Ресейдің Қазақстанның оңтүстік өңірін отарлауы және оның халықтың күнделікті өміріне әсері


Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Ресейдің Қазақстанның оңтүстік өңірін отарлауы
2. Ресейдің қазақ халқына күнделікті өміріне әсері
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
ХІХ ғ. ІІ жартысында Еуропа елдері зауыттық-фабрикалық жүйеге,яғни қоғам дамуының капиталистік жолына біржола түсті. Капиталистік даму жолына түскен ол елдер, енді шикізат көздері мен өнеркәсіп өнімдерін өткізетін нарықтық аймақтар қажет болды. Осы бағытта Еуропа елдері экономикалық даму жағынан артта қалған Азия, Африка елдерін отарлау жолындағы бәсекелестікте белсенді саясат жүргізгені белгілі.
Біз, ХІХ ғасырдағы Қазақстан тарихын сөз еткен кезде, оны әлемдік тарихтан, Ресей тарихынан бөліп қарауымыз мүмкін емес. өйткені бұл кездегі Ресей қоғамындағы өзгерістер Еуропамен, ал Қазақстан қоғамындағы өзгерістер патша үкіметінің жүргізген сыртқы саясатымен тығыз байланысты еді.
1861жылы Ресейде крепостниктік правоның жойылуы елде капитализмнің даму процесін жеделдетті. Қазақстанның шикізат көзі және өнеркәсіп өнімдерін өткізетін рынок ретінде ролі күшейді.
1. Аманжолов К. Қазақстан тарихы. І-кітап. А., 2004. -361 б.
2. Мұқанов М. Қазақ жерінің тарихы. А.,1994. -22 б.
3. Поздеев-Башта, Аркадий. Алматы. Верный-Алма-Ата. А.,2004. -14 б.
4. Кәдірқұлова Г.Қ. Қазақстан тарихы. А., 2005. -159-160 бб.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Ресейдің Қазақстанның оңтүстік өңірін отарлауы
2. Ресейдің қазақ халқына күнделікті өміріне әсері
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер

Кіріспе
ХІХ ғ. ІІ жартысында Еуропа елдері зауыттық-фабрикалық жүйеге,яғни қоғам дамуының капиталистік жолына біржола түсті. Капиталистік даму жолына түскен ол елдер, енді шикізат көздері мен өнеркәсіп өнімдерін өткізетін нарықтық аймақтар қажет болды. Осы бағытта Еуропа елдері экономикалық даму жағынан артта қалған Азия, Африка елдерін отарлау жолындағы бәсекелестікте белсенді саясат жүргізгені белгілі.
Біз, ХІХ ғасырдағы Қазақстан тарихын сөз еткен кезде, оны әлемдік тарихтан, Ресей тарихынан бөліп қарауымыз мүмкін емес. өйткені бұл кездегі Ресей қоғамындағы өзгерістер Еуропамен, ал Қазақстан қоғамындағы өзгерістер патша үкіметінің жүргізген сыртқы саясатымен тығыз байланысты еді.
1861жылы Ресейде крепостниктік правоның жойылуы елде капитализмнің даму процесін жеделдетті. Қазақстанның шикізат көзі және өнеркәсіп өнімдерін өткізетін рынок ретінде ролі күшейді.

Ресейдің Қазақстанның оңтүстік өңірін отарлауы және оның
халықтың күнделікті өміріне әсері

ХІХ ғ. 60-жылдарында Ресей империясы Қазақстанды толығымен жаулап алып, оны өзінің отарына айналдырды. Капиталистік даму жолына түскен Ресей,енді отарына айналған қазақ жерінде басқарудың империяға ыңғайлы жүйесін жүргізуге кірісті. Қазақстанның оңтүстік өңірін бақылауда ұстап тұру үшін патша үкіметі қандай шаралар жүргізді,енді соған тоқталайық:
Кіші және орта жүз тайпаларының көпшілігін, сондай-ақ ұлы жүз тайпаларының бірқатарын өз бодандығына қабылдағаннан кейін, патша үкіметінің алдында аса күрделі міндет-жаңа қосылған өлке жерін басқаруды реттеу және соның негізінде халықтан алым-салық жинау мәселесі тұрды. Бұл жағдайда орыс әкімшілігі, ең алдымен, белгілі бір рудың, тайпаның дәстүрлі мекен еткен жерлерін, ғасырлар бойы қалыптасқан бір жайылымдықтан екіншісіне ауысатын көші-қоныс жолдарын сақтауды, көшпелі қауымның әдет-ғұрыптары мен дәстүрлеріне сүйенуді көздеді.(2)
Патша әкімшілігі өзінің ықпалын күшейту үшін,ішкі өзара қырқысуды тоқтату,шекаралас аудандарды нығайту, жергілікті халыққа шамадан тыс алым-салық салумен және шапқыншылық жасаумен азап шектірген Қоқан ханының жол көрсетуімен ағылшын экспанциясының Жетісуға енуіне қарсы әрекет ету үшін осы аудандарда ірі әскери қамалдар салуға шешім қабылдады.(3)
Қазақстанның оңтүстігін басып алуды патшалық Ресей екі жақтан-Сырдария желісі бойымен Перовск қамалынан және Верный бекінісінен бастады.1853 жылы генерал Перовский Ақмешітті (қазіргі Қызылорда) алды.
----------------------------------- ----------------------------------- ----------
1864 жылы көктемде полковник Черняевтің басшылығымен Ресей әскерлері Қазақстанның оңтүстігіне қайта шабуыл жасай бастады. Осы жылы 4-маусымда Әулиеата, 12-шілдеде Түркістан алынды. Алғашқы жеңістерден кейін Черняев Шымкентті жаулап алуға кірісті. Қала тұрғындары басқыншыларға қарсы аянбай шайқасты, мұндай қарсылықтарды күтпеген орыс әскері кері шегінуге мәжбүр болды. Енді Черняев Шымкентке шабуылды екі қанаттан бастады: Түркістаннан Черняевтің әскері, ал Әулиеатадан полковник Лерх әскері шықты. 1864 жылы 22-қыркүйекте Шымкент алынды.
Бұған дейін Орта Азия хандықтарына бағынған Қазақстанның оңтүстігі, енді Ресей империясына қаратылды.
Александр ІІ 1867 жылы 11-шілдеде "Жетісу және Сырдария облыстарын басқару туралы уақытша Ережеге", ал 1868 жылы 21-қазанда "Орынбор және Батыс-Сібір генерал-губернаторлығын басқарудың уақытша Ережесіне" қол қойды.
Реформаларға сәйкес Қазақстанның барлық аумағы Түркістан, Орынбор, Батыс-Сібір - үш генерал-губернаторлыққа бөлінеді. Әскери және азаматтық билік түгелімен генерал-губернаторлар қолына жинақталды, ал Түркістан генерал-губернаторы оған қоса Қытаймен, Иранмен елшілік келіссөздер жүргізу құқығына ие болды. Әрбір генерал-губернаторлық құрылым облыстардан құралды. Түркістан генерал-губернаторлығына Жетісу мен Сырдария облыстары қарады.
Жетісу мен Сырдария әскери губернаторлары шекара істерімен де айналысты. Оларды әскери министрліктің нұсқауымен патшаның өзі тағайындап,өзі жұмыстан босатты. Ал қалған облыстардың әскери губернаторлары ішкі істер министрлігінің ұсынысымен және әскери министрліктің рұқсатымен тағайындалды.(5)
1867-1868 жж. әкімшілік-аумақтық реформалар бойынша облыстар уездерге, уездер болыстарға, болыстар ауылдарға (100-120 түтін) бөлінді. Реформа сот құрылысына да өзгерістер енгізді. Уездік соттар жалпы Ресей сот заңдылықтарын басшылыққа алды, билер соты сот жүйесінің төменгі органы ретінде ғана сақталды. Салық салу күшейе түсті. Қазақ жерлері Ресей мемлекетінің меншігі деп жарияланды, феодал-шонжарлардың жер пайдалануға айрықша құқығы сақталды.
60-жылдардағы реформалар (1867-1868 жж. әкімшілік-аумақтық реформалар Л.Б.) мен 1886 және 1891 жылдардағы әкімшілік және сот құрылысы ісіне егізілген өзгерістер отарлық және феодалдық езгіні күшейте түсуге бағытталған еді.
Патша үкіметінің ұлтшыл-отаршыл саясатына қарамастан Қазақстанда жүзеге асқан реформалар өлкенің жалпы ресейлік экономикаға тартылуына жағдайлар жасады, капиталистік қатынастардың ену процесін шапшаңдатты.(6)
ХІХ ғ. 60-жылдарынан Қазақстанды отарлаудың жаңа кезеңі, яғни Ресей губернияларының шаруаларын қоныстандыру басталды. Патша үкіметінің Ресейдің орталығындағы аграрлық дағдарысты шешуге бағытталған бұл саясаты қазақтар шаруашылығына, әсіресе Солтүстік, Шығыс Қазақстан және Жетісу халқының тіршілігіне де ауыр тиді, Қазақстан халқының саны мен ұлттық құрамын күрт өзгертті.
Қазақтар мен келімсектер арасында кейде жер үшін қақтығыстар туып отырды. Соған қарамастан өзара достық қарым-қатынас та пайда бола бастады: қазақтар орыстарға күш, көлік жағынан көмек берді, келімсектер көшпенділердің ауылшаруашылық құрал-саймандарын игеруіне, жер өңдеудің озық үлгілерін пайдалануларына жәрдемдесті.(7)
1868-1882 жылдар аралығында Жетісуда 15000 тұрғынды біріктірген 29 қоныс құрылды.1892 жылы тағы да 1700 отбасы көшіп келді.
Жетісу облысына Верный, Қапал, Лепсі, Жаркент, Пішпек, Пржевальск уездері кірді.
1881 жылғы Санкт-Петербург келісім шарты бойынша, қазақ қауымдары, сондай-ақ ХІХ ғ. ІІ-жартысындағы Шығыс Түркістандағы ұлт-азаттық қозғалысына қатысқандары үшін қытай үкіметі тарапынан туған кекшілдік қыспақтан қорыққан ұйғырлар өз қалауларымен Ресей жеріне (Ресей меншігі деп жарияланған қазақ жеріне. Л.Б.) көшіп келді.1882-1883 жж. Жаркент, Верный, Пішпек уездерінің жерлеріне 50 мыңға тарта адам келіп қоныстанды.(8)
ХІХғ. 70-80 жж. Жетісу жеріне Шығыс Түркістаннан ұйғырлар көптеп қоныс аударды, бұл құбылыс Жетісу мен Верный (қазіргі Алматы) қаласы шаруашылығының дамуы мен халық құрамына әсер етті. Қоныс аударған ұйғырлардың жер өңдеуде бірнеше ғасырлық тәжірибелері болды. Олар тары, күріш екті, мал өсірумен айналысты,жүзім бау-бақша өсірді. Олардың суармалы егістік саласындағы тәжірибелері үлкен маңызға ие болды. Арықтар қазып, оларды егістік алқаптары мен бақша өсірудің көзіне айналдырды. йғырлар Жетісу өңіріне таңсық редис, қызыл бұрыш, баклажан сарымсақ, фасоль сияқты көкөніс түрлерін өсірді.
Олар өнеркәсіп пен қолөнерінің дамуына да себепші болды; темірден, ағаштан түрлі бұйымдар, ыдыс-аяқ жасады, аяқ киім тікті, жібек маталар, кілем тоқуды білді. Олардың арасында ағаш шеберлері, ұсталар да болды.(9)
ХІХ ғ. ІІ-жартысындағы Оңтүстік Қазақстан өңірінің Сырдария облысындағы жағдай қандай еді?
1867 жылы құрамына Сырдария және Жетісу облыстары кірген Түркістан генерал-губернаторлығы құрылғаны белгілі. Орталығы-Ташкент қаласы болды. ХІХ ғасырдың соңына таман Жетісу өз алдына бөлініп кетті.
Сырдария облысының шекаралары қазіргі Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл облыстарының жерлерін қамтыды.
Орыстардың Сырдария облысын отарлауы 1874-1876 ж.ж. басталды. 1880 жылға қарай мұнда 2000 адам қоныстандырылып, жаңадан үш поселкенің іргесі қаланды.
Егер далалық облыстарға байланысты Жетісу далалық ережесінде көшпенділерге берілген "артық" жерлерді жалпымемлекеттік қажеттіліктерге, тіпті қоныстанушылар мүддесіне пайдалануға рұқсат етілсе, Түркістан өлкесін басқару туралы ережеде мұндай бап болған жоқ ( ол тек 1910 ж. ғана енгізілді ). (10)
Сырдария облысында алғаш пайда болған орыс поселкелерінің барлық жерлерін жергілікті әкімшілікпен екі жақты келісім негізінде өз еріктерімен қырғыздардың (қазақтардың Л.Б.) өздері берді. (11)
Ресейдің ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ресейдің отарлауы алдындағы Қазақстан
Патшалық ресейдің Қазақстанның оңтүстік өңірінде жүргізген қоныс аудару саясатының тұрғындардың ұлттық құрамының өзгеруіне әсері
Қазақстанның Ресейге қосылуы: кіруі, жаулап алуы, отарлауы
1986ж. Қарағандыдағьі желтоқсан оқиғасы және оның облыстың қоғамдық өміріне әсері
Халықаралық жаңалықтардың өзектілігі және оның Қазақстанның ішкі саяси жағдайына әсері
Қазақстанның Ресейге қосылуының аяқталуы және оның мәні
Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-шығыс аймақтарындағы аграрлық реформалау
Қазақстанның оңтүстік-батыс өңірі
Патшалық Ресейдің Оңтүстік Қазақстанды жаулауы: әскери-отарлық әкімшілік пен жергілікті халық арасындағы қатынас
Е.БЕКМАХАНОВ ЖӘНЕ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ XIX ҒАСЫРДАҒЫ САЯСИ ТАРИХЫ
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь