Тыныс алу жүйесі туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1. ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.1. Өкпенің жалпы құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.2. Тыныс алудың физиологиялық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
1.3. Қуаңшылық аймақтарды мекендейтін омыртқалылардың тыныс мүшелерінің бейімделуінің морфофункциональді ерекшеліктері ... 24
1.4. Биік таулы аймақтарды мекендейтін омыртқалылардың тыныс мүшелерінің бейімделуінің морфофункциональді ерекшеліктері ... 25
1.5. Әртүрлі биотопта тіршілік ететін қосмекенділердің өкпелерінің нәзік құрылысына салыстырмалы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
1.6. Әртүрлі биотопты мекендейтін бауырымен жорғалаушылардың өкпелерінің нәзік құрылысына салыстырмалы сипаттама ... ... ... ... .30
1.7. Организмдердің өкпесіне жоғары температура мен гипоксияның морфологиялық әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
1.8. Өкпеге төменгі температураның морфологиялық әсері ... ... ... ... ... .33
1.9. Темекі түтінімен әсер еткен кездегі өкпенің ультрақұрылысының өзгерістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
2. ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
2.1. Зерттелетін аймақ және зертеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
2.2. Гистологиялық препараттарды дайындау әдістері ... ... ... ... ... ... ... .37
3. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ ТАЛҚЫЛАУ ... ... ... ... ... ... ... 41
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55
Тыныс алу жүйесі адам мен жануарлар тіршілігінде маңызды жүйе болып табылады. Тыныс алу организмдер мен қоршаған орта арасында газ алмасуды жүзеге асырады, яғни қанды оттегімен байытып және ол жерден көмірқышқыл газын шығарады. Газ алмасу қан мен ауа арасында өкпе қабырғаларының альвеолдары және сол жерде орналасқан қан капиллярлар арқылы диффузды жолмен жүзеге асырылады.
Жануарлардың өкпе құрылымы жағынан ең күрделі мүше болып таылады. Онда 40-қа жуық әр түрлі клетка типтері идентифицерленген, олардың әр қайсысы цитологиялық және функционалдық жағынан маманданған.
Жануарлардың организміндегі физиологиялық процестерге температура және ылғалдылық елеулі әсерін тигізеді. Адам және жануарлар организміне сыртқы ортаның кейбір жағдайлары қолайсыз фактор ретінде әсер етеді.
Ортаның организмге әсер етуші факторлары жеке бейімделушілік өзгерістер қатарына қосылады және түрлік құбылыстар, орнықты тұқым қуалаушылық өзгерістер белгілі популяциялық және экологиялық арнаулы түрі эволюция процесінде пайда болады.
1 Ахмедов К.Ю. Дыхание человека при высокогорной гипокии. Душанбе; Боним, 1971, стр. 184
2 Видовые и природно-климатические адаптация организма животных (физиолого-генетические исслед.) // Рефераты док.к ІІІ. Всесоюз. Совещ. По экологической физиологии, биохимии и морфологии: Новосибирск: 1967.- стр. 68
3 Султанов Ф.Ф. вопросы физиологичесие механизмов адаптации органзма к жаркому климату. Ашхабад. Ылым: 1970, стр.124
4 Романова Л.К. Исследование особенности секреции альфеолярного сурфактанта в легких крыс.Москва. МГУ, 1979, стр.106
5 Антонов И.И. Температурной гомеостаз и гипероксия. Москва. Медицина. 1989, стр.16
6 Кадыралиев Т.К. Морфологические изменение легочных артериальной гипертензии // 1990 №2 Т52. стр.36-40
7 Калабухов Н.И. Периодические изменение в организме грызунов. Ленинград. Наука; 1969, стр.84
8 Есипов И.К. Легкое в норме. Новосибирск. НАука. 1975, стр.136-137
9 Романова Л.К. Жаворонков А.А. Лемперд В.А. и др. Адаптационные механизмы, обеспечивающие поверхностное натяжение в легких // Физиология человека. 1977. №6 стр.1006-1022
10 Мажбич Б.И. Непомнящих М.Л. Лушникова Е.Л. О механизме легочной гипертензии у крыс высокогорной гипоксии // Бюлл. экс. био. и мед. 1996 №3 стр.324-327
11 Козлов Н.Б. медико-биологические аспекты действия на организм высокой внешней температуры. Москва. 1989 стр.32
12 Лямцев В.Т. Белов В.Г. Арбузов А.А. Шакиров Г.Ш. Сурфактантная система и структура респираторного отдела легких в период дезадаптации после однократного воздействия острой баракамерной гипоксиии // Бюлл. эксп. биол и мед. 1988 №1. стр 95-98
13 Сапаров Қ.Ә. Нуртазин С.Т. Утжанова З. Стресс жағдайында жеңіл гипоксияға өкпенің бейімделуінің морфологиялық ерекшеліктері // Вестник КазГУ Сер.биол. №2. 2001 стр.127-130
14 Разенков И.П. Влияние высокой температуры на животной организм и организм человека. Экспериментально – физиологические исследования. М.1934 стр.314
15 Середенко М.М. Розова Е.В. Изменение аэрогемотического барьера легких при гипертермии. Бюлл.экспер.биол.и мед. Москва 1991 №5 стр.123-125
16 Лазарис Н.А.Ю. Серебрянский И.А. Электронно – микроскопические строение стенки легочных альвеолы и изменение легочной мембраны при отеки легких. Арх.патол. 1960. Т.22 стр.3-12
17 Султанов Ф.Ф. Высокая внешняя температура и точно – гуморальные факторы организма. Ашхабад. Ылым. 1973 стр.199
18 Нұрышов М. «Адам анатомиясы» Алматы «Қарасай» 2006
19 М.Р. Сапин., Г.Л. Билич. «Анатомия человека» Книга 1. Москва «Высшая школа» 1996. Стр 441-449
20 Клеточная билогия легких в норме и при потологии. /Под ред. В.В Ерохин., Л.К. Романовой. – М.: Медицина, 2000. –стр 469
21 Бреслав И.С., Исаев Г.Г. Физиология дыхания /Отв.ред. –СПб.: Наука, 1994- стр 473-450
22 Бреслав И.С. Особенности регуляции дыхания человека. –СПб.: Наука, 1994- стр 7-16
23 О.Д. Мядлец «Основы частной гистологии» Москва, Медицинская книга. Н.Новгорд. Издат. НГМА 2002 стр 141-148
24 Ерохин В.В. Функциональная морфология легких. М. Медицина, 1987 стр.287
25 Вейбель Э.Р. Морфометрия легких человека. Москва. Медицина 1970 стр.175
26 Гистология /Под редакцией В.Г. Елисееве., Ю.И. Афанасьева., Н.А. Юриной. Изд. «Медицина» Москва 1963. Стр 501-510
27 Сапаров Қ.Ә. Морфологические основа адаптации легких наземных позвоночных. Дисс. Алматы 2003 стр.80-85
28 С.Т. Нуртазин Биодинамика легких ТЕТRAPODA и некоторые вопросы эволюционной морфологии-Алматы Издательство «Қазақ университеті» 1997г
29 Тузова Р.В.Эволюция домашних животных.М.: Знание, 1989, 616
30 Масенов Т.М. Биодинамика легких млекопитающих-Алма-ата Наука, 1968г., с.269
31 Мухаметгалиев Ф.М. о биодинамики легких //ТР.Алмтинского ЗВИ,т.Y, 1953г. с.159-199
32 Несіпбаев Т., Жануарлар физиологиясы –Алматы, 2005г. с.125-147
33 Масенов Т.М, Нуртазин К сравнительной биоморфологии легких млекопитающих // Изд.АИ КазССР сер/биол. 1971г., №6 стр.14-20
34 Масенов Т.М., Балгамбетов Т, Нуртазин С.Т., /Сравнительная гистология и гистохимия железисто-секретирующею аппараты легких неземных позвоночных //Физиолого-морфологическое изучение адаптации организмов. Алма-ата, 1980г., с.24-36
35 Ерохин В.В Функциональная морфология легких –М. Медицина 1987г., стр.270
36 Сапаров К.А. Сравнительное элементарно микроскопическое изучения респираторного эпителия легких некоторых наземных позвоночных. Дисс. канд. биол. Наук.-Алматы, 1982., стр 168.
37 Сәтбаев және т.б. Адам және жануар физиологиясы. Алматы ,1989., бет 126-128
38 Нуртазин С.Т. Биодинамика легких диссертация. Алматы 1997г., стр 203
39 Олжабекова К.Б. Есжанов Б.Е., Омыртқалылар зоологиясы I том. Алматы 2007ж. 159-163 бет
40 Мяделец О.Д. Основы частной гистологий. Москва 2002г. с.134-149
41 Шевченко.Ю. Гипоксия. Адаптация, патогенез, клиника / СПб.: «ЭЛБИ-СПб» 2000
42 Экология: Учебник для технических вузов/ Л.И. Цветкова, М.И. Алексеев и др.; Под ред. Л.И. Цветковой. – М.: Изд-во АСВ; СПб. Химиздат, 1999. – стр.488
43 Ромер А., Парсонс Т. Анатомия позвоночных. М.:Том1,П 1992, стр-355
44 Есимсиитова З.Б., Жалпы гистология. Алматы 2008ж. 4-19 бет
45 Слоним А.Д. Адаптаций организмов, мигрирующих в горы экологическая физиология животных. Под.ред. Л.Д. Слонина. Л:Наука, 1982.стр 371-383
46 Афанасьев А. Цитология, гистология и эмбриология. М.: «Медицина», 2003 ж., 263 -265 б.
47 Труды VII Всесоюзного съезда анатомов, гистологов и эмбриологов. Тбилиси.: 6-13 июнь 1966 ж., 461-463б.
48 Горовая А. Н., Бобырь Л. Ф., Дигурко Ы. М., Клинкина И. И. Методологические аспекты оценки мутагенных факторов //Цитология и генетика 1994 ж, Т 28, №3, 78-87 б.
49 Романова Л.К. Респираторный отдел легких // Клеточная биология легких в норме и при потологии \ Под.ред. В.В. Ерохина М. Медицина 200 стр.113-153
50 Зайцева К.К. Круглова Л.А. Состояние легочного сурфаканта у животных разных видов // Бюлл. экспер. биол. 1978 стр.11-13
51 В.В.Ерохин сурфактантная система легкого // Арх. пат. 1973 б.-Т.35, №9 –стр. 3-10
52 Волкова О.В. Елецкий Ю.К. Основы гистологии с гистологической техникой М.Медицина 1982 стр.304
53 Мисюра А.Н., Марченковская А.А., «Характеристика некоторых морфофизиологических показателей озерных лягушки из водоемах с различной степенью антропогенной нагрузки». Украина: 2005. стр.132
54 Луцик О.Д., Iванова А.Й., Кабак К.С., Чайковський Ю.Б. Гiстологiя людини.– Київ: Книга плюс, 2005
55 Гистология / Под ред. Афанасьева Ю.И., Юриной Н.А. – М.: Медицина, 2005
56 Практикум по общей гистологии для кредитно-модульной системы обучения/ Под ред. Баринова Э.Ф. – Д-К – 2006. – 232 с
57 Практикум по частной гистологии для кредитно-модульной системы обучения/ Под ред. Баринова Э.Ф. Часть I. Д–К – 2009. – 267 с
58 Гистофизиология висцеральных систем. Учебное пособие для кредитно-модульной системы обучения/ Под ред. Баринова Э.Ф. – Донецк. «Каштан», 2010. – 328 с. 8 илл
59 Баринов Э. Ф., Лыков А.А., Николенко О.И., Бондаренко Н.Н., Атлас электронной микроскопии по частной гистологии.– Донецк: Изд-во Донецкого медицинского университета, 1997.– Т. 1,2
60 Антипчук Ю.П. Соболева А.Д. Сравнительная гистология легких позвоночных//под ред Есиповой- новосибирск: Наука 1971 стр.176
61 Романова Л.К. Жаворонков А.А. Лемперд В.А. и др. Адаптационные механизмы, обеспечивающие поверхностное натяжение в легких // Физиология человека. 1977. №6 стр.1006-1022
62 Сайкс М.К., М.У. Мак Никол, Э.ДЖ.Кэмбелл. «Дыхательная недостаточность», М., «Медицина». 1974
63 Иванов И.Ф., Ковальский П.А. Цитология, гистология, эмбриология. М. – 1976. – С 432 – 435
64 Безруков Н.И. Рост яйцеклеток и фоликулов у мозоленогих // Архив анатомии, гистологии и эмбриологии. - № 5. – 1976. - С. 32 – 39
65 Горовая А. Н., Бобырь Л. Ф., Дигурко Ы. М., Клинкина И. И. Методологические аспекты оценки мутагенных факторов //Цитология и генетика 1994 ж, Т 28, №3, 78-87
66 Масенов Т.М., Балгамбетов Т, Нуртазин С.Т., /Сравнительная гистология и гистохимия железисто-секретирующею аппараты легких неземных позвоночных //Физиолого-морфологическое изучение адаптации организмов. Алма-ата, 1980г., с.24-36
67 Слоним А.Д. Адаптаций организмов, мигрирующих в горы экологическая физиология животных. Под.ред. Л.Д. Слонина. Л:Наука, 982. стр 371-383
        
        МАЗМҰНЫ	
КІРІСПЕ....................................................................................................................6
НЕГІЗГІ БӨЛІМ.......................................................................................................8
* ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ....................................................................................8
+ Өкпенің жалпы құрылысы....................................................................12
+ Тыныс алудың физиологиялық мәні....................................................21
+ Қуаңшылық аймақтарды мекендейтін ... ... ... ... ... ... Биік ... аймақтарды мекендейтін омыртқалылардың тыныс мүшелерінің бейімделуінің морфофункциональді ерекшеліктері....25
+ Әртүрлі биотопта тіршілік ететін қосмекенділердің өкпелерінің ... ... ... сипаттама......................................28
+ Әртүрлі биотопты мекендейтін бауырымен жорғалаушылардың өкпелерінің ... ... ... ... ... ... ... температура мен гипоксияның морфологиялық әсері.............................................................................31
+ Өкпеге төменгі температураның морфологиялық әсері.....................33
+ Темекі түтінімен әсер еткен кездегі өкпенің ультрақұрылысының ... ... ... МЕН ... ... аймақ және зертеу әдістері...............................................36
+ Гистологиялық препараттарды дайындау әдістері.............................37
* ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ ТАЛҚЫЛАУ............................41
ҚОРЫТЫНДЫ ......................................................................................................53
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... ... (гр) - ... мүшенің қоректік бұзылуы;
* некроз (гр. nekros-өлу) - ... ... ... ... клетка топтарының өлуі;
* экссудат (лат. exsudare - терлеу) - ұлпалардың ... ... ... ... ... - ... альвеолалардың ішкі бетіп тыстап жататын суда ерімейтін және бір-біріне жабыспайтын жұқа (10 -- 20 ммк) ... ... ... - кебу), мүшелердегі ауаның жанасуы, өкпедегі ауа мөлшерінің жоғары болуы.
Қысқартылған сөздердің түсініктемесі ... - ... ... - ... ...
М - ... - ...
ОД - осмиофильді денешіктер
ОК - окуляр
ОБ - ... ... - ... ... ... - хроматин
ЭР - ... ... - ... ... - ядро ... - ядрошық
КІРІСПЕ
Тыныс алу жүйесі адам мен ... ... ... жүйе ... ... ... алу ... мен қоршаған орта арасында газ алмасуды жүзеге асырады, яғни қанды оттегімен байытып және ол ... ... ... шығарады. Газ алмасу қан мен ауа арасында өкпе қабырғаларының альвеолдары және сол жерде орналасқан қан капиллярлар арқылы ... ... ... ... өкпе ... жағынан ең күрделі мүше болып таылады. Онда 40-қа жуық әр түрлі клетка ... ... ... әр қайсысы цитологиялық және функционалдық жағынан маманданған.
Жануарлардың организміндегі физиологиялық процестерге температура және ылғалдылық ... ... ... Адам және ... ... ... ортаның кейбір жағдайлары қолайсыз фактор ретінде әсер етеді.
Ортаның организмге әсер етуші факторлары жеке бейімделушілік ... ... ... және ... ... ... тұқым қуалаушылық өзгерістер белгілі популяциялық және экологиялық арнаулы түрі эволюция процесінде пайда ... ... ... Бұл ... ... ... мен бауырмен жорғалаушылар өкілдерінің сыртқы ортаға бейімделуіне байланысты өзгерістерін морфологиялық тұрғыдан зерттеу.
Жұмыстың ... ... ... ... ... туындауының маңызы өте зор. Табиғат факторларының тірі организмге жағымды да, жағымсыз әсер етеді. Таулы жерде ... ... ... ... оттегінің жетіспеушілігінен және бірқатар биік таулы климаттық факторлардың әсерінен зардап шегеді. Тауда күн радияциясы мен ... ауа ... ... көп, ... мен ... ... ... да оттегінің парциальды қысымы төмендейді. Осының салдарынан олардың қаны ... ... ... етілмейді. Далалы аймақтарда ылғалдылық мөлшерінің аздығына байланысты организде кейбір өзгерістер орын ... Сол ... бұл ... ... мәселесі ретінде таулы және далалы аймақта тіршілік ететін организмдердің өкпе құрылымының морфологиялық ерекшеліктерін ... ... ... мен ... ... баяндалып өтілген мәліметтерді ескере отырып, тыныс жолдарының бейімделу процесін морфологиялық тәсілмен зерттеу.
Алынған деректер дала және ... ... ... ... ... өкпесінің тыныс бөлімінің, сыртқы ортаға морфологиялық тұрғыдан бейімделуін түсінуде білімімізді тереңдетеді және кеңейтеді.
Зерттеу нысаны. Даната ... және ... ... пен алай ... ... ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
Қолайсыз факторлар адам мен жануарлар организміне айтарлықтай әсерін тигізеді. ... ... ... күрт ... ... ауаның қозғалысы, әртүрлі биіктіктегі климаттық өзгірістер және осы ... ... ... көптеген еңбектерде көрсетілген.
Әсерлі факторлар (экстремальды) және гипоксияның ... алу ... оның ... ... ... ... ... мен қызметінің көптеген айтарлықтай өзгерістеріне әкеліп соқтарады. [1]
Жоғары температуралы аудандарда сублетальдылығына дейін барлық түрлерде жаз ... ... ... ... теменгі деңгейге орналасады. [2]
Қоршаған ортаның жоғарға температура жағдайында адамдарда белок синтезі өзгергенін байқаймыз. Осының нәтижесінде теріс азотты байланыс пайда ... ... ... ... ... ... белоктардың ыдырауының күшейгенін және қанның құрамында азоттық реакцияның жоғарылайтының зерттеген.
Қоршаған орта ... ... қан ... ... амин өышөылдар азаятын болса, ол бос амин қышқылдарының құрамында болады. Синтез процесінің интенсивтілігін және белоктың ыдырағанын, сонымен ... осы ... ... ... көрсетеді.[3]
Таулы аймақта қанның құрамында оттегі төмендеп, өкпе вентиляциясы жоғарылайды және гемоглобин құрамы көтеріледі. Биік ... ... ... ... ... ал әйелдерде біртіндеп жүреді. Тыныс алудың жиілеуі жіне тереңдеуі гипервинтеляцияға әкеп соғады. Гемоглобиннің құрамы біртіндеп өсе ... ... ... ... ... ... біртіндеп өзгерістерге бейімделіп, қайта құрыла бастаған. [4]
Көптеген зерттеу жұмыстарында көрсетілгендей жоғары температураның әсерінен жылу реттегіш мүшелердің ... күш ... ... ... ылғал жоғалады. Организмнің дегидратациясы және су-тұз алмасуының алмасуының күшеюіне әкеп соғады.
В.Б.Кэннон жылы ... ... ... ... ... ... Организмде қандай да бір заттың шектен тыс қолданылуы тоқтатылады, депо мүшелерінен осы ... ... және ... ... Организмде қандай да бір заттың жетіспеушілігі арлаулы бағытпен сұраныс табады және күшейеді, артық және қор ... ... сол ... ... ... шығарылуы күшейеді, депо мүшелердегі артық қнімді мобилиздеу және организмде осы заттың биосинтезі күшейеді.
С. Бернардтың зерттеуі ... ... ... ... ... ... процесінің интинсивтілігі минимумға дейін төмендейді, организмнің оттегіні қажету етуі де төмен болады. Бұл дерек адамдарға жасалған тәжірибедегі ... ... ... Қоршаған орта температурасы оптимальды температура жағдайында оттегінің жоғары порцальді себебі әлі белгісіз. [5]
Биік таулы ауданның ... ... ... ... үшін ... қан ... жүйесінің яғни өкпе қан тамырларының морфологиялық өзгерісін зерттеу жұмыстарында көрсеткен. Автордың осы ... ... ... өкпе қан ... ... ... ... барысында құрылымдық өзгерісін зерттей отырып, биік таулы ауданда ... ... ... ... ... көз ... Тәжірибеде масасы 2,5-3 кг-дық 48 қоянның аталығын теңіз деңгейінен 3200 метр биіктікте Туя-Ашу өткеліне апарып қояды. 10 қоянды контроль есебінде ... ... ... Биік ... табиғатына бейімделуді үш фазаға: тез биімделу (1-9-шы тәулік), аралық (10-28-ші ... ... ... тәулік) деп бөлуге болады. Олар 1-ден 30-шы тәулікке дейінгі аралықты алған. Биік таудағы және ... ... ... ... тәуліктерде сойып отырды. Өкпе тамырларын 2,5% глутаральдегидті ... 0,1М ... ... ... Биік ... бейімделудің нәтижесінде эндотелийді құрылымдық өзгеріске ұшыратып, барьерлік қызметінің бұзылуына алып келеді. Бейімделуді тұрақты ... (30 ... ... ... ... ... ... күшейеді. [6]
Кемірушілердің кейбір практикалық нүктелері: ортаның оптималды температурадан төмендеуі және жоғарғы ... ... ... мен ... ... ... ... реакциясының дамуы тек онтогенезде көрінеді. Физиологиялық жағдайда тәуелді өзгеруді, әртүрлі қолайсыз әсерлердің әсерінен ... жылу ... ... ... ... химиялық жылу реттегіштердің бұзылуы жоғарғы температураның кезінде зат алмасудың төмендеуі жануарлардың өліміне, қызып кетуіне әкеп соғады. Сонымен осы ... ... ... ... жасауға болады. Жылу реттегіш мүшелері жұмысын тоқтатады. Өкпе күшті гипоксия кезінде ... да ... ... фисолипидтердің синтезі төмендетіледі. [7]
Практикалық биология және медицинада бейімделу проблемасы өзекті мәселеге айналып отыр, ... ... ... ... ... ... теңіз деңгейінен 3500-3600 метр биіктікте Перуандық Андах тауында тіршілік ететін лама мен гуанаконы зерттеген. Бронхыларының шырышты қабаты ... ... ... көптеген қатпарлардан тұрады. Бронхылардың эпителиальды қабаттарында тыныс алу бөлігіндегі бірінші реттік бронхиолаларға дейін цилиндрлі талшықты эпителиймен ... ... ... ... кездеспейді. Шырышты қабаттың өзінде қан тамырлары аз, ал эластикалық талшықтар жақсы жетілген. Бронхтардың қабаты ұсақ бронхтарға дейін жұмсақ ... ет ... ... ... Өкпе плеврасы жұқа дәнекер ұлпалық құрылысты болып көрінеді. [8]
Лебедов 1964 ж биік тауда тіршілік ... қой мен ... ... ... ... Онда ... ... байқалған: өкпе көлемі мен бронхтардың диаметрі ұлғайып, ауа өткізу жолдарында бұлшық ет қабатының жақсы ... аса ... ... ... ... ет талшықтары негізінен шеміршексіз бронхыларда көрінеді.зерттелген сірір арқарының өкпесінде ... ... ... ... ... ... каллогенді талшықтар жұқа болады.
Баракамерада ұстаған жануарларға сәулемен әсер еткеннен кейін, өкпе ұлпасында көптеген ... ... ... ... ... жүйесінде және бронхиолдың бұтақтарында байқалған. Аз уақыттың (1-3 тәулік) ішінде ... ... ... қабынғаны, бронхиоланың эпителийінде бокал тәрізді клеткалардың санының артқанын көруге ... ... ... ... ... клеткалары бар, кейбір эритроциттер гемолизге ұшыраған. Қылтамырлар қуысы ... және ... ... Ал 8-12 ... ... ... және эмфизиматозға ұшыраған аймақтар табылған. Альвеола- аралық қабырғалар қабынған. Альвеола қуысында сілекей, ... ... ... ... ... қан ... байқалады. Қылтамырлардың эндотелийі ісінген, барлық қабаттары біркелкі.[9]
Бірқатар ғалымдар өзінің тәжірибелерін жаз мезгілінде егеуқұйрықтың Вистар линиясының ... ... ... 3200 метр ... ... ... ... Қалыпты жағдайда да осындай жануарлар алынады.Жануарларды тауда 3, 10, 20, 30, 60, 150, 300 ... ... ... біткен соң өкпені 10% нейтральді формалинге бекітті. Жануарлардың таудағы ... ... ... ... ... ... Қылтамырлар мен ұсақ веналардың қанға толғанын байқауға болады. Бұл уақытта ірі артерия ... аз ... ... ... ... қан ... көбінің морфологиялық өзгерісі 60-шы тәуліктен бастап байқалады, яғни кіші қан айналу жүйесінің артериясының ортаңғы қабатының жуандағанын, 150-ші ... ... ... ... ет ... ... тәрізді қсінді түрінде пішінделеді. Венаның эластикалық мембранасы жуандайды.алынған мәліметтерді салыстырғанда бұл ... өкпе ... ... өзгерісін зерттеуде және қан айналу жүйесінің минуттық көрсеткіштерін тәжірибе ... және ... ... қандай болатындығынан маңызды мәлімет бере алады.[10]
Жоғарғы температураның үздіксіз әсері кезінде жануарлар организміндегі су ... ... ... ... ... анықтау, су алмасу басқа да экологиялық - физиологиялы қ байланыстың болашақта жеке ... ... ... Оны ... ... ... ыстық климатты жағдайында су алмасуды реттейтін бірінші физиологиялық механизм, олардың жоғаарғы температура жағдайына бейімделу болып табылады.
Басқа жануарларға қарағанда ... ... алуы және ... ... ... ... ... әсері кезінде көптеген өзгерістерге ұшырайды. Жоғары температура кезінде тыныс алу жиілігі қалыпты жағдаймен салыстырғанда 4 есе және ... ... 2,4 есе ... Тыныс алу тереңдігі 6,3%-ға төмендейді, тыныс алу коэффициенті 0,04 өседі. Шошқалардың сонымен қатар апта ішіндегі суды қажет ету ... ... ... (600 С) өсуі және ... ... И.М. ... ... жоғарғы температураның әсерінен жануарлардың иммунды реактивтілігінің өзгеретінін зерттеген. 30,40,600С температуралы ... ... ... ... ... ... алмасуының бұзылатынын көреміз. [11]
Ұзақ және күшейтілген гипоксияның әсерінен потологиялық өзгерістер ... ... Ф.З. биік ... ... ... бейімделудің екі түрін ажыратады.:
1.Тез бейімделу - бұл қан айналу және тыныс алу ... ... ... бастамасы, клетканың энергетикалық ресурсын пайдалану.
2. Ұзақ мерзімді ... - биік ... ... ... ... бейімделудің ұзақ мерзімді біртіндеп дамуын қамтамасыз ету.[12]
Қ.Ә.Сапаров пен С.Т.Нуртазин атты еңбектерінде көптеген жаңа тұжырымдарды атап ... ... ... ... және жеңіл гипоксиядан кейінгі өкпе эпителийінің қалпына келе бейімделуінің реакциясы, эпителий және эндотелий клеткаларының базальды мембраналарының жақындауы, қосылуы және ... ... беру ... қаралады.[13]
Өкпеге жоғары температурамен әсер еткенде өкпенің салмағы 0,13% ... ... ... ... ... ... ... жалпы ауданы 55,9% артады. Қан тамырларының қабырғасының өткізгіштігі артады.[14]
Жоғары температурамен әсер еткенде өкпенің сурфактантының қызметтік жағдайы, өкпе-бронх ... ... ... және өкпе ... ... жоғарылайды және альвеолоциттердің ІІ түрінің липидті алмасу, сурфактант синтезі өзгереді. Өкпеде липидтердің көбеюінің себебі липодиераза гипоксияға байланысты немесе липидтердің синтезінің ... ... ... ... ... жалпы липидтер саны төмендейді, альвеолоциттің ІІ түрінің жіне ... ... ... ... жылу ... байланысты.[15]
Гипотермия кезінде сурфактант синтезіне жауапты альвеолоциттердің ІІ түрі көлемі жағынан артады және құрамындағы қышқылды фосфатаза активтілігі және фосфолипидтердің жоғарылауын ... ... ... ... ... ... температурасының әсріне организмнің реакциясы қаралған. Жоғарғы температураның дамыған кездегі жеке жүйелер арасындағы өзара байланысы, компенсация дамуы мен қызметінің интегациясының ... және ... ... ... маңыздылығы көрсетілген.[17]
Таулы жерді мекендейтін гипоксия жағдайында өмір сүретін судың температурасы (+8 - +120С) ауаның температурасы (+12 - +200С) құйрықты ... ... ... ... балығы өкпесінің тыныс бөлімінің көлемі, құйрықты бақаға ... ... және ... ... ... ... мембранасы өте жіңішке болып келеді. Бұған себепші болған ауа-қан жарғақша жүйесінің кейбір бөлімдерінде ... мен ... ... ... ... ... II түрі мен ... клеткаларының саны құйрықты бақаға қарағанда өте аз көрінеді. Сирек кездесетін безді клеткаларда бірлі-жарым шырышты түйіршіктер кездеседі. ... ... ... ... ... белсенді секрецияның белгілерінің жоқтығын көрсетті. Пневмоциттердің орталық және шеткі бөлімдерінің жоғарғы бетінде сөл ... ... аз ... ... ... ... ... эпителийінің көлемдерінің үлкен екендігін байқатады.
Қазіргі экологиялық жағдайлардың нашарлауы: радиация, климаттың өзгеруі, қоршаған ортаның ластануы, т.б. тірі ... ... кері ... ... ... морфологиялық және физиологиялық өзгерістерін зерттеу барысында филогенетикалық ... ... ... ... ... ... заңдылықты түсіну тек қана қазіргі заманғы биологиялық ... ... ғана ... ... ... ... ... экология, биотехнология және басқа да ғылымдармен байланысты болып табылады.
Өкпенің ... ... ... анықтау үшін әртүрлі жануарлардың тыныс алу жолдарын және олардың нәзік құрылысын білу керек. Қазір ғылыми-техниканың дамуы табиғатты тиімді пайдалану ісін ... ... ... ... жаңа ... ... ... алу - ағзаның қоршаған ортадан оттегіні сіңіріп, көмірқышқыл газын шығарады, себебі оттегі энергияны бөлу үшін қажет. Бұл ... ... ... ... ... қоректік заттардың тотығуы негізінде жүреді. Әдебиет шолу барысында, сүтқоректілердің тыныс алу ... ... ... толық зерттелмеген.
+ Өкпенің жалпы құрылысы
Өкпе (латынша pulmo (pulmonis) - өкпе) кеуде қуысында, жүрек пен үлкен тамырлардың жанында, ... ... ... ... ... қабырғасының артқы бетіне дейін созылатын көкірек аралықпен, бір - ... ... өкпе ... орналасады. Оң өкпе сол өкпеге қарағанда көлемді (10% шамасында ), әрі ... ... және кең. Бұл ... ... оң ... сол ... ... тұруына, екіншіден, жүрек солға ығысыңқырап орналасып, сол өкпенің енін ... ... ... ... бұрыс конуспішінді, оның төмен қараған негізгі және ұшы дөңгеленген. Ол алдыңғы жағында І қабырғадан 3-4 см ... ... ... 2-3 см жоғары тұрады, артқы жағында VII мойын омыртқасы деңгейінде жетеді. Өкпенің ұшында осы жерде ... ... ... ... ... ... кішкене жүлге байқалады. Өкпенің үш бетін ажыратады: төменгі беті, кең қабырғалық беті және ... ... Ол ... ... ... ... және ... бағанасына жанасатын алдыңғы бөлікке бөлінеді.
Беттер жиектермен бөлінген: негіздің төменгі үшкір жиегі, медиальды бетімен қабырғалық бетті бір-бірінен бөлетін ... ... ... ... бетінде оның ортасынан жоғары және артқа қарай өкпе қақпасы орналасады. Олар арқылы бронхтар мен өкпе артериясы өкпеге енеді, ал екі өкпе ... және ... ... ... ... ... қосылып өкпе түбірін құрайды. Өкпе түбірінде бронх дорсальді орналасады. Өкпе артериясының орналасу қалпы оң және сол ... ... ... Өкпе ... екі жағында да өкпе түбіріндегі өкпе артериясы мен бронхтан төмен ... ... өкпе ... ... ... ... Оң ... үш үлес, сол өкпеде тек екі үлес болады.
Өкпенің үлестерге бөлінуіне сәйкес екі басты бронхтардың әрқайсысы өкпе қақпасына ... ... ... ... ... Оң жоғарғы үлестік бронх жоғарғы үлес орнына бағытталып, өкпе ... ... ... және ... ... деп ... Оң ... қалған үлестік бронхтары мен сол өкпенің барлық үлестік бронхтары артерия астынан ... және ... ... деп ... ... ... өкпе затына еніп, өкпенің белгілі бір бөліктерін- сегментерін желдететін болғандықтан, сегменттік деп ... ... ... ... ... ... ... бронхтар өз кезегінде дихотомдық жолмен одан да ұсақ 4-ші, 5-ші, т.с.с., шамамен 10-11 реттік ... және ... алу ... ... бөлінеді [20]
Өкпе сегменттерінің шетінің қалыңдығы 4 см қабатпен алып жататын ... ... ... ... ... ... 1 ... жететін өкпе паренхимасының пирамида пішінді бөлігі. Ол дәнекер ұлпалы қалқалар арқылы көршілес үлесшелерден бөлінеді [21]
Үлесше аралық дәнекер ұлпада ... мен ... ... торы бар және ол ... ... алу ... кезінде үлесшелердің қозғалмалы болуына жағдай жасайды. Көп жағдайда онда жұтылған көмірқышқыл тозаңы ... да, ... ... ... ... ... байқалады.
Әрбір үлесшенің ұшына қабырғаларында әлі де шеміршегі бар бір ұсақ бронх енеді. Әр өкпедегі үлесшелік бронхтардың саны 800-ге ... ... ... ... ... ішінде 16-18 жіңішке соңғы брохиолаларға тармақталады, онда шемірщектер мен бездер болмайды.
Басты бронхтардан бастап ... ... қоса ... ... дем алып, дем шығарғанда ауа ағынын өткізуге арналған тұтас бронх тармақтарын құрайды. Соңғы бронхиолалар дихотомдық жолмен тармақталып, тыныс алу бронхиолаларының ... ... ... ... ... ... алу бронхиолаларынан қапшықтармен аяқталатын альвеолалар жолдары радиальды шығады ... ... Газ ... ... ... ... көп бөлігі дем шығарған кездегі ауамен бірге жойылады деген ... ... ... ... жұмыс кезінде жылуды жоғалту тез жоғарлайды, осы тыныс алуға ... ... - ... ... ... регуляциясына қатысуы. Қанның буферлік жүйесінің бір бөлігі - ... ... оның өкпе ... ... ... ... ... ретейді.
* Қанның тоқтауын регуляциялайды реттейді. Өкпеде көп ... ... және ... түзіледі, олар қанның коагулянтты - антикогулянтты жүйесіне қатысады. Осыған орай, өкпеде белгілі бір ... ... ... ... ... ... мегакариоциттердің миграциясы өкпеге қарай жүреді. Сондықтанда тромбоциттер өкпеге келетін қанның құрамына қарағанда ... ... ... ... көп ... болады.
* Тұз - су алмасуының регуляциясы. Дем шығарған кездегі ауамен ... ... су ... ... оның құрамында минералды заттар кездеседі.
* Эритропоэтин секрециясы арқылы эритропоэз ... ... ... ... бұл ... ... ... және анемияның дамуына алып келеді.
* Иммунологиялық қызмет. Организмнің иммунды жүйесінің ... ... ... ... ... ұлпаның (БАЛҰ) болуы көрсетілген.
* Майлардың алмасуына қатысу. Өкпеде интенсивті түрде майлардың ... ... ... мен ... ... шырышты қабықшысының жылуы үшін осы ... ... ... ... Сонымен қатар жылдың салқын уақытында дем алатын ауаны жылыту үшін осы ... ... ... қызметі бұзылған көптеген адамдардың май процесі де ... ... ... - ... семірген адамдардың өкпесінің қызметі төмендейді [23].
Өкпенің құрылысы: Өкпе екі негізгі ... ... ішкі ... ... ... ... және өкпенің паренхимасын қалыптастыратын көптеген ... ... ... ... ... ... аса маңызды емес. Патология кезінде (пневмосклероз) дәнекер ұлпасының көп ... ... ... ... ... ... - функциональды бірлігі - ацинус болып саналады.
Ацинус - барлық ... ... ... ... ... ... газ ... жүреді. Ацинус респираторлы және ... ... 1-ші ... ... ... ... бронхиолалар 2 және 3 қатарларға бөлінеді.
Респираторлы бронхиолалар аздаған мөлшердегі альвеолдардан құралған, ал ... - ... ... ... ... ... жұқа ... және адвентициальды қабықшадан құралған. Респираторлы ... 3-ші ... ... және ... ... көп ... ... түзеді. Аз мөлшерде кубтәрізді эпителий бар. Альвеолярлы ... ... ... ауысады. Альвеолярлы қапшықтың қабырғасы толығымен альвеолалардан ... ал ... ... учаскасы болмайды.
Альвеола - ацинустың структура функционалды бірлігі. Ол ашық көпіршік түрінде ... бір ... ... ... ... саны -300 млн, ал ... ... шамамен -80 кв.м құрайды.
Альвеолдар бірінен - соң бірі орналасқан, олардың арасында ... ... ... орналасқан, құрамына жұқа РВНСТ қабаты, ... ... ... ... ... кіреді. Альвеолалардың арасында оларды жалғастырып тұратын ... ... ... ... Бұл ... ... ауа бір ... екінші альвеолаға өтеді, сонымен қатар патология кезінде болатын тыныс жолдарының жабылуы ... ... ... газ ... қамтамасыз етеді.
Альвеола аралық саңылаудан басқа Ламперта ... ... ... қапшықпен терминалды бронхиоланы байланыстырып тұрады. Бұл каналдар тыныс жолдарының ... ... ... роль ... ... 3 типті альвеолоциттерден құралған:
I типті альвеолоцит немесе респираторлы альвеолоцит. Қлеткаларының ... 0,2 мкм, ... ... ... бөліктен және өте жұқа ядросыз құрамды бөліктен тұрады. Альвеолярлы ауа мен қан ... газ ... ... ... ... ... Альвеолярлы аумен қандағы О2 және СО2 айырмашылық қысымына байланысты. Микробүрлері болады, олар газ ... ... ... ... ... ... капиллярлар орналасқан. Респираторлы альвеолоциттер ... газ ... ... Бұл ... аэрогематикалық барьердің қалыптасуына қатысады. Оның ... ... ...
* ... ... Эндотелийдің базальды мембранасының тоқтаусыз типі.
* Альвеолярлы эпителийдің базальды мембранасы
* I типті альвеолоцит (респираторлы)
* ... ... ... эпителийдің үстіңгі беті.
II типті альвеолоцит немесе үлкен секреторлы альвеолоциттер. Бұл клеткалар мөлшері ... ... I-ші ... үлкенірек, белок синтезінің органелларынан және ... ... ... ... Бұл клеткалар - сурфактантты өндіреді. Сурфактант дем алған кездегі ауа ... ... ... ... өтіп ... ... ... 2 бөліктен (фазадан) тұрады:
* ... - ... ... ... эпителийінің тепе - теңдігін сақтайды. Ол ... ... ... ... - апофаза. Апофаза фосфолипидті ... ... ... мына функцияларды атқарады:
а) альвеолдың үстіңгі тепе - теңдігін азайтады. Сурфактанттың түзілуінің ... ... өкпе ... ... ... қасиетімен ерекшеленеді, секреторлы антитела мен ... ... ... альвеол қабырғасына сұйықтық сіңірілуін қамтамасыз етеді.
г) иммунокомпетентті клеткалар мен альвеолярлы макрофактардың функциясын реттейді.
Сурфактант ... ... ... ... сурфактант - антисурфактантты жүйе болады. Сурфактант альвеолоцит II-ші типті ... ал ескі ... ... пен ... ... ... Кларадан бөлінген ферменттер арқылы секреция жолымен, II типті альвеолоциттер, ... ... ... макрофагтар бұзады. Сурфактанттың секреция функциясы - альвеолоцит II ... ... ... ... ... және ... қатысады.
III типті альвеолоцит немесе жиектәрізді клеткалар. Хеморецепторлы функция атқарады. Оның ... ... ... ... клеткларға ұқсас. Гранулалардың құрамына кальцитонин, бомбезин, серотонин, холецистокинин ... ... ... ... пептид және т.б кіреді. Клеткалар бос беткі жақтарында көптеген микробүрлер болады, ал цитоплазмасында ... ... ... ... ... ... ... альвеолярлы макрофактар кіреді. Олар қандағы моноциттерден шығады. Альвеолярлы макрофагтың қызметі иммундық ... ... және ... - ... жүйенің жұмысына қатысу [24].
Плевра: Өкпе сыртынан плеврамен қапталған, оны кейде өкпелік немесе висцеральды деп ... ... ... ... ... ... және ... бұлшықет клеткаларынан тұрады. Ал ішкі жағынан париенталды плеврамен қапталынған.Онда эластикалық элементтер аз, жұмсақ бұлшықет клеткасы сирек кездеседі.
Органогенез барысында ... ... ... эпителий - мезотелий дамиды, ал плевраның дәнекер ұлпалық негізі мезинхимадан дамиды. Сол және оң жақ плевралық қапшықтар бір - ... ... ... арсында серозалық сұйыққа толы плевралық қуыс деп аталатын саңылау тәрізді кеңістік бар. Серозалық сұйық тыныс қозғалыстары кезінде ... ... ... ... ... ... ауа ... ондағы қысым атмосфералық қысымнан төмен.
Өкпенің иннервациясы: Өкпенің сезімтал иннервациясы ... 1-6 ... ... ... ... ... және жүйкенің сезімтал нейронымен ... Осы 2 ... ... бронх қабырғасының альвеолдың, интерстициалды дәнекер ұлпаның және өкпелік тамырлардың механо және хеморецепторларын ... ... ... ... ... және парасимпатикалық жолдарымен реттелінеді.
Симпатикалық ... ... ... ... ... ... Бұл ... аксондар тарайды, постганглионарлы жүйке талшығын ... Және олар ... ... ... ... ... ... талшықтар бронхтардың кеңеюін тудырады және ... қан ... ... ... ... талшық жүйкенің артқы ядросынан басталып I-ші типті ... ... ... ... ... ...
Бұл нейрондардың өсіндісі постганглионарлы жүйке ... ... Олар ... мен ... ... Олардың қозуы бронхтардың қысқаруына және бездердің секрециясының бөлінуіне алып ... ... ... ... қан ... 2 ... бар:
* Өкпе артериясы өкпеге ... ... алып ... ... қан ... ... Оның ... капиллярларға дейін бөлініп ұсақталады. Олар альвеолдарды қоршайды және газ алмасуға қатысады. Өкпелік вена ... ... ... ... ... артериалды қан осы жүйеде болады.
* Бронхиалды артерия. Аортадан ... және ... ... іске асырады. Бұтақтардан бронхтар терегінің жолдарына дейін альвеолярлы жолдарға ... ... ... ... бір - ... капиллярлар өтеді. Альвеолдың жоғарында ... ... ... Екі ... ... тамырларының арасында анастомоз болады.
Тынысалу жүйесі органдарының регенерациясы: физиологиялық регенерация клеткалық ... ... ... ... ... ... камбиалды жаңартылған ұлпадан қалыптасқан.
Посттравматикалық регенерация. Кеңірдек пен бронхтар жақсы репаративті ... ... ... жағдайлар әсер еткенде оның қабырғаларының компоненттері қайта қалыпқа келеді, соның ішінде шеміршекті кольцосы. Эпителий регенерация ... ... ... ... стадияға өтеді, содан кейін ғана көпқатарлы кірпікшеліге айналады.
Тыныс жолдарының жетіспеген учаскелеріне шыныдан, ... ... ... орын ... ... ... ... кезінде жыныс жолдарының түтікті ... ... ... ... ... ... негізі - альвеолоцит II-ші типті, ол митотикалық ... ... ... ... ... базальды клеткасы өкпенің зақымданған және жойылған бөліктерінде ... ... ... ... айтылуда. Сонымен қатар альвеолдар эпителийінің клеткалары да дифференцировкаға қабілетті.
Дәнекер ұлпаның элементтері меншікті камбиалды ... ... ... Бұл ... процестің жүруі адамның жас мөлшеріне деген тәуелділігімен байланысты ерекшелігі болып табылады. Тек қана жас ... ... ... әлі бітпеген, өкпелік ұлпаның жойылған бөлігі бронхиол, ... және ... ... ... қалыптасуының нәтижесінде қалыптасады.
Өкпенің резецировкасы кезінде ... ... ... жүрмейді, ал компенсация мүшеде қалған альвеолдардың жаңадан қалыптасуы нәтижесінде жүреді. Сондықтан өкпенің резецироваланған көлемі өте ... ... ... ... үшін тек ғана ... ... ғана ... оның физикалық жағдайының да маңызы зор. Ауа оттегі иондары болмаған жағдайда мал тез өліп қалады. Демек организмдегі ... ... ... ... ... қатынаспайды, тек ғана теріс зарядталған иондары ғана қатынасады.
Бронхтар
Сол және оң негізгі бронхтан басталады, олар 3 оң және 2 сол жақ ... ... Осы ... өкпеден тыс зоналды бронх пен 10 ішкіөкпелік сегментарлы бронхтарға бөлінеді. Соңғысы ... ... бірі ... ... бөлікаралық және терминалды бронхиоларға ажырайды.Терминалды бронхтар аяқталады.
Бронхтардың диаметріне байланысты да ... ... ... ... ... үлкен, орташа және кіші мөлшерлі болып бөлінеді. Бөліктік, зоналды және сегментарлы бронхтар - ... ... ... - ... ал ... және ... - кіші мөлшерлі болып келген.
Бронхтың құрылысы: Бронхтың ... 4 ... ... ... ... ... фиброзды - шеміршекті және адвентициальды.
Бұл қабықшалар ... ... ... ... ... ... ... 3 қабаттан: көпқатарлы мерцателді эпителийден, меншікті және ... ... ... ... құрамына 7 түрлі клеткалар кіреді. Кірпікшелі, бокал тәрізді, эндокринді клеткалардан тұрады. ... ... ... секреторлы, жиекті, индифферентті, кірпікшесіз клеткалар бар.
Секреторлы клеткалар (Клара клеткасы) - кірпікшелер мен ... ... ... ... ... ... және белок синтезі жүретін органеллалары ... ... ... ... бөледі, бұл ферменттер сурфактантты бұзады. Соңғы уақыттарда Клара клеткасының ... ... ... ... ... ... ... қатар альвеолярлы макрофаг, II типті альвеолоцит, ... ... ... Р -450 ... ... ... ... дем алған кездегі ауаның құрамындағы ... ... ... Сонымен қатар, Клара клеткасы гликозаминогликандарды бөліп шығарады. Сурфактанттың компоненттерінің синтезіне ... ... де ... бар.
Кірпікшесіз клеткалар - гликоген грануласы және секреторлы гранулалары бар. Оның функциясы ... ... ... ... ... - беткі бетінде микробүрлер және цитоплазмасында нейросекреторлы ... бар. ... ... ... бомбезин, серотонин, холецистокинин тәрізді пептид, кальцитониндіге жататын пептид және т.б ... ... ... - ... Бұған жүйке жүйесінің соңы келіп түседі.
Шырышты қабықшаның бұлшықтті пластинкасы жұмсақ бұлшықет ұлпасынан пайда ... ... ... ... мен көрсетілген. Бұнда шырышты - ... ... ... ... соңы ... Бездердің секреті шырышты қабықшаны ... ... - ... қабықша шеміршекті және тығыз талшықты дәнекер ұлпасынан қалыптасқан. Адвентиционалды қабықша РВНСТ - те көрсетілген.
Бронхтар ... ... ... ... Негізгі бронхтың қабырғасы кеңірдектің қабырғасына ... тек ... - ... ... ... ... ... жабық шеміршекті кольцоны құрайды.Үлкен бронхтар қабырғасындағы шеміршек ... ... ... ... мен ... ... диаметрі кішірейген сайын кішірейеді. Орташа мөлшері бронхта гиаленді шеміршек ұлпасын эластинді шеміршек ұлпасы ауыстырған. Кіші ... ... ... ... ... Эпителийде өзгереді.
Үлкен мөлшерлі брохтарда эпителий көп қатарлы , сосын ... екі ... ... ал ... ... ... ... айналады. Эпителийде бокальтәрізді клеткалар саны азаяды. Меншікті ... ... ... ал ... ... ... - қарсы бұған ұлғаяды.
Егер жұмсақ миоциттердің қысқаруы ... ұсақ ... ... ... және қабырғасы фиброзды - шеміршек қабықшасының болмауы нәтижесінен патология болып бронхиольды астма ... ... ... ... ... ... ... қабықшасында бездер болмайды, қарама - қарсы жағдайда сол бронхтың тар ортасын ... ... еді. ... қабықшаның қалыңдығы қысқарады. Тынысалу жолдары ... ... ... ... 0,5 мм ... Оның ... шырышты қабықшадан құралған.
Эпителий - бір қабатты кубтәрізді ... Оның ... ... ... жиектәрізді емес клеткалар және секреторлы клетка Клара ... ... ... ... ... ... пластинкада миоциттердің шоғыры және эластинді талшықтардың ұзынынан шоғыры кездеседі ... ... ... ... ... алу - ... қоршаған ортадан оттегіні сіңіріп, көмірқышқыл газын бөлуі. Оттегі тіршілік әрекеті үшін қажетті энергияны бөлу үшін қажет. Бұл күрделі ... ... ... ... қоректік заттардың тотығуы негізінде жүреді.
Сондықтан тыныс алу азғана уақытқа толастағанның өзінде организмде күрделі өзгерістер туындап тіршілік тоқтайды. Тыныс ... мәні ... ... ... ... ету ... ... заттар құрамындағы энергияны биологиялық құнды түрге айналдырып, көмірқышқыл газын ... ... ... алу ... арқасында организмге түскен оттегі клеткаларға жеткізіліп, онда ол ірі молекулалы заттардан бөлінген көміртегімен сутегіне қосылады да, ақырғы ыдырау өнімдері - ... ... су және ... ... ... ...
Организм үшін тек ғана ауаның құрамының ғана емес, оның физикалық жағдайының да ... зор. Ауа ... ... ... ... мал тез өліп ... Демек организмдегі тотығу процесіне оттегінің барлық молекуласы қатынаспайды, тек ғана теріс зарядталған иондары ғана қатынасады.
Тыныс ... ... ... ... ... зарядтап, олардың өкпедегі газ алмасуына қатынасуына жағдай туғызады. Оттегі иондары көп сақталмайды, олар 10 минут ішінде бұзылады. Сондықтан организмде ... қоры ... Бір ... ... ... мен ... сатыдағы көп клеткалы организмдерде газ диффузды түрде бүкіл дене бетінің қатынасуымен алмасады. Ірірек жануарларда ... ... ... ... ... ... ... газ алмасу процесі тарамдала орналасқан ерекше ... ... ... жүреді. Бұл түтікшелердегі ауа қоры арнаулы тыныс қимылдарының әсерімен алмасып отырады. Суда ... ... ... ... ... - ... ... болады. Бұл ағзаның тамырлары сумен үздіксіз шайылып отырады да, оның ... ... ... ... ... өкпе ... ... бірақ газ алмасу процесі негізінен тері арқылы жүреді. Бауырымен жорғалаушыларда, құстарда және ... өкпе ... ... оның ... ... де, тері ... ... қабығына қорғаныш мүшесіне айналады.
Сүтқоректілердің тыныс аппараты жоғарғы(мұрын қуысы мен жұтқыншақ) және төменгі(кеңірдек, бронхы және бронхиолдар) тыныс жолдары мен оң және сол ... ... ... ... ауа жоғарғы тыныс жолдарына түсіп, онда шаң - тозаңнан тазарып, ... ... да, ... ... жолдарына өтеды.
Тыныс жолдарында жұтылған ауаның 30٪ қалады да, ол газ алмасу процесіне қатынаспайды. Дем шығарған кезде организмнен алдымен осы ауа ... Осы ... ... ... өкпе ... ... ... деп атайды.
Бұл тек шартты атауға ғана, шын мәнінде тыныс жолдарында ауа тазарып, жылынып, ылғалданады. Мұрын қуысының ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік беретін иіс рецепторлары орналасады[30-32]
Тыныс ... ... ... жабысқан тозаңдарды өздерінің түктерінің көмегімен аңқа қуысына қарай кері айдап, оларды сыртқа бөлуге көмектеседі. Тыныс жолдарында ... ... ... ... ... сезімтал нерв ұштары орналасқан.
Өкпе ұлпасы альвеолалардан құралған. ... ... саны ... көп, ... ... ... аумағы өте үлкен. Қойда альвеолалардың жалпы беттік ауданы 50-80м² жетеді де, дененің беттік кеңістігінен 100 есе ... ... ... бір ... ... ... ... де, оның сыртқы жағында аз мөлшерде серпімді талшықтар орналасады. Альвеолаларды сыртынан көптеген қан капиллярлары қоршайды. Альвеоланың ішкі беті ... деп ... ... сұйықтықпен қапталған.
Альвеолалар мен капиллярлардың жанасу бетінің жалпы қалыңдығы 0,004мм ғана, сондықтан бұл жерде ... ... ... кедергі болмайды.
Қанның оттегімен қанығуына өкпедегі қан тамырларының құрылым ерекшеліктері ықпал етеді. Өкпе капиллярлары кең(диаметрі 40 мкм - ға дейін) және ... ... ... ... Кең ... торларының капиллярларынан қан тоқтаусыз ағады және ол альвеолалар кеңістігінің көп мөлшерін қамтиды. Бұл капиллярлар тұзағы бір-бірімен жалғаса ... ... тор ... алу ... ... ... ... Сыртқы ортамен өкпе альвеолалары арасындағы ауа алмасу немесе сыртқы тыныс;
2) Өкпе альвеолалары мен қан арасындағы газ ... ... газ ... ... ... ... Қан мен ткандер арасындағы газ алмасу;
Клеткалардың оттегіні пайдалануы(ішкі тыныс).
Сүтқоректі жануарлар өкпесіне альвеолалық құрылым тән-ол көптеген өкпе көпіршіктерінен ... ... ... мен ... ауа ... бронхтар мен бронхиолдар болады, бірақ онда ет талшықтары кездеспейді. Демек өкпе пассивті ағза, ол өз ... ... ... алмайды.
Осымен байланысты эволюциялық даму процесі кезінде өкпенің активті жеделдету ... ... ... алу ... ... ... отыратын демалу және дем шығару кезеңдерінен тұрады.
Тыныс алудың мұндай түрі тыныс жүйесінде жоғары ылғалдық сақтау мұқтаждығынан туған, себебі ауаның ... газ ... ... шектейтін себепкер шарттардың бірі. Жануарлар қанына оттегі тек ғана ... ... ішкі ... дымқылдап тұратын ылғалмен қапталғаннан кейін өтеді [33-34]
Осыған байланысты жоғарғы сатыда дамыған жануарларды газ алмасу беті сыртқы ... ... ... ... орналасады. Өкпе альвеолалары көкірек қуысы қимылдарының арқасында желдетіледі. Демалу(инспирация) арнаулы тыныс алдыратын еттердің(көк ет, сыртқы қабырға аралық еттер, ... ... ... ... ... ... ... еміздік еттері т.б.) жиырылуының арқасында көкірек қуысының ені мен ... ... ... ... ... ... ... салдарынан құрсақ ағзалары кейін қарай ығысып қабырғалар көтеріледі. Көкірек қимылына ... ... ... оның ... қысым атмосфералық қысымнан с.б.1-3мм - ге төмендеді де, сыртқы ортадан ауа өкпеге сорылады.
Тыныс еттері ... ... ... ... ... ... ауа ... да дем шығарылады. Дем шыққан соң аз уақытқа ... ... ... ... ... кезде дем шығару арнаулы еттердің жиырылуының арқасында жүреді.
Оларға ішкі қабырға ... ... ... және сегізкөз еттері, құрсақтың қиғаш және тік еттері, т.б. жатады. ... ... ... ... өкпе созылып, оның көлемі үлкейеді, ал ол тарылса-өкпе сығылып көлемі ... ... ... ... көлемі көкірек қуысының қимылына сәйкес өзгеріп отырады.
Өкпенің дәл осылай көкірек ... ... 2 ... ... ... Біріншіден: өкпедегі серпімді ұлпа әлементтері мен өкпе көпіршіктерінің беттік тартылысы серпімдік күш тудырады. Ол ... өкпе ... ... ... ...
Екіншіден: өкпе көкірек қабырғасымен тікелей жанаспайды, олардың арасында ... ... және ... ... ... ... ... қуыс болады. Ол төл туғаннан соң бірінші ... ... ... ... Іште төл дем ... Оттегін ол тек серік арқылы денесінің организмінен қабылдап отырады да, өкпе ... ... ... көкірек қуысын толтырып жатады. Төл туғаннан соң бірінші тыныс кезінде тыныс алдыратын еттердің жиырылуының әсерінен ... ... ... басы ... ... ойыстарға бекиді. Осы кезден бастап көкірек қуысымен онда орналасқан жүрекпен өкпенің арасында азғана қуыс ... ... ... ... кеуде ішкі ағзалардан жылдамырақ дамиды да, бұл қуыс ұлғая түседі[35-37]
Осы қуыстағы қысым атмосфералық қысымнан с.б. 6-15мм-ге кем. Демек ... ... ... ... Сол себепті атмосфералық ауа өкпеге тек ішкі жағынан ғана әсер етеді. Егер плевра аралық қуыста иньекциялық ине қадаса, онда оған ... ауа ... да, ... ... ... ... ... өкпе семіп қалады(ателектас), өкпенің қызметі тоқтайды.
Плевра аралық қуыстағы қысым таныс ... ... ... ... Дем ... кезде жылқыдан ол атмосфералық қысымнан с.б. 30мм-ге төмендесе дем шығарған ... ... ... ... ... ... теріс қысымның осы деңгейде ауытқулары өкпенің ... - ... ... ... күш.
Тыныс түрлері. Тыныс алуды қамтамасыз ететін еттердің табиғатына ... . ... үш ... ... ... түр, ... алу механизміне көкірек еттерінің басымырақ қатынасуымен сипатталады.
2) Құрсақтың(абдоминалдық) түр, тыныс алу ... ... ... басымырақ қатынасуымен сипатталады.
Аралас(косто-абдоминалдық) түр. Бұл жағдайда тыныс алуда аталған еттердің екі тобы да қатынасады. Мал тынысы үшінші ... ... ... ... малдың физиологиялық жағдайына байланысты түрі ... ... Түрі ... ... ... ... жиілігі тән: Жылқы минутына 8-16 рет, түйе 5-12 рет, ірі қара 10-30, қой 10-20, ешкі 10-18, ... 8-18, ... құс 22-26 рет ... ... ... ... мал түлегіне оның физиологиялық жағдайына, жасына, өнімділігіне, қимыл-әрекетіне, орта температурасына қарай өзгеріп отырады. Жануар неғұрлым майда келсе соғұрлым оның ... жиі ... ... зат пен ... ... ... әсер етеді[38-40]
1.3 Қуаңшылық аймақтарды мекендейтін омыртқалылардың тыныс мүшелерінің бейімделуінің морфофункциональді ерекшеліктері
Ақырғы жылдары мүшелер мен ... ... ... ... ... реактивтілігін зерттеуде көптеген жұмыстар жарық көре бастады Осындай факторлардың бірі жоғарғы температура немесе ... Өкпе жылу ... және ... ... өзгергенде, оларға бейімделуде маңызды рөл атқарады.[27]
Сыртқы ортаның температурасының ұзақ ауытқуының салдарынан жылу ... ... ... ету ... ... мен адамдарда эволюция процесінде биохимиялық және физиологиялық реакцияларының реттеу механизмдері толық жетілген. Құстарда, сүтқоректілерде және адамдарда төменгі және ... ... ұзақ ... ... ... ... белгілері пайда бола бастайды (Л.А.Исаакян, 1972).
Біріншіден, жануарлар өз ... және ... ... ... ... және ... ... өзгереді; екіншіден температура оптимумының аймағы кеңейеді және жануарлардың жылу алмасуының өзгеруіне байланысты жылу балансы реттеледі, дененің ... бір ... ... ... ... сол ортадағы температурада өмір сүру уақыты ұзартылады. Ақырғы жылдары организмнің ыстық климатты аймақтарға бейімделуі белсенді түрде ... ... ... ... ... ... көңіл бөлетін проблемалардың бірі болып отыр. Көптеген жұмыстар (Ф.Ф.Султанов, А.Х.Бабаева, 1970; Ф.Ф.Султанов, 1973; 1977; А.А.Джайлобаев және т.б.) әр ... ... мен ... жылу тітікендіргіштерінің физиологиялық бейімделу механизмдерін талдауға арналған. Жоғары температура организмнің реттеу ... күш ... ... ... ... ... өзгерістер әкеледі
Шөлді аймақтардағы жануарлардың (түйе, үлкен және монғол құмтышқандары, сарышұнақтардың кейбір түрлері, ... қой) ... ... ... ... ... ... судың ауыз қуысының клегейлі қабатының бетінде жинақталуы (конденсация) және клегеймен олардың сорылуы (адсорбциясы) байқалады. ... ... ... ... ... ... өмір ... үшін дене температурасының тұрақтылығын сақтау өте маңызды мәселе болып табылады. Жылуды өндіру және оны беру, жылу ... ... ... Бұл ... жылу реттеу процесіне үлкен күш түседі ... ... ... су ... ... тұру үшін ... ... үлкен рөл атқарады. М.Х.Нурушевтің (1992), деректері бойынша бұндайларға альвеолалар мен альвеолалар жолдарының, ... ... ... салдарынан альвеолалар бөлімінің сыйымдылығының артуы жатады. Автордың айтуы бойынша, тыныс жолдарында ауаның көптеп жинақталуы, өкпенің желдетуін ... ... рөл ... Биік ... ... мекендейтін омыртқалылардың тыныс мүшелерінің бейімделуінің морфофункциональді ерекшеліктері
Биік таулы мекендердегі суыққандылар ( қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылар) үшін гипоксия ... әсер ... ... ... ... сыртқы ортадағы температура режимінің үлкен маңызы бар.
Омыртқалы жануарлар өкілдерінің биік таулы аймақтардағы ... ... ... ... ... 2100 м ... және одан да ... биіктікте, жиіленген және тереңденген дем алуы, жүректің тез соғылуы сияқты белсенді бейімделуі байқалмайды (Н.Н. Сиротинин, 1963).
Суыққанды жануарлардың биік таулы ... ... ... ... болмауын авторлар, бір жағынан, төменгі сатыдағы жануарлардың тіршіліктері аноксибиотика процестері арқылы жүретіндігінде деп түсіндірсе, екінші жағынан, суыққандылардың ... ... ... ... ... байқалады, олар жылықандыларға қарағанда тұрғылықты.
Оттегінің төменгі парциальді қысымы биік таулы аймақтарда тіршілік ететін сүтқоректілер үшін шешуші ... ... ... Биік ... аймақтарға сүтқоректілердің бейімделу процесін зерттеу үшін экспериментке көп жағдайда ақ егеуқұйрықтар алынады.
Ю.К. Разумовскийдің (1977) морфометриялық зерттеулері бойынша, таулы ... ... ... 3-ші күні ірі жйне ұсақ ... (бронхтардың) ішкі және сыртқы диаметрі, қабырғаларының қалыңдықтары, тыныс ауатамырларының ендері өскен, ал 7-ші күні олардың көрсеткіштері ... ... ... ... 15-ші күні бұл ... ... ... қалпына (контрольге) тақалған.
Ал, 15-60-ші күндері ірі ауатамырларының саңлауы кішірейген, кіші ауатамырларының саңлаулары керісінше кеңейген, 35-45-ші күндері ... ... ... ... 60-шы ... зерттелген көрсеткіштердің барлығы контрольге тақау болған. Таулы аймақтарға ұзақ ... (60-180 ... ... ... ... ... ... көрсеткіштердің тұрақтанғаны байқалған. Өкпенің жалпы альвеолалар бөлімінің ... ... ... ... құрылысы мен қызметтеріндегі өзгерістерді автор альвеолалардың биік таулы аймаққа бейімделуінің компенсаторлы гипертрофиясы деп қараған.
В.Т. Лямцевтің және т.б. (1986), деректері ... ... ... ... және ... жүйесінің бейімделуі айналма реакциясы түрінде жүреді. Бірінші айналма (цикл) егеуқұйрықтың тауда (3200 м.т.д.) 1-15 тәулік аралығында жүреді, бұл ... ... ... ... ... түскен күштің әсерінен сурфактант жүйесі азаяды, өкпенің солуы, желденуі байқалады (ателектаз, эмфизема).
Екінші айналма 15-45 тәуліктер аралықтарында жүреді. Бұл ... ... ... ... артқан, және де өкпеде гипертрофиялық өзгерістерден басқа оның құрылысының тұрақталғандығы байқалған.
Т.К.Кадыралиевтің (1991) деректері бойынша, ... биік ... ... ... барысында өкпе қан тамырларының және қылтамырларының құрылысының қайта құрылуы компенсаторлы-бейімделудің көрінісі екені анықталған.
Бейімделудің тұрақталған ... ... ... және ... ... ... кіші ... мен артериолдардың бұлшық ет қабырғаларының гипертрофиясының дамуымен және де қылтамырлардың диаметрлерінің және артериол саңылауларының көлемдерінің өсуімен алмасады.
Автордың ... ... ұзақ ... биік ... ... ... қан тамырларының бейімделуінің негізгі механизміне себепші болған, зат алмасудың белсенділігін арттыратын эндотелиоциттердің құрылысының өзгеруінде.
В.И. Мажбичтің және т.б. (1996) ... ... ... биік ... аймақтарда 3-300 тәулік аралығында болған ақ егеуқұйрықтардың өкпелерінің жиырылу гипертензиясы, артерия арнасының серпімділігінің өсуіне байланысты жүретіні көрсетілген. Бұндай ... қан ... ... оң ... жұмысының күшеюімен қамтамасыз етіледі.
Биік таулы аймақтар жағдайында өкпе ұлпасының құрылысы сканды электронды микроскоппен ... ... ... ... (В.В. ... С.П. Лайпанов, 1990). Биік таулы аймақта гипоксия ... ... ақ ... ... ... мен ... ... (рельеф) өзгеруі тау бөктерлеріндегі егеуқұйрықтарға қарағанда анық байқалады.
Орташа таулы аймақтарда, бұлшықеттерге ұзақ мерзімде түсетін күштердің әсерінен, организмнің ... ... және ... өкпелерінің бейімделу реакциялары азаяды. (А.Ж. Мазакова және т.б., 1995; С.Т. ... ... ... ... ... ... ... біраз авторлардың жұмыстарында баяндалған деректері бойынша биік ... ... ... ... және ... өкпелерінің гистологиялық құрылысы ұсақ үй жұптұяқтылардан өзгеше болып келеді.
Бұндай өзгешеліктерге бронхтардың қалың қатпарлы қабаттары, жақсы жетілген тегіс бұлшық еттері, ... ... ... ... клеткалардың және бронх бездерінің болмауы жатады.
Биік таулы аймақты мекендейтін жануарлардың тыныс жүйесінің сол ... ... ... өкпенің көлемінің, тыныс алу аумағының үлкеюімен және ауа-қан жүйесінің қалыңдығының жіңішкеруімен ... ... (1992) ... ... ... тау типіне жататын жануарлардың сол ортаға мамандануы және ... ... ... ... ... ... ...
Әдеттегі таулы аймақты мекендейтіндерде мамандану альвеолалардың кеңуімен олардың қысқаруы арқылы, альвеолалар беттерінің кемуі болса, кең жайылған тау қауымдастықтарында ... зат ... ... байланысты, ацинустардың ұзаруы және альвеолалардың ұсақталуы, альвеолалар беттерінің үлкеюі арқылы жүреді.
1.5 Әртүрлі биотопта тіршілік ... ... ... ... ... ... ... қосмекенділердің оның ішінде дала аймағын мекендейтін құйрықты бақаның ... ... ... ... зерттегенде, оның құрылысында өте сирек кездесетін шырышты безді клеткалардың гиперплазиясы байқалады. Бұндай клеткалардың көлемі үлкен, ядро ... ... ... ал ... көп ... орналасады. Бұл клеткалардың орталық және шеткі бөлімдері тығыз электронды ұсақ шырышты ... ... ... ... ... ... түйіршіктерге бай және бірлі-жарым осмиофильді денешіктері бар клеткалар ... ... ... ... ... да, ... ... бөлімдерінде де синтезделген. Эндотелий мен эпителийдің жарғақшалары ауа-қан (аэрогема) аймақтарында қосылмаған.
Сканды ... ... ... жүргізілген зерттеу жұмыстары шырышты безді клеткалардың белсенді түрде сөл ... ... ... ... ... және ... жақтарының жоғарғы бетінде тегіс шар тәрізді құрылым көрінеді. клеткалардың көпшілігі белсенді түрде сөл бөлетіндігін, оның ... ... ... ... түзінділер айғақтайды.
Көптеген секретті клеткаларда сөл бөлуінің соңғы ... ... ... ... жағдайда клетканың жоғарғы (апикальді) бетінде үлкен домалақша келген шұңқыр тәрізді тесіктер жақсы байқалды. ... ... ... ... ... пневмоциттердің орталық бөлігі белсенді түрде сөл бөлетінділігімен ерекшеленсе, олардың шеткі бөлімдерінде ұсақ сөл бөлетін ... ... ... мен ... үдеп ... ... ... бөліміндегі өрмекші тәрізді құрылымның болуы айқындатады.
Таулы жерді мекендейтін гипоксия жағдайында өмір сүретін судың температурасы (+8 +120С) ауаның ... (+12 +200С) ... ... ... ... ... балығы өкпесінің тыныс бөлімінің көлемі, құйрықты бақаға қарағанда артық және газдардың диффузиясын жеңілдететін ... ... өте ... ... ... ... себепші болған ауа-қан жарғақша жүйесінің кейбір бөлімдерінде эндотелий мен эпителийдің негізгі жарғақшаларының қосылуы. ... II түрі мен ... ... саны ... ... ... өте аз көрінеді. Сирек кездесетін безді клеткаларда ... ... ... кездеседі.
Сканды электронды микроскоппен жүргізілген зерттеулер белсенді секрецияның белгілерінің жоқтығын көрсетті. Пневмоциттердің орталық және ... ... ... ... сөл бөлетін тесіктер аз кездесті. Ирелеңделген қылтамырлар өкпенің тыныс эпителийінің көлемдерінің үлкен екендігін байқатады.
Дала аймақтарын мекендейтін даната ... ... ... алу ... ... ... орналасқан жетілмеген пневмоциттердің II түрінің жинақтары байқалды. Осы клеткалардың ядролары ірі, ұзынша, ал ядро қабығы тегіс кей де ... ... ал ... хроматиндер оның жиегінде орналасқан. Цитоплазманың электронды тығыздығының жоғарылығы оның құрамындағы рибосомдар ме полирибосомдардың көптігіне байланысты.
Осмиофильді денешіктердің саны аз ... ... ... ... II ... цитоплазмасы ірі осмиофильді қатпарлы денешіктермен және біркелкі қатпарлы заттармен толтырылған (8-сурет). Денешіктердің кейбіреулерінің бос ... ... ... ... ... келеді. Тығыз электронды цитоплазмада көптеген ісінген митохондриялар, түйіршікті ... ... ... ... ... ... орналасқан үлпек тәрізді заттармен толған. Тыныс эпителийінің үстіңгі бетінде сурфактант фосфолипидті комплексін және ... ... ... тұру үшін пневмоциттердің I және II түрлерінің ұшында ұсақ бүрлердің жақсы жетілгенін атап кетуге болады.
Пневмоциттердің II түрлерінің ішінде ... мол ... ... ... ... жетілген және электронды тығыз біркелкі шырышты түйіршіктерге бай ... және ... ... Өте кең ... қан ... басқа үстіңгі беті кеңірдектенген қан қылтамырларын байқадық.
Сканды электронды микроскеппен зерттегенде пневмоциттердің II және I түрлерінің жоғарғы ... ... ... ... ... ұсақ ... ... Ұсақ бүрлер өкпенің тыныс бөлімінде киіз тәрізді сурфактант құрылымын ұстап тұруға себепші болады. Жетілмеген және жоғарғы бетінде белсенді сөл бөлетін ... II ... ... ... ... зерттеулер таулы мекендердегі даната құрбақасының өкпесініің тыныс алу бөлімінде пневмоциттердің II түрінің аз ... ... Бұл ... ... ... ... заттардан тұратын осмиофильді қатпарлардың саны мардымсыз келеді. Тығыз электронды цитоплазмада түйіршікті эндоплазмалық тордың көптеген түтікшелері және ... ... ... ... ... ... ... ядроның астында ораласқан.
Пневмоциттердің I және II түрлерінің жоғарғы бетінде ұсақ бүршіктердің саны дала ... ... ... ... ... ... тыныс алу эпителийінде аз мөлшерде кездеседі. Таулы мекендегі даната құрбақасының өкпе қан ... ... ... ... ... ... ... жарғақша жүйесінің қалыңдығы өзгерген.
Пневмоциттің I түрінің төбесінің тегіс ... ұсақ ... ... және өкпе қан ... қанға толуына байланысты. Бұл көріністер сканды электронды микроскоп арқылы байқалады. Киіз тәрізді сурфактант құрылымы байқалмады. Жетілмеген жас пневмоциттердің II ... ... ұсақ ... ... ... көрініс береді.
1.6 Әртүрлі биотопты мекендейтін ... ... ... ... ... ... ... микроскопиялық зерттеулер дала аймақтарында тіршілік ететін бауырымен жорғалаушылардың, оның ішінде жылдам кесірттің тыныс эпителийінің ... ... ... ... ... II ... көптеп шоғырланғанын көрсетті. Пневмоциттердің II түрінің ядросының қабаты оюланып келген, эухроматиннің көлемі үлкен. Осмиофильді қатпарлы денешіктерден басқа цитоплазмада эндоплазмалық тордың ... ... ... ... матриксті митохондриялар, жақсы жетілген Гольджи комплексі, бос рибосомдар мен полирибосомдар орналасады. Ауа-қан жүйесінің негізгі жарғақшасы эпителий мен эндотелийдің қосылуы ... ... де, оның ... ... ... компоненттерден (құрамбөліктерден) тұрады. Жылдам кесірттің қылтамыр торларының екені байқалды, олар ауа-қан тосқауылының ... ... ... ... ... ... бөлімінде ылғалдың жоғалуын азайтады. Тыныс бетінің эпителий клеткаларының және қан қылтамырларының эндотелий клеткаларының ... ... мен ... ... ... ұсақ ... ... байқалды.
Электронды микроскоппен зерттегенде дала аймақтарда тіршілік ететін дала сұржыланы мен ... ... ... ... гипертрофиясы байқалды. Бұндай жағдайда нәзік құрылысы пневмоциттердің II түріне және шырышты клеткаға ... ... ... кездеседі. Бұл клеткалардың ядроларының пішіні әртүрлі, хроматиннің мөлшері жоғары, перинуклеар кеңістігі тарлау, ядроның ішкі мембранасында ... ... ... ... ... ... ... электронды тығыз шырышты түйіршіктер орналасқан ірі осмиофильді денешіктердің ... ... ... ... ... ... ... кішірек осмиофильді маткристі митохондриялар байқалады. Тыныс бөліміндегі ылғалды сақтап қалу жағдайында мукоидті құрылым, сурфактанттың ... ... ... мүмкін деп санаймыз.
Эпителий клеткаларының цитоплазмасында және қан қылтамырларының эндотелийінде ұсақ пиноцитоз көпіршіктері және ауа-қан жүйесінің қатпарлары ... ... ... ... ... дала ... ... ететін бауырымен жорғалаушылардың (жылдам кесірт, сұржылан, қалқантұмсық жылан) тыныс бөлімінің құрамында киіз тәрізді сурфактанттың жиналуы байқалды. Сурфактант секретінен басқа клетканың ... ... ұсақ ... ... ... ... ... (18-сурет).
Өкпенің тыныс бөлімінің ерекшелігі оның құрамындағы қылтамыр торларының ауа-қан тосқауылының ұзындығын қысқартатын болуы.
Таулы аймақтарда тіршілік ететін алай жалаңкөзінің ... ... ... ... зерттегенде пневмоциттердің II түрлерінің азайғаны байқалмады. Бірақта, тыныс эпителйінің негізгі жарғақшасы мен эндотелий жарғақшасының қосылуы салдарынан ауа-қан жарғақшасының жұқаруын ... және де ... ... ... ... ... ... бетінің ұзындығының анағұрлым өскендігі байқалды.
Жыландар отряд тармағына ... ... ... аймақ) тыныс эпителийінің құрамында пневмоциттердің II түрі және ... аз ... ... Пневмоциттердің II түрінің цитоплазмасында осмиофильді қатпарлы денешіктердің саны өте аз.
Бұндай денешіктер ядроның астыңғы жағында ... ... ... ... эпителий клеткаларының цитоплазмасында ұсақ осмиофильді қатпарлы ... және ... ... ... Таулы мекендерде тіршілік жасайтын бауырымен жорғалаушылардың өкпе эпителийін ... ... ... ... сурфактант құрылымының аз екендігі байқалды. Пневмоциттердің жиынтықтарында секрет ... ... ... ... II түрінің бүкіл беттері ұсақ бүршіктермен жабылған.
Тыныс эпителийінің бір ерекшелігі қылтамырлар торларының ілмектерінің пішіндерінің тәрізді ... ... ... Ауа-қан тосқауылының жіңішкеруі қан қылтамырларының ішіндегі эритроциттердің контурларын айыруға мүмкіндік ... Осы ... ... бауырымен жорғалаушылардың тыныс алу бетінің көлемін ұлғайтып тұрады.
+ Өкпеге жоғары температура мен гипоксияның морфологиялық әсері
Жоғары ... ... іс- ... ... алып келеді, биохимиялық және физиологиялық іс-әрекеттердің арқасында кейде терең физиологиялық функциялардың бұзылуы және мүшелер мен жүйелердің әртүрлі өзгерістері арқасында болады. ... ... әсер ... ... ... ... ... маңызды орын алады. Өткір гипертермия жағдайында жасалған зерттеулер өкпенің көлемінің үлкейгендігін, респираторлы бөлімнің және ауа өткізгіш ... ... ... ... ... ... ... бөгет қалыңдаған, бөгеттердің лимфоцитарлы инфильтрациясы, альвеолярлы эпителийдің десквамациясы байқалған. Өкпенің ... ... ... бен ... ... ... болған. Венозды тамырлар мен капиллярлар кеңейген және қанға толған. Кеңейтілген альвеолалардың шекарасы үлкейе бастаған.
Ж. А. Яколева (1978) ... ... ... ... ... және ... бейімделгіш реакциялардың клеткалық және ұлпалық механизмдерін зерттеді. ... ... ... ... әсер еткендегі өкпенің құрылымдық өзгерістері байқалған. ... ... ... қан ... ... кіру деңгейінің өзгеруі, дистелектаз бен ателектаз көлемінің үлкеюі жылу деңгейіне ... ... ... ... қатар өткір гипертермия кезіндегі өкпедегі сурфактант жүйесінің функциональды жағдайы зерттелген.
Ф. Ф. Султановтың монографиясында ... ... ... ... ... ... ... айтылған. Гипертермия кезіндегі бөлек жүйелердің гуморальды және жүйке механизмдерінің компенсация кезіндегі интеграциясының қызметі және ... ... ... ... ... ... физиологиялық және биохимиялық жұмыстарда ең көп көңіл организмның жоғары температураға деген реакциясына аударылған. Сонымен қатар морфологиялық жұмыстардың арасында ... ... ... ... ... ... ... электронды әдістермен зерттеуі жеткіліксіз болып табылады.
Сирек емес жағдайда бронхтарда бронхиальды эпителийдің пролиферациясын көруге болады, ... ... ... ... ... ... байқаймыз. Өкпе паренхимасында дәнекер ұлпаның көбейгендігі бақалған. Электрондымикроскопиялық әдіс І-ші типтегі альвеолоциттердің көбісі жұмысшы гипертрофия жағдайында ... ... ... үлкейген. Ірі гиперхромды ядро ядро қабығының фестон тәрізді тілімделген контурларына ие болған. Гетерохроматин примаргиональды анықталған. Перинуклеарлы кеңістік кеңейген. ... ... ... ... кеңейген. Мембраналар көптеген фиксирленген рибосомалармен қысылған. Цитоплазмада ірі анық көрінбейтін қою түсте митохондриялар орналасқан. ... жағы ... ... ұзын ... өсінділермен қысылған. Дәл осылар ірі вакуольдердің түзілуіне себепші. І - ші ... ... ... ... цитоплазмада жоғары электронды тығыздықпен негізделген. Перикарионға жақын жерде көптеген ұсақ ... ... ... І-ші ... альвеолярлы клеткалар гидроптикалық және парциональды некроз жағдайында болған. Альвеолоциттің ІІ-ші типі ... ... ... ... ... ... ... пішінді болды. Гранулярлы эндоплазмалық тордың каналшаларының мөлшері көбейген. Митохондриялар саны мен ауданы көбейген. Олар жоғары электронды тығыздыққа ие. ... ... ... саны күрт көбейді. Плазмалемманың қасында орналасқан осмофильді денешіктер сурфактант ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар Гольджи аппаратының гиперплазды цистерналары орналасқан. ... жағы ... және ... ... ... ие. ... инвагинациялар арқылы цитоплазмаға ірі вакуольдер енген.Өкпе капиллярларының эндотелий төсеніші кеңейген жағдайда болған. Капиллярлардың ... ... ... ... фиброздың белгілері көрсетілген. Коллогенды фибриллалар шоқ сияқты әртүрлі бағытта жинақталған. Фиброкласттар цитоплазмасында көптеген ұсақ біріншілік лизосомалар орналасқан.
1.8 ... ... ... ... әсері.
Гомойотермді жануарлардың дене температурасы төмендеуі мүмкін тек қана организмде ... жылу оны ... ... ... ... ... Егер орта дене температурасын төмендете алмаса, ол кезде жылы қанды организм өзінің ... ... ... ... ... ... ... қоршаған орта температурасы дене температурасын өзгерте алмайды, себебі организм термотұрақтылық ... ... ... жануарлар мен адамдарда гипертермиялық жағдайды суық факторлар шақырады, оны кейбір авторлар суық емес ... ... ... деп ... ... ... ... сөздің астында сыртқы суықтың әсері деген ой ... оны ... ішкі ... ... емес, ал керісінше қатты суықталған- бұл суық фактордың әсері, дене температурасының төмендеуін шақыратын, яғни термотұрақтылықтың әсерінен жылы қанды ... ... Дене ... қатты төмендеп кетуі организмдің керекті функцияларын бұзады. Гомойотермді деп ... ... мен ... дене температурасы термотұрақтылыққа байланысты болып келеді.
Солтүстік- шығыс СССР, Москва облысы, Магадан және Солтүстіктегі өмір сүретін адамдардың өкпесінің ... ... ... ... ... ... мәліметтер алынған: альвеолярлы және капиллярлы жолдардың қалыңдығында айырмашалақтар бар. Морфологтар мен физиологтарды қызықтыратын жәйт комбинирлі ... ... суық пен ... ... функционалды-құрылымдық әсерін зерттеу. Осындай зертеулерді Ю. И. Россомахин, 1976; Ю. И. Россомахин, С. А. Певный, 1981; 1983; 1991жылдары жүргізген. Осы ... ... ... ... ... адаптация суыққа да жылуғада бірдей уақытта екі факторғада қайшылық көрсете алады. Суыққа төзімділік жылу ... ... ... ... ... Жылуға төзімділіктің көбеюі жылу беру механизмдерінің қайта ... ... ... ... газ ... мен ... тасымалдануының қайтадан қалпына келуі туралы А. Е. Чуйкино, Т. Е. Федорова (1998) жұмыстарында ... ... ойы ... ... ... қажеттілігінің төмен болуы оттегінің қай түрінде болсада шыдамды болып келеді.
Осыған дейін өкпедегі термолрегуляциялық функция тек қана ... жылу ... үшін ғана деп ... ... ... ... қоршаған ортаның жоғары температурасы әсер еткенде ғана. Осыған қарама- қарсы құбылыс, яғни организм ... ... ... бұл әлі ... ... жоқ. ... ... жасаған тәжірибелер (К. С. Тринчер, 1960; Е. В. Майестрах, 1971; В. А. Березовский, В. Ю. Горчаков, 1982) анықтағандай өкпе 2 ... ... роль ... 1-ші жылу ... мүше ... және ... жылу ... мүше ретінде. Өкпенің осы екі функцияның қайсысын атқарсада ол қоршаған ортаның температурасына байланысты болып келеді. Өкпенің химиялық жылуды іске асуы тек қана жылы ... ... ... жағдайында , төменгі физикалық күш түсіргенде немесе суық кезінде іске асады.
1.9 Темекі түтінімен әсер еткен кездегі ... ... ... ... ... алу ... және ... қатерлі ісіктердің пайда болуына алып келетін ең қауіпті антропогенді ... бірі - ол ... ... Адаптивті реакцияларға табиғии және антропогенді факторлардың әсерін салыстыру және айқындау үшін темекі ... ... ... қойылды.
Темекі түтіні өкпе экстрактімен байланысқан кезде, үстінің керілуін, яғни ең ... ... ... ... Бұл ... түсінетін жәйт темекі тартатын адамдарда өкпе эмфиземінің дамуына алып келеді деген. Темекі түтінінің әсерінен болған эмфиземада қан жүретін ... ... және ... тығыздық бұзылды, альвеолярлы қабырға бұзылып және канцерогенді агенттер қанның ішіне кіре алды. Темекі түтінінің созылмалы экспозициясы пульпональды гипертонияның пайда ... ... ... ... мен ... сыртқы құрылысының өзгерісіне алып келеді.
Түтіннің құрамындағы смола мен никотиннің концентрациясының төмен ... оның ... ... ... ... ... ... зерттеушілер көрсеткендей темекі түтінінің әсері өкпенің паренхималық құрылымына өз әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... ... ... және интерстициальды ұлпасының өзгерісіне алып келеді.
Егеуқұйрықтың өкпе эпителийіне аз ... ... ... әсер ... ... ... бөліміндегі альвеолоциттердің І-ші түрінің ядросы мен ядрошығының кенет ... ... ... ... ... ... Ядро саңылауларының саны артып, ядро қабықшасының бұйраланғанын байқаймыз. Альвеолоциттердің І-ші түрінің цитоплазмасынан ұзын өсіндіні ажыратуға болады. Ал оның құрамында көптеген ... мен ... ... ... Сонымен қатар альвеолоциттің І-ші түрінде шеткі бөлімнің апикальды беті микропиноцитоз процесінің белсенділігімен ерекшеленеді. Қан ... ... ... ... көпіршіктерінің саны тез артқанын көреміз.
Альвеолоциттің ІІ-ші түрінің цитоплазмасында еркін электрон өткізгіш материалының көбеюінен ... ... ... ... тез ... Алып ... ... пайда болып, ядроны клетка шетіне қарай ығыстырады. Митохондриялар және ... ... ... өзгеріссіз қалды. Альвеол бетінде орналасқан альвеолярлы макрофагтардың құрамында алғашқы лизосомалар, ірі ... ... ине ... ... ... саны ... Осы ... қоспалары алғашқы лизосомалармен бірігіп фаголизосомалы құрылым құрайды. Ірі фагацитарлы вакуольдерде үлпілдек ... ... ... ... ... денешіктер орналасқан.
Көп мөлшерлі темекі түтінімен әсер еткендегі өкпе эпителийінің тыныс алу бөлімінің нәзік құрылымындағы өзгерістер. Көп мөлшерлі темекі түтінімен өкпе ... әсер ... ... беттің азаюынан альвеолоциттің І-ші түрінің пішінінің өзгергені жақсы байқалады. ... ... ... үлкен бөлігін ірі ядро алып жатады. Цитоплазманың ядро аймағында эндоплазмалық тордың каналшасында вакуольдердің, ... ... ұсақ ... өсуі орын ... ... - ... бұзылған эндоплазмалық тор мембраналардың кішігірім ісіну аймағы құрылды. Альвеолоциттің І-ші түрінің плазматикалық мембранасының ... беті ... ... ... ... ... альвеолоциттің І-ші түрінің органеллаларының вакуольденуінде және клетканың ісінуіне әкеліп соқты. Осы клеткалардың базальды мембраналарын және ... ... ... ... ... ... интерстициалды бөлімінің ісінуінің басталуын дәлелдейді. Клетка өткізгіштігінін бұзылуы және де альвеолоциттердің ІІ-ші ... ... ... ... ... ісінуі оның құрамындағы кристалардың бұзылуы клеткада жүріп жатқан реакциялардың ... ... ... ... ... денешіктердің секретті көп бөлуі де осыған дәлел.
2 ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ ӘДІСТЕРІ
2.1 ... ... және ... ... ... деңгейде зерттеу үшін әртүрлі биотоптарды мекендейтін қосмекенділердің және бауырымен ... ... ... Жануарлар Алматы облысының дала және тау аймақтарында (Балқаш, Райымбек аудандарында, мұхит деңгейінен 2800м биіктіктегі Тау-Түрген алқабында) ұсталынды.
Қосмекенділер класы - Amphibia ... ... ... - ... ... ... - Bufo ... / таулы аймақ/
2. Даната құрбақасы - Bufo danatensis /дала аймағы/
Бауырымен жорғалаушылар класы - Reptilia
Қабыршақтылар отряды - ... ... - ... ... Шапшаң кесірт - Eremias grammica Lichtenstein /дала аймағы/
* Алай жалаңкөзі - ... alaicus ... ... ... ... материалдар экспедиция барысында және лаборатриялық жағдайда жиналған.
Өкпелерді гистологиялық тәсілдермен зерттеу үшін кішірек бөлшектерін бүтіндей ... ... ... ... 10c/o ... формалині қолданылды.
Қалыңдығы 3-5 мкм кесінділерді парафиннен ажыратқаннан кейін гемотоксилин-эозин және Ван-Гизон тәсілдерімен ... ... ... ... ... ... үшін оларды 2,5 c/o глютар альдегидінде (pH 7,4-7,6) 2,5 сағат және 1c/o осмий ... ... 2 ... ... Одан кейін этанол және ацетон арқылы өңделіп эпонға (812) құйылды.
Морфометриялық зерттеулер электронограммадан, статистикалық өңдеулер Стьюдент тәсілі ... ... (Г.Ф. ... ... кесінділерді уранилацетат және қорғасын цитратымен (Рейнольдс тәсілі) өңделді.
Сканды электронды микроскоп тәсілімен зерттеу үшін өкпе кесекшелерін (5х3х3мм) спирттер және ацетон ... ... ... ... одан ... кептірілді. Үлгілер 800-4000x дейін үлкейтіліп суретке түсірілді.
2.2 Гистологиялық ... ... ... зерттеу жүргізу үшін егеуқұйрықтың өкпесін гистологиялық препараттар жасалынады. Бұл препараттарды әзірлеу бірнеше кезеңдерге бөлінеді: материалды алу, оны бекіту, ұлпаларды ... ... құю, ... ... бояу, бальзаммен немесе полистероинмен бекіту.
Жануарларды сойып, зерттеу жүргізу үшін өкпесі алынады. Алынған өкпе ... 10% ... ... бір ... (2-3 тәулік) ұсталынады. Содан кейін кесінділер формалиннен алынып, 24 сағат судың астында ... Ағын суда ... ... ... одан ары ... ... құю үшін төмендегі тәсілдерді қолданамыз (Кесте 1)
Спиртпен сусыздандыру:
* а)спирт-70%
б)спирт-80%
в)спирт- 90%
г)спирт-96%
2. спирт- 96%+ ксилол 1:1 (2 ... ... І (2 ... ... ІІ (2 ... ... 1:1 ... 370С
6. парафин І (2 сағат) 270С
7. парафин (2 сағат) 370С
8. парафин+(2 сағат) 370С
9. алынған блоктарды микротомның көмегіменкесінділер ... ... ... ... гемотоксилин- эозинмен және Ван- Гизон бояуларымен боялады.
Кесінділерді бояу.
Гемотоксилин - эозин
* ксилол 1-2 мин
* ксилол ІІ-2 мин
* спирт 96% (І)- 2 ... ... 96% (ІІ)- 2 ... ... 70% - 2 ... ... 70% -2 мин
* дистелденген сумен шаю - 10 ... ... бояу - 5 ... ... сумен шаю - 10 мин
* эозинмен бояу - 3 ... ... 96% ... 2 ... ... 96% (ІV) - 2 ... ... (IІІ)- 2 мин
* Ксилол (IV)- 2 мин
* Бальзаммен бекіту.
Ван- Гизон:
Ван- Гизонмен бояу үшін бірнеше кесінділерді прафиннен арылтып аламыз. Ол ... ... ... ... ... ... 1-2 мин
* Ксилол ІІ - 2 мин
* Спирт 96% (I) - 2 ... ... 96% (IІ) - 2 ... ... 90% - 2 ... ... 80% - 2 ... Спирт 70% - 2 мин
* Дистилденген сумен шаю- 10 мин
Ван- Гизон:
* Парафиннен арылту
* Гесмотоксилин- Вейтгерт- 5 мин
* Ағын суға шаю - 2 ... ... - 2 ... ... 96% - 5 сек ... ... препараттарды жарық микроскоптың және электронды микроскоптың көмегімен суретке ... ... ... құрылымын зерттейміз.
Электронды микроскопиялық әдіспен зерттеулер үшін өкпенің бір ... 1х1 мм ... алып оны 0,3 м ... ... буферінде (рН 7,4) 40 С 2,5 % глютаральдегид ерітіндісіне бекітіп, 2-5 сағат ... ... ... ... 4 кезекті Миллониганның фосфатты буферінде (рН 7,4) жасалған 1% ... төрт ... ... ... 2 ... ...
Үш кезекті дистелденген суда (әрқайсысында 15 минуттан) шайған соң ұлпаның бөлшектерін спиртте сусыздандырамыз. ... ... өсу ... ... 500 ,700 (түнге қалдырдық t-40C), 960 спиртте 15 минут, 1000 спиртте (екі кезек әрқайсысы 10 минуттан), абсалютті спиртпен ацетонның (1:1) ... 10 ... ... ... (екі ... ... 10 минуттан).
Өкпенің бөлшектерін бекітіп, сусыздандырғаннан кейін абсалютті ацетонмен қую ортасынан қоспасына пропорциясы 1:1 және 1:3 (әрқайсысында 1 сағаттан), ... таза ... түні бойы ... температурасында, кейін бөлшектерді алдын ала келтіріп, іші таза полэтилен капсулаларға ... ... ... t-370 C-24 ... ... ... t-450 C-6 сағат, соңында t-600C -2,5 тәулік мерзімінде өткізіледі. Бөлшектерді эпон смоласында құю кезінде құю ортасының ... ... ... ... ... ерітінді: эпон 812-62 мл; DDSA (HY964)-100 мл
І ерітінді: эпон 812 100 мл; MNA- 89 мл
Құю ортасының ерітіндінің 7 бөлігін араластыру ... ІІ ... 1 мен 3 ... оған ... ... 2% -ті DY 0,64 ... 1,5 ... қосылады.
Нәзік кесіндіні LKB-3 ультрамикротомда дайындалады. Нәзік кесінділер уранилацетат және қорғасын цитратымен контрастілінеді. ... ... ... ... ... ЭВМ-100Л арқылы көріп, сүретке түсіреміз.[52]
Кесте 1 - ... ... ... ... фиксациялау
Материалды оте кіші көлемде алады (1мм3 көлемде),ал фиксациялау 2 кезеңде жүзеге асады:
алдымен глутаральдегидпен (белоктың тұрақтандырылуы),
артынша төртөышөылды осмиямен ... ... және ... ... ... ... қатыру үшін эпоксида майы қолданылады.
2. а) Құйудың өзіндік шарттары болады,
б) әрбір блог ... ... ... ... ... ... ... олардың қалыңдығы 30-50нм (ср. с микротомными срезами - 10.000 - 20.000 нм).
2. артынша оларды сеткаға салады (заттық шыны ... ... а) ... бояуы ауыр металдар тұздарына тікелей байланысты (свинц, вольфрам, уран).
б) Бұл тұздар мембранадағы фосфолипидпен жабысып электрондар бөледі.
2. сондықтан клетка ... жер ... ... ... тұрады.
Кесте 2 - Клеткаларды бояу жолдары
Азур 2 - ... ... ... азур-2 қоңыр-көк түсімен боялады
ал оксифильді - ашық қызыл түспен.
Романовский әдісі бойынша мазокты бояу
1. а) алдыңғы боялған түс ... ... ... 2 - ... ... ... айырмашылықтары мынадай:
мазокты фиксациялау тек таза металонмен жүргізіледі; боу сатысы тек 30-45 мин ... ... шыны ... ... май ... ... қоңыр-қызыл түске боялады,
лейкоциттер цитоплазмасы көгілдір көк түске боялады,
цитоплазматикалық гранулалар өз табиғатының тәуелділігіне байланысты боялады.
Өкпенің ... ... ... тәсілімен зерттеу үшін оларды 2,5 c/o глютар альдегидінде (pH 7,4-7,6) 2,5 ... және 1c/o ... ... ... 2 ... ... Одан кейін этанол және ацетон арқылы өңделіп эпонға (812) құйылды.
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ ТАЛҚЫЛАУ
Таулы аймақтағы ... ... ... саны ... Одан ... бұл ... ... осмиофильді қатпарлы заттардың мөлшерлерінің мардымсыз екендігі байқалды. Ауа-қан жарғақша жүйесі жұқарған. Оның қалыңдығы таулы аймақтағы даната құрбақасында, дала ... ... ... ... ... қарағанды жіңішке.
Сканды электронды микроскоп сурфактант жиынтығының жоқтығын, ұсақ ... ... ... тыныс алу бетінің ұлғайғанын байқатты.(1-сурет)
Сурет 1 - Даната кұрбақасы (таулы аймақ). Пневмоциттің I ... ... 6eтi тeric ... болып келеді X 1600.
Сурет 2 - Даната кұрбақасы (таулы аймақ). Бipлі - жарым осмиофильді денешіктер бар ... II Tүpi. X ... ... ... даната құрбақасының өкпесінің тыныс алу бөлімінде бір-біріне тығыз орналасқан жетілмеген пневмоциттердің II түрінің жинақтары байқалды. (3-сурет) Осы клеткалардың ... ірі, ... ал ядро ... ... ... ... ... ал жинақталған хроматиндер оның жиегінде орналасқан. Цитоплазманың электронды тығыздығының жоғарылығы оның құрамындағы рибосомдар ме полирибосомдардың көптігіне байланысты. ... ... саны аз ...
Жақсы жетілген пневмоциттердің II түрінің цитоплазмасы ірі осмиофильді қатпарлы денешіктермен және біркелкі қатпарлы заттармен толтырылған. ... ... бос ... ... ... ... ... келеді. Тығыз электронды цитоплазмада көптеген ісінген митохондриялар, түйіршікті ... ... ... кеңейген түтікшелері, тығыз орналасқан үлпек тәрізді заттармен толған. Тыныс эпителийінің үстіңгі бетінде сурфактант фосфолипидті комплексін және кілегейді ... ... тұру үшін ... I және II ... ... ұсақ ... жақсы жетілгенін атап кетуге болады.
Сурет 3 - Даната кұрбақасы (дала аймағы). ... II ... ... X ... 4 - Даната кұрбақасы ... ... қан ... X ... II ... ішінде түтікшелерге мол түйіршікті эндплазмалық торлары жақсы жетілген және электронды тығыз біркелкі шырышты түйіршіктерге бай шырышты және ... ... Өте кең ... қан ... ... үстіңгі беті кеңірдектенген қан қылтамырларын байқадық.(4-сурет)
Сканды электронды ... ... ... II және I түрлерінің жоғарғы (ұшында) беттерінде ұзынша келген көптеген ұсақ бүрлер байқалды. Ұсақ бүрлер ... ... ... киіз ... ... ... ұстап тұруға себепші болады. (5-сурет).
Сурет 5 - Даната кұрбақасы (дала ... ... ... бөліміндегі киіз тәрізді сурфактант кұрылымы. X 1600.
Электронды микроскопиялық зерттеулер дала аймақтарында тіршілік ететін бауырымен жорғалаушылардың, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... синтездейтін, пневмоциттердің II түрінің көптеп шоғырланғанын көрсетті. Пневмоциттердің II түрінің ядросының қабаты оюланып келген, ... ... ... ... 6 - ... ... Пневмоциттердің II түрінің кешені X 11000
Электронды микроскопиялық зерттеулер дала аймақтарында тіршілік ететін бауырымен жорғалаушылардың, оның ... ... ... ... эпителийінің құрамында сурфактант кешенін синтездейтін, пневмоциттердің II түрінің көптеп ... ... ... II ... ... ... оюланып келген, эухроматиннің көлемі үлкен. Осмиофильді қатпарлы денешіктерден басқа цитоплазмада эндоплазмалық тордың түтікшелері, сопақша ... ... ... митохондриялар, жақсы жетілген Гольджи комплексі, бос рибосомдар мен полирибосомдар орналасады. Ауа-қан жүйесінің негізгі жарғақшасы эпителий мен ... ... ... ... де, оның ... талшықты біркелкі компоненттерден (құрамбөліктерден) тұрады. Жылдам кесірттің қылтамыр торларының екені байқалды, олар ауа-қан тосқауылының ұзындығын қысқартып, осыған байланысты ... ... ... ... ... ... Тыныс бетінің эпителий клеткаларының және қан қылтамырларының эндотелий клеткаларының цитоплазмасында ... мен ... ... қатысатын ұсақ пиноцитоз көпіршіктері байқалды.
Сурет 7 - Шапшаң кecipт ... ... X ... ... ... ерекшелігі оның құрамындағы қылтамыр торларының ауа-қан тосқауылының ұзындығын қысқартатын болуы. Шапшаң кесірттің қылтамыр торлары болды, бұл ауа-қан тосқауылының ... ... ... ... өкпенің тыныс бөлімінде ылғалдың жоғалуын азайтып, сақтап тұрады. (7-8-суреттер).
Сурет 8 - Шапшаң кecip қылтамыр торы. X ... ... ... ... алай ... тыныс эпителийін электронды микроскоппен зерттегенде пневмоциттердің II түрлерінің ... ... ... ... ... ... жарғақшасы мен эндотелий жарғақшасының қосылуы салдарынан ауа-қан жарғақшасының жұқаруын байқадық және де қылтамыр торларының ... ... ... ... ... ... анағұрлым өскендігі байқалды. Биік таулы аймақты мекендейтін жануарлардың тыныс жүйесінің сол аймаққа бейімделуі, негізінде өкпенің көлемінің, тыныс алу аумағының үлкеюімен және ... ... ... ... ... ... 9 - Алай ... Эпителий мен эндотелийдің негізгі жарғақшаларының қосылуы. Х 9000
Сурет 10 - Алай жалаңкөзі. Қылтамыр ... ... ... Х ... 3 - ... ... ... кесірт және алай жалаңкөзінің ауа-қан (аэрогема) жарғақшасының қалыңдығы (нм)
Жануарлардың ... +- ... ... ... ... ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Микроорганизмдердің тыныс алуы8 бет
Негізгі тыныс алу жолдары. Амфорикалық тыныс алу6 бет
Негізгі тыныс алу шулары, амфорикалық тыныс алу9 бет
Негізгі тыныс алу шулары. Амфорикалық тыныс алу9 бет
Негізгі тыныс алу шулары. Амфорикалық тыныс алу жайлы3 бет
Негізгі тыныс алу шулары. Амфорикалық тыныс алу жайлы ақпарат6 бет
Негізгі тыныс алу шулары. Амфорикалық тыныс алу жайлы мәлімет8 бет
Негізгі тыныс алу шулары. Амфорикалық тыныс алу туралы9 бет
Негізгі тыныс алу шулары. Амфорикалық тыныс алу туралы ақпарат8 бет
Негізгі тыныс алу шулары. Амфорикалық тыныс алу туралы мәлімет4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь