Тіл білімі тарихын кезеңдерге бөлу мәселесі

Жалпы тіл білімі – тіл туралы ғылымның өткен жолын, тарихын, бағыт-бағдарын, әдістерін белгілейтін жалпы теориялық пән. Біздің жыл санауысыздан 5-6 мың жылдар бұрынғы египеттіктердің,шумерлердің т.б Шығыс халықтарының жоғары мәдениетті болғандығын, әр түрлі жазуларды пайдаланғандарын ескерсек, тіл білімінің көне ғылымдардың бірі екендігін байқауға болады. Бірақ египеттіктердің,шумерлердің тілге байланысты айтқан пікірлері біздің заманымызға жеткен жоқ. Тіл мәселелеріне байланысты жазылып сақталған, біздің заманға жеткен деректердің ең көнесі Ежелгі Қытай, Үнді, Ежелгі Греция елдеріне тән. Тіл білімі тарихын әр түрлі кезеңдерге бөлеміз. Олар: 1.Көне дәуір тіл білімі. 2.Көне грек-рим тіл білімі. 3.Көне қытай тіл білімі. 4.Көне үнді тіл білімі. 5.Көне араб тіл білімі 6.Көне түркі тіл білімі. 7.Орта ғасыр тіл білімі. 8. Қайта өрлеу дәуірі тіл білімі.
        
        * Тіл білімі тарихын кезеңдерге бөлу мәселесі. Жалпы тіл білімі  -  тіл ... ... ... ... тарихын, бағыт-бағдарын, әдістерін белгілейтін жалпы теориялық пән. Біздің жыл санауысыздан 5-6 мың жылдар бұрынғы египеттіктердің,шумерлердің т.б Шығыс ... ... ... болғандығын, әр түрлі жазуларды пайдаланғандарын ескерсек, тіл білімінің көне ғылымдардың бірі екендігін ... ... ... ... ... байланысты айтқан пікірлері біздің заманымызға жеткен жоқ. Тіл мәселелеріне байланысты жазылып сақталған, біздің заманға жеткен деректердің ең көнесі ... ... ... ... Греция елдеріне тән. Тіл білімі тарихын әр түрлі кезеңдерге бөлеміз. Олар:  1.Көне ... тіл ... ... ... тіл ... ... қытай тіл білімі. 4.Көне үнді тіл білімі. 5.Көне араб тіл білімі 6.Көне ... тіл ... ... ... тіл ... 8. Қайта өрлеу дәуірі тіл білімі.
* Көне дәуір тіл білімі. Тіл білімінің өз алдына жеке ... ... ... ... ... ... ХІХ ғасырдың бас кезі. Алайда дыбыс тілінің өзіндік ... ... көне ... ... талпыныстар болған. Б.з.д. 5-6 мың жылдықта египеттіктердің, шумерлердің, яғни шығыс халықтарының жазулары болған. Тіл мәселелеріне байланысты жазылып сақталған деректердің ең ... - көне Үнді мен ... көне ... көне түркі тілдеріне тән. Яғни, жеке тілдер жөніндегі ғылым көне ... бері ... олар ... ... ... ... Ал ... алғанда,тілдер сан жағынан қаншалықты көп және құрылымы жағынан алуан түрлі ... ... ... ... ... тән ортақ қасиеттері, ортақ заңдылықтары болады. Мысалы, тілдердің бәрі де адамдардың өзара қарым-қатынас жасау құралы, ... ... да ... сөз, ... ... ... ... тіл атаулының, тілдік элементтердің қай-қайсысы да бірқалыпты болмайды, өзгеріске ұшырап дамып отырады. Мұндай ортақ қасиеттердің болуы - тіл ... ... ... ... ойлау жүйесінің органдары мен есту қабілеттерінің, ой-саналарының бір біріне жақын, ұқсас болуынан. Көне дәуір тіл білімінде ерекше екі күрделі ... ... Оның бірі - ... қою, ... - ... өнер ... ... құбылыстарға, оқмғаларға қойылған аттардың кайдан, калай пайда болғандығын, ол атаулардың дұрыс не теріс қойылуының қандай мәні барлығын, яғни тілдің ... сөз ... ... ... және бұл мәселені олар философияның ең мәнді саласының бірі ретінде қараған. Ғылым тарихында ат қою ... деп ... бұл сала ... да, ... де, ... де ... өте ... бағытта талданып, біртектес шешімге келіп отырған. Грамматикалық өнер теориясы тілді дұрыс ... ... ... ... ... Бұл ереже бірде грамматикалық өнер делінсе, бірде жазу өнері деп те ... ... ... ... ... ... ... туған.
* Көне грек-рим тіл білімі. Көне дәуір тіл білімінің екінші отаны - Греция. Тіл мәселелеріне байланысты жазба ... V ... ... Грек тіл ... ... "Илиадасы" мен "Одиссея" тілін зерттеуден басталған. Греция тіл білімі екі кезеңге бөлінеді: І - философиялық, ІІ ... ... деп ... ... ... философтар тіл мәселелерін философия тұрғысынан сөз етті. Тілді философияның ... ... деп ... ... үш ... ... 1. Зат пен оның ... арасында қандай байланыс бар? 2. Тіл қалай және қайдан пайда болды? 3. Грамматика жөніндегі мәселелер. Зат пен оның ... ... ... ... грек ... екі топқа бөлінді: І топ "Атау заттың табиғатына сәйкес жаратылыстан берілген, құдай ... десе ... ІІ топ оған ... Зат пен оның ... ... еш байланыс жоқ " дейді (Демокрит). Тілдің шығуы ... грек ... бір ... ... дыбысқа еліктеуден шыққан" десе (Платон), ІІ тобы: "Тіл ертедегі адамдардың өзара келісуінен барып шыққан" дейді (Демокрит). Тіл ... ... І-сі - ... ... теориясы" деп, ал соңғысы - "Келісім теориясы" деп аталады. Грек ... ... ... ... ретінде түсіндірді, мыс., Платон тілдегі сөздерді есім, етістік деп бөлсе, Аристотель оны есім, ... ... деп үш ... ... Филологиялық деп аталатын ІІ дәуір кейде эллинизм делінеді. Басты ерекшелігі - грамматикалық ілімнің ... мен ... ... ... өз ... ... пән ... қаралуы. Тіл білімі тарихында грамматистердің "Александриялық мектебі" аталатын бағыт та осы ... ... ... ... Дионисий Фракийский, Аполлоний Дискол (б.з.д. ІІ ғ.). Фракийский грек тілінің ... ... ... ... атасы Аристрах сөздерді есім, етістік, есімше, есімдік, үстеу, жалғаулық, предлог және артикль деп 8 топқа ... ... ... философия, логика ғылымдарының бір саласы ретінде қарады; тілдік категорияларды логикалық категориялармен ... ... ... ... ... ... ... білмеді.
* Көне қытай тіл білімі. Қытайдағы тіл білімі XIX ғ аяғына дейін басқа елдердің тіл білімінің әсерінсіз өз бетінше ... ... ... ... ... ... XV ғ бұрын пайда болған. Олар мал ... ... ... жазылып сақталған. Ат қою теориясы мен грамматикалық өнер теориясы Ежелгі Қытайда да болған. Ат қою теориясын қалыптастырған адам, біздің жыл ... ... 551-479 ж ... өмір ... философ ғалым - Конфуций. Грамматикалық ілім қытайлардың көне жазуы - ... ... ... иероглифі біздің жыл санауымыздың бірінші ғасырының өзінде-ақ белгілі нормаға келтіріліп, 1.уставтық,2.жартылай уставтық,3. Жылдам жазу деп 3 ... ... ... ... ... де осы ... жазуын талдап түсіндіруге негізделген. Ежелгі Қытай тіл ... ... ... ... әр ... жеке ... ... ол таңбалардың мағынасын, оларды қалай оқу, қалай қолдану жолдарын айқындау болған. Ол үшін ... ... ... ... ... ... сондай сөздіктің бірі және қытайлар үшін ең беделдісі- қытайша деп аталатын ... Көне үнді тіл ... ... ... ... зерттеулер біздің жыл санауымыздан бұрынғы 5 ғ басталады. Үнділердің өте ерте ежелгі дәуірден сақталған аңыздардан, гимндерден, діни ... ... деп ... ... болған. Бұл жинақты үнділер қасиетті, киелі жинақ деп санаған. Өз кезі үшін айтарлықтай жақсы, ... ... ... ... ... мен ... жатқызуға болады. Бұлар жөніндегі зерттеулер үнділердің аса атақты лингисттері Яски мен Панини жазған еңбектері арқылы біздің заманға жетті. Яски ... 5 ... ... ... ... берген адам. Панини > тілін ... ... ... ... ... ... ... деп аталатын көне әдеби тілінің және жыры тілінің дыбыстық жүйесін, сөз туғызу, сөз өзгерту жолдарын жан-жақта ... ... ... ... ... ... етістік, предлог, демеулік деп төрт топқа бөлген де әрқайсысының ерекшеліктерін жан-жақты сипаттаған. Ежелгі Үндістан тіл білімінде грамматикадан кейінгі мол ... ... - ... ... ... ... тіл білімінің ешқайсысында да Үндістандағыдай зерттеудің жоғарғы сатысына көтіріле алған жоқ. ... ... өз ... жеке ұғым ... ол ... ... ... түбір сөз бен қосымша, сөз бен сөз арасындағы дыбыс алмасуына байланысты қарастырған. Үндістан тіл білімі тарихын сөз ете ... В. ... ,- деп ... Көне араб тіл ... Дүние жүзі ғылымы мен мәдениетінің дамуына үлес қосқан халықтардың бірі - арабтар. Бұлардың жазбалары IV ғасырлардан басталады. ... - тіл ... ... да ... роль ... Орта ғасырлық арабтардағы тіл білімінің ерекше дамыған кезі-халипат дәуірі деп аталатын VII-XII ғасырлар шамасы. Тілдің грамматикалық жүйесін ... араб ... үш ... ... ... жүргізді. Олар: сөз таптары мен сөйлем синтаксисін зерттейтін Нахв, сөздердің ... орын ... ... ... ... ... Сарф, сөйлеу процесінде болатын дыбыстардың фонетикалық құбылыстарын зерттейтін Сарф, сөйлеу процесінде болатын ... ... ... ... ... ... - Таджвид деп аталатын бөлімдер. Арабтар үнді,грек лингвистикасының ... ... ... ... өз ... фонетикасын, морфологиясы мен лексикасын зерттеуге ерекше назар аударды. Фонетика ... ... пен әріп ... ... ... ... физиологиялық сипатын ашуға көп көңіл бөледі. Кейбір ғалымдар Сибавейхи жасалу орнына қарай дыбыстарды 16 топқа ... ... ... ... ... ... сөздерді тапқа бөлуде араб ғалымдары Аристотельге еліктеген. Аристотель сияқты бұлар да сөздердң есім,етістік,жалғауыштар деп 3 ... ... ... ... қасиетті, канондық тіл деп саналатын құран тілінің нормасын зерттеудің өзінде де көп ... ... тілі ... ... ... Араб тілі грамматикасын зерттеудің дәстүрін,өзіндік жүйесін қалыптастыруда Сибавейхидің 796 жылы ... деп ... ... ... роль ... Араб оқымыстыларының ерекше көңіл бөлген және зор табысқа жеткен саласы - лексикография. Арабтың бір ғана Ал ... ... ... мұхит атты 60 томдық сөздік жасаған.
* Көне түркі тіл білімі. Көне түркі тіл білімінің көрнекті өкілі - ... ... Ол тіл ... ... ... ... ... рет қолданған. 1072-1074 жылдары атты 3 томдық сөздік құрастырған. Сөздікте сол дәуірдегі түркі тайпаларының көпшілігінің тілдік материалдары қамтылған және ол ... ... ... ... ... ... материалдарды салыстыра қарау арқылы айқындалған. Бұл - ... ... ... ең ... ең ... және ең терең мәнді ғылыми еңбек. Сонымен қатар, бұл сөздік - ... ... әр ... ... ... ... ... зерттеу әдісімен жазылған тұңғыш еңбек. Мұның түркі тілдері үшін мәні ерекше.
* Орта ғасыр тіл білімі. Орта ғасыр- ... ... ... он ... ғасырын қамтитын және прогресс тұрғысынан алғанда әр тектес болып келетін күрделі де шытырманы көп дәуір. Европа тарихы тұрғысынан қарағанда бұл ... үш ... ... ... а) III-V ғ ... Бұл - ... дәуірінің ыдырап, феодалдық қоғамының құрыла бастаған кезеңі.ә) VI-X аралығы. Бұл - ... ... ... ... ... заманы.б) XI-XVI ғ аралығы. Бұл - феодалдық қатынастың ыдырап, капиталистік қоғамның туа бастаған, тарихта ... ... ... деп аталатын кезең. Орта ғасырдың өзіндік бір ... - әр ... ... туып, дүние жүзілік діндерге айналуы. Ондай діндер қатарына будда, ислам,христиан діндерін ... ... ... ... ... ... қатар сол діндердің сүндет-парызын, шариғатын уағыздайтын жазбалар да тарады. Ол ... тілі ... ... тіл, пайғамбарлар тілі деп жарияланды. Жергілікті халықтар ол тілде жазылған ... ... ... де жатқа біліп,құдайға құлшылық ететін дұға ретінде айтуға міндетті болды. Бұл тіл ... ... тіл деп ... ... тіл бірден бір дұрыс тіл деп жарияланды да, әр халықтың өз ана тілі, сөйлеу тілі,теріс тіл, пендешілік тілі деп саналды. ... тіл, ... тіл деп ... да ... тіл ... Мысалы, түркі халықтары, қазақ халқы үшін канондық тіл араб тілі, исламның ең қасиетті, киелі китабы - ... тілі ... ... ... үшін ... тіл - ... тілі. Олар латын тілін жазу тілі, ғылым тілі ретінде пайдаланды. Грамматика мәселесімен қатар ежелгі дәуірден келе жатқан зат ... ... ... ... де ... қалмайды. Оны сөз етушілер бұл дәуірде де екі лагерьге бөлінеді. Оның бірі - реалистер, ... - ... деп ... Реалистер заттар жөніндегі жалпы ұғым - ақиқат, ол ... зат ... ... идеалистік бағытты ұстанады. Номиналистер керісінше, зат болмаса, ол туралы ұғым соңғы деген ... ... ... Қайта өрлеу дәуірі тіл білімі. Европа тарихы тұрғысынан алғанда, қайта өрлеу дәуірі XV-XVI ғ арасын қамтиды. Бұл - ... ... орта ... ... жаңа ... ... ... кезі. XVI ғасырдан бастап, алдымен Италияда қалыптасқан деген термин феодалдық қатынастың орнына келген капиталистік ... ... ... тығыз байланысты. Өйткені қайта өрлеу дәуірі - озық ойдың еркін дамуына кедергі жасаған, ... ... ... орта ... керітартпа дәстүрден, мешеу мәдениеттен шынайылықты, гуманизмді уағыздайтын жаңа дәуір мәдениетіне өту. Қайта өрлеу дәуірі бүкіл қоғам өмірінің басқа да салалары ... ... үшін де ... ... ... Бұл ... ... проблемасы: а)ұлттық тілдердің қалыптасып,дамуы ә)бұрын белгісіз,жаңадан ... ... ... ... ... лингвистикалық ой-пікірін көркейтіп,қайта дамыту болды. Қайта өрлеу дәуірінде ерекше қолға алынған тағы бір мәселе - орта ғасырда ... мән ... ... грек,рим жазба нұсқаларын тауып, жариялау, оларға филологиялық талдаулар ... ... Өз ... үшін бұл ... ... істер қатарында Ж. Скалигердің 1540 жылы шыққан , Р. Стефанустың 1553 жылы шыққан және , араб ... П. ... 1505 жыл, ... 1506 жылы атты ... ... ... Осылармен қатар XV-XVI ғасырлар ішінде испан, корей, ағылшын, француз,нидерланд, жапон, парсы,армян,венгер, мексикан тілдерінің грамматикалары шығарылды.
10. ... ... ... ... ... пайда болуы
Батыс Еуропадағы Еуропа тіл білімі дәстүрі дамуын бірнеше кезеңге бөлуге болады:
1) 6 -- 12 ғғ. арасы, бүл ... ... ... ... ... ... пайда болды, грамматика оқу, жазу мақсатына кызмет ... ... пән ... ... 2) 13 -- 14 ғғ. ... ... құру дәуірі кезен. Бұл кезеңде грамматика адамның ойлау табиғатын түсінуге жол ашатын философияның бір бөлігі ... ... Грек және көне ... ... ... ... ... өрлеу дәуірі грамматистерінің бірі - Пьер де Раме (1515-1572) грек, латын, француз тілдерінің грамматикасын жазды. 3) 15 -- 16 ғғ. ... ... ... ... бұл ... ... тілдерге қызығушылық артып, оларды "классикалық" тілдермен катар қоюға тырысты. Канондық мәтіндер халықтық ... ... ... ол ... ... грамматикалары жасалды;.Сөйтіп, ҮІІ-ХҮ ғасырлар аралығында иран, исланд, француз, испан, ... ... ... т.б. ... ... жарық көрді. Сөйтіп, бірінші орынға канондық тілдерді емес, әр ... әр ... ... ... ... ана ... ... соны зерттеп, соның сырын -ашуды ... ХІҮ - ХҮІІ ғ. ... ... барлығына сипаттамалық белгі тән болды. Ұлттық грамматика негізіне латын грамматикасының схемасы алынды, бірақ ұлттық ... ... ... бұл ... ... ... ... жатты. Бұл әр түрлі тілдің арнаулы ерекшеліктерінің анықталуына, грамматикалық теорияның дамуына игі әсер етті. Осылардың ... ... ... жаңа үлгіде жазылған грамматикалық еңбектер әр елде, әр жерде шығып ... Ю. ... ... теориясы: ерекшелігі
ХVІ ғ. ірі лингвист Юлиус Цезарь Скалигер. Оның грамматикасы "О причинах ... ... (1540). Ол ... міндеттерін ономасиологиялық көзқарас тұрғысынан анықтауға тырысты. Барлық сөзді ... ... 1. ... 2. ... Біріншісіне, атаулар мен етістіктерді, екіншіге, қалған сөз таптарын жатқызды. Ол қандай да бір сөзді сөз ... ... ... үшін ... ... ... ... Мысалы,ол "әке, шеше, үй қызметшісі" сөздері зат есім емес, сын есім деді. Бұл мәселені ол қатыстылық тұрғысынан түсіндірді: әке, шеше ... тән, ал үй ... үй ... ... ... Мұнда біз формалдық критерийдің әсерінен мазмұндық классификациялық критерийді асыра бағалағанын көрдік.
12. Пор-Рояль грамматикасы: кемшіліктері.
Универсалды грамматика 1660 жылы ... Оны ... ... - ... ... ... Антуан Арно мен грамматист, филолог, профессор Клод Лансло екеуі ... ... ... өз ... ... ... мен халық ағарту істерінің орталығы болған Пор-Рояль монастырының ... ... және сол ... шыққандықтан, оны "Пор-Рояль грамматикасы" деп те, "Рациональды жалпы грамматика" деп те атайды. Оның алға ... ... - ... ... ... ... негізді және олардың арасындағы өзгешеліктерді ашу. Грамматикада екі түрлі принцип басшылыққа алынған: біріншісі - ... ... ... жалпы тілдік болуы, екіншісі - ол ережелердің логикаға негізделуі
Кемшіліктері: логикалық категория мен тілдік категорияларды бір-бірінен ажыратпай, тең ... деп ... ... әр ... ... грамматикасы деген болмайды, грамматика жалпы тілдік, универсалды болу керек, өйткені грамматикалық категориялар - ... ... ... ал логика категориялары жеке ұлттық болмайды, жалпы адамзаттық болады дейді. Бұл тұжырымның қателігі ... ... ... ... ... ... ... бірақ тіл олай емес, ол жеке ұлттық, халықтық болады. Ойлау процесін, ой категориясын әр тіл өзінше көрсетеді Олай ... ... ... мен тілдік категориялар арасында елеулі өзгешеліктер болады, бұл екеуі арасына теңдік белгісін қою қате. Тілдік категориялар логикалық категорияларға қарағанда ... ... көп ... Әрине, тілдердің грамматикаларында ортақ үлгілер, универсалды сипаттар аз емес, бірақ оған қарап, дүниедегі барлық ... ... ... ... дәрежеде қолдануға болатын грамматика жасауға болмайды да.
13. Тіл философиясы
Тіл философиясы тіл білімінен көп бұрын пайда болған. Тіл ... ... ... ... ... ... ... байланыста келеді. Тіл философиясының алға қойған мақсаты - тілдің ... мен ... оның ... ... ... орны мен ... ойлаумен, адамдардың рухани өмірімен байланысын айқындау болды. Бұл мәселемен сол ... ... ... - ... ... Гумбольдт, Шлейхер, Штейнталь, Вундт сияқты ғалымдар айналысты. Бұлардың ішінде өз дәуірі үшін де, кейінгі заман үшін де ең ... ... ... ... Тіл ... ... оны ... тіл білімінің философиялық негізін қалаушы деп санайды. Тілдің табиғаты, мәні, құрылымы, тіл мен мәдениет, тіл мен материалдық дүние, тіл мен ... тіл мен ... тіл ... тіл білімінің салалары, т.б. Гумбольдт зерттеген проблемалар қатарына жатады. Гумбольдт ... ... ... ішкі құрылымын, оның халықтардың рухани өмірімен, ой-санасымен, мәдениетімен, тарихымен байланыс дәрежесін ... ... ... ... философиялық біртұтас сындарлы жүйе құрды.Гумбольдт тіл білімінің өзіндік философиялық қоры - тіл философиясы. Тіл философиясының негізгі принциптері - ... ... ... деп тану, оны халықтың ұлттық санасы де есептеу. Гумбольдтың ойынша, тіл - әрекет, ол рухтың жемісі, ... ... Тіл ... даму ... даму - ... өмір сүруінің формасы. Тіл - ойлау әрекетінің шығармашылық синтезі, бірақ сонымен бірге ол - актив ... ... ... ... Тіл мен ... ... - ажырамас бірлік. "Халық тілі - оның рухы, халық рухы - оның ... Тіл жеке ... ... ... ... ... ол - жеке адамның табысы емес, халықтың табысы, жалпыхалықтық туынды.
* Тілдің пайда болуы философиялық ... ... ... ең ... ... ... ... пайда болған табиғи-әлеуметтік құбылыс деп қарастырады, өйткені қоғамнан тыс сөйлеу тілі жоқ, ... емес және ... да. ... ... алғанда, тіл жоқ жерде қоғамдасу да прогреске жету де жоқ. Тіл мен ... ... ... ... ... туралы әртүрлі теориялар бар, олар тілдің қалай шыққанын, қалай пайда болғанын өзінше ... Тіл ... ... екіге бөліп қарайды.
1. Биологиялық теориялар тілдің пайда болу себебін адам ... мен ... ... ... ... ... оның ... кең таралған бойынша алғашқы адамдар қоршаған ортадағы дыбыстарға, көрініс, бейнелерге еліктеп, олады белгілеу үшін ... ... ... ... (Х. ... ... ... өздеріндегі көңіл-күй әсері бойынша еріксіз, оқыс дауыстар шығаруы қазірге тілге негіз болады.
в) Ымдау теориясы бойынша алғашқы ... ... ... мимикалар мен жестілер көп болған. Жалпы тілдің қажеттігі ... ... ... ... ... болуымен байланыстырылады. Бұл көзқарастардың қалыптасуына Г. В. Ф. Гегель мен В. Фон ... ... ... зор ... ... теориялар бойынша тілдің пайда болуы әлеуметтік себептерден ізделеді.
а) бойынша адамдар белгілі бір заттарды белгілеу үшін оларды ... ... ... ... ... ... тіл адамдардың бірлесіп еңбек етуі кезіндегі байланыс жасау қажеттігінен пайда ... Оның ... (Л. ... К. ... мен Ф. ... ... ... таралаған. Соңғы теория бойынша тіл, еңбек пен бірге факторларға енеді.
* Натуралистер және ... ... көне ... ... ... болды. Осы кездегі басты мәселе - ... өз ... ... ... ... Платонға дейін Ежелгі Грекияда натуралистер мен конвенционалистердің арасында талас-тартыстар болған. Ежелгі Грек философтарының тілге қатысты мәселелерден ерекше сөз еткендері - ... ... зат пен оның ... ... ... ... болатыны, тілдің қайдан, қалай пайда болғаны және тілдің грамматикасы мен ... ... ... жөніндегі мәселелер.
Заттың өз атауына қатысы жөніндегі мәселе Ежелгі Грецияда бірнеше ғасырға созылған және Грек философтарын екі топқа бөлген аса ... ... ... Натуралистер - Гераклит бастаған бір тобы - атау заттың табиғатына сәйкес жаратылыстан берілген, сөз табиғат туындысы десе, Конвенционалистер - ... ... ... тобы оған ... - зат пен оның ... ... ... байланыс болмайды, ол екеуінің арасындағы байланыс - шартты, кездейсоқ байланыс деген тұжырым жасайды.Грек философтары арасында болған бұл айтыс Платонның ... деп ... ... ... ... ... ... Тілдің шығуы туралы теориялар мен көзқарастар: Г.Лейбниц, Д. ... ... Ж-Ж. ... И. ... Р. ... Ф. ... шығуы туралы теория ХVІІІ ғ. Руссо, Дидро, Гердер ,Р. Декарт, Ф. Бекон еңбектерінде орын алды. Ж. Руссо тілдің шығу ... ... ... және ... эмоционалдық немесе еліктеу теорияларымен байланыстырады. Әлеуметтік-қоғамдық келісім теориясының мәні алғашқы адамның бірігуі, әртүрлі қауіптерден ... ... ... ... ... ... ... айғайлау, ымды қолдануы, бірақ ым адамдарға қараңғыда алыстан көрінбеуіне байланысты ... ... ... ойды ... ... ... сөзді жалпы мағынада, яғни бір сөз тұтас бір сөйлемдерді береді деген ... ... ... ... ... ... ... тарапынан сынға ұшырады. Дидро тілдің коммуникативтік қызметін атап көрсетті. Тілдің қалыптасуына қоғамның негіз болатыны туралы материалистік көзқарастан идеалистік ... ... ... ... ... ... ... етті, бірақ адам тіл бергені үшін құдайға қарыздар", -деді. Ол тілдің шығуындағы еліктеу ... ... ... ... ... ... "Новые опыты о человеческом языке" еңбегінде табиғи дыбыстарға еліктеу теориясын ұсынды және тілдерді дыбысқа еліктеуден ... ... ... ... және ... ... пайда болған қазіргі туынды" тілдерге бөлді. Неміс ғалымы И.Гердер "Тілдің шығу тегі туралы зерттеулер" еңбегінде тілдің шығуы мен тарихы ойлаумен ... ... ... ... Адам ... ... наза тігіп, оның сипатын аңғарады, осы сипат белгілері арқылы нәрселерді ажыратады. Адам есінде бірінші сақталған белгі сөзбен беріледі, сөйтіп тіл ... ... ... ... ... тілді құдай жаратқан жоқ және кездейсоқ та пайда болған жоқ. Тілдің ... ... - адам ойы мен ... ... ... ... ... ғалымы Ф.Бэкон өзінің филологиялық грамматикасының негізіне эмпирикалық әдісті қолданды. Грамматиканы ... ... және ... деп ... ... ... сөздер мен заттар, сөздер мен ой арасындағы қатынастарды зерттейді. Сөздер заттарды, табиғатты объективті түрде тануда жеткіліксіз дей ... ... дәл әрі ... белгілейтін жасанды философиялық тіл жасауды ұсынды. Француз ғалымы Р.Декарт ... тіл ... ... ... ... ... қатарының тәртібінде анықталғандай, барлық ойдың әдістемелік орналасуын жүйелеу керек. ... тіл ... ... ... ... бір ғана ... болар еді т.б. Тілді философиялық тұрғыдан зерттеу мәселесін ағылшын материалисті Д.Локк . Ол сөздің мағынасына зор көңіл бөліп, бұл мәселені ... мәні ... ... ... байланыстырады. Локк объективті дүние заттарын адам сезім, түйсіну арқылы қабылдайды. ... ... ойды ... ... ойды ... ... ойды ... үшін оны түйсіну мүшелері арқылы қабылданатын таңбаларға жатқызу керек. ... ... - сөз. Локк ... сөз ... ... ... белгісі, ал сөздің мағынасы - таным және түсініктің, яғни ... ... ... ... ХІХ ... тіл білімі немесе салыстырмалы-тарихи тіл білімі.
ХІХ ғасыр лингвистикасы тарихының 4 кезеңі бар: 1) салыстырмалы-тарихи әдістің туындауынан жас грамматистер мектебінің ... ... ... ... 2) жас ... ... ... белең алған кезеңі (1870-1890); 3) жас грамматистерден ХХ ғ. 20 ... ... ... ... мен ... 4) Ф.де ... идеяларының таралуынан қазіргі дәуірге дейін. ХІХ ғасырды кейде салыстырмалы - ... тіл ... ... деп те ... ... және ... тіл ... туу, қалыптасу тарихының өзі 2 дәуірден тұрады: 1-дәуірі салыстырмалы-тарихи ... ... ... ... тіл ... негізделе бастады. Салыстырмалы-тарихи әдістің негізін салғандар: Ф.Бопп, Я.Гримм (Германия), Р.Раск (Дания), А.Востоков (Ресей), ал жалпы тіл білімін негіздеуші - ... ... І ... кейде Бопп-Гумбольдт дәуірі деп те атайды; 2) ХІХ ғ. 50-70 ж. ... Бұл ... ... әдіс ... ... ... қолданылып, жалпы тіл білімінің зерттеу объектісі кеңейді. Тіл білімінде ... ... және ... бағыттар пайда болды. Бұл дәуірдегі салыстырмалы-тарихи тіл білімінің көрнекті өкілдері: А.Шлейхер, Август Потт, ... ... ... Кун, ал жалпы тіл білімінің ірі өкілдері: Гейман Штейнталь, Иоганн Мадвиг, Макс ... ... ... ... ... деп те ... ... әдіс дегеніміз не?
Тілдердің салыстырмалы тарихи тұрғыдан зеттеудің барысында XIX ғасырдың басында ... ... тіл ... ... ... жанұямен топтардың сонымен қатар жеке тілдердің тарихи даму заңдылықтарын ... ... тіл ... ... ... ... әдіс - ... жиынтығы. Ен алғашкы ғылыми әдіс -- салыстырмалы-тарихи әдіс болып табылады. 19 г. басында Р. Раск, Ф. Бопп, Я. ... ... ... ... бұл әдіс салыстырмалы-тарихи тіл білімі теориясын тудырды. Онын басты кағидалары бойынша:
* тілдерді салыстыру ... ... ... тән ... баска кейбір тілдермен өзара туыстыгын, бір негізден шыкканын айкындауга болады:
* сол аркылы тілдер туыс ... ... ... туыс ... ... айырмашылыгы үздіксіз тарихи даму нәтижесінде туады.
Салыстырмалы-тарихи әдісті қалыптастырушылардың ерекше назар аударған мәселесі - үнді-еуропа семьясына жататын тілдердің шыққан төркінін, ол ... ... ... ... ... ... Ол төркін тілді ата тіл-праязык деп атады да, одан ... ... ... ... деп ... Салыстырмалы-тарихи әдістін әлсіз жағы -- туыс емес ... ... ... ... ... ... және ... тарихи кезендердегі синхрондыкжүйесінінтұтас көрінісін кайта жанғырта алмайтындығында.
19. Диахрония және ... ... ... ... (гр. δια және гр. ... - уакыт) -- тіл жүйесінің тарихи дамуын тіл білімінің объектісі түрінде зерттеу; тілді оның ... ... даму ... ... алып ... (гр. syn -- ... гр. сhronos -- уақыт, мерзім) -- тіл ... ... ... қалпы дегенді білдіретін термині. Ф. де Соссюр бұл терминді тіл білімінде алғаш рет ... оны ... ... ... Оның ... ... синхрония тілді өмір сүріп тұрған қалпында бір-бірімен байланысты, өзара шарттас элементтердің жүйесі ретінде қарастырады. Тілдегі құбылыстардың шығу ... ... мен ... ... ... оның ... ... мен табиғатын жете танып білуге көмектеседі. Демек, ... ... ... ... қаншалықты маңызды болса, оны диахрониялық тұрғыдан зерттеу де қажетті әрі маңызды мәселе.Копенгаген мектебінің өкілдері: "Тілдің ... ... тек ... ... арқылы ғана ашылады, ал диахронияда ол қасиет бұзылады, сондықтан "тілдің ішкі ... ... - ... ... ... де ... ... байланыстыратын тағы бір мәселе - зерттеудің синхрондық және диахрондық түрлері. Ол тіл ... ... ... ... лингвистика деп екіге бөледі.
Синхрондық лингвистика тілдің ішкі жүйесін зерттейді де, диахрония бір-біріне байланыста ... ... ... ... зерттейді. Тілдің ішкі механизмі дейтініміз - тілдік жүйе. Тілдік жүйенің сырын ашу тек синхрондық зерттеудің ғана қолынан ... ... ... ... ... ... маңыздырақ. Ол - тілдің бөлшегі, бір дәуірдегі күйі туралы теория. Синхрония тілдік жүйе құрайтын элементтердің бір-бірімен логикалық, психологиялық қарым-қатынастарын ... Ф.де ... ... ... ... ... және ... (диахрония) әдістерін бір-біріне қарама-қарсы қояды. Синхрония тілдік жүйенің сырын ашады, диахрония тілдік ... ... оны ... ... жоқ, ... ... ... айналдырады деп қарайды. Тіл ғалымдарының басым көпшілігі Ф. де Соссюрдің бұл ... тіл ... ... ... деп санайды.
Ф. де Соссюр қойған және өзінше шешкен бұл ... ... да XX ... тіл ... ... ... толық сай келді. Бұлар күні бүгінге дейін тіл білімінің өзекті мәселелері ретінде қаралып келеді.
20. Ф. Бопп, Я. Гримм, Р. Раск, А. ... ... ... ... салыстырмалы - тарихи тіл білімі ғасыры деп те атайды. Салыстырмалы-тарихи және жалпы тіл білімінің туу, қалыптасу тарихының өзі 2 ... ... ... салыстырмалы-тарихи әдістің пайда болып, жалпы тіл білімінің негізделе бастады. Салыстырмалы-тарихи әдістің негізін салғандар: ... ... ... ... (Дания), А.Востоков (Ресей), ал жалпы тіл білімін негіздеуші - ... ... І ... ... ... ... деп те ... 2) ХІХ ғ. 50-70 ж. қамтиды.
Неміс ғалымы Ф.Бопп санскрит тілін Еуропа тілдерінің грамматикасымен салыстыру нәтижесінде 1816 ж. 25 ... ... ... ... ... ... ... латын, герман тілдеріндегі жіктелу жүйесімен салыстыру" атты еңбек жазды.
Ф.Бопптың жалпы тіл ... ... ... ... ... ... деген атауда енгізуі; туыс тілдердегі етістік қосымшаларын салыстыра отырып, ... ғана ... ... ... ... дәлелдеп, теориясын жасауы; сөздер әуелде бір буынды болған деген көрегенді болжам айтуы; А.Мейенің айтуы бойынша, үндіеуропа тілдерінің ата тілін ... деп, ... ... ... ашуы.
Зерттеушінің атап көрсеткеніндей, Ф.Бопптың кемшіліктері де болған: үндіеуропа тілдері мен индонезия, кавказ тілдерін туыстастырамын деп қателесті; ... ... ... етіп ... ... ... ... тәуелді жағдайда қарады. Синтаксис тіптен сөз болмады.
Р.Раск салыстырмалы-тарихи әдістің Даниядағы ірі өкілі. Ол 1811ж. 24 ... ... по ... ... ... логикалық грамматикаға қарсы шығып, грамматиканың міндеті - сөзді қалай жасау керектігін үйрету емес, сөздің қалай жасалап, қалай өзгеретінін ... ... ... айтты. "Происхождение исландского языка" еңбегінде герман тілінің латын, грек тілдерімен ұқсастығын алғаш айқындады. "Халықтың пайда болуы және олардың туыстық байланысын ... ... ... құрал жоқ. Тілдерді салыстыра зерттеуде тілдің ең сенімді саласы ... ... ... ... ... ... бір ... ауысқанымен жіктік, септік жалғауларының ауысуы мүмкін емес", - деді.
21. Тіл білімінің негізін қалаушы танымал лингвист - ... ... ... ... - салыстырмалы-тарихи тіл білімін әрі қарай дамытушы, жалпы тіл білімінің негізін салушы. Типологиялық классификацияда А.Шлегель жіктеулерін (аморфты, аффиксті, флективті) қабылдай ... ... ... - ... деп ... ... ... тілді қосты.Тіл философиясының негізгі объектісін ғылыми мәселе етіп қойды: 1) тіл -үнемі даму үстінде болатын ... тіл - ... ... емес, іс-әрекеттің өзі, яғни тілдің іс-әрекеті -оның өзгергіштігі - ... ... ... ... ... Тіл адамның ой-өрісінің кеңеюіне әсер етеді, яғни тіл және ... тіл және ... тіл және адам ... ... ... ... жасады; 2) "О сравнительном изучении языков применительно к различным эпохам их развития" еңбегінде ... ... ... ... ... Тіл - іштей жарасымдағы организм, ондағы әрбір элемент бүтіннің бөлшегі, тіпті тілді матаға, оның элементін жіпке теңеді; 3) Осы ... ... ... ... таңбалар жүйесі екенін сөз етті. Тіл - заттар мен құбылыстардың бейнесі және таңбасы. Сөз заттың таңбасына ... Сөз ... үшін зат пен ... ... ... ... 4) Тіл ... сөйлеу әрекетінің жиынтығы ғана емес, сондықтан тіл мен сөйлеуді лингвистикалық жеке-жеке мәселелер ретінде қарастыруды ... Тіл мен ... бір ... емес ... ... ... ... 5) "Тіл - халық рухы, халық рухы тіл арқылы көрінеді" ... ... ... "Тіл - ... рухы, халық рухы тіл арқылы көрінеді" деген концепция ұстанды; 7) Тіл философиясының тіл мен ұлт, тіл және қоғам, тіл және ... тіл және ... ... ... ... ең ... концепциясы - тіл антиномиясы. Бұл концепция кейінгі замандарда бірнеше ... ... мен ... ... ... болды. Тіл антиномиясы - тілдің қайшылықты қасиеттерінің бірлігі, яғни тіл диалектикасы. Ол тоғыз антиномиядан тұрады: 1. тіл және ... олар ... ... тіл - танылған дүниені баяндаудың құралы ғана емес, бейтаныс дүниені танудың да құралы; 2. тіл бөлшектерінің уәждемелілігі және таңбаның жасандылығы; 3. ... ... пен ... қайшылығы; 4. тілдің тұрақтылығы мен тұрақсыздығы; 5. тілдің бүтіндік және бөлшектік сипаты; 6. тілдің ... және жеке ... ... 7. тіл және ... 8. тіл - ... және әрекеттің нәтижесі; 9. тілді түсіну және түсінбеу. В.Гумбольдттың идеялары мен концепциялары негізінде пайда болған мектептер: тілдің жеке ... ... ... мен ... ... тіл ... ал "тіл - ... құбылыс" деген идеясынан Шлейхер, Б.де Куртенэ, Соссюрдің тілдегі структурализмі: "тіл жүйесіне ойлау жүйесінің әсері тур. ... ... ... ... ... ... "Тіл - ... рухы" деген тезисінің этнопсихологихмге әсері; "Тіл - мәдениетке қатысты алғанда, индивидтің шығармашылық әрекеті" деген ... ... тіл ... ... ... ... ... Тілдер типінің даму деңгейі жөнінде қате, шовинистік ... ... ... ... - оның иесі ... ... ... берген сыйы деген ойда болды; ХҮІІІ ғ. соңғы ширегі мен ХІХ ғ. алғашқы 10 жылдығында ... мен ... ... ... ... ... да шет қалмады.
22. В. фон Гумбольдт концепцияларын, антиномияларын жеке-жеке талдау.
Гумбольдттың ең қомақты концепциясы - тіл антиномиясы. Бұл концепция ... ... ... ... мектептер мен бағыттардың тууына негіз болды. Тіл антиномиясы - тілдің қайшылықты қасиеттерінің бірлігі, яғни тіл диалектикасы.
Ол ... ... ... тіл және ... олар ... ... тіл - ... дүниені баяндаудың құралы ғана емес, бейтаныс дүниені танудың да құралы;
2. тіл бөлшектерінің уәждемелілігі және ... ... Тіл ... ... ... ... анықталатын арнайы жүйеге бағынышты, ал таңбалар жеке ұғымдарды белгілейді.
3. тілдегі объективтілік пен субъективтіліктің ... Әр адам ... ... ал қоғам тілі- обьективті, яғни жеке индивидтер тілін қоғам тілін құрайды.
4. тілдің тұрақтылығы мен тұрақсыздығы; Тілді әр адам ... ... ... беріледі. Жеке индивид тілге өзі өзгерістер енгізеді, яғни тұрақты бола ... тіл ... бұл оның ... ... ... және ... ... Гумбольдттың айтуынша, тіл бір уақытта жеке адам және ұжым меншігінде. Адамдар сөйлеу кезінде ғана ... ... тіл жеке ... тәуелсіз.
6. тілдің ұжымдық және жеке адамдық сипаты; Адамдар сөйлегенімен, олар қоғамға ... Жеке адам ... ... ... ... тырысады.
7. тіл және сөйлеу; Тіл- бәріне ортақ дүние, ал сөйлеу халық аузындағы тіл көрінісі.
8. тіл - ... және ... ... Тіл бір ... ... қайта өрлейді. Бар болмысымен тіл тұрақты бола, уақыт өте келе өзгермелі ... ... бар ... негізі- оның дамуында.
9. тілді түсіну және түсінбеу. Кез келген адам сөзді, ... ... ... ... мен ... бір ... сөйлей тұра, ойды әр түрлі қырдан түйіндейді.
23. ХІХ ғ. ... жаңа ... ... ... ... тіл ... ағымдардың тууының негізгі себептері: тілге анықтама беру, оның өзіндік мәнін, қызметін айқындаудағы әр түрлі ... ... ... ... ... ... ағым ... - неміс ғалымы А. Шлейхер (1821-1868) және ол - салыстырмалы-тарихи әдісті қалыптастырушылардың бірі ; ... ... ... ... (1859), ... ... ... салыстырмалы грамматикасы" (1862), "Дарвин теориясын тіл білімінде қолдану" (1863); "Неміс ... (1869). Ол: ... ... ... ... ... көрсетпейді, биологиялық организмдердегі сияқты ол тек өсу, қартаю ғана" деп қателесті. Және ... ... ... дейінгі және тарихтан кейінгі деп бөліп, тарихқа дейінгі өзгерістерді - оның ... деп, ал ... - оның ... ... тек өсуі ғана ... ағым ... бірі - Макс Мюллер (1823-1900) де тіл білімін жаратылыстану ... ... ... қарайды, бірақ ол тілді биологиялық организм дегенге қосылмайды. Ол: "Тіл биологиялық организм ... ... ... ... ... болатындай өзгеге тәуелсіз өзіндік өмір болмайды. Оның өмірі адамға тәуелді. Ол ... ... ... - өмір ... ал ... - ... сондықтан тіл - биологиялық организм емес", - деді.
Психологиялық көзқарас ХІХ ғ. ... ... ... ... Г.Штейнталь (1823-1899), А.А.Потебня (1835-1891). Г.Штейнтальдің еңбектері: "Тілдердің классификациясы" (1850), "Тілдің шығуы" (1851); "Грамматика, логика, психология және ... ... мен ... ... (1855), ... мен тіл біліміне кіріспе" (1881). Ол: "Тілдегі заңдылықтар мен өзгерістер қоғам ... ... ... ... ... жеке адамға, солардың психикасына, ойлау дәрежесіне байланысты. Жалпы халық тілі ... - ... сөз. Тіл жеке ... ... тіл білімінің міндеті - индивидуумның тілін зерттеу", -деді.
А.А.Потебня тілді адам психологиясымен байланыстыра қарап, ... ... ең ... оның ... ... кейін әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрінде, әдебиеті мен мәдениетінде көрініс табады деп ... ... тіл - жеке ... ... ... ... ... құбылыс.
Жас гр-р мектебі: Карл Бругман, Герман Остхоф, Герман Пауль, ... ... ... Лескин. Mетодологиясы екі бөлімнен тұрады: лингвистикалық психологизм және ... ... сөз ... ... ... деп ... Жас гр-р сөйлеу механизмінің 2 жағы бар: физиологиялық және психикалық. Жас гр-р өз методологиясын: 1) дыбыстық заңдар 2) ... ... ... арқ. ... Жас гр-ң ... тарихының олқы тұстарын толықтырулары - олардың жетістіктері б/ды. Олар: Тілдің дамуындағы Шлейхердің екі ... ... ... шықты. Ата тілді түгелдей емес, оның кейбір элементтерін ғана реконструкциялауға б-ды ... Ата тіл - ... ... жиынтығы. Диалектілер-ң пайда б/уы: а) тілдердің бірігуі мен ... ә) ... ... тілдік қатынастарының доғарылуы; б) басқа жүйедегі тілдермен араласуының салдары деді. Зерттеулерінде: а) туыс ... ... ... ... салыстырды; ә) тілдік элементтерді тіл заңдылығы б/ша, тарих хронологиясы б/ша сәйкес келуін тексерді. Ф.Бопп, ... ... ... ... тұжырымдарына қарсы шықты. Қай мәселе абсолюттендірілсе, сол ... ... б/ып таб. Мыс., а) ... ... да, дамытатын да жеке адамдар дегенге сүйеніп, ... ... ... - ... психологиясы, лингвистиканың міндеті - индивидтер-ң тілін зерттеу деді; ә) ... ... ... дегенді негізге алып, ғылыми абстракция, гипотеза дегенге мән бермеді. Тілдің бастапқы кезеңі жөнінде фактілер болмағандықтан, оны ... тіл ... ... емес ... Б) ... ... жеке ... арқ.дәлелдейміз деп жалпы мәселелерді, тілдің жүйелі құбылыс екенін естен шығарып алды; в) ... ... ... тілі ... ғана ... жазба тіл дәстүріне өз дәрежесінде мән бермеді; г) туыс тілдерді салғастыруға көңіл бөлмеді; д) еңб-нде диахрондық, индуктивтік әдістерді ғана ... ... ... әдістерді қолданбады; е) тілдік өзгерістерді интралингв-қ факторлардан ғана іздеді.
24. Натуралистік немесе биологиялық көзқарас; психологиялық көзқарас; жас ... ... ... ... ... ағым өкілдерінің бірі - Макс Мюллер (1823-1900) де тіл білімін жаратылыстану ғылымдарының ... ... ... бірақ ол тілді биологиялық организм дегенге қосылмайды. Ол: "Тіл ... ... ... ... ... ... оргаизмде болатындай өзгеге тәуелсіз өзіндік өмір болмайды. Оның өмірі адамға тәуелді. Ол күнделікті тұмыста қолданылса - өмір ... ал ... - ... ... тіл - ... ... емес", - деді. Психологиялық көзқарас ХІХ ғ. ортасынан бастап қалыптасты. Өкілдері: Г.Штейнталь (1823-1899), А.А.Потебня (1835-1891). Г.Штейнтальдің еңбектері: "Тілдердің классификациясы" (1850), ... ... (1851); ... ... ... және ... қағидалары мен өзара қарым-қатынастары" (1855), "Психология мен тіл біліміне ... (1881). Ол: ... ... мен өзгерістер қоғам мүшелеріне, қоғамның дамуына байланысты емес, жеке адамға, солардың психикасына, ойлау ... ... ... ... тілі деген - жалған сөз. Тіл жеке индивидуумдікі. Сондықтан тіл білімінің міндеті - ... ... ... ... Жас гр-р ... Карл ... ... Остхоф, Герман Пауль, Бертольд Дельбрюк, Август Лескин. Mетодологиясы екі бөлімнен тұрады: лингвистикалық психологизм және тарихилық. ... сөз ... ... ... деп ... Жас гр-р ... механизмінің 2 жағы бар: физиологиялық және психикалық. Жас гр-р өз ... 1) ... ... 2) ... ... ... арқ. дәлелдеді. Жас гр-ң лингвистика тарихының олқы тұстарын толықтырулары - олардың жетістіктері б/ды. Олар: Тілдің дамуындағы ... екі ... ... ... ... Ата ... ... емес, оның кейбір элементтерін ғана реконструкциялауға б-ды деді. Ата тіл - бірнеше тілдің жиынтығы. Диалектілер-ң пайда б/уы: а) ... ... мен ... ә) ... тайпалардың тілдік қатынастарының доғарылуы; б) басқа жүйедегі тілдермен араласуының салдары деді. Зерттеулерінде: а) туыс тілдердегі дыбыс, түбір, қрсымшаларды ... ә) ... ... тіл заңдылығы б/ша, тарих хронологиясы б/ша сәйкес келуін тексерді. Ф.Бопп, А.Шлейхер-ң агглютинациялау теориясына, деген тұжырымдарына қарсы шықты. Қай ... ... сол ... ... б/ып таб. Мыс., а) ... жасайтын да, дамытатын да жеке адамдар дегенге сүйеніп, лингвистика теориясының негізі - индивидумдар психологиясы, лингвистиканың міндеті - ... ... ... ... ә) ... ... ... дегенді негізге алып, ғылыми абстракция, гипотеза дегенге мән бермеді. Тілдің бастапқы кезеңі жөнінде фактілер болмағандықтан, оны зерттеу тіл білімінің объектісі емес ... Б) ... ... жеке ... арқ.дәлелдейміз деп жалпы мәселелерді, тілдің жүйелі құбылыс екенін естен шығарып алды; в) лингв-қ талдауда сөйлеу тілі деректеріне ғана ... ... тіл ... өз ... мән бермеді; г) туыс тілдерді салғастыруға көңіл бөлмеді; д) еңб-нде диахрондық, индуктивтік әдістерді ғана қолданып, синхрондық, дедуктивтік әдістерді қолданбады; е) ... ... ... ... ғана ... ... тіл ... мектептер: мектебі, эстетизм, неолингвизм, социологиялық мектеп, структурализм, этнолингвистика.
ХХ ғ. басында жас грамматизм сынған алынып, тіл білімінде жаңа ... ... ... жаңа ... ... ... 1909 ж. бастап шығатын "Сөздер мен заттар" журналының атымен сәйкес бағыт пайда ... ... ... - ... ... Г.Шухардт (1842-1927) өзінің "Сөздер мен заттар" еңбегінде: "Сөз затты білдіреді, зат - ... және еш ... ... ал сөз ... әр ... тарихы бар, оны лингвистикалық талдау арқылы ғана емес, заттар тарихы арқылы да зерттеуге болады. Сөздер таихы - бұл сол ... ... жеке ... тарихы",-деді.
ХХ ғ. басындағы мектептердің бірі - эстетизмді қалыптастырушы - Карл ... ... Оның "Тіл ... ... мен ... "Тіл - ... және даму" (1906) еңбегінде осы бағыттың ... ... "Тіл - жеке ... ... ... тіл ... ... яғни эстетикалық құбылыс. Тілді жеке адамдар жасайды, ал жеке адамның ... ... ... ... тіл ... - бұл ... ал стилистика - эстетиканың бір саласы", - деді.
ХХ ғ. басы - ... ... ... ... Италияда қалыптасты, өкілдері: М.Бартоли, Дж.Бонфанте, Дж.Бартони т.б. Еңбектері: М.Бартоли, Дж.Бартони "Неолингвистиканың қысқаша очеркі" (1925), Дж.Бонфанте "Неолингвистиканың ұстанған позициясы (жолы)" (1947). ... ... (әр ... ... пікірлерді механикалық түрде қосу) неолингвизм д.а. Олар: "Қоғам тілі - абстракция, нақтылы ... - жеке ... ... барлық өзгерістер жеке адамнан басталады", деп тілдің қоғамдық сипатын елемеді және тіл элементтерінің даму жолын зерттегенде, географиялық ... ... ... М.Бартоли:"Тілдердегі өзгерістер тілдердің араласуына байланысты". Тілдердің географиялық орнына шешуші мән беретіндіктеріне қарап, оларды ареалды лингвистика деп те ... ... - ... ... қарама-қарсы мектеп: "Тіл - қоғамдық-әлеуметтік құбылыс". Бұл с.м. 2-ге бөлініп қарастырылады: Женева с.м. ... ... ... ... с.м. ... ... Э.Бенвенист).
Ф.де Соссюр - Швейцария лингвисі, ірі еңбегі: "Жалпы тіл білімінің курсы". Көтерген мәселелері көп: 1. Тіл - ... ... ... те, ... ... атқарады, алайда маңыздысы - алғашқы қызметі; 2. тіл - таңбалар жүйесі ; 3. тіл және ... ... - ... ... ... ... ... сипатқа, ал тіл әлеуметтік сипатқа ие; 4. ішкі лингвистика және ... ... бұл ... ... ... бірақ Соссюр айтқандай, тіл білімінің міндеті - тілдің ішкі жүйесін, құрылымын ... ғана ... ... сыртқы факторлармен баланыста қарастырру керек; 5. тіл - жүйелі құбылыс, тіл - ... тіл ... ... ... және ... ... табылады; 6) тіл білімін синхрондық лингвистика және диахрондық лингвистика деп ... ... ... ... - А.Мейе (1866-1936). Еңбектері: "Үндіеуропа тілдерін салыстыра зерттеуге кіріспе" (1903), "Тарихи тіл ... және ... тіл ... (1938). ... ... тіл білімінің міндеті - ататілді іздеу емес, туыстас тілдер арасындағы ұқсастықты дәлелдеу" және ол ... ... ... ... да ... ғ. І ... ... Қағидалары: Тіл - ішкі элементтері бір-бірімен тығыз байланыстағы, біртұтас жүйе, құрылым", яғни жас ... ... ... ... ... ... зерттесе, структуралистер оларды өзара байланыста, бірлікте зерттеді; тіл білімінің негізгі міндеті - тілдің құрылымдық элементтері арасындағы байланысты талдау; тіл - ... ... ... ... ... ... сөз, ... жеке-жеке таңба; синхрония мен диахронияға мән берді. Структурализмнің 3 мектебі бар: Прага (Чехословакия); Копенгаген (Дания); ... ... ... (1926), ... - ... ... Н.Трубецкой. Қағидалары: Тіл - функционалды ... яғни ... ... ... І ... қойды, сондықтан "функционалды лингвистика" д.а. Бұл мектеп фонологияны айырықшы зерттеді. Бұл салада Н. Трубецкой ... ... ... (1939) ... фонетика мен фонологияны екіге бөліп қарап, оның ішінде фонологияны лингвистикалық пән деп қарайды. Ол: "Фонология тіл дыбыстарының мағына ... ... ... шұғылданады", - деді.
Копенгаген мектебі гректің глосса - тіл ... ... ... ... д.а. Оның ... - ... ... Оның еңбектері: "Жалпы грамматиканың негіздері" (1928), "Тіл теориясына кіріспе" (1943).Олар тіл құрылымы дегенді мағынаға қатысы жоқ тілдік элементтердің, формалардың жиынтығы деп ... оның ... ... ... ... бөлмеді, тілдік элементтер арасындағы байланыс шектен тыс дәріптелді. Сондықтан Соссюр сияқты: "Тілдің жүйелік қасиеті тек синхрондық зерттеу арқылы ғана ... ал ... ол ... ... ... ... ішкі сырын ашатын - синхрондық зерттеулер" деді.
26. ХХ ғ. тіл білімі.
Лингвистикалық мектептер. ... ... тіл ... жас ... ... ... туып ... XIX ғасырдың соңғы он жылы мен XX ғасырдың бас ... ... ... ... тіл ... жас ... ... қатты сынға алынды, зерттеудің жаңа әдісі, бұрынғыдан өзгеше амал-тәсілдері іздестіріледі. Әр ... әр ... жас ... ... ... ... пайда болды. Олардың қатарына "Сөздер мен заттар", "Эстетизм", ''Социологизм" деп аталатын мектептерді жатқызуға болады. Жас грамматизм бағытын сынауда бұлардың ... ... ... ... ... ... ... айқындауға келгенде әр-қайсысының өзіндік көзқарастары, ұстаған жолдары болды. Енді соған ... мен ... Бұл - тіл ... ... жас грам-
матикалық бағыттан біржола және үзілді-кесілді бас тарту ұра-
нын тұңғыш көтерген мектеп. Оның өкілдері 1909 ... ... ... ... ... ... (Австрияда) "Сөздер мен заттар" деп аталатын журнал
төңірегінде топтасқандықтан, соның атымен аталған (Журнал
XX ... 40 ... ... шығып тұрды). Бұл
мектептің ең көрнекті өкілі - ... ... мен ... ... маманы Австрия тіл ғалымы Гюго Шухардт.
27. Женева социологиялық мектебі.
Бұл мектеп тілдің қоғамдық сипатын, әлеуметтік мәні барлығын мойындаудан туған. ... ... ... ... ... ... дәуірі мен ХҮШ-ХІХ ғасырлардың бірсыпыра ойшылдары да баса ... ... бұл ... XIX ... ... жартысына дейін жүйелі зерттелмеді.Тіл қоғаммен байланысты, тіл - қоғамдық құбылыс дегендердің тезис ретінде алынып, тіл ... ... бір ... ... ... сөз болуы өткен ғасырдың екінші жартысынан басталады. Социологиялық зерттеу тіл біліміндегі натуралистік, индивидуалдық көзқарастарға қарсы бағытта туып қалыптасты.Мектептің ... деп ... ... бұл ... ... ... бағыттағыларға қарама-қарсы тіл - қоғамдық, әлеуметтік құбылыс, ол тек адам қоғамы бар жерде ғана өмір сүре алады. Тілді дүниеге келтірген де, оны ... ... да ... ... Тіл ... құбылыс болғандықтан, ол басқа әлеуметтік құбылыстармен байланыста қаралу керек деп ... ... - ... ... ... ... "Тіл - ... құбылыс". Бұл с.м. 2-ге бөлініп қарастырылады: Женева с.м. (Соссюр, Ш.Балли, А.Сеше); Франция с.м. (А.Мейе, Ж.Вандриес, Э.Бенвенист). Ф.де Соссюр - ... ... ірі ... ... тіл ... ... Көтерген мәселелері көп: 1. Тіл - қоғамдық құбылыс,
ол коммуникативтік те, экспрес.те қызмет атқарады, алайда маңыздысы - ... ... 2. тіл - ... ... ; 3. тіл және ... (сөйлеу - тілді қолданудың нәтижесі, сөйлеу индивидуалды сипатқа, ал тіл ... ... ие; 4. ішкі ... және ... ... бұл мәселелер өзара байланысты, бірақ Соссюр айтқандай, тіл білімінің ... - ... ішкі ... ... ... ғана ... оларды сыртқы факторлармен баланыста қарастырру керек; 5. тіл - жүйелі құбылыс, тіл - ... тіл ... ... синтагматикалық және парадигматикалық қатынаста табылады; 6) тіл білімін синхрондық лингвистика және диахрондық лингвистика деп бөлді.
28. Франция социологиялық ... ... ... ... негізін салушы- француз лингвистикасының көшбасшысы Антуан Мейе. ... ... ... Вандриес, Шарль Балли, Альбер Сешэ, Эмиль Бенвенист, норвегиялық Альф ... ... ... ... ... ... ... ұстанған - француз лингвистикасының атасы-Антуан Мейе. ... ... ... және ... тіл ... көрнекті өкілі. Славян, армян, герман, көне грек, ... көне ... ... ... ... әлеуметтік ғылым деп есептеген, сондықтан линг. тілдің қай саласы қоғамның қандай ... ... ... ... міндеттерді қарастыру керек дейді.
* Сөз мағыналарының өзгеруінің негізгі себебі-әлеуметтік фактор. Тілдік өзгерістің 3 факторы: спонтандық ... яғни ... ... ... дамып жетіп отыруы; сөздердің алмасуы, яғни сөздердің тілден тілге, диалектіден диалектіге ауысуы; тілдің ауысуы, яғни ... ... ... ... ... ... тілдердің тарихын жасау. Салыстыру арқылы өзгеруді емес, өзгерістің нәтижесін айқындау керек деп есептеген.
* Үндіевропалық ата ... ... ... ... ... Үндіевропалық ата тіл болған емес, олар диалектілердің жиынтығы, кейін дербес тілдерге жіктелген.
Зерттеушілер атап көрсеткендей, әлеуметтік ағымның да ... ... ... ... идеалистік тұрғыда түсініу;
* баса назар аударуы.
Ал Мейенің кемшіліктері:
* Тіл құрылысын қоғамдық құрылысқа тәуелді етіп ... ... ... бір ... деп есептеуі;
Жалпы 20ғ. лингв-ң басты белгілерінің бірі-тілдің әлеуметтік сипатына ерекше мән беруі. 20-30-жылдарда ... ... чех, ... және ... ... ... Социолингвистиканың қайнар көзі, даму тарихы.
Тілдің қоғамдық сипаты, оны дүниеге келтірушілер, қолданушылар қоғамдасқан адамдар екендігі туралы пікір өте ерте ... ... ... ... ... өзара келісу арқылы қойған, тіл содан пайда болған дейтін ежелгі грек философтары тұжырымдарының өзінен де олардың тілдің әлеуметтік мәні ... ... ... Тілде әлеуметтік сипаттың барлығын қайта өркендеу дәуірі мен 18-19 ғ. ... ... да баса ... ... бұл ... 19ғ 2-жартысына дейін жүйелі түрде, дербес проблема ретінде көтерілмей, көшжөнекей, басқа мәселелерге байланысты ғана сөз ... ... ... ... тіл-қоғамдық құбылыс дегендердің тезис ретінде алынып, тіл ... ... бір ... ... ... сөз ... өткен ғасырдың 2-жартысынан басталады. Социологиялық зерттеу тіл ... ... ... көзқарастарға қарсы бағытта туып, қалыптасты.
Тілдің әлеуметтік сипаты ғылыми коммунизмнің, қоғам дамуы заңдылықтарының ... ... ... ... ... да тыс қалған жоқ. Ф.Энгельс дыбыс тілінің қалай пайда болғанын,таптық ... ... ... ... ... ... ... тілдер қарым-қатынасын, оның адам қоғамымен бірлігін, ру, тайпа тілдерінің ... ... ... дамуында болып отырған тілдердің ыдырап бөлшектенуі мен қосылып бірігуі процестерін терең де жан-жақты баяндайды.
19ғ. аяқ кезі мен ... ... ... әлеуметтік мырын ашумен көбірек шұғылданғандар француз ғалымдары ... Сол ... тіл ... ... социологиялық бағыттың отаны - Франция деп санайды.
* ... 3 ... ... ... өкілдері.
20ғ. алғашқы жартысында дүниеге келген лингвистикалық мектептердің ең көрнекті және кең тарағандарының бірі - структуралық лингв. деп аталатын бағыт. Бұл ... ... ... тіл ... оның бір ... жас ... ... қарсы бағытта туып, қалыптасты.
Қазір структурализмнің көпшілікке танылған үш мектебі бар:
Прага (Чехославакияда) мектебі. Бұл мектеп өзіндік бағыты бар линг. үйірме ретінде 1926 жылы ... Оны ... чех ... ... ... ... ... Б.Гавранек, Б.Транка, В.Скаличка, орыс эмигранттары С.Карцевский, Р.Якобсон, Н.Трубецкий, т.б. болған.
Копенгаген структуралық мектебі. Бұл ... ... ... ... ... ... үшін ... глосса деген сөзі негізінде глоссаматик деп атады. Осы атау арқылы олар өздерінің тек тіл біліміне ғана тән мәселелерімен айналысатын, тілдің ... ... ... ... ... екендіктерін байқатқысы келді. Глоссаматикалық бағытты қалыптастырушы және оған дем беруші Дания ... ... Луи ... Бұл ... теориялық негізін белгілеген алғашқы еңбек- Ельмслевтің 1928 жылы жарияланған атты ... ... ... ... ... Америкада қалыптасқан. Оны лингвистикалық әдебиеттерде структурализмнің бір тармағы деп санайды. Мектепті қалыптастырушылар және АҚШ тіл білімінң классиктері ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруда екеуінің атқарған ролі мен ұстанған принциптері бір емес. Сондықтан бұл ... ... АҚШ тіл ... -этнографиялық, структуралық деп аталатын екі мектептің дем берушілері болып саналады.
Структурализм ... ... ... ... ... мыналар:
* Структурализм мектептерінің барлығы да жас грамматистердің атомизміне, психологизміне қарсы тілді ішкі элементтері бір-бірімен байланысты, тұтас жүйе, құрылым деп санайды. Тіл ... ... ... құрылымын зерттеу дейді. Бұл бағыттың структуралық лингв. деп аталуы да сондықтан.
* Үш мектептің үшеуі де құрылымдық, ... ... ... және ... ... ішкі байланысы тілдің ең негізгі қасиеті, тіл білімінің ... ... ... сол ... зерттеу, тілдің құрылымдық элементтері арасындағы байланысты талдау - тіл ... ... бір ... деп біледі.
* Структ. мектептерінің барлығы да Ф. де Соссюрдің ізімен тілді таңбалар жүйесі деп санайды.
* Струк. мектептерінің барлығы да ... ... ... да мән береді.
* Прага мектебі (Чехословакия). Бұл ... ... ... бар ... ... ... 1926 жылы қалыптасқан. Оны қалыптастырушы чех ғалымы профессор В.Матезиус. Үйірме құрамында ... ... ... орыс ... ... ... Н.Трубецкий, т.б. болған.
Үйірме 1929 жылдан бастап деген жинақ шығарып тұрады. Мектептің теориялық программасының мазмұны деген ... осы ... ... ... ... ... ... объектісі-тілдің құрылым жүйесі мен тілдік элементтердің қызметін зерттеу ... баса ... ... ... ... тілдің жүйеде атқаратын қызметіне қарай бағалану керек, тіл дегеніміз-функцианалды ... ... бір ... үшін ... ... таңбалардың жүйесі, тіл білімінің міндеті-осы жүйені тілдің барлық қабатынан-фонологиядан, морфологиядан, ... ... да табу және ... ... өзіндік сипаттарын айқындау деп санайды. Тілдік элементтердің қызметін бірінші орынға қоятындықтарына қарап бұл мектепті Прагалық функцияналды лингвистика деп те атайды.
Прагалықтар ... ... ... жас ... ... ... ... қарады, өздерін оның мұрагеріміз деп есептеді. Прага мектебі беделді линг. бағыт ретінде елуінші ... ... өмір ... Оның ... ... Чехославакия және басқа да елдер лингвистикасында күні ... ... ... ... ... ... Бұл мектеп өкілдері өздерін компоративистикалық бағыттағылардан бөліктеу үшін гректің ... ... сөзі ... ... деп атады. Осы атау арқылы олар өздерінің тек тіл біліміне ғана тән мәселелерімен айналысатын, тілдің ғылымдар аралық объектілеріне жуымайтын ... ... ... ... ... ... ... және оған дем беруші Дания лингвисі профессор Луи Ельмслев. Бұл мектептің теориялық ... ... ... ... ... 1928 жылы ... атты кітабы. Глоссаматиктер 1933 жылдан бастап Прага мектебімен бірлесіп, атты журнал шығарып тұрған. Журнал ... ... ... деп ... Осы ... бірінші санында жарияланған глоссаматик Виго Брендальдің деген мақаласы мен Ельмслевтің кейінірікте жарияланған , , деген мақалаларында глоссаматиканың ... ... ... кең ... ... Соссюр тұжырымдарына сүйеніп, прагалықтармен пікірлес болғандарымен, кейін олардан біраз мәселеде жекеленеді. Бұл мектептің негізгі ... ... ... ... ... жоқ ... аксиомалық теория жасауды көздеу.
* Линг. маңызды мәселе тілді таза қатынастардық құрылымы, схемасы деп ... сол ... ... айқындау.
* Зерттеу жұмысынан салыстырмалы тарихи әдісті біржолата аластау керек.
* Соссюрдің ізімен синхрондық ... ... мән ... оны ... ... сипатын зерттеудегі бірден бір тәсіл деп санау. Сөйлеуді индивидуалдық деп санап, оны ... ... ... ... ... ... ... (Америка) үстіміздегі ғасырдың 20-жылдарында Америкада қалыптасқан. Оны лингвистикалық әдебиеттерде структурализмнің бір ... деп ... ... қалыптастырушылар және АҚШ тіл білімінң классиктері профессорлар Эдуард Сепир, Леонард Влумфилд. Бірақ структурализмді қалыптастыруда екеуінің атқарған ролі мен ұстанған ... бір ... ... бұл ... қазіргі АҚШ тіл біліміндегі -этнографиялық, структуралық деп аталатын екі мектептің дем берушілері болып саналады.
Америка структурализімі дескриптивтік мектеп немесе дескриптивтік әдіс деп те ... Бұл әдіс ... ... ... бір ... күйі, статикалық қалпы эмпирикалық тәсіл бойынша сипатталады, ондағы ... ... ... ... ... мектеп - тілдік текстерді талдаудың әдіс-тәсілдерін қалыптастыру, жетілдіру, ... ... ... ... ... мән ... Дескриптивтік мектеп ол баста таза практикалық мақсаттан туған. Американың байырғы тұрғындары индеецтер тілдерін зерттеуге салыстырмалы-тарихи әдіс жарамады. Бұл ... ... ... ... ... үшін зерттеудің жаңа әдіснамасын табу қажет болды. Ізденіс нәтижесінде структуралық әдістің тиімділігі айқындалды. Дескриптивтік мектептің жұмыс әдісі мен принциптері ... ... сай ... көп ... Ф. де ... мен ... структуралистерінің концепцияларын басшылыққа алғандарымен, оның өзіндік ұстанған жолы, бағыты бар. Структурализмнің басқа мектептеріне қарағанда оның қалыптасқан, тұрақты зерттеу жүйесі бар. ... ... ... тіл ... ... құрылымын сипаттаудың ең айқын тәсілін қалыптастырған мектеп деп санайды.
Дескриптивистер тіл - ... ... ... бар сигналдар жүйесі дейді де, тіл білімін ... ... деп екі ... ... ... ... ... жағын зерттейді. Ол этнолингвистика, психолингвистика, социолингвистика, мевталингвистика, фонетика, ... ... ... сияқтыларды зерттейді/ деп аталатын салаларды қамтиды. Микролингвистика сөздік сигналдарды сипаттайды, бірақ оны сипаттағанда металингвистикалық ... яғни ... ... ... тарих мәселелеріне, тілдің семантикалық жағына көңіл аудармайды, оның материалдық ... ғана ... ... ... ... көзі, даму тарихы.
XX ғасырдың алғашқы жартысында дүниеге келген лингвистикалық мектептердің ең көрнекті және кең тарағандарының бірі - ... ... деп ... ... Бұл ... ... тіл біліміне оның бір бұтағы жас грамматикалық мектепте қарсы бағытта туып қалыптасты. ... ... ... ... ... ... келуінің ішкі-сыртқы себептері бар. Ең негізгісі - XX ... ... ... ... ... жаңа ... XIX ғасыр ғалымының негізгі сипаты тәжірибие арқылы бақылаудан туған фактілерді ... алу, ... ... XX ... ... ... ... мәнін, ішкі заңдылықтарын, зерттеліп отырған объектің құрылым ерекшелігін, оны құрайтын элементтердін ара қатынасын, бір-бірімен байланысын, ... ... ... ... ... ... ғасырдың бас кезінен бастап философия, жаратылыстану, әдебиеттану, тарих, эстетика, психология, социология, ... ... ... ғылымдарда өз пәнін өзара шарттас, біріне-бірі тәуелді элементтерден тұратын күрделі біртұтас құрылым деп санап, оны осы тұрғыдан зерттеу ... ... Бұл тіл ... де әсер ... ... бірге, жалпы ғылымның, оның жаңа түрлері - кибернетиканың, математикалық логиканың дамуы, электрондық машиналардың пайда болуы, оны тіл ... ... ... ... ... ... кызметінің бірден-бірге күрделене түсуі структурализм бағытының тууына себепші болады.
Структурализм бірден пайда болған жоқ. Оның алғашқы соқпағы В.Гумбольдт, Ф.де Соссюр, И.А. ... де ... ... ... ... өз ... осы ... әсіресе Ф.де Соссюрдің еңбегіне сүйенеді. Структуралдық бағыттың көпшілікке танылған үш ... ... ... (Чехословакияда), Копенгаген (Данияда) мектептері және дескриптивтік мектеп (Америкада). Кейін келе бұл бағыт ... ... де ... Ф. де ... лингвистикалық тұжырымдамалары.
Фердинанд де Соссюр швейцар тіл ғалымы, Париж, кейін Женева университеттерінің ... ... ... ... университетінен алған. Ф. де Соссюрді, әдетте, тіл біліміндегі социологиялық мектептің негізін салушы деп ... ... ... ... тұжырымдары бірсыпыра елдердегі лингвистикалық ой-пікірлер дамуына күні бүгінге дейін күшті әсерін тигізуде.
Ф. Де Соссюрдің тіл біліміне қосқан ... ... ... мен ... ... ... еңбегі деген кітабы. Бұл еңбек Ф. де Соссюр қайтыс ... ... 1916 жылы ... ... Ф. де ... атын бүкіл дүние жүзіне жайған, лингвистика әлемінде оны даңққа бөлеген бұл еңбегі бірнеше тарауға бөлінетін кіріспеден және бес ... ... Оның ... ... ... ... ... лингвистика", 3-бөлімі "Диахрондық лингвистика", 4-бөлімі

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 104 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ тіл біліміндегі сөздердi таптастыру теориясының пайда болуы, дамуы, қалыптасуы57 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
Дәрістер - Тарих88 бет
Мұрагерлiк құқық жайлы47 бет
Тіршіліктің пайда болуы жөніндегі Опариннің теориясы9 бет
Қазақстан Республикасының мемлекет және құқық тарихы166 бет
Қазақстанда аудиттің алғашқы адымы17 бет
Қаржылық менеджмент түсінігі мен құрылымы5 бет
Құрылысты бөлудің жалпы принціпі мен қажетті дәлдігі2 бет
Географиялық детерменизм4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь