
- басқа да шығындар;
ә) калькуляция баптары бойынша - өнімнің жекелеген ... ... ... үшін ... №2 ... оған ... ... еңбекақы;
- еңбекақыдан аударылатын аударым;
- үстеме шығындар.
Экономикалық элемент және бап бойынша шығынды есепте топтастыру өзара
байланысты, ... олар ... ... және ... ... ... бойынша субъектінің бір ғана шығындарын сипаттайтынын
айта кету керек. Бұл ... ... ... ... ... шығынын өнім (жұмыс, қызмет) түрлері бойынша, калькуляциялау
баптарымен шығынның пайда болу ... ... ... ... ... мүмкіндік тудырады, өнімнің өзіндік құнын әлдеқайда дұрыс
есептелуіне және кәсіпорын шығындарына бақылауды күшейтуге жағдай ... ... ... экономикалық элементтер мен калькуляция
баптары бойынша топтастыру туралы мәлімет берілген.
Кесте ... ... ... және ... ... ... топтастыру
|Экономикалық элементтер |Сома |Калькуляция баптары ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... |78000 |1. ... |25200 ... ... шығындары |17000 |2. ... ... ... |41000 |
| | ... ... ... | |
| | ... т.б. | ... Аударым |3980 |3. ... ... |(2400) |
| | ... | ... НҚ ... ... |6300 |4. Технологиялық мақсатқа |9100 |
| | ... отын және ... | ... ... да ... |11720 |5. Еңбекақы |10000 ... |117000 |6. ... |2340 ... емес ... |(3600) |7. ... және өндірісті |4060 |
|есептеп шығарылады (-) | ... ... | ... қалдықтар құны,| | | ... ... ... | | | ... толтырылды) | | | ... ... |600 |8. ... шығындар |17500 |
|қалдығының өзгеруі (+) | |9. ... да ... |7200 ... |114000 ... |114000 ... [7] ... көзі ... ... ... |
1-кестеде көрсетілгендей, ... ... ... ... ... ... ... бойынша шығын (114000) өндірістік емес шотқа
есептен шығару бөлігінде корректив элементі бойынша ... ... ... ... қалдығының өзгеруі сан жағынан бірдей емес.
Шығындардағы айырмашылық, сонымен қатар, ұқсас ... ... ... бабы ... бар. ... ... кететін шығын»
экономикалық элементі бойынша 17000 ... ал ... ... ... 10000 ... ... тапты. Айырмашылық құрал-сайманды күтумен
шұғылданатын қызметкерлердің еңбекақысына кететін шығындарда, яғни үстеме
шығындарында ескеріледі.
Экономикалық элемент ... ... оның ... ... ... ... ... бақылау, жоспарлау және талдау
үшін қолданылады. Бап бойынша топтастыру кәсіпорын шығынының талдамалық
есебін ... ... және ... ... ... бақылау үшін
пайдаланылады. Екі топтастыру бірін-бірі толықтырады және ... ... ... ... және ... ... ... есебін ұтымды жүргізуге
мүмкіндік береді.
Өндіріске арналған шығындар ... ... ... бойынша жіктелуі
мүмкін. Төмендегі 2-кестеде шығындардың түрлі белгілер бойынша ... ... ... ... түрлері
|№ р/с |Жіктеу тобы ... |
|1 |2 |3 ... ... ... ... рөл ... ... |
| | |• ... ... ... өзіндік құнына салу тәсілі бойынша |• тікелей |
| | |• ... |
|3 ... ... (біртектілік) |• бір ... |
| | |• ... ... |Өндіріс көлеміне қатынасы бойынша |• ... |
| | |• ... ... ... болу ... бойынша |• ... |
| | |• ... ... ... ... ... ... (басқару |• өндірістік |
| ... ... |• ... |
| | |• ... ... ... ... |• ... |
| | |• ... ... ... ... ... |• реттелетін |
| | |• ... ... ... деңгейі бойынша |• ... |
| | |• ... ... ... ... кезеңіне шығынды |• ... |
| ... ... |• ... ... бұл ... В.Л. ... «Шаруашылық жүргізуші субъектілеріндегі|
|бухгалтерлік есеп» кітабынан алынды ... - ... ... процесімен тікелей байланысты:
шикізат және материалдар, ... ... мен ... ... - ... ... оған қызмет ету және басқарумен тікелей
байланыста пайда болады.
Бір элементті – бір ... ... ... материалдар,аударым).
Кешенді – бірнеше элементтен тұрады (құрамында қызметкерлердің
еңбекақысы кіретін цех шығындары, аударым, ... ... және ... бір ... ... - ... нақты бір түрін өндіретін өндіріспен байланысты және
оның өзіндік құнына тікелей салынуы мүмкін (шикізат, материалдар, ... ... ... ... ... ... деп аталады
(автомеханиктің еңбекақысы – бұл автосервис бөлімшесінің ... ... ... ... ... ... ... сырдың
құны – сырлау цехының тікелей шығыны болып табылады).
Жанама - өнімнің жеке түрлерінің өзіндік құнына тікелей ... жеке ... ... (шартты) бөлінеді. Жекелеген бөлімшелерге
салынбаған шығын жанама деп аталады ... ... ...... ... ... болып табылады).
Шығындар бір бөлімшеде тікелей, екінші бір бөлімшеде жанама болуы
мүмкін (зауыт менеджерінің еңбекақысы – бұл жеке ... ... ... ... ... ... ... табылады). Шығындардың тікелей
және жанама болып бөлінуі ... ... ... өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... ... өндіруде – барлық
шығындар тікелей болып табылады).
Өзгермелі – оның көлемінің өзгеруі өндіріс көлемінің өзгеруіне тікелей
үйлесімді (пропорционалдық) ... ... ... ... энергия, отын және т.б.) және бұл кезеңдегі өнім ... ... ... егер ... ... 10%-ке ... болса, онда
жалпы өзгермелі шығын да 10%-ке өседі.
Тұрақты - өнім өндірісі көлемінің өзгеруіне ... емес ... ... ... ... жал, ... шығыны және т.б.). Егер
көлем 10%-ке артса немесе кемісе, онда жалпы тұрақты ... ... ... бір бірлікке ұдайы кеміп отырады.
Ағымдағы – жиі қайталанатын кезеңдік шығын.
Бір жолғы – демалыс ... ... ... және т.б. Ол ... белгіленген тәртіпте және мерзімде өнімнің өзіндік құнына бөлек
қосылады.
Өндірістік - өндіріс ... ... ... ... - ... байланысты
Әкімшілік - басқару процесімен байланысты. Коммерциялық және әкімшілік
шығыстар кезең шығыстарына жатады, ал олар өндірістік ... ... ... ... ...... технология мен өндірісті
ұйымдастыру арқылы өнімді белгіленген сапада өндіруге кететін шығын.
Өндірушілік емес ...... ... ... дұрыс ұйымдастырылмауынан болатын салдар, яғни шығын
(жұмыссыз бос тұрып қалудың шығыны, ақау, ... тыс ...... шығын деңгейін реттейтін немесе оған елеулі ықпал
ете алады (өнім өндіруде пайдаланылатын шикізат шығыны, оны цех ...... оның ... ... ... ете ... ... учаскесінің мастері конструкторлық ... ... ... ... ... ... ... - өндірілетін өнімнің барлық көлеміне кететін шығынды білдіреді.
Орташа – ... бір өнім ... ... ... - ... өзіндік құнына жұмсалатын шығын.
Кезеңге – кезең шығындары: жалпы және әкімшілік шығындары, тауарды ... ... ... ... ... құнды және алынған пайданы анықтау үшін шығындар былайша
жіктеледі:
- кіретін (входящие) және өтіп ... ... ... және жанама;
- негізгілер мен қосымшалар;
- өнімнің өзіндік құнына кіретін және өндірістен тыс ... ... ... ... ... және өтіп ... шығындардың есепте
көрсетілуі жайлы мәлімет ұсынылған.
Сурет 1. Кіретін және өтіп кеткен шығындар
Кіретін шығындар – алынған және бар ресурстар, күткендегідей, ... ... ... Олар баланста өндірістік қорлар, аяқталмаған өндіріс,
дайын өнім, тауар ... ... ... ... ... кеткен шығындар – осы шақта кіріс алу үшін ... ... ... әкелу мүмкіндігін жоғалтқан ресурстар. Шығындарды кіретін
және өтіп кеткен деп дұрыс бөлу өндірілген ... ... ... ... ... мен ... ... кәсіпорын активтерін бағалағанда
маңызды мәнге ие болады [6,68 б.].
Яғни, ... ... – бұл ... табыс әкелуі мүмкін деп
күтілетін, саны бар, сатып алынған құралдар ... Олар ... ... тіркеледі. Егер осы құралдар табыс алу үшін ... ... ... ... ... әкелу мүмкіндігінен айырылса, онда олар уақыты
өткен болып есептеледі.
Өнеркәсіп ... бұл ... ... ... ... аяқталмаған
өндірістің сату кезеңіне дейінгі өзіндік құнын анықтауда есептелінетін өнім
бірлігінің өзіндік құны ретінде түсіндіріледі. Есепті ... ... ... ... ... шығындар жатады, сондықтан олар
шығын ретінде қарастырылады. Өнімнің өзіндік құны мен ... ... ... ... ... – бұл олар тіркеуге алынған уақыт
айырмашылығына байланысты. Тек қана өнімнің өзіндік құны ... ... ... және сатылған тауарлардың өзіндік құнының негізгі
калькуляциясын құрайды, ... ... ... ... шығындары осы
калькуляцияның құрамдық бөлігі болып табылмайды [9].
1.3 Өнімнің өзіндік құнын ... ... бір ... жұмыстар бойынша жұмсалған шығындарды топтастыру
тәсілін және қандай да бір объектінің өзіндік құнын ... ... деп ... ... ... бір ... ... шығаруға жұмсалған ақша қаражаттарының көлемі - өзіндік құн ... Ал оның ... ... ... ... ... калькуляциясы
болып табылады.
Калькуляциялау, яғни өнімнің нақты өзіндік құнын ... ... ... ... ... (нормативті) орындалуына
бақылау жасауға, шаруашылық әрекеттерінің рентабельдігін арттыруға,
резервтерді құру және ... ... ... жолдарын қарастыруда
кеңінен қолданады [10, 52 б.].
Калькуляция – бухгалтерлік есептің бағалау ... ... ... ... алынған мәліметтер кәсіпорындағы объектілерді
бухгалтерлік есепте ақшалай өлшеммен есептеуде, яғни ... ... ... болатын элемент ретінде қолданылады [11,68 б.].
Өнімнің өзіндік құнына кіретін шығын ... ... ... ... оның ... түрлері дәстүрлі бөлінуде:
- цехтық – тікелей шығындар мен үстеме өндірістік ... ... ... шыққан цехтың шығындарын сипаттайды;
- өндірістік – цехтық өзіндік құн мен жалпы шаруашылық шығыстар кіретін
және өнім өндіруге байланысты кәсіпорынның ... ... ... құн – ... және ... ... ... өзіндік құн. Өндіріспен де, өнім өткізумен де ... ... ... [6,104 ... ... ... мен ... байланысты
өндірістегі шығындарды есепке алудың және ... ... ... ... ... қолданылады. Өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялау және өндіріске кеткен ... ... ... ... шығынын бақылау үшін өнімнің нақты өзіндік құнын есептеу және
өндіріс шығындары ... ... ... ... ... бойынша
әдістерінің жиынтығын атайды.
Өнімнің өзіндік құнының әдісіне әсер ететін негізгі факторлар ретінде
мыналарды ... ... ... ... ... ... ... өнімнің номенклатурасы мен сипаты;
- өндіріс циклының ұзақтығы;
- аяқталмаған өндірістің ... ... ... және көлемі.
Өнеркәсіп салаларында өнімнің өзіндік құнына бұл факторлардың тигізетін
әсері бірдей емес, сондықтан өнімнің өзіндік ... ... ... ... тура ... ... ... құнын калькуляциялау
әдістемесінде шығарылатын өнімнің ... мен ... ... роль
атқарады. Әдетте, өнімдер жай және күрделі болып бөлінеді. Жай өнім – бұл
жеке бөлшектерден, ... ... ... Жай өнім ... ... ... газ, цемент, тері, ет және т.б. саналады.
Күрделі өнім деп жекелеген бөлшектерден, ... ... ... ... ... ... станоктар, құрал-жабдықтар,
автобустар және т.б. Күрделі өндірісте негізгі өнімнен ... ... ... оның бөлшектері, түйіндері, детальдары да калькуляцияланады. Бұл
соңғылары калькуляциялау ... ... ... туғызады.
Калькуляциялау әдістемесін анықтауда өндіріс циклының ұзақтығы ... ... ... ... оның ... бірнеше сағат құрса (көмір,
қара металлургия, электростанция, т.б.), ал ... ... ... тоқыма өнеркәсібінде, химия зауыттарында, тері фабрикасында т.б.,
ал үшіншілерінде ол – бірнеше айларға созылуы мүмкін ... ... ... ... ... т.б.), ал ...... маусымға
созылуы мүмкін (орман шаруашылығын пайдалану).
Өндірістік циклы ұзақ ... ... ... құнын
калькуляциялау әдістемесін жасау бірнеше айға немесе маусымға ... және олар ... ... ... ... ... ... біршама күрделі болып келеді. Оның күрделілігі, ең алдымен,
үлкен аяқталмаған ... ... ... ... және ... ... ... әсерінен болуы мүмкін.
Өндірістік шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
келесі әдістері ... ... ... ... ... әдіс;
3. тапсырыстық әдіс;
4. нормативтік әдіс;
5. «директ-костинг» жүйесі;
6. «стандарт-кост» жүйесі.
Жоғары аталған әдістердің әрқайсысына жеке тоқталайық.
Шығындар есебі мен ... ... ... ... ... ... шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік ... ... ... ... өнім ... ... ... станциялары, кен, көмір, мұнай мен газ өндіретін кәсіпорындар)
пайдаланылады. Оларда, ... ... ... ... (егер де олар
болса, онда оның көлемі шамалы болады) және шалафабрикаттарды өзі ... ... мәні ... ... өнімге кеткен шығындарды есептеуден
тұрады. Өнім бірлігінің өзіндік құнын тікелей есептеу ... ... ... деңгейін өндірістің натуралды көлеміне немесе шартты – натуралды
көрсеткішіне жай бөлу арқылы табады. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
мен ... ... ... ... төрт ... ... ... кезінде тікелей және жанама шығындар бүкіл өнімді
шығаруға жұмсалған шығындардың белгіленген баптары бойынша ... ... бір ... ... құны ... ... ... дайын
өнімнің санына бөлумен айқындалады. Бұл ... (су ... құм, ... дайындау) аяқталмаған өндіріс, шалафабрикаттар
және өнімнің құрамдас бөліктері болмайды.
Екінші нұсқаны аяқталмаған өндірісі бар кәсіпорындар ... ... ... өнім мен аяқталмаған өндіріс арасында ... ... ... Бұл ... 1 ... метр ... өзіндік құнын
калькуляциялау кезінде ағашты ... ... ... өндірісті, әдетте, инвентарлық әдісін пайдалана отырып,
бағалайды.
Үшінші нұсқа бір мезгілде өнімнің ... ... ... немесе
өндіретін: жылу мен электр энергиясын шығарып, мұнай мен газ ... ... ... қолданылады. Мұндай жағдайларда шығындар
тұтас алған өндіріс бойынша, яғни қарапайым ... ... ... ал
өнімнің өзіндік құны үйлестірілген әдіспен калькуляцияланады. Мұнай мен ... ... ... шығындар, амортизация, жер астындағы
скважина жабдықтарын жөндеу, жер қыртысының қайтарымдылығын ... ... ... ... және ... ... тікелей белгілері бойынша мұнайға, ал газ жинау және ... ...... ... ... ... кәсіпорынның орташа
келісімді бағасы бойынша бағаланады және мұнай мен газдың жалпы ... ... ... ... мұнай мен газ арасында бөлінеді.
Қарапайым әдістің төртінші нұсқасын өнімнің өіндік құнын ... ... ... ... ... ... жүргізетін кәсіпорындар
пайдаланады. Бұл нұсқаны химия мен құрылыс ... ... ... Бұл арада шығындарды ... ... және ... ... ... қарапайым және бөлістік әдістері үйлесімді
пайдаланылады [12].
Өндірістік шығындар есебі мен ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... ... Ол технологиялық процестің жеке
сатыларында бастапқы шикізатты ... ... ... өнім ... ... ... ... ретінде бөліс деп аталатын өндіріс кезеңі
болғандықтан, бұл әдіс бөлістік деп ... ... ... ... ... технологиялық процестің біткен бөлігі бөлістік ... ... ... ... оның өз ... ... бойынша,
яғни басқа жаққа өткізілуі мүмкін болған жағдайда жүзеге ... әдіс ... ... ... ... ... ... процесінде бірнеше кезең бойы
бастапқы шикізатты өңдеу арқылы шығарылатын ... ... ... бір ... ... ... ... өтіп, қайта
өңделген түпкілікті (негізгі) өнім ретінде өткізіледі, басқа бөліктері
алғашқы кезеңдердің бір ... ... ... ... аралық өнім
ретінде өткізілуі мүмкін;
- әртүрлі ассортименттегі өнім өңдеуде (қолданатын бөлістік әдіс);
- ... ... ... созылмауы жағдайында;
- өндірістің барлық процесі үнемі қайталанатын операцияларға бөлінген
жағдайда.
Өндіріске шығатын шығындар есебі мен калькуляциялаудың ... ... ... ... ... барысында жүйелі өңдеу жолымен
дайын өнім жасап шығаратын ... ... ... ... ... бастапқы шикізатты металлургия, химия, мұнай өңдеуші және басқа
салаларда кешенді ... ... ... ... ... өнеркәсібі орындарында үш бөліс бар: тоқыма, тігін және өңдеу. ... ... ... сериялық және талассыз, тасқынды өндіріс
салаларында да қолданылады. Мұнда бірдей бұйымдар белгілі бір ... ... ... ... бөлу тәсілінің мәні – шығын есебінің объектісі бойынша бөлінуі,
олардың ... ... әр ... ... әр ... өнімді алу
мүмкіндігі көрсетіледі.
Есептің қайта бөлу әдісінің ерекшеліктері мыналар болып табылады:
- жеке тапсырыстарға қатыссыз бөлу бойынша ... ... ... ... ... ... ... калькуляциялауға мүмкіндік береді;
- шығындарды тапсырыс дайындалған уақытымен емес, күнтізбелік кезең үшін
есептен шығару;
- қарапайымдылық пен арзандық: тапсырыстар ... ... жоқ, ... ... ... ... бөлудің қажеттігі жоқ [6,115
б.].
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың және ... ... ... әдісінің екі нұсқасы пайдаланылады: шалафабрикаттық және
шалафабрикатсыз.
Шалафабрикаттық ... ... ... ... ... ... және оған үстеме шығысын қоса есептейді. Шалафабрикатсыз нұсқасында
бірінші қайта жасауға ... ... және ... ... ... ... ... туындаған өндеу шығындарын қосып, ... ... ... құны ... ... ... кезінде өндірістегі
шығындарды есепке алу өндіріс есебінің карточкаларында немесе әрбір кайта
жасауға ашылатын ведомостарында жүргізіледі.
Шығындарды ... ... және ... ... ... ... әдісі. Бұл әдіс аз сериялы және жеке дара ... ... ... және эксперименттік жұмыстарда пайдаланылады. Барлық
тікелей шығындар әрбір ... ... ... ... ... ... есепке алынады. Тапсырыс кәсіпорынның
өндірістік бөлімшесінде арнайы бланкілерде ашылады, содан соң ол ... және ... ... ... ... өзіндік код беріледі,
онда жұмысшыға есептелген жалақы, барлық құжатардағы материалдардың шығысы,
өндіріске кеткен шығын есебін жүргізетін ... ... ... ... құны оларды әзірлеумен байланысты шығындар сомасынан
тұрады.
Осы тәсілдің кейбір ерекшеліктері бар, атап айтсақ:
- ... ... ... туралы мәліметтерді шоғырландырып және
оларды жеке жұмыс түрлері мен дайын өнім партияларына жатқызу;
- уақыт ... ... ... ... ... ... шығындарды
шоғырландыру;
- тек бір ғана шотты жүргізу, «аяқталмаған өндіріс» (батыс ... ... ... ... тек осы ... ... ... Осы шотта өндірістің әрбір тапсырысы бойынша ... ... ... үшін карточкаларды енгізуді ұсынады.
Цехтар шығындары әрбір ... ... ... бекітілген номенклатурасы бойынша, ал негізгі
материалдар, шикізаттар, ... ... мен ... – белгіленген
топ кескінінде аналитикалық есепте көрініс ... Ал ... ... ... орны ... есептелінеді және ай сайын ... ... ... ... тапсырыстың өзіндік құнына жатқызылады. Ақаудан
алынған жоғалтулар, ... ... ... ... ... ... ... аяқталмаған өндірістер ретінде
танылады.
Тапсырыс орындалып біткен соң және оның ... ... ... ... ... өндірістік бөлім кәсіпорынның бухгалтериясына
тапсырыстың бекіткені туралы хабарлама жасайды, содан соң ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда тапсырысты
орындағаннан кейін қоймаға ... сол ... ... ... ... (мысалға, электротехникалық өнеркәсібінде).
Сондай-ақ, кез келген ... ... құны ... ... бітпеген тапсырыстарға қатысты) артық немесе пайдаланбаған
материалдық ... ... ... ... қолдану барысында іс жүзіндегі өзіндік құн тапсырыс
аяқталғаннан кейін анықталады, бұған ... ... ... аяқталмаған
өндіріс ретінде қарастырылады. Тапсырыстық әдістің кемшіліктері мынада:
күрделі, қайталанбайтын немесе сирек қайталанатын ... ... ... және ... ... ... ұйымдастыру қиын,
нормативтік калькуляцияларды жасау және ... ... ... ... ... ... ... Осы кемшілікті жою үшін өндірістің ұзақ
циклінде ірі ... ... ... ... ... ауыр машина жасауда)
олардың торабына (агрегаттарына, конструкциялық элементтеріне) ... ... ... яғни ... әрбір конструкциясы аяқталған болып
саналады.
Кіші сериялық өндірісте ... саны ... айда ... ... ... ... ... Нақты бір бұйымды ... ... ... ... үшін ... ... ... мен
бөлшектер есепте бөліп көрсетіледі.
Тораптар мен бөлшектердің бірінші түрі бойынша ... ... ... ... ал ... ... ... өндірістік тәртіпте
дайындалатын бұйымдар – екінші, яғни нормативтік әдіспен ұйымдастырылады.
Сөйтіп, ... ... құны ... ... жекелеген тәртіпте
дайындалғандардан шығындардан және нормативтік әдісі бойынша жалпы ... ... ... ... тораптар мен детальдардың
(бөлшектердің) жалпы құнынан немесе өзіндік құнынан ... ... ... ... ... және кіші сериялық өндіріс
жағдайында өндірістегі шығындарды ... ... ... ... ... ... ... қолдануды ұсынуы тиіс.
Тапсырыстар бойынша ... ... ... ... ... тапсырыстың өзіндік құны есептелінеді. ... өнім ... ... ... есептік калькуляциясын жасайды.
Шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың нормативтік
әдісі. Өндірістегі шығындарды ... ... және ... ... ... ... әдісін негізінен жаппай өндіріспен
шұғылданатын кәсіпорындар ... ... де, оны кіші ... және
жекелеген кәсіпорындарда пайдалануға болады. Өндірістегі шығындарды есепке
алу өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың нормативтік ... ... ... және ... ... ... басталады. Ол
карталарда материалдардың, жалақының жұмсалуы және өнім дайындауға ... да ... ... ... ... ... ... нормативтік өзіндік құны көрсетілген нормативтік калькуляциялары
бойынша жасалады. Оларды жасау кезіңде қолданыста ... ... ... ... ... пен баға ... материалдар мен
сатып алынған шалафабрикаттардың жұмсалу нормаларын негізге ала отырып,
бастапқы массасы, таза массасы, ... ... мен ... алынған
шалафабрикаттарға қолданылып жүрген баға көрсеткіштері және өндіріске
қызмет көрсету мен ... ... ... ... ... ... ... кезінде әрекет етіп тұрған норма мен оның ауытқуы
шығындар есебінде бөліп көрсетіледі. Бұндай шектеулер ... ... ... ... дер ... ... ресурстардың тиімсіз
пайдаланылуына жол бермеуге септігін тигізеді.
Нақты шығындарды нормамен салыстырғанда ресурстардың үнемделуі ... ... ... ауытқуы табылады, ал ол өз кезегінде кәсіпорынның
ұйымдық-техникалық ... ... ... бар ... Нормадан ауытқулар құжатталған және құжатталмаған болып келеді.
Құжатталған ауытқулар алғашқы құжаттардың мәліметтері бойынша ашылған
дабылдары жатады (талап накладнойы, қосымша жұмыстарға ... ... ... және т.б.), ... ... жолымен анықталған ауытқулар
(түгелдеу тәсілімен, нақты рецептурасы бойынша алдын-ала ... және ... ... ... ... ... мен оның ... арасындағы айырмасынан ... ... олар ... ... ... ... ақау өнімдерін шығарғаннан,
нарядтарды артық жазғаннан, кем шығудан, шалафабрикаттардың ... ... ... ... ... бағаламауынан шығады. Егер де
өндірісте кұжатталмаған ауытқулар бар болса, онда ол нормативтік ... ... ... ... ... те (артық жұмсалғаны)
және оң да (үнемделгені) болуы мүмкін.
Өндірісте материалдар қатаң ... ... ... ... берілуін лимиттеу ай басында ... ... ... ... ... ... ... қолданыста
жүрген прогресшіл нормалардың негізінде нысаналы түрде жүзеге асырады.
Нормалардан ауытқуларды есепке алу ... пен ... ... ... және ... технологиялық процесіне байланысты
ұйымдастырылады. Нормалардан ауытқуға материалдарды ... ... және т.б. осы ... ... әсер ... Есеп деректері
(мәліметтері) бойынша оқтын-оқтын қолданылып жүрген нормалардан ... ... ... ... есеп ... отырады.
Жалақыны ауытқулар есептелген норма мен нормадан ауытқу ... ... ... ... ... жұмысшылардан алынған
өнім саны мен ... ... ... ... ... ... ... үшін үстеме ақы төлеу өндірістік емес ... ... ... артық жұмсаудың басты себептерінің бірі ... ... ... ... ауытқуын талдау үшін және дәл есебін шығару ... ... және ... ... нормадан ауытқуды,
кінәлілерді табу керек. Сондықтан ... ... ... туралы,
олардың себептері мен кінәлі тұлғалары ... ... ... отыруы
керек.
Үстеме шығындарды есептеу мен тарату нақты шығынның сомасын анықтауды,
әрбір ... ... ... ... ... табуды, демек, ондағы
артық жұмсалатын шығындардың алдын ... ... ... дер ... ... ... Бұл үшін ... шығысына, штаттық кестеге
және лауазымды қызметкерлердің окладына жасалған лимиттік картаның,
материалдық емес ... ... ... ... ... ... (оперативтік) бақылауын ұйымдастырады.
Кәсіпорынның экономикалық қызметі ... ... ... ... ... мен ... ... нормалары мен лимитгерін; түрлі жұмыстар мен қызметтерді ... ... ... ... ... ... ... ұйымдық
құрылымын, сондай-ақ қызметтердің және қызмет керсетуші адамдар жалақысының
окладтарын (ставкаларын) қатаң сақтауды қамтамасыз етуге тиіс.
Шығындардың есебін алу айдың ... ... ... нормалар және
сол нормалардан ауытқыған сома бойынша жеке-дара жүргізіледі. Мұның ... ... болу ... және оған кінәлі тұлғаларды ашуға мүмкіндік
береді. Нормадан тыс ауытқулардың себептері және кінәлі ... ... ... ... алынады. Олар өнім түрлері мен шығын баптары бойынша
есепке алынады, ал олардың иесізденген ... ... ... өнім ... ... ... пропорционалды жолмен нормативтік
шығындар бойынша таратылады. Сонымен қоса, ... ... ... ... атап ... ... еңбек, энергетикалық
шығыстарының көтерілуінің немесе төмендеуінің, ауыстырылуының ... алуы ... ... ... болатын барлық өзгерістер есеп ... ... ... ... ... ... сондықган олар әрекет
етіп тұрған норманың енгізілген ... ... ... ... ... ... ... қалған аяқталмаған өндірісі ай барысындағы шығындары және
шығарылған өнімге есептен ... ... ... ... әрекет етіп
тұрған бірыңғай нормасы бойынша ... ... ... ... есептік айдың басына аяқталмаған өндірістің өзіндік
құнын ... ... ... ... ... есептеудің нәтижесі
норманың өзгеруімен байланысты ауытқудың ... ... ... ... ... ... ... тікелей шоттардың мәліметтері
бойынша, ал егер де түгелдеуді жүргізу мүмкін болмаған жағдайда индекстің
(коэффициенттің) ... ... ... ... осы бап бойынша
аяқталмаған өндірістің қалдық сомасына нормативтік калькуляцияның жекелеген
баптары ... ... ... ... ... ... ... сондықтан ол
нормативтік калькуляцияда көрініс ... ... Бұл ... нормалардың
өзгерген жағдайы хабарланып, сол өзгерістердің көшірмесімен ... ... ...... ... нормасының өзгерісі,
еңбек пен жалақы бөлімінде — жұмыстың (еңбектің) кесімді бағасының және
өнімділік нормасының ... ... ... ...... ... нормасының өзгерісі.
Нормалардың өзгеруі және шығыстардың жаңа ... ... ... қайта бағалануына әсер етеді. Нормадан ауытқуын
анықтау үшін өндіріске ... ... есеп ... де, ... жұмсалған
шығынымен де есептеп шығарады, яғни бөліп есептеу жолымен ... ... ... және ... өзгерістері өнімнің өзіндік құнына
және аяқталмаған өндірістің ... ... ... ... ... және ... ... циклдағы кейбір салаларында
нормалардың өзгерулері мен нормалардан ... ... ... ... ... ... ал аяқталмаған өндіріс нормативтік өзіндік
құны бойынша толығымен жазылады. Нормалардың өзгерулері мен ... ... ... ... ... ... индекстердін
көмегімен тауарлы өнімді шығару мен аяқталмаған өндіріс арасында бөлінеді.
Оларды нормалардың ... мен ... ... ... ... ... ... алғандағы нормалар сомасына
проценттік қатынасымен анықтайды.
Өндірістегі ... ... ... ... ... ... ... Шығарылған өнімнің нормативтік ... ... үшін ... өнім өндіруге жұмсалған шығындарды топтап есепке алу
кезінде, бұл топқа кіретін ... ... ... ... кұны және сол
мәліметтің (сводкадан) жиынтығы калькуляциялық ... ... ... ... ... бір түрі ... ... кеткен шығындарды есептеген кезде
есептік (кезеңдік) норма бойынша өндірістік есеп ведомосындағы ... ... құны ... әрбір бабының нормативін шығарылған
өнімнің нақты ... ... ... ... Өнімнің нақты өзіндік құнын
анықтаған кезде есептік айдағы ауытқуларды нормативтік өзіндік құнға қосады
немесе одан ауытқуларды шегереді [13,628 ... есеп ... ... – оның ... Өнімнің
нормативтік өзіндік құны оны өндіру басталғанға дейін есептеледі.
«Директ-костинг» ... ... ... шығындарын есепке алу. Соңғы
жылдары индустриалды дамыған елдердің өнеркәсібінде ... ... ... кеткен шығындарды есепке алу жүйесі кең тараған. Есептің
бұл жүйесінде ... ... ... ... ... өндіріс
көлеміне пропорционалды өзгеретін шығындар болып бөлінеді. Өнімнің өзіндік
құнына тек айнымалы ... ... ... ... жеке ... ... шоттарымен тікелей жабылады [13,639 б.].
«Директ-костинг» жүйесінің негізіне салынған басты принцип - өзгермелі
және тұрақты шығындарды жеке есептеу мен тұрақты ... ... ... деп тану.
«Директ-костинг» жүйесінің бірнеше айрықша ерекшеліктері:
- өндірістік шығындар өзгермелі шығындарға (тікелей) және ... ... ... өзіндік құнын шектеулі шығындар бойынша калькуляциялау.
Бұл жүйе өнімді өткізуге бейімделген. ... ... ... ... ... ... көп ... Дайын өнім мен аяқталмаған өндірісті тек
өзгермелі шығындар ... ... ол ... ... ... мүмкіндіктерін іздестіруге түрткі болады.
«Директ-костинг» жүйесінің артықшылықтары мынадай:
- өзіндік құнды ... ... ... ... ... тұрақты шығынды шартты түрде бөлудің қажеттілігі
болмайды;
- өзіндік ... ... ... ... ... ... ... шығаруды ұлғайту үшін тиімділігі мол бұйымды анықтау;
- өзгермелі шығыстарды, өткізу бағаларын және шығарылатын өнім құрылымын
өзгерту нәтижесінде пайда өзгерісін бақылау ... ... ... ... жедел бақылау үшін жағдайлар жасау.
«Директ-костинг» жүйесінің мынадай кемшіліктері бар:
- шығындарды тұрақты және ... деп ... ... ... ... ... ... ақпараттың бар болуы, ең
алдымен, бұйымның бағасын белгілеу үшін қажеттілігі, өйткені ұзақ мерзімді
жоспардағы бағада кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... құн туралы мәлімет жоқ болса, бұл шартты сақтамаудың
тәуекелділігі зор.
Стандарт-кост жүйесі бойынша өндіріске кеткен ... ... ... ... ... ... ... өндіріске жұмсалатын
барлық шығындар өндірісте жұмсалмай тұрып есептелінеді. Шығындар стандартын
есептеу үшін натуралдық және кұндық көрсеткіштер ... Одан ... ... ... ... нақты жұмсалған шығындар мен стандарттық
өзіндік кұнның арасындағы айырманы көрсетеді. ... ... ... ... ... стандарттар нормаларын әзірлеуді, бұйымдардың
стандарттық калькуляциясын жасауды және стандарттардан ауытқуларды ... ... іс ... ... есепке алуды көздейді. Бұл
жүйе өндіріс ... ... ... ... ... ... болып табылады.
«Стандарт-кост» жүйесі бұл дипломдық жұмыстың екінші бөлімінде жан-
жақты және толық қарастырылады.
2 ... 2030» ЖШС ... ... ... ЖӘНЕ ӨНІМНІҢ
ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУ ЕСЕБІ
2.1 Кәсіпорынның экономикалық қызметінің жалпы сипаттамасы
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС Астана қаласында 2011 жылы құрылды. ... ... және ... ... үшін ... ... және
химиялық және мұнай-химиялық өндіріс үшін құрал-жабдық жасау мен ... ... ... құру мен оның қызметінің басты мақсаты тұрғындардың
қажеттіліктерін қанағаттандыру, ... және ... ... ... ... өнім ... және өткізу арқылы табыс ... ... ... ... қызметіне қатысушылардың экономикалық және әлеуметтік
мүдделерін жүзеге асыру болып табылады. ... ... ... ... үшін заңда тиым салынбаған мынадай негізгі қызмет түрлерін жүзеге
асырады:
– өндірістік, әкімшілік, қоғамдық ... ... ... ... және ... да жылжымайтын мүлік объектілерін
пайдалану, сату- сатып алу, жалға алу және ... ... да ... ... ... ... үшін ... іздеулер;
– капиталды құрылыс үшін жобалық жұмыстар;
– құрылыс материалдарды, конструкцияларды және бұйымдарды ... ... ... ... ... ... экономикалық қызмет;
– көтерме, бөлшек және комиссиялық сауданы ұйымдастыру;
– транспорттық қызметті ұсыну;
– делдалдық ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру жұмыстарын
жүзеге асыру;
– құрылыс материалдары мен құрылымдарды өндіріп, сату;
– Қазақстан Республикасының ... ... ... ... да
әрекеттер.
Кәсіпорын әрекетінің негізгі мақсаты болып мекемелер мен азаматтардың
өнімдегі (жұмыстар мен ... ... ... ... әрі
сапалы өтеу, келесі әрекет түрлерін жүзеге асыру барысында барынша жоғары
табыс табу. Лицензиялауға ... ... ... ... ... ... ... заңмен белгіленген тәртіп бойынша алуы ... өз ... ... ... есеп ... жүзеге асырады. Өз
атынан келісімшарттар жасайды, ... және ... емес ... ... ие ... сот ... даушы әрі жауап беруші болады.
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС-нде ... ... ... жабдықталған сапа бақылау жүйесі істейді. Құрама бірігулердің
сапасын тексеру үшін қолданылатын рентген-зертхана бар, ... ... ... бар, ол ... ... ... істейтін
құбырлар мен сауыттардың герметикалылығын және беріктігін тексеру үшін
қолданылады.
Нарық экономика жағдайында ... ... ... ... ... ... ... бағыт жатыр. Сондықтан да
кәсіпорынның жаңа өндірістік бағдарламасын ... ... бір ... ... ... технологияны іске қосып, өндірісті жүзеге асырғанда
кәсіпорынға жоғарғы ... ... оның ... ... ... ... сәйкес тұтынушылардың қажеттілігін қанағаттандыратын өнімді
өндіру жоспары алға шығады.
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС-нің экономикалық тиімділігі ... ... өсуі және ... ... ... бәсекеге
қабілеттілігінің артуына байланысты. Тауар өндіруінің ... ... ... сапа ... ... бәсекеге қабілетті өнім өндіретін
жоғары пайдалы кәсіпорын кәсіпорындастару болып ... ... ... ... үшін оның ұйымдық құрылымын
талдау қажет. «КазСтройЦентр 2030» ЖШС басқаруының ұйымдық ... ... ... ... ... ҚР заңнамасына және ұйымның
жарғысына сәйкес жүзеге ... ... ... тұлға бас директор
болып табылады, оны қатысушылар ... ... ... ... ... бас ... коммерция бойынша директордың орынбасары, өткізу ... бас ... ... ... ... ... кадр бөлімінің
жетекшісі, өндіріс бойынша директордың орынбасары кіреді.
Технологиялық үрдістің сапасы оның жаңалық ... ... Ол ... ... ... ... ... жүйесі тұрғысынан бағаланады. Көп қолданып жүрген
техника-экономикалық және функционалдық-құндық әдістерді талдау техника ... ... ... ... ... Жоғарыда
айтылып кеткендеге қарасақ, инновациялық әрекеттің маңызды ... ... мен ... ... ... ... қарастырады. Өйткені, сапа мәселесі және жаңа техниканың
экономикалық тиімділігін бөлек шешу ... ... Ол үшін ... ... ... ... құн, ... шығындарын анықтайтын
үлгілерді, яғни баламалы варианттарды таңдау керек.
Кәсіпорын жабдықтаушыларына тоқталатын болсақ, қазіргі таңда оны Ресей,
Малайзия, Қытай ... ... ... ... ... ... сапалы ағаштың түрлерін (емен, қарағай, қайын) қолданады. Сонымен
қатар кәсіпорын, өндірісте неміс және финдық технологиясын қолдануда.
Сурет 2. ... 2030» ... ... ... ... шикiзаттың және өнім өндiрудiң барлық сатысында
өнiмнiң сапасына бақылау жасап ... ... ... ... ... ... Қолданыстағы механизмдердiң 100-ден ... ... ... ... бәрi ... бiр ... жұмыс iстеуiн,
технологиялық процестердiң параметрлерiнің қатаң ... ... ... ... қазiргi заман технологияларын қолдануды қамтамасыз етедi.
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС өз әрiптестерiне шығарылатын өнiмдi ... ... ... ... ... ең ... ... деп бiледi.
Сондықтан көтерме саудагерлерiмен бiрлесе жұмыс iстеу үшiн оларға ұтымды
экономикалық және ұйымдық ынталандыруларды ұсынады.
Әр бір ... үшін ... ... мен өткізу үрдісі үздіксіз жүріп
отыруы тиіс. ... ... ... және ... барлық
кезеңдерін координациялау және қызметін жоспарлаудың маңызы өте зор.
Болашақтағы қызметте ... ... ... ... ... ... ... Жоспарлық шешімдерді қабылдау әрқашан ресурстарды қолданумен
байланысты. ... ... ... ... қолдану оптимизациясы.
Ресурстарды жоспарлау мыналарды ... ... ... белгілеу
деңгейін, бағытын және қолдану мерзімін, тұтыну уақытын, ресурстардың өзара
алмасуын және т.б. талданып отырған ... ... ... іс-
әрекеті көрініс табады, әр ... ... ... оған ... ... ... ... Осы жоспардың бағыты жеке жоспарларға
негізделген, олар: өндіріс ... ... құн ... ... ... және
т.б. 3-кестеде кәсіпорынның негізгі экономикалық көрсеткіштері берілген.
Кесте 3
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС-ның 2012 жылдың ... ... ... ... ... |Есепті кезең |Ауытқу |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... сату мен ... |374863 |1449566 |1074703 |
| ... түскен кіріс, мың | | | |
| ... | | | |
|2 ... ... тізімдік|250 |250 |0 |
| ... адам | | | |
|3 ... ... ... |212553 |248196 |35643 |
| ... ... мың теңге | | | |
|4 ... ... ... |1855811 |2827769 |971958 |
| ... ... ... мың ... | | |
|5 ... ... ... ... |5798,264 |4298,81 |
|6 |Қор ... ... ... |4,07678 |
| |(1жол/3жол), теңге | | | |
|7 |Қор ... ... ... ... ... |
| ... | | | |
|8 ... өзіндік құны, мың |604657 |1062732 |458075 |
| ... | | | |
|9 ... ... мың теңге |-229795 |386834 |616629 ... ... ... ... |-229795 |198851 |428646 |
| ... | | | ... ... ... ... |0 |0 |0 |
| ... ... | | | ... ... ... |-229795 |198851 |428646 ... ... ... |277902 |257879 |-20023 ... |Қысқа мерзімді активтердің |0,201994169 ... |0,31062 |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | ... ... көлемінің табыстылығы, |-0,61301062 |0,266861944 |0,87987 |
| |(9/1) | | | ... ... ... ... |1,262929092 |22,89364976 |21,6307 |
| ... ... | | | ... кестедегі көрсеткіштер «КазСтройЦентр 2030» ЖШС-ның 2012 жылдың |
|2-тоқсанындағы қаржылық есептілігінің негізінде есептелген ... 2030» ... ... ... ... ... бағасын ғана беріп қоймай, сонымен қоса экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қабылдауға
мүмкіндік береді. 3-кестеге келетін ... бұл ... ... көрсеткіштерін көрсетеді. Өзіміз көріп отырғанымыздай, бірінші
көрсеткіш бойынша әрине өнімді өткізу ол кәсіпорынның соңғы қадамы. ... ... ... ... оның цехтарының, түскен табыстың
талдауының және басқа қаржы көрсеткіштерінде байқалады.
Жоғарыдағы кесте мәліметтерінен көрінгендей ... ... ... ... ... бұл ... дамуын білдіреді.
2.2 Кәсіпорынның қолданыстағы есеп саясаты
Бухгалтерлік есеп қағидалары бойынша кәсіпорынның есеп ... ... ... ... ... ... ... яғни
алғашқы бақылау, құндық өлшеу, ағымдағы топтау мен ... ... ... ... ... ... қорытындылау жолдары.
Ұйымның өзінің есеп саясатын өңдеу мүмкіндігі мен ... есеп пен ... ... ... нормативті құжаттар бойынша
баптарда ... ... ... ... кез келген
мәселелерін шешудің көп түрлілігімен ... ... ... саясаты сол ұйымдағы бухгалтерлік есептің маңызды мәселелерінің бірі.
Кез келген ұйымның ... ... іске ... үшін ... ... ... толықтылық, уақыттылық, сақтық, қарама-қайшылықсыздық пен орындылық
талаптарына сай болу керек.
Көрсетілген талаптардың әрқайсысының ... жеке ... ... таңдап алған есеп саясаты оның объектілерді
есептеу жолын толық ... етуі ... ... ... ... фактілері бухгалтерлік
есеп пен бухгалтерлік есеп беруде ... ... ... ... ... ... есеп ... тіркеу барысында кешіктірілмейді
немесе орындалмай тұрып есепке ... ... есеп ... ... есепке алынуға тиісті
кірістер мен табыстарға ... ... ... ... ... ... мен ... айқын бейнелеуге дайын ... ету ... яғни ... ... ... ... нақтылы мүмкіндік
(кепілдік) бар болатын кірістер алынады.
Қарама-қайшылықсыздық. Есептің таңдалған ... әр ... ... ... ... аналитикалық есебі мен шоттар бойынша
қалдықтардың ... есеп ... ... ... ... қажет.
Орындылық. Кәсіпорынның есеп саясаты бухгалтерлік есепті орынды және
үнемді жүргізуді қамтамасыз етуі керек.
Кәсіпорынның есеп саясаты сол ... ... ... ... ... және оны ... әдістемелік, техникалық,
ұйымдастырушылық жақтардың барлығын қамтиды. Кәсіпорынның есеп саясаты осы
ұйымның құрылған уақытында дайындалады. Оны ... ... ... ... ... есеп ... бөлімі айналысады. Дайындалған
есеп саясатын кәсіпорынның басшысы өзінің бұйрығымен немесе өкімімен
бекітеді [14]. ... ... ... ... ... ... топтау мен бағалау әдістері, активтердің құнын есептеу, құжат
айналымын қабылдауды ұйымдастыру, түгендеу, ... есеп ... ... бухгалтерлік есептің регистрлер жүйесі, мәліметті өңдеу
мен басқа да ... ... мен ... ... 2030» ... есеп ... келесі тараулар ... ... ... бөлім:
1. Қаржылық есептілікті ұсыну;
2. Есеп саясаты мен бағалаудағы өзгерістер мен қателіктер;
3. Бухгалтерлік пікірлер;
4. Шоғырландырылған ... ... ... ... ... ... ... есептік принциптер:
1. Негізгі құралдар;
2. Материалдық емес активтер;
3. Қаржылық құралдар;
4. Қорлар;
5. Ақша қаражаттары мен ... ... ... ... ұзақ ... ... ... шартты активтер мен шартты міндеттемелер;
8. Қызметкерлерге сыйақылар;
9. Өнімді өткізуден түскен ... ... ... ... ... ... Жал;
14. Салықтар;
15. Капитал;
16. Үлестік құралдар негізіндегі төлемдер;
17. Қарыздар бойынша шығындар;
18. Инвестициялық мүлік;
19. Болашақ кезеңдердің шығыстары.
3-тарау. Есептің өзге ... ... ... ... ... ... ... сегменттер;
4. Есепті күннен кейінгі оқиғалар;
5. Түгендеу;
6. Баланстан тыс ... 2030» ЖШС есеп ... ... ... ... мақсаты – бұл оның шаруашылық қызметінен табыс табу болып табылады.
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС есеп ... ... ... ... ... Республикасының 2007 жылғы ... ... есеп пен ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қаржы министрінің 2011 ... ... №1172 ... ... ... ... ережелері;
- Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттары (IAS, IFRS);
- Компания қызметінің өндірістік-экономикалық шарттарын ... өзге ... және ... актілері.
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС есеп ... сай ... ... концептуалды негізі ретінде екі принцип алынған: есептеу әдісі
(метод начисления) мен қызмет ... ... ... ... мен өзге оқиғалардың нәтижелері ақша
қаражаттары мен олардың эквиваленттерінің төлену ... ... ... болу ... ... Олар сол ... ... ... ... табады. Кәсіпорынның қаржылық есептілігінің нысандары
диплом жұмысының қосымшаларында келтірілген.
Есептеу әдісіне негізделіп құрылған қаржылық есептілік пайдаланушыларды
тек өткен ... ... ғана ... ... ... ... ... активтері мен міндеттемелері туралы ақпаратпен қамтамасыз етеді.
Бұндай қаржылық есептілік ... ... ... үшін ... есептілікті дайындау компания қызметінің үздіксіздігі
негізінде ... ... Бұл ... өз ... ... білдіреді. Яғни компания өз қызметін тоқтатпайды.
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС келесі ... ... ... ... және ... бухгалтерлік баланс;
2. кірістер мен шығыстар туралы есеп;
3. ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп;
4. капиталдағы өзгерістер ... ... ... хат ... ашу ... ... ... сәйкес жүзеге асырылады).
Активтер, міндеттемелер және капитал қаржылық есептіліктің элементтері
болып табылады.
Активтер – компания өткен ... ... ... ... ... ... алу күтілетін ресурстар.
Міндеттеме – компанияның өткен оқиғалардан туындайтын мойнында тұрған
міндеті, оны ... ... ... ... ... ... әкеп соғады.
Капитал – компания активтеріндегі барлық міндеттемелер ... ... ... мен ... ... ... ... өлшемімен тікелей
байланысты элементтер болып табылады.
Кірістер – есепті кезең ішінде активтердің түсімі немесе ... ... ... ... ... ... ұлғаюы, олар
капиталға ... ... ... ... ... ... ... әкеп соғады.
Шығыстар – есепті кезең ішінде активтердің қолдан кетуі немесе азаюы
немесе міндеттемелердің пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... бөлумен байланысты азаюдан өзгеше
капиталдың азаюына әкеп соғады.
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС есеп саясатына ... ... ... ... ... есептілігінде көрініс табады.
Шығындарға:
- өткізуден табыс табумен байланысты шығындар (өнімнің ... ... ... ... және ... ... ... (сату) бойынша шығындар;
- компанияның әдеттегі қызметі барысында ... ... және ... ... ... – бұл ... бизнесінің бөлігі ретінде атқарылатын
кез келген қызмет, ... ... оған ... және одан ... жатады.
Өнімнің (қызметтің) өзіндік құнына қосылатын шығындарға оны өндірумен
тікелей байланысты шығындар ... ... ... бөлшектер, бөлшектеуші
құралдар мен өзге материалдық шығындар, электр энергиясы, жалдамалы көлік)
жатады.
- персоналға шығындар ... ... ... төленетін салықтар,
сыйақылар);
- тозу мен амортизация;
- материалдық емес ... мен ... ... ... пен ... ... ... кеткен шығындар;
- күзет пен қауіпсіздік;
- құрал-жабдықтарды жалға беру;
- өткізілген ... ... ... оның ... ... ... таза құнына дейін есептен шығару;
- басқалар.
Жалпы және әкімшілік шығындар:
- персоналға ... ... ... салығынан басқа);
- тозу мен амортизация;
- кеңес беру шығындары;
- банктік комиссиялар;
- материалдар;
- үмітсіз ... ... ... байланысты шығындар;
- іс-сапар шығындары;
- күзет пен қауіпсіздік;
- құрал-жабдықтардың жалы;
- ... ... ... таза ... ... ... шығару;
- қызметкерлердің біліктілігін (квалификациясын) жоғарылату;
- басқалар.
Өткізу (сату) бойынша шығындар:
- маркетинг;
- жарнама;
- дилерлік комиссиялар;
- басқалар.
Қаржылық шығындар:
- банктік несиелер бойынша;
- жабдықтаушылардың ... ... ... жал ... ... ... ... келесі шарттар орындалғанда танылады:
1. шығын сомасы нақты анықталуы керек;
2. егер болашақта ... ... ... ... ... ... ... кемуі туындаса.
Яғни шығындар міндеттемелер артуы немесе активтердің кемуі орын алған
кезеңде танылуы тиіс. Өнімнің (қызметтің) өзіндік құнын ... ... ... ... ... мен ... ... табыс туралы есептілікте функционалдық
жіктеме негізінде көрсетіледі:
1. өнімнің (қызметтің) өзіндік құны;
2. жалпы және ... ... сату ... ... өзге ... ... қаржылық шығындар;
6. бірлесіп бақыланатын және қауымдастырылған ұйымдардың шығындарындағы
үлес;
7. табыс салығы бойынша шығын.
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС есеп ... ... ... ... келесі әдістемелік аспектілері айқындалған:
- Негізгі құралдарға амортизациялық аударым сомасын есептеу үшін
бірқалыпты түзусызықты ... ... ... емес ... амортизациялық аударыс сомасын
есептеу үшін бірқалыпты түзусызықты әдісін пайдаланады;
- Өндіріс шығындарын және ... ... ... ... жүйесін қолданады;
- Қорларды бағалаудың екі ... ... ... ... ... үшін ФИФО әдісі, ал ауыл шаруашылық
секторының қорларын бағалау үшін орташа өлшенген құн ... ... құру ... ... ... 4 және ... ... негізгі құралдар мен материалдық емес активтердің
пайдалы қызмет ету мерзімдерін қолданады.
Кесте 4
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС ... ... ... ... ... ... құрал атауы ... ... ету |
| | ... жыл |
|1 |2 |3 |
|1 ... |50 |
|2 ... |20 |
|3 ... | ... |Күш ... |5 ... ... ... |10 ... ... жабдық |3 ... ... ... ... |10 ... ... ... пен оның ... |10 |
| ... ... | ... ... ... |10 ... ... және қызметтік терминалдар |3-5 ... ... ... |3-5 ... ... ... ... |3 ... ... ... |10 ... ... ... |3 ... ... ... мен ... |10 ... ... ... |7 |
|4 ... | ... ... |3 ... ... |5 ... ... ... |3 ... |Өзге кеңсе жабдығы |3 ... ... ... ... 2030» ЖШС-ның есеп ... ... ... ... 2030» ЖШС материалдық емес активтерінің пайдалы қызмет
ету ... ... емес ... ... ... ... ету |
| | ... жыл |
|1 |2 |3 |
|1 ... ... ... ... құқығы |10 |
|2 ... ... ету |5 |
|3 ... |5 |
|4 ... ... ... ету |
| | ... |
|5 ... ... |5 |
|6 ... |5 ... ... 2030» ... есеп ... алынды |
Компанияның есеп ... ... ... осы ... басқару
құжаттарымен, яғни бұйрық, өкім немесе қаулылармен рәсімделуі қажет. ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп
беру туралы» ... ... ... ... есеп бойынша нормативтік актілердің өзгеруі
салдарынан;
- жаңа бухгалтерлік есеп ... ... ... және
өзге жағдайларда.
2.3 Кәсіпорындағы өндірістік шығындар есебі
Негізгі өндіріс шығындарының есебі. Өндіріс ... ... ... есеп ... ... арналған. Негізгі өндірістік
шығындарды есепте көрсету үшін 8110 «Негізгі өндіріс» шоты қолданылады. ... 8111 – ... 8112 – ... ... ...... аударылатын аударымдар», 8114 – «Үстеме ... ... соң жыл ... 8110 ... ... ... 2030» ЖШС ... қызмет түрі құрылыс, монтаж,
ремонттық, интерьерлік қызметтер болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... сметасын жасау, жоспарлау және өзіндік
құнды анықтау үшін шығындарды мына баптары бойынша жіктейді:
1. Материалдар.
2. Жұмысшылардың негізгі ... ... ... мен ... ... ... ... шығындар.
Құрылыс-монтаж жұмыстарына қосылатын шығындар ... бір ... ... яғни ... ... ... байланысты
шығындар тікелей және жанамаға бөлінеді.
Тікелей шығындарға калькуляцияланатын объектінің немесе ... ... ... ... ... тікелей қосылатын шығындар
жатады. Оларға құрылыс материалдары, құрылғылар мен бөлшектер, ... ... ... ... ... ... ... пайдалану шығындары және басқалары.
Жанама шығындарға бірнеше өнім өндіру немесе жұмыс ... ... ... Олар ... объектінің өзіндік
құндарына белгілі бір ... ... ... ... ... ... ұйымдарында мұндай шығындарға үстеме шығындарды
жатқызуға болады [15,14 б.].
Материалдар бабы бойынша ... ... ... ... бөлшектер мен конструкциялардың, сонымен қатар электр жылуы,
жанар май, будың, судың және материалдық ресурстардың ... ... ... ... ... ... және т.б. үшін)
құрылыс-монтаж жұмыстарына жұмсалған шығындардың құны есепке алынады.
Құрылыс-монтаж жұмыстарына жұмсалған ... ... ... нақты өзіндік құнымен анықталып, қоймаға кіретіндері:
- көмекші өндірістің ... ... ... материалдардың
сатып алу құны және материалдардың өзіндік құны;
- объект қоймасына материалдарды жеткізу шығындары;
- тиеу, түсіріп алу жұмыстарын қоса алғанда, дайындау ... ... ... ... мен ... ... электр жылуы, жанар май және жағылушы материалдар шығындары,
сонымен ... ... және ... өндірісте, қызмет көрсетуші
шаруашылықтарда қолданылатын және үстеме, ... ... ... ... ... ... қажеттіліктеріне
жұмсалған шығындар кірмейді.
Шикізаттар мен материалдар - өнімді әзірлеу ... ... ... осы ... ... қажетті компоненттер болып табылатын шикізат пен
негізгі материалдарға жұмсалған шығындар.
Көмекші материалдар – тұрақты технологиялық процестерді ... ... ... ... ... кезінде пайдаланған көмекші
материалдардың ... ... ... пайдаланған көмекші
материалдар). Бұндай көмекші материалдардың құны белгіленген ... ... ... өзіндік құнына енеді, ол үшін өнім ... ... ... пайдаланылады. Шығыс нормасы мен бағасы ... ... ... ... ... мүмкін.
Көмекші материалдардың нақты шығысы әрбір өнімнің өзіндік құнына,
тауарлы өнімге және ... ... ... ... ... ... ... қалдықтар – бұл негізгі, көмекші және қосалқы өндірістердің
қалдығы. ... ... ... ... материалдық ресурстарының
шығыстарына қайтарылған өндіріс қалдықтарының құны қосылмайды. Қайтарылған
қалдықтар болып: ... ... ... ... ... т.б. ... ... саналады, бірақ олар
өзінің сапасын, ... ... ... ... ... ... ... пайдаланбауы мүмкін. Қайтарылған қалдықар келесі
тәртіпте бағаланады:
- егер де қалдықтарды негізгі ... ... ... ... өнім
азайтылып шығарылса немесе қосалқы өндіріс ... ... ... ... ... ... үшін пайдаланса, онда шикізат пен
материалдардың бастапқы ... ... ... ... бағаланады;
- қалдықтар қайта өңдеуге немесе сыртқа сатуға кетсе, олардың жинау мен
өңдеуге жұмсалған шығындарын шегере отырып, қалдықтарға белгіленген ... ... егер де ... шартқа сәйкес шикізат немесе толыққанды материалдар
ретінде пайдалану үшін сатылса, онда шикізаттар немесе материалдар ... ... ... ... ... ... бағалауға жатпайды. Қалдықтарды
пайдалануды нормалау ... ал ... ... ... ... ... ... қою керек. Қайтымды қалдықтарды қоймаларға ... ... ... ... ... ... ... «Шикізат
пен материалдар» бабы бойынша шикізат пен ... ... ... ... ... және тараптық кәсіпорындар мен
ұйымдардың өндірістік сипаттағы көрсететін қызметтеріне өнімді ... ... ... пайдаланатын шалафабрикаттар мен сатып
алынған бұйымдарға немесе дайын өнім алу үшін кәсіпорынның ... ... ... ... шығындар; басқа жақтың кәсіпорындарының
көрсеткен өндірістік сипаттағы қызметтеріне ақы ... ... ... ... жекелеген түрлерінің өзіндік құнына тікелей жатқызылуы мүмкін,
сондай-ақ материалдар мен шикізатты ... ... ... бойынша
жекелеген операцияларды ... және ... ... ... үшін ... ... ... қоймаға дейін запастарды
жеткізіп беру бойынша сырт жақтың транспорттық ... ... ... ... ... ... мен отындар. Олардың шығысы
есепте шикізаттар мен материалдардың шығысы ... ... ... ... отын ... ... өзі ... құны да және басқа жақтан сатып алынған отындардың құны ... ... ... ... ... балқыту үшін, металл-
прокаттық, ұсталық-штампылау, престеу және ... ... ... үшін,
бұйымдарға технологиялық процеспен белгіленген байқау (сынау) ... үшін ... ... технолоиялық, двигательдік және басқа да
өндірістік және шаруашылық ... ... ... ... ... ... өзі ... энергияның электрлік және басқа да түрлерін
өндіруге, сондай-ақ сатып алынған энергияны оны ... ... ... мен беруге жұмсалатын шығындар тиісті шығын элементтеріне
енгізіледі; табиғи кему ... ... ... ... ... мен бүлінуінен болған шығындар. ... ... ... ... берумен байланысты шығындар (тиеу-түсіру жұмыстарын
қоса алғанда) ... ... ... ... ... ... ... амортизациясына жұмсалатын шығындар, материалдық шығындар
және т.б.), сондай-ақ ... ... ... ... ... материалдық ресурстармен бірге алынған ыдыстың құны
оның бағасына енгізілген жағдайда жеткізіп берушілерден алынған материалдық
ресурстардың ыдыстары мен ... ... ... ... ... да енгізіледі.
Өнімнің өзіндік құнына енгізілген материалдық шығындардан ... құны ... ... ... ... ... деп
өнім өндіру процесінде пайда болған, бастапқы ресурстың тұтыну ... ... ... ... ... ... ішінара жоғалтқан және
соның салдарынан көтеріңкі шығындармен (аз өнім ... ... ... ... ... ... пайдаланбайтын шикізаттар,
материалдар, шалафабрикаттар, жылутаратқыштар және ... да ... ... қалдықтарын айтамыз. Өнімнің басқа түрлерін өндіру
үшін толыққанды материал ретінде белгіленген ... ... ... ... ... материалдық ресурстар қалдықтары
қайтарымды қалдықтарға ... ... ... ... ... өнім де
қалдықтарға жатпайды, олардың ... ... ... ... ... алу және ... мәселелері жөніндегі салалық әдістемелік
ұсыныстарында белгіленеді.
Материалдарды өндіріске ... ... ... ... ... (лимиттік заборлық карталар) мен талап-жүкқұжаты болып табылады.
Шектеп алу карта өнімді ... ... ... ... ... ... ... алу карталар бір немесе бірнеше материалдар түріне екі ... Бір ... ... ... ... жұмысты өндіруші учаскесіне
(шеберіне), ал ... ... ... ... ... ... ... жіберу цех өкілінің өзінің шектік заборлық картасын
көрсеткеннен кейін қоймамен ... ... екі ... ... ... ... және күнін белгілеп,
одан кейін материалдардың әр атауы (номенклатуралық ... ... ... ... ... ... картасында қоймашы
қолтаңбасын қояды, ал қойманың ... ... – цех ... ... артық шектік жіберілуі және бір материалдар ... ... - ... ... ... ... актісі
толтырылады.
Құрылыс-монтаж жұмыстарының өндірісіне материалдардың нақты жұмсалымы
жұмыстарды өндірушінің материалдық есеп беруінде көрсетіледі. Қолданылмаған
материалдардың ... ... ... ... ... құндылықтар ретінде қарастырылады. ... ... ... жұмыстарын орындаумен байланысты шығындар ретінде болады. Осы кезде
қолданылмаған материалдардың қалдығы өндірістен қайтарылған болып саналады
және өндіріс шығындарынан ... ... ... Материалдардың, наличниктер мен
табалдырық, плинтустардың ағаш материалдары, ... ... ... қорғасын трубалар және басқа да плиталық, рулондық ұзын ... ... ... әр ... ... мен қоқыстар түрінде
қоқыс-қалдықтар мен зиян шегулер болады. Бұл жағдай ... ... ... сәйкес келмегендік жағдайынан болуы мүмкін.
Қоқыс-қалдықтар өнімді өндіру (жұмыс, қызмет көрсету) процесінде пайда
болатын және бастапқы ... ... ... ... ... ... ... материалдық ресурстар қалдықтары болып
табылады. Қоқыс-қалдықтарды жинау мен қолдану мәніне қарай қайтарылатын,
ұйымның өзі ... ... ... ... ... және ... ... шаң-тозаң) болып жіктеледі, олар ... ... ... ... ... ие бола ... тек қайтарылатын және олардың мүмкін қолданысы мен өткізілуінің
бағасы бойынша бағаланатын қоқыс-қалдықтар ... ... ... ... ... ағаш ... ... қалған қоқыс-
қалдықтар жатады. Металл қалдықтары механикалық ... ... ... ... ... ... негізгі еңбекақысы» бабы бойынша құрылыс, монтаж және
басқа да ... ... ... және материалдарды өздері салуға
дайындайтын, апаратын жұмысшылардың негізгі еңбекақысы ... ... ... ... ... ... және ұнтақтаумен айналысатын жұмысшылардың
негізгі еңбекақысы көрсетіледі.
Құрал-жабдықтарды монтаждау кезінде бұл бап ... тек ... ғана ... ... ... ... аймағында құрал-
жабдықтардың орамын ашу, тараларды жинау, ... ... ... ... ... ... ... ескеріледі.
«Жұмысшылардың негізгі еңбекақысы» еңбекақының мерзімдік және кесімді
нысандары бойынша артық ... ... ... жұмысшылардың кінәсінсіз
жұмыстың тұрып қалуы үшін төлемдерден, өндірісте енді үйреніп жатқандарды
оқыту және негізгі еңбекақының басқа да ... ... ... ... ... өндіріс нәтижелері үшін
жұмысшылар мен ... ... қоса ... ... ... қызметкерлерінің жалақысын төлеуге жұмсалған ... және ... ... ... сондай-ақ
кәсіпорынның штатында тұратын, негізгі қызметке ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорында қабылданған еңбекақы төлеу жүйесімен және нысанымен,
сондай-ақ жеке еңбек келісімшартына сәйкес ... ... ... ... ... еңбекке кесімді ақы төлеу бағасы (расценкасы) арқылы
нақты ... ... ... ... ... сипатындағы төлемдер: өндірістік нәтижелер үшін берілетін
сыйлықақылар (заттай сыйлықақылардың құнын қоса ... ... ... ... ... және т.б. ... ... тарифтік ставкалары мен айлықақыларға қосылатын үстемақылары;
- жұмыс режимімен және еңбек жағдайларымен байланысты өтемдік ... оның ... ... ... ... мерзімнен тыс жұмыс, көп
ауысымды режимдегі жұмыс, демалыс және ... ... ... ... ... ... атқарғаны, қызмет көрсету аймақтарын кеңейткені
үшін, ауыр, зиянды, ... ... ... ... және т.б. жұмыстары
үшін заңдарда белгіленген жағдайлары үшін ... ... ... қосылатын үстемақылар мен қосымша ақылар;
- қолданылып ... ... ... ... салалардағы
қызметкерлеріне тегін көрсетілетін коммуналдық қызметтердің, тамақтың, азық-
түліктің құны, қолданылып жүрген заңдарға сәйкес қызметкерлерге ... ... үйге ақы ... ... ... ... үй, ... және т.б. тегін берілмегені үшін төленетін ақшалай ... ... ... ... ... тегін берілетін, тұрақты әрі жеке
пайдалануында қалатын заттардың (арнайы киім-кешекті қоса ... ... ... ... ... ... байланысты жеңілдіктер сомасы);
- қолданылып жүрген заңдарға сәйкес кезекті және қосымша демалыстарға
ақы төлеу (пайдаланылмаған демалысқа ... ... ... ... ... ... ... өтумен байланысты
уақыттар;
- заңдарда белгіленген ... ... мен ... ... ... мен ... ... байланысты жұмыстан
босаған қызметкерлерге төлемдер төлеу;
- қолданылып жүрген заңдарға сәйкес еңбек сіңірген ... үшін ... ... (осы ... ... ... жұмыс стажы
бойынша үстемақылар) төлеу;
- ... ... ... ... ... ... бойынша шөлейтті, сусыз және биік таулы жерлердегі жұмысы
үшін белгіленген коэффициенттер бойынша төлем ... ... ... бар ... ... жұмыс стажы үшін жалақыға заңдарда
көзделген үстемақылар ... ... ... ... ... және ... ... орта оқу орындарын бітіріп шыққан жас мамандарға жұмыс басталар
алдында ... ақы ... ... және сырттай жоғары және арнаулы орта оқу орындарында, сырттай
аспирантура, кешкі (ауысымды) оқу орындарында, ... ... ... және ... ... ... беретін мектептерде ойдағыдай ... ... ... ... ... ... мен ... оқу демалыстарына қолданылып жүрген заңдарға сәйкес ақы төлеу;
- заңдарда көзделген ... ... ... ... ... үшін ақы ... ... еңбек қабілетін жоғалтқан жағдайда іс
жүзіндегі ... ... ... ... белгіленген қосымша ақылар төлеу;
- бұрынғы жұмыс орнындағы қызметтік айлықақысының мөлшерін белгілі бір
мерзім ... ... ... ... ... ... ... мен
ұйымдардан келіп жұмысқа орналасқан, сондай-ақ уақытша басқа жұмысын
атқарған қызметкерлерге төленетін айлықақылардағы ... ... ... кестесіне сәйкес кәсіпорынның орналасқан жерінен
(жиналу пунктінен) жұмыс орнына дейін және кері қарай ... ... ... ... ауа райының жағдайына қарай және ... ... ... ... қалған күндері үшін айлықақының ... ... ... ... (вахталық әдіспен жұмыс істеген кезде);
- жұмысшы-донорға тексеруден өткен, қан тапсырған және ... ... ... ... ... алған күндері үшін ақы төлеу;
- егер атқарылған жұмыс үшін есеп айырысуды тікелей ... ... ... ... ... тұрмайтын қызметкерлерге олардың
азаматтық-құқықтық сипатта жасасқан шарттары бойынша атқарған ... ... Бұл ... ... шарт ... ... атқарғаны үшін
қызметкерлердің еңбегіне ақы ... ... ... мөлшері осы
жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) және төлем құжаттарының сметалары
негізге алына отырып белгіленеді.
Бұл бап бойынша ... және ... ... ... машиналарын және
механизмдерді жүргізетін, басқаратын және оларды ... ... ... ... ... ... және ... жұмысшылардың негізгі еңбекақылары есепке алынбайды.
Құрылыста қосымша еңбекақы шығындар сметасында үстеме шығындар құрамына
кіретіндіктен, ... де ол ... ... ... қарастырылуы тиіс.
Құрылыс-монтаж жұмыстарымен айналысатын жұмысшылардың негізгі
еңбекақылары бастапқы ... ... ... ... ... ... ... тікелей жатқызылмайтын ... ... ... ... жеке ... ... ... үйреніп жатқандарды оқыту немесе жаңа процестерді жасауды, тану үшін
төлемдер және т.б.) ... ... ... ... тікелей
негізгі еңбекақыларына пропорционалды түрде үлестіріледі.
«Құрылыс машиналарын және механизмдерді қолдану бойынша ... ... ... интенсификациясы оның механикаландырылуы мен
автоматтандырылуына байланысты болады. Құрылыс объектілерінің ... ... ... ... өсу көлемі бойынша құрылыс машиналарын күту
мен қолдануға жұмсалған шығындардың үлесі жұмысшылардың еңбекақысына кеткен
шығындар үлесінің ... ... ... ... бәрі құрылыс машиналары мен
механизмдерді күту, ұстау және қолдануға ... ... ... ... жұмсалған қаражаттарды бақылауды жүзеге асыруға және оларды
объектілер арасында дұрыс үлестіруге мүмкіндік береді.
Құрылыс машиналары мен ... ... ... ... бар.
Құрылыс машиналары мен механизмдер ... ... ... ... ... ... есепке алынады. Бұндай жағдайда оларды қолдануға кеткен
шығындар ай ішінде 8300 ... ... ... ... ... мен механизмдерін қолдану» субшоты ай аяқталған соң әр ... ... ... ... мен ... ... ... бабына сай берілген учаскенің жұмысының өзіндік құнына апарылады.
Машиналарды пайдалану бойынша ... ... ... ... механикаландыру бөлімшесінің ұжымына жіктеледі.
Құрылыс-монтаждау учаскесі өзіне берілген техниканы толық ... ... ... ... ... ... шығындарды азайта
алады. Осы жағдайда 8300 «Көмекші өндіріс» шотының «Құрылыс машиналар мен
механизмдерін ... ... ... ... ... ... жұмыстарының өзіндік құнына механикаландыру учаскесінің
құрылыс-монтаждау жұмыстарының өзіндік ... ... ... түрі ... ... ... құн бойынша жатқызылады. Нәтижесінде
жоспарлық өзіндік құн нақты құнына дейін жеткізіледі.
Құрылыс машиналарды ... ... ... ... трестерінде (басқармада) орналастырылуы мүмкін. Мердігерлік
құрылыс ұйымдары механикаландыру тресінің қызмет құнын 8110 ... ... ... ... ... ... мен ... бойынша шығындар» бабы) және 3310 «Жеткізушілер мен ... ... ... ... ... кредиті бойынша көрсетеді. Егер
мердігерлік ұйым машиналарды жалға алу шарты ... ... ... құны 8300 « ... ... шотының «Құрылыс машиналары мен
механизмдерін қолдану» субшотына ... және ... ... ... ... өзіндік құнын құрайды.
Егер механикаландыру басқармалары (трест) мердігер ретінде жұмысты
орындайтын болса, онда олар ... мен ... ... ... ... ... ... алып, құрылыс ұйымына
жұмыстарды орындағандары үшін шотты ұсынады.
Механикаландыру басқармаларының ... ... ... ... ... 8110 ... өндіріс» шот дебеті бойынша және 3310
«Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді кредиторлық ... ... ... ... машиналар мен механизмдерін ... ... бабы ... ... «Мердігерлерден қабылданған жұмыстар құны»
бабы бойынша көрсетіледі [15,205 б.].
Төмендегі ... ... ... шығындармен байланысты
бухгалтерлік жазулар көрсетілген.
Кесте 6
Негізгі өндіріс шығындарының есебі ... ... ... ... операция мазмұны |Дебет ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... әр ... шикізат, |8111 |1310 |
| ... ... | | ... ... ... ... есептелінді |8112 |3350 ... ... ... салық ұсталынды |8113 |3150 ... ... ... негізгі өндірістің үстеме |8114 |8410 |
| ... ... | | ... ... ... ... ... негізгі |8114 |8310 |
| ... ... ... | | ... |Негізгі цех шығындары жинақталды |8110 |8111 |
| | |8110 |8112 |
| | |8110 |8113 |
| | |8110 |8114 ... ... ... ... өнім қоймаға кірістелді|1320 |8110 ... ... ... ... ... |8110 |
| ... ... | | ... ... ... ... ... бухгалтерских |
|проводок» кітабынан алынды. ... ... ... ... ... өндіріске қызмет көрсетумен
және негізгі және көмекші цехтардың жұмыс ұйымдастыруымен байланысты
шығыстары жатады, оларды ... ... өнім ... (бірлігіне) жатқызуға
болмайды.
Үстеме шығыстар, әдетте, біршама жалпы сипатқа ие болады:
- кешендік сипаты – шығыстар құрамында барлық экономикалық ... ... ... екі және одан да көп ... ... ... бұл ... тікелей
белгілі бір бұйымға жатқызу қиынға түседі, демек олар дайын өнімнің ... және ... ... де ... [13,554 ... ... бабы ... құрылыс-монтаждау жұмыстарына жататын
үстеме шығындар көрсетіледі және 8110 «Негізгі өндіріс» шоты ... ... ... шоты ... ... ... өндірісінің үстеме шығындарының құрамына
мыналар енеді:
- ... ... ... көрсету шығындары;
- құрылыс алаңдарында жұмыстарды ұйымдастыру бойынша шығындар;
- басқадай үстеме шығындар.
Құрылыс жұмысшыларына қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... орындаушылар, аға шеберлер,
құрылыс учаскелерінің, қосалқы және көмекші ... ... ... ... ... және ... ... Құрылыс-монтаж жұмыстарын орындайтын негізгі өндіріс жұмысшыларының,
күрделі емес жұмыстардағы құрылыс машиналарын пайдалану және ... ... ... ... Құрылыс-монтаж жұмыстарын орындайтын негізгі өндіріс жұмысшыларының,
күрделі емес жұмыстардағы ... ... ... және ... ... үстеме шығындар есебінен өтелетін негізгі және
қосымша еңбекақыларының барлық ... ... ... ... ... ... ... сыйақы сомасына
есептелген әлеуметтік және ... ... ... ... Санитарлық-гигиеналық және мәдени-тұрмыстық жағдайларды қамтамасыз ету
жөніндегі шығындарды.
5. Еңбекті қорғау және қауіпсіздік техникасы жөніндегі шығындарын.
Құрылыс ... ... ... ... ... ... Амортизациялық аударымдар (немесе жалдау ақылары), тікелей шығындар
сметасында қарастырылмаған негізгі ... және ... ... ... ... алынаатын өндірістік құрылымдар мен
құрылғыларды жөндеу және орын ауыстыру шығындары.
2. Негізгі ... ... ... өндірісі және монтаждау
жұмыстарында пайдаланылатын тез тозатын құрал-саймандардың құндары мен
шығындары.
3. Уақытша ... ... мен ... және ... ... және жинақтауға жұмсалған шығындар.
4. Өрт және күзет қызметтерін ұстау шығындары.
5. Өндірісті оңтайландыру және нормативтік жұмыстар ... ... ... ... ... орындалатын геодезиялық жұмыстарға
шығыстар.
7. Өндіріс жұмыстарын жобалау бойынша шығындар.
8. Өндірістік зертханаларды ұстау бойынша шығыстар.
9. Құрылыс ... ... және ... ... шығыстар.
10. Объектіні тапсыруға дайындау шығыстары.
11. Монтаждау және арнайы жұмыстарды ... үшін ... ... ... нормаларымен қарастырылған монтаждау және арнайы
құрылыс жұмыстарын орындау үшін жұмысшылардың іс-сапар ... ... ... ... мен олардың бөлімшелерін құрылыс аймағында
көшіруге байланысты шығыстар.
Басқа да үстеме шығыстар құрамында жаңа техникаларды ... және ... ... ... ... ... үшін сыйақы қорына
аударымдар, құрылыс ұйымдарына буфеттер мен ... ... үшін ... ... ... тарату тәсілі өндірістің ерекшелігіне және ... ... ... ... ... ол ... есеп ... көрініс табады:
- өндіріс жұмысшыларының еңбекақысына пропорционалды таратылады;
- тікелей материал шығыстарына пропорционалды таратылады;
- өндірілген өнім ... ... ... ... ... ... цех құнына пропорционалды немесе шикізат құны шегерілген цехтың
өзіндік құнына пропорционалды ... ... ... ... ... ... бойынша
таратылады;
-басқа да тарату базалары бойынша таратылады (құрал-жабдықтың жұмыс
сағатына және т.б.) [16].
«КазСтройЦентр 2030» ... ... ... ... ... ... түрде таратылады.
Үстеме шығындар 8410 «Үстеме шығындар» ... ... ... ... ... жүргізіледі:
8411 – «Материалдар» - үстеме шығындардағы материалдардың барлық
түрлерін есепке алу үшін арналған;
8412 – ... ... ... ... - ... қызмет
көрсетумен, оларды жұмысқа қосумен айналысатын ... және ... ... цех ... ... жалақыны есепке алуға
арнаған;
8413 – «Еңбекақыдан аударылатын аударымдар» - 8412 ... ... ... ... есепке алуға арналған;
8414 – «Негізгі құралды жөндеу» - өндіріс қызметінде ... ... ... ... ... ... ... көрсету үшін
арналған;
8415 – «Негізгі құралдардың тозуы және ... емес ... - ... ... ... материалдық емес
активтердің амортизациясының және негізгі құралдардың ... ... ... үшін ...... ... - ... қызметінің барысында тұтынылған
құнын көрсетуге арналған, оған қызмет көмекші ... ... ... да ... ... – «Жал ақысы» - өндірісте пайдаланатын негізгі құралдарды ағымдағы
жалға беру ... жал ... ... ... ... ...... да үстеме шығындар» - әлеуметтік аяға негізгі және
көмекші өндірістердің көрсеткен қызметінің шығысын ... ... ... 8410 ... ... ... ... корреспонденция
келтірілген.
Өндірістегі ақауларды есепке алу. Өндірілген өнімнің сапасы әрбір еңбек
ұжымы ... ... ... ... бағалауда айқындаушы болып
табылады. Әрбір кәсіпорын өзінің абыройын, бәсекелестік ... ... және ... ... ... азал. Кәсіпорын өнімнің
сапасына бақылау жасап, ... ... (ТББ) ... ... тиіс. Сапасыз өнім шығару ұжымның шаруашылық есебінде,
жалақысында және әлеуметтік игіліктеріне сөзсіз шығынға әкеп ... ... ... ... ... техникалық шарттарға
сәйкес келмейтін және өзінің тікелей мақсатына пайдалануға ... ... ... ... өнім ақауы ... Ақау ... ... ақау ... орны ... – ішкі ... ... алушыға жіберілгенге
дейін анықталған) және сыртқы (сатып алушыда анықталған) ақау;
- анықталған ақаулардың сипаты бойынша – түзету мүмкіндігі жоқ ... ... ... ... ... ... (жөндеуге
келмейтін) және жөндеуге болатын ақаулар;
- пайда болу себептері бойынша - өндіріс ... ... ... және т.б.
Ақауды жөндеу жөніндегі шығындар «Цехтар бойынша шығындар» ведомосында
көрсетіледі. Түзетуге ... және ... ... ... ... ... ... есепке алу» ведомосында анықталады. Оған жазу
үшін №12 ведомостағы ақау туралы хабарламалары негіз болады.
Ішкі түпкілікті ... ... ... мынадай шығындар бойынша
анықтайды: ақау ... ... ... ... ... ... шалафабрикаттар шығындары; өндіріс жұмысшыларының жалақысы;
жалақыдан есептелген аударымдар; үстеме шығыстар.
Кесте 7
Үстеме ... ... ... ... ... ... ... мазмұны |Дебет |Кредит |Сомасы, |
| | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... және ... ... ... шығындарын есепке алу |
|1 ... ... ... ... ... |8411 |1320 |1420000 |
| ... босатылған материалдар | | | |
|2 |Цех ... ... |8411 |3350 |300000 |
| ... | | | |
|3 ... ... ... ... |8413 |3150 |29700 |
| ... ... ... қорына | | | |
| ... ... 11% | | | |
|4 ... ... ... ... |8414 |3310 |1206000 |
| ... ... ... | | | |
| ... есептен шығарылды | | | |
|5 ... ... ... ... |8415 |2420 |1129360 |
| ... тозу ... есептелінді | | | |
|6 ... ... ... ... |8416 |3310 |232000 |
| ... құны есептен шығарылды | | | |
| ... ... ... ... |8417 |3310 |112000 |
| ... жал ... ... көрсетілді,| | | |
| ... ... ... | | | |
|8 ... ... ... |8418 |3210 |1780000 |
| ... ... ... | | | |
| ... | | |6209060 ... ... ... (шолушы) шотқа есептен шығару (8410) |
|9 ... ... ... есептен | | | |
| ... | | | |
| |- ... ... |8410 |8411 |1420000 |
| |- ... шығындары; |8410 |8412 |300000 |
| |- ... ... ... |8410 |8413 |29700 |
| |- ... ... ... | | | |
| |- ... ... тозу ... |8410 |8414 |1206000 |
| |- ... ... ... ... |8410 |8415 |129360 |
| |- жал ... ... |8410 |8416 |232000 |
| |- ... ... есептелінген | | | |
| ... |8410 |8417 |112000 |
| | |8410 |8418 |1780000 |
| ... | | |6209060 ... ... шоттар корреспонденциялары «Сборник бухгалтерских ... ... ... ... ... құны тұтынушылардың біржола ақау деп танылған өнімнің
өзіндік құнынан, осы өнімді сатып алуға ... ... ... ... ... шығарылған бұйымдарды бөлшектеуге ... ... ... өнімді ауыстыруға байланысты туындаған көлік
шығындарынан немесе егер өнім ... ... ... ... тұтынушыдағы
ақаулы өнімді түзетуге жұмсалған шығындардан тұрады.
Өнімнің өзіндік құнына жатқызылған сыртқы және ішкі ақаудан ... ... үшін ... ішкі және сыртқы ақаудың ... ... ... ... ... және ақаулы өнімнің пайдаланылуы
мүмкін болатын бағасы бойынша оның құны, ... ... ... ... ұсталынады, ал егер де ол өнімді жеткізіп берушілердің кінәсінен
болса, онда оның құны ... ... ... өнім құнына шегеріліп тасталады.
Ішкі ақаудан болған шығындар ақау анықталған айдағы өндіріс шығындарына, ал
сыртқы ақаудан болған шығындар ақаулы ... ... ... ... түскен
талап (рекламация) қабылдаған айдағы өндіріс шығындарында көрсетіледі.
Бухгалтерлік есепті және ақаудан болған шығынды анықтауды кәсіпорынның
техникалық-бақылау ... (ТББ) ... ... түпкілікті немесе түзетуге болатын ақау үшін ТББ «Ақау
туралы актісі» жасайды. Жұмысшының кінәсінен жіберілген ақауды ... ... ... Егер осы ... жіберілуіне кінәлі болып табылмайтын
жұмысшы ақауды жөндесе, онда мұндай жұмысқа жалпы ... ... ... оған ... ... ... ... мөртаңбасы (штампы) қойылады.
Ақаудан болған шығындарды тиісті дәрежеде ... ... ... ақау ... мәліметтерді жүйелеуді ұйымдастыру ақау
себептерінің тізбесі және оған кінәлілер анықталғанға дейін ... ... мен ... шифр ... осы ... ... мәліметтер
барлық цехтардың және олардың бөлімшелерінің басшыларына дейін жеткізіледі,
сосын олар құжаттарда көрініс табады. Ақаудан болған шығын ай сайын ... ... ... ... тиісті түрлерінің өзіндік құнына
енгізіледі. Жеке және ұсақ сериялы өндірістерде ... ... ... бітпеген белгілі бір тапсырысқа (заказға) қатысты ... ... ... ... ... Одан ... жағдайлардың бәрінде
ақаудан болған шығындар, әдеттегідей, тауар ... ... ... ... ... ... ... өнімге жататын сыртқы ақаудан
болған шығындар ... ... ... ... осындай бұйымдардың
өзіндік құнына көшіріліп жазылады.
Анықталған ақауды ақау туралы хабарламамен рәсімдейді. Онда ... ақау ... ... кінәлілер және ақаудың туындау себептері
көрсетіледі. Осы арада түзетуге келмейтін ақау ... ... ... ... мен ... ... құны айқындалады [13,591 б.].
Ақау бухгалтерлік есептің типтік жоспарында 8410 шотында көрсетіледі.
Ол бойынша бухгалтерлік жазулар төмендегі ... ... ... ақау ... бойынша шоттар корреспонденциясы
|№ |Шаруашылық операция мазмұны ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... өнімдерін жөндеу бойынша жасалған | | |
| ... | | |
| |- ... ... ... ... мен |8411 |1310 |
| ... | | |
| |- ... ... үшін ... ... |3350 |
| ... | | |
| |- ... ... ... ... |8413 |3150 |
| |- ... ... қатысты үстеме шығыстары |8414 |8410 |
| ... ... | | ... ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| |- ... ... |8410 |8411 |
| |- ... ... | |8412 |
| |- ... ... ... ... |8413 |
| |- ... ... | | |
| | | |8114 ... берілген шоттар корреспонденциялары «Сборник бухгалтерских ... ... ... ... Кәсіпорында қолданылатын өнімнің өзіндік құнын есептеудің «стандарт-
кост» жүйесі
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС-де өнімнің өзіндік құнын ... ... ... және жиі ... ... ... жүйе өткен ғасырдың басында Америка Құрама Штаттарында пайда болды.
Өнім бірлігінің өзіндік құнын есептеу, баға ... ... ... және ... үшін ... және еңбектің нормативтік шыңындарын
әзірлеп, пайдалануды қолға алған болатын. «Стандарт-кост» тарихи жүйесі
отандық нормативтік есеп ... ... ... ... ... ... Costing) жүйесі Америка Құрама
Штаттарында 1911 жылы Ч. Гаррисонмен құрылған ... Оның ... ... ... есебі» («Учет себестоимости в помощь производству»)
(1918 ж.) ... ... ... бұл ... ұйымдастырудың
бірнеше үлгілеріне көңіл аударылған. «Стандарт-кост» жүйесінің ... ... ... мен ... басқару мүмкіндігі қарастырылған.
К. Друри бұл жүйенің таралуы жөнінде біршама мәлімет берген. 1998 жылы
оның «Стандарт-кост» ... ... ... ... атты еңбегі жарық
көрген. Төмендегі 9-кестедегі сандық мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... компаниялардың
үлесі
|Мемлекет |«Стандарт-кост» жүйесін қолданатын компаниялардың үлесі |
|1 |2 ... |85-86 ... |76 ... Зеландия |73 ... |65 ... ... мәліметтері К. Друридің «Стандарт-кост» әдісі бойынша ... ... атты ... ... ... ... америкалық ғалым Д.Ч. Гаррисонның 1933 жылы
аударылып жарық ... ... ... арқылы оның идеясымен
танысты.
Бұл жүйені іс жүзінде ... және ... ... ... ... нормативтік шығын есебінің әдісі түрінде осы жүйені
көрсету арқылы профессор М.Х. Жебрак үлкен үлес ... ... ... ... не ... ... ... тиіс
нәрсе кіреді, нақты шындық емес, ... ... ... пайда
болған ауытқушылық көрініс табады.
Бұл жүйенің алдына қойған негізгі мақсаты – кәсіпорындағы ... мен ... ... Оның негізінде материалдардың, энергияның, қосымша
уақыттың, еңбектің және ... ... да бір ... немесе жартылай
әзірленген өнімді дайындаумен байланысты шығындардың мөлшерін нақты анықтау
жатады. Және де бұл ... ... ... ... тіпті 80%-ға
орындау жұмыстың сәтті болғанын білдіреді. Норманың асып түсуі оның қате
белгіленгенін көрсетеді.
«Стандарт- ... ... ... ... ... ... салыстыру
мынадай қорытынды жасауға мүмкіндік береді:
- екі әдіс те ... ... ... ... ... ... ... жорамалдайды;
- шығынның «стандарт-кост» әдісі бойынша есепте аса жоғары белгіленген
норма кінәлі тұлғаға ... ... ... ... және нормативтік әдістегі сияқты ... ... ... ... есеп ... ... қарастырмайды.
Нормативтік әдісте бұл қарастырылуы мүмкін.
Өндірістік шығын есебінің екі тәсілдемесі айрықшаланады, атап айтқанда:
- өткен ... ... ... шығын есебі және одан ауытқу.
Норма-стандартын әзірлеу, өндірістің басталуына дейін стандарттық
калькуляцияны жасау және ... ... ... ... ... бірге нақты шығын есебі «стандарт-кост» жүйесі деген атауға ие
болды.
Стандарт – материалдық және ... ... өнім ... ... сан ... ... жұмыс, қызмет бірлігін ... ... ... материалдық және еңбек шығыны.
Кост – бұл өнім бірлігін дайындауға кететін өндіріс шығынының ... – бұл ... ... ... ... бағытталған
бақылау құралы.
Норманың және нормативтің стандартын кәсіпорын дербес әзірлейді. Барлық
стандарттарды үш деңгейге бөлуге ... Баға ... ... ... ... мінсіз – материалдарға, қызмет ... ... және ... ... ... әлдеқайда қолайлы бағаны ұйғарады;
- қалыпты – ... ... ... ... баға бойынша
есептеледі;
- ағымдағы – есептік кезеңде болжанған және осы ... ... ... есеп қарастырылады;
- базистік – жылдың басында белгіленіп, жыл бойы ... ... ... баға ... ... үшін қолданылады.
2. Қуаттылықты пайдалану деңгейіне байланысты:
- теориялық – кәсіпорын оны жақсы немесе ойдағыдай орындауымен
қол жеткізеді, ... ... ... ... демалыс
уақытының нормаланған шамасына, қуаттылық толық пайдалануға
негізделген әрі ақауға, тоқтап қалуға, бүлінуге ... ... ... ... ... ... ... – статистикалық мәліметтер
бойынша есептеледі және әр ақауға, іркіліске, ... ... ... яғни ... ... ... кемшіліктерді
қамтиды;
- қалыпты орындау – алдағы кезеңдердегі норма кернеулігінің
болжалды орташа деңгейін ... Өнім ... ... ... шығарылымының көлемі стандартты әзірлеу ... ... ... ... ...... ... теориялық тұрғыдан алдын
ала анықталады. Оған бір жолғы ... қол ... ... қол ... де ... ... – шығарылымның нақты қол ... ... ... ... шығындарды жібереді және
теориялық стандарттың деңгейіне жуық жақсы ... ... ... ...... ... өндіріс көлемінің жоғары және төменгі
шамаларының орташасынан өнімді шығарудың қол жететін деңгейінде
есептеледі;
- болжалды - өнім ... ... ... нақты
өндіріс жағдайының негізінде есептеледі.
Қабылданған стандарттардың кез келген тәсілдемесі өндіріс ... ... ... ... ... ... ... Карта бұйымды, тапсырысты қабылдап ... ... ... ... және ... ... жасалады.
«Стандарт-кост» жүйесін ұйымдастыру бойынша жұмысты үйлестірудегі
кәсіпорынның көлеміне ... ... мен ... ... ... немесе «стандарт-кост» жүйесімен байланысты барлық бөлімшелердің
өкілдері кіретін комитет анықтайды.
Бұл жүйе шығын есебі жүйесінің ... ... ... оның ... ... ... қаражатты шығындау (жұмсау) процесіндегі стандарттардан ауытқудың
негізгі анықталуына оның құжатталуы ... ... ... ... ... Ауытқушылықты құжаттап, тіркегенше, оның
алдын алу міндеті қойылды;
- барлық ауытқушылықтар емес, тек олардың пайдаланылған ... ... ғана ... ... баптары бойынша және ауытқушылық факторлары бойынша ауытқу
есебі үшін арнайы синтетикалық шот бөлінеді.
Бұл ерекшеліктер мыналардың басқару процесінде ... ... ... ... ... олар ескеруге тұра ма, әлде
тұрмай ма; ... ... шешу ... бұл ... ... мүмкін;
өндіріс шығынын талдаудағы анықталған ауытқушылықтар маңызды.
Міндеттердің орындалу тізбектілігі. Шығын есебі өткен ... ... ... ... және одан ... деп бөлінеді. Стандарттар
өндіріс процесінің басталуына дейін стандартты өзіндік құндардың картасына
жиналады. Карта ... ... ... ... және ... ... ... жасау, тапсырыс бойынша жасалады.
Нормалар белгіленген кезең ... ... ол ... ... ... – жабдықтаушылардың бағаны өсіруінен, еңбекақы
деңгейінің ауытқуынан, өндіріс ... ... оның ... ...... ауытқуларда ғана болады.
Стандарт-кост – бұл өндіріс процесінің барысын және нормативінен ... ... ... ... ... бұл ауытқулардың пайда болу
себептерін талдауға, оны бір ... ... ... ... басқарушылық ықпалды пайдалануға немесе нормаларды
түзетуге ... ... ... деңгейін ұтымды басқару.
Есептік саясат аса салмақты объективті себептерге ғана ... ... ... егер нормативтік есеп жүйесінің ұйымдастырылуын
функциялаушы қолданыстағы нормалар мен ... ... ... бермесе және нормативтік өзіндік құн бойынша дайын өнімдердің
есебі тиімсіз болса, ... ... ... ... онда ол ... ... бойынша есеппен ауыстырылады.
Айтылып кеткендей, «стандарт-кост» жүйесіне нормативтік есептің отандық
жүйесі жақын тұрады. ... ... ... ... ... өткен-кеткен тәжірибелердің қорытындысы бойынша анықталады, ал
стандартты шығындар болашақты болжауға ... ... ... ... ... ... жай ... шығынның толық есебін және толық өзіндік құндарды калькуляциялауды
қамтамасыз етеді. «Стандарт-кост» жүйесінің шартында ... ... ... өндіріс» шот дебеті бойынша жүргізіледі.
Бір айдың ішінде нақты шығарылған және ... ... ... ... өзіндік құндар бойынша бағаланады. Айдың аяғында
шығарылған ... ... ... ... ... және ... анықталған нақты өндірістік өзіндік құны жоспарлы және нақты
өзіндік құндармен салыстырылады. Мұндай салыстырудың нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... артық жұмсау немесе
нормативтен нақты өзіндік құндарды асыру жатуы мүмкін. Анықталған ауытқу
сомасы дайын өнімдердің нормативтік ... ... ... ... Яғни,
нормативтік құн нақты өзіндік құндарға дейін ... ... ... ... ... ... ... 8110 «Негізгі өндіріс» шот кредитінен 1320 «Дайын өнім» немесе 7010
«Өткізілген өнім мен ... ... ... ... шоттар дебетіне
көшіріледі.
Құрылыс-монтаж жұмыстарының өзіндік құн құрамына құрылыс жұмыстарымен
байланысты шығындар қосылады. Олар экономикалық элементі және ... ... ... ... ... ... ... деп
өндіріс процесіндегі рөлі және экономикалық мазмұнына байланысты біртипті
жұмсалған шығындарды айтамыз. Шығындарды элементтері бойынша ... ... ... ... ... анықтау үшін және жоспарлы өзіндік
құнды жоспардың басқа бөлімдерімен салыстыру үшін айналым ... ... ... ... өте ... ... ... элементтері бойынша мынадай тәртіппен
топтастырады:
1. Материалдық шығындар.
2. ... ... ... ... Негізгі құралдардың тозуы.
5. Басқа да шығындар.
«Материалдық шығындар» элементіне құрылыс-монтаж ... ... ... ... құрылыс машиналары мен механизмдерін пайдалану
кезінде материалдарға, құрылыс тетіктері мен бөлшектеріне, отынға, ... ... суға ... ... ... шығындары» элементіне құрылыс-монтаж жұмыстарындағы, құрылыс
машиналары мен механизмдерін басқарудағы жұмысшылардың, сонымен ... ... ... ... ... ... ... еңбекақыдан бекітілген норма бойынша
«Еңбекақы шығындары» ... ... ... ... да шығындар» элементінде жоғарыда ... ... мына ... ... ... ... механикаландыру басқармалары орындаған қызметтер ... ... мен ... ... ... ... пайдаланғаны үшін жалдау ақылары;
- жалпы пайдаланудағы көлікті, сонымен ... ... ... ... көлік құралдарын қоса
алғанда құрылыс ұйымдарының көліктерін ... ... ... ... ... ... ... үшін шаруашылық бригадаларға
төленген сыйақылар;
- өрт сөндіру, әскери, күзет ... үшін ... ... жүйесінің артықшылықтары мынада:
– кәсіпорын пайдасын кемітетін шығынды ... ... ... ... ... шығындарды болжау мүмкіндігі;
– калькуляциялаумен байланыстырылған есептік жұмыстың ең аз шамасы;
– бұйымды өндіруге және өткізуге жұмсалатын болжалды ... ... ... ету;
– нормативтен ауытқу мен оның пайда болу себебін бөлу арқылы ... ... ... есеп ... ... ... бөлімі арқылы сату көлемін жоспарлауы және оңтайлы ... ... ... ... құны ... ... деректерді
менеджерге ұсыну.
Барлық осы міндеттерді шешуде ... ... ... ... ... ... болады.
3 ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАР МЕН ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУДЫҢ
АУДИТІ, ТАЛДАУЫ МЕН ЕСЕБІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Өндірістік ... мен ... ... ... ... 2030» ЖШС ... ... есептіліктің аудитін
жүргізеді. Өндірістік цикл сату үшін ... ... ... Оны ... – ең ... және қиын ... Аудиторлық
дәлелдемелердің көздерінің үлкен бөлігі экономикалық субъектінің өзі ... ... ... ... Бұл ... үшін ... құндылығы төмендетеді.
Сондықтан тексеруді табысты жүргізу үшін ... ... ... оның ... процесінің мәнін жеткілікті түсінуі,
цехтардағы өндіріс ... ... және ... ... ... ... аса ... болып табылады.
Өндірістік процесінің мәнін білу төменде келтірілген ақпаратты қамтиды.
Өнімді дайындаудың технологиялық процесінің күрделігіне байланысты өндіріс
қарапайым және күрделі ... ... [18]. ... деп, ... ... ... бірегей үздіксіз процесіне тән болатын өндіріс есептеледі
(мысалы, көмір өндіру және т.б.). ... ... ... циклы қысқа
болады және аяқталмаған өндірісі болмайды.
Күрделіге өнімді дайындау ... жеке ... ... ... ... тұратын өндіріс жатады. Мысалы, тігін, аяқ киім,
машина жасау, ет ... және т.б. ... ... ... ... ... қалдық қалады. Өнеркәсіптік өндіріс негізгі өнімді
өндіру роліне байланысты (бағыты бойынша) ... және ... ... ... үшін ... ... (ұйым) құрылған өнімді
дайындауға арналған өндіріс жатады. Өнеркәсіптің ... ... ... ... сан ... ... Мысалы, негізгі өндіріске
жатады: металл өңдеуші кәсіпорынарда – құю, ұста, мартен, өңдеу және басқа
цехтар.
Көмекшіге ... ... пен ... ... кәсіпорындарға қызмет
көрсететін өндіріс жатады. Қызмет көрсету ... ... және т.б. ... ... ... ... ... қатарына жатады: аспаптық, жөндеу-механикалық, жөндеу-
құрылыс цехтары, ... буын ... ... ... және т.б. ... өндіріс өнімнің бөлігін (жұмыс, қызмет көрсету)
басқа ... ... ... ...... ... қызметіндегі негізгі,
сондықтан өндіріс шығындары ... мен ...... ... ... ... ... учаскесі. Сондықтан осы циклды ... ... ... пен дайын өнімді тиеуге, шикізаттың босалқы
қорларын ... ... ... ... ... ... Мұндай ақпаратқа сүйене отырып, ... ... ... арналған бақылау саясаты мен процедурасының ... және ... ... қолданылып отырғанын анықтайды.
Ішкі бақылау құрылымын зерттеу процесінде аудитор параллельді ... ... ... ... арқасында бақылау процедураларының тиімі
әрекет етуінің, Қазақстан ... ... ... ... құжаттарға сәйкес дұрыс дайындалғанының дәлелін ала алады. ... ... ... ... ... аудиттің сәйкес
мақсаттарына қатысты максимумнан төмен ретінде бағалауға ... ... ... тексеру тиімді болса, өнім шығындары есептелуінің
толықтығы мен дәлдігі туралы пікір ... ... ... алуға жол
ашады. Аудитор тексерудің қаншалықты ... ... және оны ... ... ... таба алатын-алмайтындығын ескереді. Сондықтан
мұндай жұмыс бухгалтерияның материалдық ... ... ... [19].
Аудиторға клиенттің ішкі бақылау жүйесі алға қойылған мақсаттарға
табысты қол жеткізуге ... ... ... ... үшін дайындалған
процедуралар мен әдістемелік басшылықтан тұруы мүмкін ... ... ... Оның ... өндіріс циклындағы операцияларды есепке алу үшін
кәсіпорын әдетте бағалаудың негізгі ... мен ... ... ... ... немесе оның жеке қағидаларында бейнелейді. Бұл кезде есеп
саясаты немесе ереже келесідей аспектілерді сақтауы керек:
- тауарлы-материалдық босалқыларды ... (әрі ...... ... ... ... ... барлық ТМБ үшін бірдей
болуы керек;
- соның ... өнім ... ... ... есепте
тіркелетін бастапқы құжаттар тізімі;
- басшы ... ... ... бойынша құжат айналымының
графигі;
- тауарлы-материалдық босалқыларды есептен шығару тәртібі;
- ТМБ түгелдеу жүргізу тәртібі мен ... ... ... ... ... ... есеп тізімі және ... ... ішкі ... ... бола алады:
- міндеттерді парапар бөлу;
- мақұлдаудың тиімді процедурасының болуы;
- ... және ... алу ... тауарлы-материалдық босалқыларды нақты бақылау;
- тәуелсіз тексерулерді іске асыру.
Міндеттерді парапар бөлу. Кәсіпорын басшылығы дайындаған және ... мен ішкі ... ... ... ... аудитор кәсіпорында
қызметкерлер арасында міндеттердің қалай бөлінгені туралы ақпарат алады.
Мысалы, материалдық жауапкершілікті бөлу және ... ... ... ... іске ... мен ... босалқы қорлар
бойынша материалдық жауапкершілікті мақұлдауды ... ... ... ... ішкі ... ... әрекетінің
тиімділігі үшін әр шаруашылық операцияға қажетті түрде рұқсат ... Ол үшін ... ... беру ... мен ... бір ... рұқсат беру үшін нақты лауазымды адамдар өкілеттілігі
бекітіледі. Көбіне мұндай ақпарат ... ... ... және ... алу ... Бұл ... ... есеп
стандарттары, шоттардың жұмыс жоспары, есеп саясаты және ... ... мен ... ... ... ... ... құрылған құжаттандыру және есепке алудың ... ... ... ішкі бақылаудың тиімді жүйесін құруда ерекше роль
тауарлы-материалдық босалқыларды есепке алу ... ... ... ... ... айналысушы персоналға сұрақ қою арқылы аудитор
танысу және ... үшін ... ... ... дейін құжат
айналымы графигі жеткізілген-жеткізілмегеніне көз ... ... ... ... ... уақтылы және толық толтырылуына
жауап береді. Құжат ... ... ... ... уақтылы
және сапалы құрылуына, бухгалтерлік есеп пен есеп беру ... ... ... ... ... ... нақтылығына осы
құжаттарды құратын және оларға қол ... ... ... ... ... графигі мынаны көздейді:
- соның негізінде есептегі операциялар ғана саны мен ... ... ... ... құжаттарды толтыру міндеті жүктелген орындаушылар тізімі;
- кәсіпорын ... ... ... ... ... ... зерттей отырып аудитор
төмендегідей ... ... ... ҚР ... есеп ... есеп беру ... заңына сәйкес құрылуы қажет ... ... ... сапасына көз жеткізуі керек:
- бухгалтерлік жазулар бастапқы ... ... ... ... мен ... ... ... номерлеріне ие
болуы керек;
- барлық операциялар мен оқиғалар операцияны іске ... ... ... ... ... ... есеп ... аналитикалық есеп
мәліметтеріне сәйкес келуі қажет.
Активтер мен жазуларды нақты бағалау. ...... мен ... ... ... ... іске ... тексерулерді іске асыру. Тәуелсіз тексерулер белгіленген
ережелердің орындалуын бақылау үшін ... ... ... Ары ... ... ... ... төмен деп бағалауға негіз
ретінде саясат пен процедуралар тиімділігіне қосымша ... алу ... ... ... ... ... осындай дәлелдердің қажеттігі мен дұрыстығын
талдайды. Егер солай болса, ... ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнының және өндірістік шығындардың
толықтығына, дәлдігіне және ... ... ... ... тексеру
жүргізеді [20].
Өндірістік циклдің шаруашылық операцияларының құрамы мен саны негізінен
өндірістік процесс күрделілігіне байланысты ... ... ... ... мыналардың жататыны белгілі:
- шикізатты өндіріске жіберу;
- жалақыны есептеу және төлеу;
- дайын өнімнің өзіндік құнын қалыптастыру;
- дайын өнімді ... және оның ... ... пен дайын өнімді сақтау.
Сәйкестікті тексеру бірізділікпен жүргізу үшін ішкі ... ... ... төрт негізгі құрамдас бөлігі бойынша қарастыру рационалды
болады.
Шикізаты өндіріске жіберу. Өндірістік цикл операцияларының бухгалтерлік
есеп жүйесі мен оларға қолданылатын ... ... ... отырып,
аудитор ең алдымен жұмсалған өндірістік шығындарға рұқсат берілді ме, дәл
бекітілді және ... ... ... ... процедураларға қызығушылық
білдіреді. Бақылаудың бұл мақсаттары аудит мақсаттарымен, оның ... цикл ... ... ... ... босалқы қорының,
аяқталмаған өндірістің және дайын өнімнің, сонымен ... ... ... ... толықтығы, дәлдігі және болуымен тығыз байланысты болады.
Аудиторды аудиттің жоғарыда аталған мақсатымен тікелей ... ... ... ... да қызықтыруы мүмкін.
Кәсіпорын қоймаларында шикізат пен ... ... ... ... болады. Бұл процесс тұрақты түрде ... ... ... ... пен босалқы қорлар ... ... ... емес шешімдер қабылдауға әкелуі мүмкін.
Мысалы, босалқы ... ... дәл емес ... ... алу ... бағдарлама орындалуына қатысты қате шешімдерге ұрындырады. Аса
үлкен босалқы қорлар сақтау жөніндегі ағымдық шығындарды көбейтіп, ... ... ... ... ... өндіріс тоқырауына және сатуды
жоғалтуға әкелуі мүмкін. Босалқы қор деңгейін бақылаудың тиімді процедурасы
бизнесті басқару ... ... ... және ... ... ... көмектесетін есепке алу және басқа ақпаратта қате
пайда болу мүмкіндігін азайтады.
Өндірістік процесте ... ... мен ... ... ... босалқы қор мен өнімнің өзіндік құнымен байланысты бөлінбес және
бақылау ... ... ... алады. Бұл циклде материалдар шығындары
зерттелетіндіктен, ішкі бақылау жұмысында бірқатар ... ... ... ... ететін материалдарды босатуды ұйымдастыру мен іске
асыруды қарастырайық. Мысалы, қойма ... бас ... ... бекітілген материалдарды талап етуі мүмкін адамдар тізімі
мен қолдарының үлгісі болуы керек.
Материалдарды жіберумен қатар ... ... ... шарты норматив (шығындар нормасы) болып ... ... ... ... ... ... ... бақылауды, өнімнің
өзіндік құнын төмендетуді қалыптастыруға болмайды. Шикізат пен ... ... ... ... ... ... бағытталады. Кез
келген жағдайда материалдардың мұндай қозғалысы оперативті мақсаттармен
қатар ... есеп ... ... ... ... ... құжаттарға
тіркелуі керек.
Құжатпен рәсімдеу тәртібіне қарамастан ... ... ... ... ... Ішкі ... ... лимиттер мен
нормативтердің саны мен сапасын, олардың есеп айырысуының ... – алу ... ... ... ... ... керек.
Сонымен бірге ай басында цехтар жұмсамаған материалдар ... ... ... ... ... ... ... нормалау бөлімінің
(жоспарлау бөлімінің) есептеулерін пайдалана отырып, жабдықтау бөлімі
орнатады. Тек директор ... бас ... ... олар ... ... ... ... тыс беруге немесе бір түрді басқа ... ... бере ... ... және төлеу. Жалақыға жұмсалатын шығындар еңбекке ақы
төлеу құжаты немесе ... ... ... ... ... ... ... бойынша бөлінеді.
Өндірістік шығындар немесе кезең шығындары шоттарына жатқызылған жұмыс
күшінің жиынтық шығындары еңбекке ақы ... ... ... ... бақылау сомасына сай және бұл жұмыс күшіне ақы ... ... ... шоттарға апарылғанын анықтау үшін ... жүйе ... ... оның ішінде техникалық немесе ұйымдық себептер
бойынша, жөндеуге кеткен уақыт туралы, техникалық ... ... ... және т.б. ... ... ... ... етеді. Нормативтер
бойынша шығындарды есепке алу жүйесі кезінде өндірістік ... ... ... ... ... және оларды нақты
шығындармен салыстыру арқылы есептеледі де жалақы ... мен ... ... ауытқулар алады. Егер аудит көп адам жұмыс ... ... ... онда оларды жеке тексерген дұрыс болады.
Дайын өнімнің өзіндік құнын қалыпастыру. Дайын өнімнің өзіндік құнын
анықтау кезіндегі басты ... ... ... ... ... белгілі
болуы керек:
- кезең ішінде шығарылған өнімге енетін;
- өнімді өңдеу аяқталмағанына (аяқталмаған өндіріс) ... ... ... жататын.
Кезең ішіндегі дайын өнімнің нақты өзіндік құнын ... үшін ... ... ... ... қажет. Оны екі тәсілмен бағалайды:
- түгелдеу арқылы;
- есептеу арқылы.
Өндіріске жұмсалатын шығындарды есепке алу және ... ... ... ... ... операциялары ерекшелігін
ескере отырып кәсіпорынның есепке алу саясатында ... ... ... ... үшін ... ... нақты өзіндік құнын анықтау, есеп
беру ... ... ғана (ай, ... жыл) мүмкін болады. ... ... ... жабу және ... өндіріске түгелдеу жүргізу (немесе
оны есептеу) бойынша белгілі бір процедураларды талап етеді. Дайын өнімді
шығаруға қарай есеп беру ... ол ... ... ... немесе
нормативті өзіндік құн бойынша қоймаға жіберіледі. Нақты өзіндік құнның
нормативті немесе жоспарлы өзіндік құнынан ... ... 1320 ... ... қорытындысы бойынша анықтай алады.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар жыл аяғында босалқы ... ... ... ... ... ... пен ... өнімнің
материалдарымен жүргізілетін барлық операцияларды есепке ... ... ... ... ... ... ... нормативті
шығындар шегінде есепке алудың жақсы жасалған жүйесіне дейінгі шығындарды
есепке алудың сан ... ... ... ... ... ... ... жүйесі шикізат пен аяқталмаған өндіріс, аяқталмаған өндіріс пен
дайын өнім арасында шығындарды бөлу, сонымен бірге ... мен ... ... ... ... және қосу, шығындар туатын орталықтар,
өндірілген өнімдер тапсырыстары мен партиялары ... ... ... ақпаратпен қамтамасыз етуі керек. Үстеме шығындарға түрлі ... ... ... енеді. Үстеме шығындардың орны толтырылғаны,
тіркелгені жөніндегі жазулар ... ... алу ... бола ... көбіне мұндай жазулар жалақы немесе орнын толтыру ... ... ... ... ... ... ... ақаулы бұйымдар ақауды ... ... ... ... өтеу және ... ... ... төмендету үшін
қаражаттарды сақтауға және ақауды жоюға бағытталған процедуралар ... Егер ақау ... ... көзі ... ... ... ... онда шығындарды есепке алу нақтырақ болады. Бірақ оны жиі
істеу мүмкін емес. Ақауды жинау, қорғау, өлшеу, ... ... ... байланысты бақылау процедуралары ... ... ... ... ... ... өнімді шығару және оның қозғалысы. Дайын өнімді шығару әдетте
күрделі ... ... ... ... Көп ... ... құру
процесі бір есеп беру ... ... ... және ... аяғында
аяқталмаған өндіріс болады. Басқаша айтқанда, ... ... ... және ... ... шығару интервалдары сәйкес келмейді. Өнім өндірісі
аяқталып, соңғы бақылаудан өткеннен кейін не қоймаға, не ... ... ... Бұл ... ол тапсырыс берушілерге жіберілгенге дейін
қойылады. Өндіріс басшылығына хабарлау ... ... ... ... бақылау қызметінің есебі немесе қойма
меңгерушісінің шикізатты қабылдау туралы есебі ... ... ... ... ... ... ... есеп берулер немесе қабылдау
туралы есеп ... ... ... ... ... ... үздіксіз
жүргізілуі керек). Дайын өнімнің нақты қозғалысы өндірістік есеп берулер,
қоймалардағы ... ... ... ... ... немесе тапсыру
жүктелімдер қозғалысы туралы есеп берулер мәліметтері бойынша ... пен ... ... ... Шикізат пен материалдар қабылдау
кезінен бастап өндіріс процесінде оларды пайдаланатын барлық кезеңдерде
есеп пен ... ... ... ... ... материалдар мен дайын
өнімді сақтауды қамтамасыз ететін процедуралар қамтиды:
- рұқсаты жоқ ... ... ... арқылы босалқы
қорларды қорғау;
- материалды өндірістік цехтарға қажетті рұқсат беру арқылы
беру;
- ... ... алу ... ... ... ... кейін жазу;
- қолма-қол материалдарды ары қарай нәтижелерді талдамалық
есепке алу тізімдері мәліметтерімен салыстыру ... ... ... ішкі ... тиімді құрылымының бөлігі болып табылады.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп беру мәселелерінің
нақтылығын қамтамасыз ету ... ... бір ... кем ... ... ... жауап беретін адамдар тобы немесе әр
материалды жауапты адамнан түгендеу ... ... ... ... ... ... толық есептеу бір уақытта жүргізіледі және
бұл кезде барлық операциялар тоқтатылуы ... егер ... есеп ... және ... ... қанағаттандырылса, онда жыл бойы түрлі
уақытта босалқы қорларының еркін таңдап ... ... ... ... ... мүмкін.
Аудитор жазбаша түрде құрылған түгелдеуді ... ... ... ... өз ескертулерін айтуы керек. ... ... ... ... ... ... ... қадағалайтындар үшін
жиі бір немесе бірнеше нұсқамалар жүргізеді.
Бұл нұсқамалар тек материалды ... ... ғана ... ... ... ... комиссия мүшелеріне, сонымен қатар ... ... Оған ... ... ... ... босалқы қорлардың санын, жалпы сомасын
есептеу;
- түгендеудің жалпы нәтижесін ... мен ... іске ... ... қорларды есептеуге ыңғайлы болатындай орналастыру;
- сұранысқа ие емес, жатып ... ... ... ... алу немесе дұрыс анықтау;
- түгелдеу ярлыгын (құлақшасын) немесе ведомостерін номерлеуді
бақылау;
- ... ... ... және ... қабылдау мен тиеуді, бөлімшелер арасындағы қозғалысты
көрсететін ... ... ... ... қол ... ... ... анықталған қателерді түзету.
Ықтимал талдамалық процедуралар. Талдамалық процедуралар көмегімен
тәуекелдерді анықтайды, шоттар арасындағы арақатынасты зерттейді, ... ... ... ... мен ... ... көрінуі мүмкін:
- өндірістік шығындардың құрамдас бөлігі, өндірістік шығындар
мен баға ауытқулары арасындағы ара қатынасты;
- дайын ... ... ... айналымдылығы (сатылған
өнімнің өзіндік құнының дайын өнімнің орташа босалқы қорына
қатынасы).
Аудитор осы ара ... ... ... өткен кезеңнің сәйкес
мәліметтері мен болжау көрсеткіштерімен салыстырып, ерекше ... ... ... табиғатына түсініктеме табуы керек. Ішкі есеп
беруге әкімшілік жүргізген талдау аудиторға өзінің ... ... үшін олар ... ... ... шешуге мүмкіндік береді. Жоғарыда
аталған талдамалық процедуралардан басқа аудитор ... ... ... ... пен ... жалақының нақты шығындары мен
жүкқұжат шығындарының нормативтен ауытқуына;
- ТМБ құрамы мен құрылымына;
- ТМБ шығарылуы ... ... ие ... ... ... өткен кезеңдер ... ... ... ТМБ ... процедуралармен байланысты туындаған аудитор сұрағына
клиенттің жауабы клиенттегі бақылау сапасы туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... қорлардың айналымдылығы
көрсеткіштеріндегі орын алған ауытқулар туралы сұрақтарға бірден берілген
логикалық және нақты ... ... ... ... отыр және ... жүйесі мен бақылау процедурасы дұрыс әрекет етеді деген тұжырым жасауға
негіз бола алады.
Объектіге қатысты тексерулер. ... ... ... құрылымын
өзіне аудитті жоспарлауға мүмкіндік беретіндей етіп түсінуі керек. Бұл
олардың пайда болу ... ... ... ... ... және ... ... әдістемесін даярлау үшін қажет. ... ... ... ... ... ... ... аудит нәтижелерін қарастырады,
клиент персоналымен ... ... өз ... қалай
орындайтынын бақылайды, бақылау саясаты мен процедурасының ... ... ... құжаттар мен есептемені зерттейді.
Егер аудиторлық толықтық, дәлдік және болу сияқты аудит ... ... ... ... ... барлық шоттарының бақылау
тәуекелін ... деп ... онда ... ... түгендеу жүргізуді
міндетті бақылаудан басқа аудиттің осы ... ... мән ... ... ... шектеледі. Ол аудиттің келесідей
мақсаттарына қатысты бақылау тәуекелін сирек төмен деп ... ... ... және ... ұсыну және ашу. Сондықтан осы
мақсаттарға қатысты әдетте мән бойынша тексерулер жүргізіледі.
Өндіріс ... ... ... ... ... мен ... ... кездегі өнім өндірісі
шығынына толық көлемде енгізілді:
а) ... ... ... және ... ... құны;
ә) еңбекке ақы төлеуге есептелген сомалар және міндетті сақтандыру мен
қамтамасыз етуге жіберілген аударымдар;
б) аяқталмаған өндіріс пен дайын өнім ... ... ... ... емес ... бойынша амортизациялық
аударымдар.
- синтетикалық есеп шоттары бойынша айналымдар мен қалдықтар талдамалық
есептердің шоттары бойынша ... және ... ... және
толығымен Бас кітап пен қаржылық есеп беру ... ... ... ... талаптары тұрақты түрде бекітіледі;
- материалдар шығыны дәлелденген, мақұлданған және ... ... мен ... сәйкес болады.
Дәлдік:
- ТМБ шоттары типтік жоспарының тиісті шоттарына дұрыс жатқызылған ... ... дәл ... ... ... негізгі құралдар мен материалдық емес ... ... ... ... ақы төлеу шығындары мен ... ... ... ... ... ... шығындарды аналитикалық есепке алу жүйесі
ақпаратты шығындар, калькуляция баптары, нормадан тыс ... ... ... ... ... шығындар тура және жанама болып дұрыс бөлінген;
- ... ... өнім ... арасында нормативтік актілер (егер олар
болған жағдайда) және есепке алу ... ... ... бар ... ТМБ болу ... ... ... құжаттар және жүргізілген түгендеу
нәтижелерімен дәлелденген;
- еңбекке ақы төлеу шығындары және сәйкес аударымдар өндіріс шығындары
мен ... ... ... ... ... ... материалдық құндылықтар құны есеп саясатында
көзделген бағалаудағы шығындарға енгізілген;
- негізгі құралдардың есептелген тозуы мен ... емес ... ... ... ... және ... шығындарының сәйкес
шоттарына енгізілген;
- еңбекке ақы төлеу шығындары мен ... ... ... өндіріс
шығындарына енгізілген, дәлелді және дұрыс есептелген;
- дайын өнімнің өзіндік құнын жоспарлау мен ... ... ... ... ал олар болмаса қабылданған есепке алу ... ... ... ... шығару мен аяқталмаған өндіріс қабылданған есепке алу
саясатына сай бағаланады;
- қоймадағы дайын өнім қабылданған ... алу ... сай ... мен ... шикізат пен материалдарды өндіріске беру процесін есепке алу ... ... ... ... ақы ... ... ... жасалған шығындарға қатысты есепке алу саясатының ережелері
нормативтік ... ... ... ... ... ... ... қорларының баланстан тыс ... ... ... ... ... табылатын ТМБ меншігінің
заңды құқығына ие болады.
Құбылыс:
- шикізаттарды, материалдарды босату жөніндегі шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... құжаттандырылған;
- орын алған өндірістік шығындар уақтылы тіркеледі;
- босалқы ... ... ... ... ... ... ұсыну;
- өндіріс шығындарының аналитикалық есепке алу ... ... ... және ... ... нормативтен тыс шығындар туралы
ақпарат алуға мүмкіндік береді;
- шығындар ағымды ретінде дұрыс жіктелген, ... ... ... ... ... жол берілмеген;
- үстеме шығындар есепке алу ... сай өнім ... ... ... ... ... ... қатысты бақылау тәуекелін
төмен ретінде сирек бағалайды: ... ... ... пен ... мен ашу. ... осы ... ... объект бойынша тексерулер
қажет болады. Бұл түгендеу жүргізуге бақылау жасауға да қатысты болады.
Объектіге ... ... ... ... аудиторлар кәсіпорында
қолданылатын төмендегі 10-кестеде көрсетілген құжаттарды зерттейді.
Кесте 10
Өндіріс циклы ... ... ... ... ... ... |
|1 |2 |
|1 ... жоспар, өндірістік бағдарлама |
|2 ... есеп беру |
|3 ... ... |
|4 |Бас ... ... 8111, 8211, 8311, 8411 және ... шоттар |
| ... ... алу ... (ведомостер, журнал-ордерлер) |
|5 ... ... ... пен ... ... нормалары мен |
| |нормативтері |
|6 ... ... ... шарт құру |
|7 ... ... есепке алу карточкалары, карточкалар тізімі |
|8 |Түгелдеу ... ... ... ... ... комиссия құрамы |
| |туралы бұйрықтар |
|9 ... ... ... ... ... ... |
|10 |Талап-жүкқұжат ... ... алу ... ... ... ... ... тексерудің есепке алу кітабы |
|13 |Жүк автомобилінің жол ... ... ... ... ... тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... қабылданылған (тапсырылған) тауарлы-материалдық |
| |босалқылардың түгелдеу тізімі ... ... ... ... ... салыстыру |
| |ведомосі ... ... ... және ... процесіндегі тауарлы-материалдық |
| ... ... мен ... туралы акт ... ... ... ... ... ... туралы акт |
|20 |Тауарлы-материалдық босалқыларды есепке алу ... ... ... ... ... босалқылар қалдығын есепке алу |
| |ведомосі ... ... ... З.Н. ... Н.Ә. ... Ж.Ғ. ... ... кітабынан алынды ... ... ... ... ... ылғи есте ... керек:
- босалқы қорлардың бар екенін анықтау;
- босалқы қорлар мен олардың жағдайын ... және ... дәл ... ... көз ... ... кіріспес бұрын аудитор клиент бизнесімен
жеткілікті түрде танысуы ... Бұл ... ... отырған бұйымды
жалпы тануға, сонымен бірге оның сапасы мен жағдайы туралы пікір ... ... ... ... ... түсінік алу үшін қажет. Сонымен
аудитор есептеліп отырған босалқы ... ... ... бөлінуі керек,
бірақ барлық қатысты болатын адамдар сияқты клиентке де аудитордың босалқы
қорды бағалау сараптаушы емес ... ... ... ... ... ... ... үшін қорытынды тексеру
жасау қажет. Бұл түгендеудің жалпы қорытындысын жасау кезінде ... ... ... ... ... ... құжаттандыру үшін де
керек. Жүргізілген есептеулер қорытындысын ... ... ... ... ... ... көмегімен тексеру қажет. Бұдан басқа
босалқылардың қандай да бір ... ... ... өз ... ... ... клиент құжаттарында көрсетілген санмен салыстыру қажет. Бұл
барлық тауар-материалдық босалқы ... ... ... ... ... дұрыс түрде қосылды деп қорытынды жасауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... байланысты
шешеді. Егер ерекше себеп болмаса, аудитор босалқы қорлардың ... ... ... бақылау тексерулерін ғана жүргізеді.
Маңызды сұрақтардың бірі өзіндік құнға жатқызылған материалдық
ресурстарды бағалау ... ... ... ... ... түрлі
көздерден түсетін болғандықтан, ал материалдың бастапқы ... ... ... ... ... ие ... Материалдық ресурстарды
шығынға шығару дәлелдігіне сәйкес бастапқы құжаттар мәліметтері ... ... ... ... ... материалдық ресурстарды
бағалау дұрыстығын орнату қажет. Бағалау кәсіпорынның есепке алу саясатында
бекітілген әдіске сай жүргізілуі керек. Есепті жыл ... ... ... ... ... әдістердің бірін қолдануға рұқсат етіледі.
Аудитор ТМБ қандай операциялар нәтижесінде кәсіпорынға ... ... ... қалай іске асырылатынын ... Осы ... ... ... және ... емес деп ... ... операциялар
таңдап, ал типтік емес операциялар тұтас зерттеуге ұшырайды. Екі ... ... ... ТМБ қозғалысы бойынша операцияларды және ... ... есеп ... дұрыс көрсетілуін бағалауды
дәлелдейтін құжаттарды талдауға бағытталған.
Аудиторға материалдар, шикізаттар, құралдар мен ... ... ... ... мен ... ... ... орындалуын бақылау қажет. Кейде кәсіпорын өнімді өндіру
шығындарын өсіру ... ... ... ... құру ... шығындарды дәлелсіз өсіру немесе көп жұмсауға жол береді. Бұл
жерде шикізаттың бақылауын шығаруын пайдалануға немесе ... ... мен ... ... балама балансын құруға болады.
Аудитор жүкқұжат шығындарын бөлу құрамы мен ... ... ... ... ... ... шоттар бойынша жылу, жарық, бөлмені ұстау
және жалдау, жарнама, басқару персоналының ... ... ... ... бөлудің дұрыстығы тексеріледі. Жүкқұжат шығындарын бөлу
тәртібі кәсіпорынның есепке алу саясатымен бекітілуі керек ... ... ... ... шығындарға, өндірістік
жұмысшылар жалақысына пропорционалды). Бұл ... ... ... есепке алу ерекшелігіне назар аударуы ... ... ... ... ... ... ... және кезең шығындарына
жатқызылатын ... ... ... ... ... ... бұрмалаулар мен қызмет бабын теріс пайдалану
анықталғанда рұқсатнамалар ... ... ... пайдаланылады. Олардың
мәліметтері шот-фактураларда жапсырмада және басқа ілеспе ... ... ... ... іс ... ... сапасымен және құнымен салыстырылады. Тауарлы-материалдық
қорлардың сақталуын бақылауға ... ... ... ... және ... тексеру жүргізуінің мезгілін, толықтығын және
дұрыстығын тексеру кіреді ... ... ... өндіріс» көрсеткіштерінің нақтылығы және
шығындарды дайын өнімге ... ... да ... ... ... ... ... дұрыстығын анықтау мақсатында
түзетуші жазуларға ерекше назар аудару керек. Бұл ... сату ... ... ... ... және ... ... тәртіп бұзушылықтар
болуы мүмкін.
Өндірістік шығындарды есепке алу жағдайын ... ... ... көрсеткіштер көрсетілуі керек арнайы дайындалған ведомосте барлық
анықталған тәртіп бұзушылықты тіркеу дұрыс болады: операция ... ... ... құру күні және ... ... ... ... Ескертуде аудитор кемшіліктерді жою жөнінде тұжырымдар мен
дәлелденген ұсыныстарды жазады.
Аудиторлық ... ... осы ... ... ... есеп ... ... шығындарды енгізу фактілері жиі кездесетінін көрсетеді.
Сондықтан ТМБ-ға енгізілмейтін және кезең шығындары деп ... ... ... ... ... өндірілген есеп беру
кезеңінде есептен шығарылатынын және сатылмаған өнім және аяқталмаған
өндіріс ... ... ... ... естен шығармау
керек.
Аудиторға есепті кезеңнің тиісті шығындарының ... ... ... ... Ол үшін осындай шығындардың пайда болу ... ... ... куәландыратын түрлі құжаттарды зерттеу қажет.
Оны құру ... ... оған ... ... сапа талаптарын
қанағаттандырса және ары қарай тапсырыс берушіге сату үшін қоймаға ... ... өнім ... ... ... ... дайын өнім нақты өзіндік құн бойынша есептелетіні
белгілі. Ұсынылған схема келесідей ақпаратты ашады:
- дайын өнімнің өзіндік құны – ... ... ... 1320-«Дайын
өнім» шотында көрсетілуі керек өзіндік құн; өндіріс шығындары – ... ... 8110, 8310 ... ... жинақталған шығындар;
- кезең басындағы аяқталмаған өндіріс – ... ... ... ... типтік жоспарының 1340 шоттары кредитінен шоттардың типтік
жоспарының 8110, 8310 шоттар ... ... ... ... құны;
- кезең аяғында аяқталмаған өндіріс – есеп беру ... ... ... ... 8110, 8310 ... ... ... кезең
басында өңдеу үшін 8110, 8310 шоттарына ары қарай ауыстыру үшін;
- шоттардың типтік жоспарының 1340 ... ... ... ... есеп ... ... құны.
3.2 Өндірістік шығындар мен өнімнің өзіндік құнын ... пен ... ... ... көрсеткіштер жүйесінде
алдыңғы орынды өнімнің өзіндік құны алады.
Өнімнің өзіндік құны – бұл өнімнің ... мен ... ... ... шығындар.
Синтетикалық көрсеткіш ретінде өнімнің өзіндік құнында кәсіпорынның
өндірістік және қаржы-шаруашылық ... ... ... ... табады:
- материалдық ресурстарды пайдалану дәрежесі;
- еңбек ресурстарын пайдалану дәрежесі;
- ... ... ... жеке ... мен басшылық жұмысының сапасы.
Бұл көрсеткішті есептеу көптеген себептерге байланысты қажетті ... ... ... ... және оның жекелеген түрлерінің рентабельділігін
анықтау, өнімнің көтерме бағасын анықтау, шаруашылық ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... құны табыстың қалыптасуының негізгі факторларының бірі
болып табылады.
Табыс мөлшері мен ... ... құны ... кері ... бар. ... ... құны аз болған сайын, табыс көп болады және
керісінше.
Өнімнің, ... ... ... құнының деңгейіне кәсіпорынның
қызметінің ... ... ... ... ... ... субъектілерінің қаржылық жағдайы байланысты болады.
Өнімдердің, жұмыстардың, қызметтердің өзіндік құнын талдау өте маңызды
мәнге ие. Ол берілген ... ... ... ... оның ... әсер ... факторларды анықтауға, сонымен бірге
кәсіпорын өнімінің өзіндік құнын ... ... ... ... баға береді.
Өнімнің өзіндік құнын талдаудың объектілері болып мына көрсеткіштер
табылады:
- өнімнің толық өзіндік құны мен ... ... ... ... бір ... шығындары;
- жеке өнімдердің өзіндік құндары;
- шығындардың жеке баптары.
Өнімнің өзіндік құнын талдау үшін негіз ... ... ... ... кіріс туралы есептілік;
- кәсіпорынның өндірістегі шығындары туралы есебі;
- ... ... ... ... және ... калькуляциялары;
- шығындар есебінің аналитикалық және синтетикалық мәліметтері және ... ... ... құнды жоспарлау мен есептеу шығындар элементтері мен
калькуляция баптары бойынша жүргізіледі.
Шығындар элементтері: материалдық шығындар (шикізат пен ... ... ... сатып алынған бөлшектер мен жартылайфабрикаттар
және т.б.), еңбекті ... ... ... қажеттіліктерге аударымдар,
негізгі құралдардың амортизациясы, өзге шығындар (жалдау ақысы, міндетті
сақтандыру ... ... ... ... ... бюджеттен тыс
қорларға аударымдар және т.б.).
Шығындарды элементтер бойынша топтастыру материал сыйымдылығын, энергия
сыйымдылығын, ... ... қор ... мен техникалық прогрестің
шығындар құрылымына тигізетін әсерін ... үшін ... Егер ... ... ... ... ... онда бұл кәсіпорынның техникалық
деңгейінің ... мен ... ... ... ... Еңбекақының
үлесі бөлшектеуші бұйымдар мен жартылайфабрикаттардың үлесі артқан кезде
кемиді, ал бұл өз ... ... мен ... ... ... арналымы, яғни калькуляция баптары бойынша ... ... ... және ... ... ... ... Ол
көп номенклатуралық өндірісте жеке бұйым түрлерінің өзіндік құнын есептеу,
сонымен қатар шығындардың шоғырландыру ... мен ... ... іздеу үшін қажет.
Негізгі калькуляциялық баптар: шикізат пен материалдар, қайтарылған
қалдықтар, сатып алынған бұйымдар мен ... ... ... отын мен ... ... ... негізгі және
қосымша еңбекақылары, өндірістік жұмысшылардың әлеуметтік және медициналық
сақтандыруына аударымдар, ... ... мен ... ... ... бойынша шығындар, жалпы өндірістік шығындар, жалпы
шаруашылық шығындар, ... ... ... өзге ... ... шығындар.
Сонымен бірге тікелей және жанама шығындарды бөлеміз. Тікелей ... бір өнім ... ... ... ... ... өндірумен байланысты болады. Олар ... ... ... ... ... өнім түрлерін өндірумен байланысты және
калькуляция объектілеріне сәйкес базаға ... ... ... шығындардың мысалы ретінде жалпы өндірістік және жалпы шаруашылық
шығындар, негізгі құралдарды ұстау бойынша шығындар және т.б. ... ... ... ... шығындар элементтері бойынша талдау.
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС ... өнім ... ... ... ... ... берілген.
Кесте 11
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС өнім өндірісі бойынша шығындары
|Шығын элементі |Сомасы, теңге ... ... |
| ... ... |+,- ... ... |+,- |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... ... ... |17230 |72,46 |72,55 |0,1 ... | | | | | | ... ... |136674015 |136565651 |-108364 |15,2 |15,2072|0,007 |
|шығындары | | | | | | ... ... ... |15022222 |-11920 |1,672 |1,673 |0,0008|
|аударымдар | | | | | | ... ... ... ... |-993978 |7,9 |7,8 |-0,1 ... | | | | | | ... | | | | | | ... Өзге шығындар |24889057 |24847011 |-42046 |2,768 |2,76683|-0,001|
|Жиыны ... ... ... |100 |100 |- |
|Ескерту: кесте «КазСтройЦентр 2030» ЖШС ішкі ... ... ... ... ... ... ... ... нақты шығындары жоспарлы
шығындардан 1139078 ... кем ... ... материалдық шығындар
элементінен басқа барлық шығын ... ... ... ... ... ... ... үлесі ең үлкен, ал әлеуметтік аударым
бойынша ... ... ең аз ... ... 2030» ... шығын элементтерінің үлестері
бейнеленген.
Тауарлық өнімнің бір теңгесіне шығындарды ... ... ... ... ... көрсеткіші – тауарлық өнімнің бір теңгесіне
кеткен шығын. Бұл көрсеткіштің ... ... оны ... ... ... ... болады және ол өнімнің өзіндік құны мен ... ... ... ... Осы көрсеткіш өнімнің өндірісі мен
өткізіліміне кеткен жалпы шығындар сомасының (өзіндік құнының) ... ... ... ... ... «КазСтройЦентр 2030» ЖШС өнімінің өзіндік құны 2574 ... тең, ал ... ... ... құны 2900 мың ... ... тауарлық өнімнің бір теңгесіне кеткен шығын 88,8 тиын ... ... тең ... 3. ... 2030» ЖШС өнім ... ... шығындарының
нақты құрылымы
Тауарлық өнімнің бір теңгесіне кеткен шығындарды ... ... мен өнім ... ... өндірістік ресурстарды пайдалануды
жақсарту арқылы жүзеге асырылады. Осы көрсеткішті есептеген кезде тауарлық
өнім, жалпы өнім және ... өнім ... ... ... ... ... өнім – бұл ... бір кезеңде кәсіпорында өндірілген
өнім көлемі (ақшалай нысанда);
- тауарлық өнім – бұл кәсіпорында өндірілген және ... ... ... нысандағы көлемі;
- өткізілген өнім – бұл тұтынушымен, сауда ұйымымен төленген
және ... ... ... ... өнімнің бір теңгесіне кеткен шығындарды азайту бойынша келесі
техникалық-экономикалық факторлар маңызды:
- өндірістің ... ... ... ... ... ... өндірісті механикаландыру ... және ... ... пен ... ... ... ... құрылымы мен көлемін өзгерту;
- табиғи ресурстарды тиімді пайдалану;
- өндірісті дамыту (жаңа объектілер мен ... ... ... ... және өзге ... [22].
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС негізгі қызмет түрі құрылыс пен ремонт болып
табылатындықтан, талдауды келесі баптар бойынша жүргіземіз:
1. ... ... ... еңбекақылары.
3. Құрылыс машиналары мен механизмдерін пайдалану шығындары.
4. Үстеме ... ... ... 2030» ... №76 ... ... ... құнының құрамы берілген.
Кесте 12
КазСтройЦентр 2030» ЖШС-нің №76 мектеп жобасы ... ... ... бабы ... ... % |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... |72 |
|2 ... ... ... ... |11 |
|3 ... ... мен ... |25789231 |2 |
| ... ... | | |
|4 ... ... ... |15 |
|5 ... ... |100 ... бұл ... «КазСтройЦентр 2030» ЖШС-нің №76 мектеп бойынша |
|жобасының деректері негізінде ... ... ... «КазСтройЦентр 2030» ЖШС №76 мектеп жобасы бойынша
шығындарының үлесі көрсетілген.
Сурет 4. №76 мектеп жобасы ... ... ... ... жоба ... ... ... ең үлкен үлесті
материалдар бойынша шығындар алады (72%), одан кейін басқа шығындар ... ... ... (11%), ал ең аз үлесті механизмдер бойынша шығындар
(2%) алады.
Тәуелсіз ... ... ... ... «КазСтройЦентр
2030» ЖШС өнімінің рентабельдігін есептеп шығаруға болады ... ... ... түскен табыс – 86271 мың теңге;
2. Өнімнің ... құны – 2574 мың ... ... ... формула бойынша есептеледі:
Кр = Өнімді өткізуден түскен табыс / Өнімнің өзіндік құны (1)
2011 жылы ... 2030» ЖШС ... ... келесідей:
Кр = 86271/2574 = 33,5
Өнім рентабельдігі ағымдағы шығындардың бір ... ... ... ... яғни «КазСтройЦентр 2030» ЖШС 2011 жылғы ағымдағы
шығындарының бір теңгесі 33,5 ... ... ... ... шығындар мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
есебін жетілдіру жолдары
Өнімнің өзіндік құны – ... ... ... ... ... және ... ... сипаттайтын жалпылама көрсеткіш болып
табылады. Ол ... ...... ... ... Оның ... мен динамикасы бойынша өндірістің басқару,
жоспарлау, еңбек пен еңбекақының ұйымдастырылуы, техника мен ... ... ... ... ... міндеті – жұмсалған шығындардың ... және ... ... ... ... ... қайта
өндіру: өндірістік қорлар және жұмыс ... құн ... ... оны бақылау, ... ішкі ... ... оны ... Ондай резервтер ... ... да ... ... жыл ... өсіп ... ... сәйкес шығын
да көбейеді. Бағаның да негізі - ... құн. ... ... ... азайтудың ерекше мәні бар, ол ... ... ... ... пайда көлемін анықтайды, олардың көбейуі екі
түрлі факторға ... ... ... өсуі және ... өзіндік
құнының төмендеуі. Соңғысы тиімдірек болып табылады.
Өндіріс процесінде қолданылатын шығындардың мөлшерін ... ... ... талдау жасау қажеттілігі туындайды.
Өндіріс процесінде өнімді ... ... ... ... өзіндік құнының мөлшеріне тікелей әсер ететіндіктен шығындардардың
қандай да бабын үнемдеу мүмкін болса, өнімнің өзіндік құны да аз да ... ... ... азайтуды қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... және ... ресурс үнемдеуші жаңа технологияларды қолдану;
- өнімді өткізу бойынша шығындарды азайту;
- кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... және ақаулардан жоғалтуларды азайту;
- сатып алынатын материалдардың оптималды көлемін ... ... ... өнім ... ... және бақылау;
- жалпы зауыттық ... ... және ... ... ... жаңа жүйесі үнем тәртібін ... ... ... ... ... ... жұмыстың
өзіндік құны материал мен ... ... ... ... ... ... сонымен бірге
шаруашылық есеп негіздерінің сақталуын ... ... ... өндірістен тыс сатуға жұмсалған ... ... ... ... құнын есептеп ... ... ... - ... ... және сатуға ... ... ... ... ... ... 2030» ЖШС ... қызметі құрылыс, монтаждық, ремонттық,
интерьерлік қызмет болып табылатындықтан, компания өнімінің өзіндік құнының
құрамында ең үлкен үлесті материалдық ... ... ... ... ... ресурстарды үнемдеу мен
өнімнің ... ... ... мақсатында кемінде жылына бір рет
стандарттарды ... ... ... оның ... ... ... материалдар сапасы тұрғысында
халықаралық ғылым мен техниканың даму деңгейіне
сәйкестендіру;
- ... ... ... шығындардың жоспарлы
деңгейлерімен салыстыру;
- стандарттарды құжатпен расталған нақты шығындармен
салыстыру;
- ... ... ... ... ... ... ресурстарды үнемдеуге ынталандыру
(үнемдеу үшін сыйақы төлемдерін беру);
- өндірістік қуаттарды жаңарту.
Өндірістік шығындар мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың есебін
жетілдірудің келесі маңызды жолы – бұл ... ... ... ... ... ... ... талдаушылар мен өзге ... ... ... ... жүйелерімен тығыз байланыста жұмыс
істеуі керек. Сол ... ... ... ... ... ... ... маңызды экономикалық ақпаратпен бөліседі [25].
Кәсіпорын мамандарының ... ... ... ... бере алуы тиіс:
- нақты уақыт режимінде деректерді жедел өңдеу;
- алғашқы (бастапқы) құжаттардың нысандарын автоматты ... ... ... ... ... онда ... ... ... ... балама шешімдерді
қабылдау мүмкіндігінің болуы;
- шаруашылық ішінде ... ... ... ... ... есебі бойынша автоматтандырылған жүйенің ... ... ... ... ... шығындар есебінің шоттары бойынша бухгалтерлік жазулардың
бөлімі;
2. өндірістік шығындар есебінің шоттары ... ... ... ... ... ... бойынша көмекші бөлім;
4. техникалық-экономикалық ақпаратты жіктеудің анықтамалық бөлім;
5. басқалар.
Анықтамалық бөлім келесі ... ... ... құрылымдық бөлімшелердің коды;
- корреспонденцияланатын шоттар;
- шығын баптары, ... ... мен ... және одан ... т.б [26].
Өндірістік шығындар мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың есебін
жетілдірудің тағы бір әдісі – компанияның басқару ... ... ... ... енгізу.
Белгілі болғандай, аудиттің көп түрлері бар. Аудиттің мақсаты бойынша
жіктелімін қолданғанда, басқарушылық аудитті ... ... ... ... ... ... бағыты ... ... |
|1 |2 |
| ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... қызметінің аудиті |
| ... ... ... |
| ... т.б.) ... ... ... ... К. ... ... в управленческий и |
|производственный учет» кітабынан алынған ... ... ... мен ... иелері үшін басқару
есебі жүйесінің ішкі аудитін ... ... және ... ... зор, себебі ол экономикалық субъектінің ... ... ... ... жүйесінің ішкі аудитінің негізгі ... ... жеке ... тапсырмаларын шешу мен кәсіпорынның
ақпараттық жүйелерін әзірлеу саналады.
Басқару есебі жүйесінің ішкі аудитінің пәні ... ... ... ... ... мен ... орталықтарының функциялары;
- кәсіпорын басшылығымен бөлінген бюджет құралдары;
- қаржылық ресурстарды басқарудың жеке сұрақтары;
- бюджеттерді орындауды ұйымдастыру.
Басқару есебі жүйесінің ішкі аудиті ... ... ... алу ... ... ... өзгерістерді жүзеге асыру үшін керек.
Сонымен қатар, өндірістік шығындар есебін жетілдіру үшін ... ... ... ... ... жөн. Халықаралық
тәжірибеде кәсіпорындарда басқару есебін ұйымдастырудың төрт мүмкін нұсқасы
бар.
Бірінші ... ... ... ... ... ... ... үшін арнайы шоттар ... ... ... ... ... Бельгияда және кейбір латын американдық ... [28]. ... мен ... ... үшін синтетикалық шоттар
мен ... ... ... ... ... ... ... Қаржылық есепті басқару есебімен байланыстыратын арнайы шот
басқарушылық бухгалтерияда жүргізіледі.
Екінші ... ... ... ... есептен тәуелсіз, автономдық
түрде жүргізіліп, онда шоттардың үш классы ... ... ... қаржылық есептің шоттарымен параллельді түрде жүргізіледі, ал олар
арасындағы байланыс тарату шоттарының жүйесінің көмегімен ... ... ... ... нұсқасы Америка Құрама Штаттары, Канада, Германия
сияқты мемлекеттерде ... Бұл ... ... ... ... қаржылық бухгалтерияда, ал шығындардың калькуляция баптары бойынша
есебі басқару бухгалтериясында жүргізіледі.
Үшінші нұсқада басқару есебі жүргізілмейді, ал ... ... ... үшін шығындардың есебі оларды тасушылар бойынша оперативті жолмен,
яғни бухгалтерлік есеп жүйесінен тыс ... ... Бұл ... ... ... ... ... есебін бірыңғай қаржылық және
басқарушылық бухгалтерияда жүргізілуін қарастырады. Осы ... ... ... ... өзін ... ... кезде басқару
есебінің бұл нұсқасының таралу саласы өте тар [29].
Төртінші нұсқада басқару есебі жүргізілмейді, ал ... ... ... есеп ... жүргізіледі. Басқару есебін ұйымдастырудың
төртініші ... ... ... мен ... ... ... аса ауыр ... жалпы бухгалтерияға толық
интеграциясына негізделеді [30].
Мемлекет деңгейінде басқару есебін дамыту мен ... үшін ... ... ... басқару шешімдерін қабылдау үшін басқару есебінің ең ... ... ... ... ... басқару есебі мен қаржылық менеджмент жүйелерінің дамуы бойынша ... ... ... ... ... ... ... және шетел тәжірибесін ескеріп, кәсіпорындарда басқару
есебін ұйымдастыру мен жүргізу ... ... ... ... ... ... меншік иелеріне басқару есебін жүргізудің маңызын
түсіндіру;
- мамандандырылған серіктестіктің құрылу процесін ... ... ... мамандардың бірігу процестеріне көмек көрсету.
Жоғарыда аталған амалдар өндірістік шығындар мен ... ... ... есебін жетілдіріп, компания ... ... ... ... «КазСтройЦентр 2030» ЖШС мысалында өндірістік
шығындар мен өнімнің ... ... ... ... ... ... қарастырылды.
Кез келген кәсіпорын өнім өндірісін бастамас бұрын, ол қандай
пайда ала-алатынын ... ... ... өндірістік шешімдері,
жұмыстары нарық жағдайлары мен өндірістік шығындар арқылы ... 2030» ЖШС ... ... түрі ... ... табылады.
Құрылыс компанияларының өнімінің бәсекеге қабілеттілігі олардың бағасына
тікелей түрде байланысты. ... ... ... – бұл ... ... ... ... маңызды саласы.
Зерттелетін «КазСтройЦентр 2030» ЖШС шығындар есебі мен ... ... ... «стандарт-кост» жүйесі қолданылады.
Дипломдық жұмысты жасау барысында мына төмендегі міндеттер орындалды:
1. Жүргізілген ... ... ... 2030» ЖШС ... ... ... немесе қалпына келтірілген құрылыс объектілері,
сондай-ақ тұрғын үй, әлеуметтік-мәдени және коммуналдық ғимараттар мен
құрылыс жайларының) өзіндік құнын ... ... ... аспектілері жан-жақты қарастырылған.
2. «КазСтройЦентр 2030» ЖШС құрылыс жобасының өзіндік құнына талдау
жүргізілді.
3. Өнімнің өзіндік ... ... мен ... ... ... ... тәртібі мен аудитор жасайтын процедуралар мен
тексеретін ... ... ... ... 2030» ... ... ... құнын калькуляциялаудың
есебін жетілдіру бойынша бірнеше ұсыныстар берілген.
Зерттелетін «КазСтройЦентр 2030» ЖШС –де өндірістік шығындар есебі ... ... ... ... ... басты кемшілігі – бұл
компанияда осы бағытта ішкі бақылау қызметінің, ішкі ... ... ... ... жыл ... тәуелсіз аудиторлар жүргізеді.
Серіктестіктің арнайы ішкі аудит қызметі жоқ.
Ұйымның өнімнің өзіндік ... ... мен ... ... ішкі ... ... аудит жүргізу) мына бағыттар бойынша
жүзеге асырылуы тиіс:
- ұйымда есептің ... ... ... актілер
мен ұйымның есеп саясатына сәйкестігін тексеру;
- жоспарлы және нақтылы көрсеткіштер арасындағы ауытқулардың есептелуін
арифметикалық тексеру;
- өнімдердің ... ... ... ... ... «Негізгі өндіріс» шоты бойынша есептің жүргізілуінің дұрыстығын
тексеру.
Ұйымның өндірістік шығындар ... мен ... ... ... есебінің тағы бір ...... ... ... ... ... және
өзге мамандардың автоматтандырылған жүйелерімен байланыста болмауы. Бұл осы
мамандар қызметінің ... ... ... ... ... ... мамандардың жұмысын және оның нәтижелерін біріктіретін
арнайы автоматтандырылған жүйені құру туралы ұсыныс берілген.
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС ... ... ... ... ... ... ... материалдық шығындардың үлесінің ең үлкен
болғандығы ... ... ... ... ... ... үнемдеу бойынша бірнеше ұсыныстар берілген.
Сонымен қатар зерттелетін ұйымға ... ... ... ... нұсқалары ұсынылды.
Өндірістік шығындар есебі мен ... ... ... ... ... ... берілген ұсыныстар берілген кәсіпорын қызметінің
тиімділігін ... ... ... ... ... шығындар есебі мен өнімнің (жұмыстың,
қызметтің) өзіндік құнын калькуляциялаудың есебі кез келген ... ... ... ... ... ... болып табылады. Олардың
есебінің әдісін таңдаған кезде ... мен ол ... ... ескеру қажет. «КазСтройЦентр 2030» ЖШС-не берілген ұсыныстар
компанияның қызметін жетілдіріп, жоғары табыстылыққа жетуге ... ... ... К. ... Введение в управленческий и производственный ... ... для ... / Пер с ... Под ред. Н. ... – М.: Аудит,
ЮНИТИ, 2001. – 774 ... ... ... ... Н.Ә. ... 2012 жылдың 27
қаңтарындағы халыққа Жолдауы - «Егемен Қазақстан» 28.01.2012 № 41-42
(27114);
3. «Қолжетімді тұрғын үй – 2020» ... ... ... ... ... 2012 ... 21 ... № 821 Қаулысы
Қазақстан Республикасы Статистика ... ... ... ... есеп пен ... есептiлiк туралы Қазақстан
Республикасының 2007 жылғы 28 ... N 234 Заңы – ... ... ... 2007 ж., N 4, 32-құжат
5. Қазіргі экономикалық орысша-қазақша сөздік-анықтамалық – Алматы, 2003.
– 364 ... В.Л. ... М.С. ... Д.А. ... С.Д. ... Басқару
есебі – Алматы, Экономика, 2005. – 298 б.
7. А.К. ... Ә.К. ... Г.Ш. ... М.С. ... ... ... есебі – Алматы, Экономика, 2009. – 304 б.
8. В.Л. Назарова. Шаруашылық жүргізуші ... ...... ... 2005. – 310 ... П.М. ... ... учет: учебное пособие / Ульяновск :
УлГТУ, 2010. – 175 ... И.Г. ... ... ... ... ... - Иванoвo:
МИБИФ, 2001. - 43 с.
11. А.К. ... Ә.К. ... Г.Ш. ... М.С. ... ... ... ... – Алматы, Экономика, 2009. – 304 б.
12. Н.А. ... ... есеп ...... 2011. – 384 ... В.К. ... Т.Ғ. Ғабдуллин, В.В. Радостовец, О.И. Шмидт.
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп – Алматы, 2003. – 654 ... ... 2030» ЖШС ... Алматы, 2011
15. Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер
туралы Қазақстан Республикасының 1998 ... 22 ... N 220 Заңы ... ... 2030» ЖШС есеп ... Қ.К. ... Құрылыстағы бухгалтерлік есеп – Алматы, Экономика,
2008 – 160 б.
18. Бухгалтерлік есеп ... ... ... Қазақстан
Республикасының Қаржы министрінің 2007 жылғы 23 мамырдағы №185 бұйрығы
– Алматы:LEM, 2011.-36 б.
19. ... ... ...... LEM, ... К. ... Учет затрат методом «стандарт-костинг» – М.: Аудит, ЮНИТИ,
1998. – 273 б.
21. З.Н. ... Н.Ә. ... Ж.Ғ. ... Аудит – Каз Медиа
Групп, 2006
22. Д.О. Абленов. Аудит ...... ... 2005. – 219 ... ... ... туралы Қазақстан Республикасы 1998 жылғы 20
қарашадағы N 304-I Заңы – http://adilet.zan.kz/
24. ... 2030» ЖШС ... жж. ... ... ... есебі
25. Г.В. Савицкая. Анализ хозяйственной деятельности предприятия / 5-е
издание, переработанное и дополненное – Минск, ООО ... ... – 688 ... ... описание: И.В. Новиков Роль анализа затрат на 1
рубль товарной продукции в ... ... ... субъекта
/ И. В. Новиков // Молодой ученый. — 2012. — №1. Т.1. — С. ... К.Ш. ... ж.б. ... ... ... талдау: Оқу құралы
/ К.Ш. Дүйсенбаев, Э.Т. Төлегенов., Ж.Г. ...... 2001.- 330 ... Т.П. ... Управленческий учет / Учебник – М.: «ЮНИТИ-ДАНА» 2004. –
351 б.
29. С.Ф. ... ... учет – Изд: К.: ... 2004. – 651 ... В.П. ... О ... ... системы бухгалтерского
учета, 2003. – 64 б.
31. А ... 2030» ЖШС ... ... ... ... 2030» ЖШС кірістер мен шығыстар есебі
В ҚОСЫМШАСЫ
«КазСтройЦентр 2030» ЖШС АҚША ҚАРАЖАТТАРЫНЫҢ ... ... ... кеткен
Ағымдағы есепті кезеңнің пайда мен ... ... ... ... ... ... тіркеледі және келесі есепті ... ... ... шотында шығыстар тобына көшеді
Бас директор
Коммерциялық бөлім
Шаруашылық бөлім
Өндірістік бөлім
Өткізу бөлімі
Кадрлар бөлімі басшысы
Коммерция б-ша директор орынбасары
Бас бухгалтер
Экономист
Бухгалтер-кассир
Өткізу б-ша ... ... және сату ... ... б-ша ... ... ... цех
Металл бұйымдарын өңдеу цехі
Конструк-
циялау цехі
Кадрлық есеп маманы

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 95 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дайын өнімнің есебі29 бет
Кәсіпорынның технико-экономикалық және өндірістік шығындары96 бет
Монтаждық-жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру негізі8 бет
Шығындар есебін жүргізу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері63 бет
Шығындар есебін ұйымдастыру және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау негізінде басқару есебін тиімді ұйымдастыру және бюджет жасауды жетілдіру ("АГС сервис" ЖШС мысалында)94 бет
Өнімділігі 30 тонна/тәулігіне модифицирленген майлар цехын жобалау71 бет
Өндірістік шығындар есебін ұйымдастыру90 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
ЖШС «Камаш-Строй» құрылыстағы өндіріс шығындарын есепке алудың әдістері мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау39 бет
Кәсіпорын шығындары және өнімнің өзіндік құны8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь