Көркем әдебиеттегі көркемдік-бейнелеу

КІРІСПЕ
1 КӨРКЕМ ӘДЕБИЕТТЕГІ КӨРКЕМДІК.БЕЙНЕЛЕУ ҚҰРАЛДАРЫ
1.1 Ауыстыру мағынасында қолданылатын сөздер: метафоралар
1.2 Эпитет және оның түрлері
1.3. Теңеу және оның жасалу жолдары
2 АБАЙДЫҢ ӨЛЕҢДЕРІНІҢ КӨРКЕМДІК.БЕЙНЕЛЕУ ҚҰРАЛДАРЫ (МЕТАФОРА,ЭПИТЕТ),ТЕҢЕУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ АУДАРУДЫҢ ФУНКЦИОНАЛДЫ.КОГНИТИВТІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ.
2.1 Абай өлеңдеріндегі метафоралар және оларды аударудың (ағылшын, неміс тілдеріне) функционалды.когнитивті ерекшеліктері
2.2 Абай өлеңдеріндегі эпитеттер және оларды аударудың (ағылшын, неміс тілдеріне) функционалды.когнитивті ерекшеліктері
2.3. Абай өлеңдеріндегі теңеулер және оларды аударудың (ағылшын, неміс тілдеріне) функционалды.когнитивті ерекшеліктері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Абай өлеңдері түрлі тіл өрнектеріне толып тұр. Көркем әдебиеттің тілден шыңдалатынын білетін зерек зергер сол тілдің халықтығын, құнарлылығын, дәмділігін, бейнелілігін уағыздайды... Қазақ топырағында «мақсатым тіл ұстартып, өнер шашпақ, наданның көзін қойып, көңілін ашпақ» деп мұрат меңзейді... Абай әдебиеттің төркіні халықта екенін өзінен бұрынғы ақындардан да жақсы білген. Сол себепті ол кітаби орамдарға, сырты сұлу сылдыр сөздерге бармай, ойлы оралым, жанды сөз жасаған. Поэзия сырын «қуатты ойдан бас қурап, еркеленіп шығар сөз» деп түйген Абай шымырлық пен сұлулықты тамаша ұластырады. Әдебиет, ең алдымен, сөздің тарихи төркінінен, өсу, өзгеру қалпынан, қилы ұғымынан құралады. Одан көп бұрын Абай«шымырлап бойға жайылатын» сөздің астарын: «Білгенге маржан, білмеске арзан» деп мәтелдегенді.
Сөз шырайы - құрғақ қиялдың емес, тірі өмірдің бетке шыққан шырайы. Құнарлы ойдың, асыл сезімнің, биік сананың серпіні бір күнмен, бір жылмен шектелмей ұзаққа бойлағанда, ұрпақтан ұрпаққа ауысқанда, көзге ілікпес құдірет «сөз» деген ұғымда жатпақ. Олай болса, тіл өнеріне жүрдім-бардым қарау - қағылмас қырсық. Күнәсіз қағазға күнәсіз ой құйылсын. Шалажансар емес, ұзақ жасайтын сөздер екшелсін. Табиғаттай құлпырса да, табиғаттай қайталанбайтын, қызығы мен қайғысы, қуанышы мен өкініші көңілге қона кететін сөз құдіретін туындату - Абай салған дәстүр. Тамырлы ырыс, негізді несібе.
Осындай маржан сөз, халықтың құлағында жатталып қалған, түрлі әсем сөз өрнектеріне толы, атап өтсек метафоралар, теңеулер мен эпитеттер шет тілдеріне аударылғанда қандай өзгеріске ұшырап, қандай қызмет атқаратыны жайлы осы зерттеу жұмысында қарастырылмақ.
Зерттеудің өзектілігі. Көркем аударма – аударматанудағы ең бір күрделі де күрмеулі сала. Көптеген зерттеушілердің аударма теориясы тұрғысынан көркем аударманы “Жалпы аударма” курсының дербес пәні ретінде қарастыруды ұсынатыны тегін емес. Олай дейтіні – көркем аудармада шығармашылық белгі-сипаттарының лингвистикалық және мәдениеттанушылық қырлары аударманың өзге түрлеріне қарағанда айрықша бедерленіп көрінеді. Ал поэзия аудармасында тәржімешіге мәтінді өзінше пайымдау, бажайлау тұрғысынан бөлекше жауапкершілік жүктелетіндіктен, аудармашыдан лингвистика мен аударма теориясы саласында жеткілікті дайындықпен қатар, әдебиетшілік, мәдениеттанушы-лық, стилистік дарын да талап етіледі.
1. М. Жолдасбекұлы, Қ. Салғарұлы, А. Сейдімбек. Ел тұтқа. - Астана: KUL TEGIN. – 2009 ж
2. Қажым Жұмалиев → Абай өлеңдеріндегі ауыстыру мағынасында қолданылатын сөздер (тропы). Әдеби әлем. Қазақстандағы алғашқы әдеби портал. http://www.kazakhadebieti.kz
3. Балакаев М.Қазақ әдеби тілі Алматы, 1984.-157б
4. Құнанбаев Абай. Шығармаларының екі томдық толық жинағы [Текст]: Өлеңдермен поэмалар.- Алматы "Көркем әдебиет", 1957.- 368 б.
5. KUNANBAYEV ABAI - Selected Poems. Progress Publishers Moscow. 1970, 1st Edition.
6. Abai. Zwanzig Gedichte. –Köln: Önel Verlag, 2008
7. Нұрқатов А. Абайдың ақындық дәстүрі. –Алматы: Жазушы, 1966. -345 б.
8. Дәдебаев Ж. «Әдеби компаративистика және көркем аударма» Оқу құралы.- (Алматы: Қазақ университеті, 2011.-181 бет).
9. Мұхамедханов Ғ. Абайдың ақындық мектебі. Канд. диссерт. –Алматы, 1950.
10. Ысмағұлов Ж. Абай дәстүрі және оның ХХ ғасыр басындағы әдебиетте дамытылуы. / Кітапта: Қазақтың бас ақыны: Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. –Алматы: Дәуір, 2004. -120 б.
11. Жұбанов Қ. Абай – қазақ әдебиетінің классигі. / Кітапта: Абай тағылымы. –Алматы: Жазушы, 1986. -432 б.
12. Жұмалиев Қ. Қазақ әдебиеті тарихының мәселелері және Абай поэзиясының тілі. –Алматы: ҚМКӘБ, 1960. -364 б.
13. Бөжеев М. Абайдың ақындық айналасы. –Алматы: Жазушы, 1971. -112 б.
14. Сәтбаева Ш. Әдеби байланыстар. –Алматы: Жазушы, 1974. -216 б.
15. Шапай Т. Шын жүрек-бір жүрек. –Алматы: Жазушы, 1999. -256 б.
16. Шәріп А. Қазақ поэзиясы және ұлттық идея. –Алматы: Білім, 2000. -336 б.
17. Ахметов З. Адамның кейбір кездері. / Кітапта: Абай. Энциклопедия. –Алматы: Қазақ эциклопедиясы, 1995. -720 б.
18. Macmillan. English Dictionary for advanced learners. Second edition, 2007. 4000б
19. Виноградов В.В. Избранные. Лексикология и лексикография. – М., 1977.
20. Антрушина Г.Б., Афанасьева О.В. Лексикология английского языка: учебное пособие для студентов. 7-издание, М.: 2007.
21. Қажым Жұмалиев → Абай өлеңдеріндегі эпитет және оның түрлері. Әдеби әлем. Қазақстандағы алғашқы әдеби портал. http://www.kazakhadebieti.kz
22. Қажым Жұмалиев → Теңеу, Абай өлеңдеріндегі теңеу түрлері. Әдеби әлем. Қазақстандағы алғашқы әдеби портал. http://www.kazakhadebieti.kz
        
        КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Абай өлеңдері түрлі тіл өрнектеріне толып тұр. Көркем әдебиеттің тілден шыңдалатынын білетін зерек зергер сол ... ... ... ... бейнелілігін уағыздайды... Қазақ топырағында деп мұрат меңзейді... Абай әдебиеттің төркіні халықта екенін өзінен бұрынғы ақындардан да ... ... Сол ... ол кітаби орамдарға, сырты сұлу сылдыр сөздерге бармай, ойлы оралым, жанды сөз жасаған. Поэзия ... деп ... Абай ... пен ... ... ... ... ең алдымен, сөздің тарихи төркінінен, өсу, өзгеру қалпынан, қилы ұғымынан құралады. Одан көп бұрын Абай ... ... деп ... ... ... - ... ... емес, тірі өмірдің бетке шыққан шырайы. Құнарлы ойдың, асыл сезімнің, биік сананың серпіні бір күнмен, бір жылмен ... ... ... ... ұрпаққа ауысқанда, көзге ілікпес құдірет деген ұғымда жатпақ. Олай болса, тіл ... ... ... - қағылмас қырсық. Күнәсіз қағазға күнәсіз ой құйылсын. Шалажансар емес, ұзақ ... ... ... ... ... да, ... қайталанбайтын, қызығы мен қайғысы, қуанышы мен өкініші көңілге қона кететін сөз ... ... - Абай ... ... Тамырлы ырыс, негізді несібе.
Осындай маржан сөз, халықтың құлағында жатталып қалған, түрлі әсем сөз өрнектеріне толы, атап өтсек ... ... мен ... шет ... ... қандай өзгеріске ұшырап, қандай қызмет атқаратыны жайлы осы зерттеу жұмысында қарастырылмақ.
Зерттеудің өзектілігі. Көркем аударма - ... ең бір ... де ... сала. Көптеген зерттеушілердің аударма теориясы тұрғысынан көркем аударманы "Жалпы аударма" курсының дербес пәні ретінде қарастыруды ұсынатыны тегін емес. Олай ... - ... ... ... ... ... және ... қырлары аударманың өзге түрлеріне қарағанда айрықша бедерленіп көрінеді. Ал поэзия аудармасында тәржімешіге мәтінді өзінше пайымдау, бажайлау ... ... ... ... аудармашыдан лингвистика мен аударма теориясы саласында жеткілікті дайындықпен қатар, әдебиетшілік, мәдениеттанушы - лық, стилистік дарын да ... ... Абай ... ... арғы-бергідегі жүріп өткен жолын, бел-белестерін бажайлау, ізденістері мен іркілістерін саралау - ұлттың ... ... ... ... ... алда алар ... ... бір жолы. Бұл жолға талдау жасау арқылы тәржіменің халқымыз тарихында қандайлық қомақты орын алғанын ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... де ... болатынын көрсете аламыз.
Зерттеудің нысаны - қазақ, ... және ... ... Абай өлеңдері. Ал Абай өлеңдерінің түпнұсқасындағы және аудармасындағы көркемдік бейнелеуіш құралдары (метафора, теңеу және эпитет) зерттеудің пәні болып ... ... ... - Абай өлеңдерінің көркемдік-бейнелеу құралдары (метафора, теңеу, эпитет) және оларды аударудың (неміс және ... ... ... ерекшеліктерін көрсету.
Негізгі дереккөздер: Жұмалиев Қ. Қазақ әдебиеті тарихының мәселелері және Абай поэзиясының тілі. Ағылшын тілінде: KUNANBAYEV ABAI - Selected Poems. Progress ... Moscow. ... ... Abai. Zwanzig Gedichte ... ... ... ... ... көркем аударма мәселелері көбінесе әдебиеттану, тіл білімі тұрғысынан ғана қаралып келсе, бұл еңбекте аударманың психологиямен, социологиямен, социопсихологиямен, психолингвистикамен, компаративис - ... ... ... тікелей байланыстылығы сөз етіледі..
Абай өлеңдерінің көркемдік ... ... ... және ... тілдеріндегі аудармаларында қандай функционалдық және когнитивтік өзгеріске ұшырағандығы көрсетіледі.
Жұмыстың зерттеу әдістері. Зерттеу жұмысы барысында сипаттамалы, типологиялық ... ... және ... ... тәсілдері қолданылады.
Зерттеудің теориялық маңыздылығы. Зерттеуде жалпы лингвистикалық аударма теориясы мен аударманың арнаулы теориясының бірін бірі ... ... ... ... ... Еңбек аударма өнерін негізінен әдебиеттану еншісі ретінде тани отырып, оның тілтанудың фонетика, грамматика, лексикология, стилистика сияқты арналарымен тікелей байланысты екенін ... ... ... ... ... ... ... сараптамалар мен тұжырымдарды лингвистиканың прагматикалық және салғастырмалы бағыттары, ... екі ... ... ... ... өтетін арнайы курстарда, неміс-қазақ, қазақ-неміс , қазақ-ағылшан тілдері бойынша аудармаға арналған практикалық жұмыстарда пайдалануға болады.
1 КӨРКЕМ ӘДЕБИЕТТЕГІ ... ... ... ... ... ... метафоралар
Метафора. Ауыстыру мағынасында қолданылатын сөздер - қазақ өлеңдерінде де басқа әдебиеттердегі поэтик ... ... бір. ... метонимия, синекдоха, кейіптеу, символ - бәрі жөнінде де осыны айтуға болады.
Жалпы алғанда, метафора - ... не ішкі бір ... ... бір ... ... нәрсеге балау. Екі нәрсенің арасына тепе-теңдік белгісін қою десек, ... ... де ... етіп ... үшін кейде бір нәрсені екінші нәрсеге тікелей болса да, кейде жалғау арқылы, кейде көмекші ... ... ... ... [1]
(Ақан сері)
.
(Махамбет)
Бұл үзінділерде , деп, , тікелей балап және екі нәрсенің арасына тепе-теңдік белгісін қояды (Исатай да ... ... да ... Аристотель теңеу мен метафора туралы айта келіп, мынадай мысалдар келтіреді. [2,64] дейді. Мұның алдыңғысы - ... ... - ... ... бір ... екінші бір нәрсеге теңегенде, екеуінің арасында еш ... жоқ, ... деп ... ... екі ... ... жігі ... ап-ашық. Тек белгілі нәрсе арқылы белгісіз нәрсені көзге елестетеміз. дегенде, арыстан сықылды, ... ... ... ... ... ... жоқ. деп ... айтады. Арыстан мен батырдың қайраты жағынан ұқсастығын алады да, бірін екіншісіне тепе-тең етеді (Арыстан - батыр, ... - ... мен ... ... ... ... Мұны ғылымпаздардың бәрі де растайды. Аристотель десе, Ж.Вандриес өзінің ... ... ... ... бұл пікірлерінің дұрыстығын, екеуінің (метафора мен теңеудің) арасындағы жақындығын қазақ әдебиетінің поэтик тілдерінен мысалдар алып дәлелдеуге болады. Қазақта ... ... алып ... кез келген теңеу оп-оңай метафораға айналады. Керісінше, метафораға теңеудің жұрнағын қоссақ, онда ол теңеу болып шығады.
(метафора). ... ... ... ... ... ... тән жалғау, не көмекші етістіктерін қоссақ, теңеу-метафора болып шығады:
,
.
Бұл ... ... мен ... ... орыс ... ... ... дамыған түрі, оның даму сатысы - теңеу деп қарайтын қисынын толықтыра түспесе, қайшы келмейді (әрине біз бұл ... ... ... ... теңеулердің тарихи даму жолдарын айқындау мәселесін қойып отырғанымыз жоқ, сондықтан ол - өз ... басы ашық ... ... қазақ өлеңдеріндегі теңеу мен метафораның жақындығы: теңеудің ... ... ... ... метафораға теңеу жұрнақтарын жалғаса, теңеуге айналады, бұл - бір. Екінші, ... де, ... да екі ... ... ... ... де, ... бұл екеуінің арасындағы айырмасы да ашық нәрсе. Бірінші, теңеуде бір нәрсе екінші нәрсеге теңелсе, ... ... ... бұл ... сол тәрізді, секілді десе, метафора бұл - пәлен, бұл - ... өзі деп ... ... ... ... ... әрине, бір емес.
Екінші, теңеудің өзіне тән жұрнағы бар да, метафораның өзіне тән жалғау, не басқа ... ... ... теңеу жұрнақтарының теңейтін сөзге жалғануы міндетті түрде болса, ... ... ... мән ... ... не ... үнемі бола беруі міндетті емес. Жалғаусыз да, не көмекші сөзсіз де бір нәрсе екінші нәрсеге сырт жағынан, не ... ... ... ... ... ... ... теңеуде теңелетін нәрсе мен теңейтін нәрсенің екеуі де ұдайы қарама-қарсы тұрса, метафорада ... бар ... бір жағы ... қоюы да ... ... контекст бойынша, ол нәрсені оқушы қиялы арқылы түсіне алады. Міне, теңеу мен метафораның бірлігі, ... ... ... осы ... дей ... та, ... қазақ әдебиетіне тән және көп кездесетін метафора, ол - екі жағы, балайтын нәрсе мен баланатын нәрсенің екеуі де ... ... ... жағынан алғанда, қазақ әдебиетінде метафораның бес түрі бар, яғни, бес түрлі жолмен жасалынады.
Бірінші, метафораның жай түрі.
Екінші, жалғаулар арқылы ... ... ... ... етістік арқылы жасалынатын түрі.
Төртінші, күрделі метафора немесе метафораның ұлғайған түрі.
Бесінші, ... , ... ... ... ... ... бірінші түрі, яғни жай түрі жалғаусыз, жұрнақсыз, бір нәрсені екінші нәрсеге балау ... ... [2,69] ... ... түрі , ... , жіктік жалғаулары, не , , (сы) тәуелдік жалғаулары арқылы жасалынады. Жіктік жалғау:
. [2,71]
Тәуелдік ... ... ... ... ... ... болып келеді:
. [2,73]
Метафораның үшінші түрі көмекші етістіктердің жәрдемімен жасалынады (еді, едім, едің, екен, ең, м, н).
Бұлар бір-біріне баланып тұрған екі ... ... түс ... ... ... ... ... ерекше орын алады және ауыз әдебиетінде болсын, жазба әдебиетте болсын, бұл - метафораның көп кездесетін түрі.
Ақжүніс өзін ... ...
. ... ... түрі, не күрделі метафора өзара үшке бөлінеді:
а) бір нәрсені бірнеше нәрсеге балау ...
[2,83] ... , , , , , , ... ... ... ... отыр. Оның сөйлеміндегі барлық сөздің қазығы болса, ол сөзді басқа нәрселерге балау ... ... ... тұрған көмекші етістік . Бірақ күрделі метафораның бұл түрі тек қана , не -лер арқылы ғана жасалынады деп ұғынып қалмау ... ... ... ... де бір нәрсені бірнеше нәрсеге тікелей балау арқылы да жасалынады.
. [2,84]
б) Ұлғайған метафораның екінші түрі - бір ... ... ... ... ... ... не нәрсеге баламақ, әуелі сол нәрсенің артықшылық, ерекше қасиеттерін поэтик тілдердің басқаларының (көбіне эпитет) ... ... ... ... ... елестете алады да, сосын барып балайды. Мысалы:
.
Бұл үзіндіде ақын өзін ... ... ... оны ... ... ... демейді, қарт марал тауда ойнаған марал, табаны тасқа тиер деп, күні бұрын алдын ойлаған сақ марал, қысқасы, осы ... ... ... ... ... бәрі де ... ... анықтайды. Ақын өзінің кім екенін айту үшін әуелі маралды суреттеп, оны оқушылардың көз алдына елестетіп алады да, ... ... өзін ... балайды.
. [2,86] -
тағы басқа осылар тәрізді.
в) біз жоғарыда метафора мен ... ... айта ... ... ... екі ... ... тұруы шарт емес, екінші жағын оқушылар сөйлемнің мағынасына қарап өзі-ақ сезеді дедік. Бізше, бұл да метафораның ұлғайған түріне жатады.
. ... ... ... ... жағы бар да, балайтын нәрсесі жоқ (алдыңғы екі жолда деген сөз, соңғы екі жолда деген ... ... ... ... ... мағынасына қарай ұғуға болады.
Бұларды біз метафораның ұлғайған түріне жатқызуымыздың себебі - әрбір нәрсені бірнеше нәрсеге балайды, әрі ... ... ... балайды. Мұның екеуі де ұлғайған метафораның негізгі шарттары.
Метафораның бесінші түрі , деген сөздер арқылы жасалынады.
Бұл ... ... ... де ... ұғым ... ... Бірақ тереңірек қарасақ, теңеуден гөрі метафораға жақындығын мазмұнынан көруге болады.
. [2,89]
Метафора мағына жағынан кесіп айтады (мынау сол), ... ( ... ... ... осы ... ... ... сөздермен келетін образдар жай қарағанда теңеуге ұқсап тұрса да, метафора дейтініміздің себебі - осы.
... ... ... метафоралар тек ауыз әдебиетінде ғана емес, тарихи әдебиетте де жиі кездеседі.
, т.б. [2,92]
Бірақ ескерте ... бір ... ... ... не ... жалғаулары немесе және көмекші етістердің келген жерінің бәрін де метафора деп ұғу - ... - ... ұлым сен ... ... әкең мен едім>>.
, -
деген жолдардағы ... үш ... ... ... Сондықтан бұлармен байланысты келетін сөздер метафоралық ұғым беріп тұр ма, жоқ па, мағына жағына көз салу керек. тағы ... бір ... ... ... ... үшін ... бірінші нәрсені екінші нәрсеге тепе-тең ету үшін қолданылса ғана олар метафоралық ұғым береді. Сонда ғана оларды ... ... ... ... және оның ... ... ... түрлері өмір құбылысын сурет арқылы көзге елестету міндетін қойса, өз мағынасында ... ... ол ... қойылмайды.
Эпитет те, теңеу де ең алдымен өмір құбылысын сурет арқылы көрсететін көркем сөздер ... және ... ... ... жиі ... ... олардың әрқайсысына жеке-жеке тоқталуға тура келеді.
Адамның не заттың, не ... ... ... ... көрсету, олардың бейнесін оқушылардың көз алдына елестету, ой-қиялына әсер ету үшін ... ... ... бір түрін эпитет дейді [3,26].
Мысал үшін бірнеше үзінділер келтірелік:
Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,
Күз ... ... ... ... ... ... үзінділердегі курсивпен басылған сөздердің бәрі де эпитетке жатады.
Эпитетті қолданғанда, жазушылар жай қолдана салмайды. Белгілі мақсатпен қолданады. Жазушының ... ... ... ... өзінің қатынасын көрсетеді. Біз келтірген мысалдағы ақындардың қолданып отырған эпитеттері олардың таптық ... ... ... ... жуан ... ... ... білегі бар дегенде, мұндағы эпитеттер ойланбай алына салған ... ... ... ... алып күш ... кім және ... адам екенін, оның еңбек пен теорияны қатар ұстай ... ... үшін ... басқаларға үлгі ету үшін қолданып отыр.
Эпитет жазушының суреттеген құбылысымен белгілі ... ... ... боп ... Қуанышты, шаттық, жігер туғызу үшін жазылған әңгімелерде эпитет бір ... ... ... ... ... үшін екінші түрлі эпитет қолданылады.
Лахути, сал көзіңді, жайнады бақ,
Ол бақта жайқалып тұр гүл, қызғалдақ.
Жұпар иіс бой ... ойды ... шық ... ... - ... дәуірінде қайта туған жыршы. Ол - ескі қара күнді де, бүгінгі бақытты, шат, гүлденген өмірді де өз көзімен көрген ... әр ... өзі ... қарт ақын. Ол бүгінгі өмірге қуанады. Совет дәуірін шаттықпен суреттейді. Сондықтан да бүгінгі бақыт шыңына шыққан өмірді ... үшін ... оның ... де ... ... көзге елестетін сөздер боп келеді.
Ескертетін бір нәрсе - эпитетті болсын, ... ... ... ... ... сол шығарманың жалпы идеясымен байланыстырып, кім жазды, қай кезде, нені көрсетпек, - ... біле ... ... ... және бір түрі - ... ... ... эпитет деп көпшілігіне сол нәрсеге тұрақталып, бекілген эпитеттерді айтады.
Мысалы: Қызыл ту, қызыл ... ... төс ... ... де ... жұмыр күш білек...
Ерегіскен дұшпанға,
Қызыл сырлы жебе едім.
(Махамбет)
Қорамсаққа қол салды,
Бір салғанда мол салды,
Көп оғының ішінен
Сұр жебе деген оқ алды.
(Батырлар жырынан)
Осы ... ... ... ... ... ... сол сөздерге қосақталып айтылады. Мысалы: жұдырықтың алдындағы мүйіз; жебенің алдындағы қызыл сырлы, сұр т.б.
Батырлар жырында жебе деген сөздің алдында көбінде екі ... ... ... осы ... тұрақталып, бекілген.
Жебе деген сөзді қай жерде қолданса да, не ... ... не сұр жебе деп ... қол, күш ... ... ... ... күшэпитеттері көбіне еңбек етушілерге тән, еңбек етуші адамдарға бекілген эпитеттер деп ... ... ... сөздің алдындағы шұбар деген эпитет еңбекшілерге мүлде қолданылмайды. ... ... ... тек ... ... ... ... адамына ғана бекіген, соларға ғана айтылатын эпитет. Осылар сықылды эпитеттерді тұрақты эпитет дейді.
Эпитет болатын ... сын есім ... ... ащы ... Қызыл ту). Кейбір зат есімдер: (күміс ай, алтын күн, меруерт жұлдыз), есімше, көсемше ... ... күн, ... күн, гүлденіп, аймалап), көбіне осылар сықылды затты анықтайтын сөздер болады.
Екінші бір контексте сол сөздер ... ... ... ... қара сия, қалам алдым.
Жұп-жұқа ақшыл бұлттар күнді ұзатты.
Қағаз бен сияның алдындағы ақ, қара, ... ... ... бұл жерде жай қалпын білдіру емес, сол нәрсенің әсерін күшейту үшін қолданылып отыр. Ақ қағаз, қара сия, ... ... ... жазу үшін қара ... ... ақ қағаз алғанын көрсету мақсатымен айтылған сөз емес, жазуға отырғандағы көріністі көзге ... үшін ... ... үшін ... ... Сондықтан бұлар эпитет болады.
Өткен шақтық есімше не ... ... ... ... эпитеттерді талдағанда мұқият болуды керек ететін бір нәрсе - олар сөйлемде көркемдік үшін бір нәрсенің бейнесін көзге ... үшін ... отыр ма, әлде жай ... ғана ... ме, ... осы ... ... айыра білу. Егер олар бір нәрсені көркемдеу үшін ... - ... тек жай ... ... - ... ... ... секілді,
Ұлып жұртқа қайтқан ой.
Өкінді жолың, бекінді,
Әуре болма, оны қой!
(Абай)
Осы үзіндіде үш эпитет бар. Адасқан, ұлып, өкінді жол.Адасқан күшік ... ... ... адасқан өткен шақтық есімше етіс арқылы жасалынған. Жай күшік емес, адасқан күшік. Ұлып жұртқа ... ой ... ... ұлып өткен шақтық көсемше жай қайтқан ой емес, ұлып қайтқан ой. Бұл ... ... ұлып - ... ... негізгі айтайын деген пікір жалыққан ой туралы ... ... ... ... кездердегі ойлардан өзгеше түрде етіп, ерекше жекелеп көрсету үшін әлгі ... ... ... атқарып отыр. Өмір картинасын немесе портрет жасау үшін эпитет, әсіресе күрделі эпитеттер, көп қолданылады. Бір жолда бір ғана ... ... ... ... ... оны ... күрделі не ұлғайған түрі дейміз.
Мысалы:
Шоқпардай кекілі бар, қамыс құлақ,
Қой мойынды, қоян жақ, бөкен қабақ.
Ауыз ... ... ... ... желке, үңірейген болса сағақ.
(Абай)
Осы төрт жол өлеңді алсақ, шоқпардай кекілі бар ... ... бір ... ... бәрі де ... ... ... және оның жасалу жолдары
Жазушы бір нәрсені көркемдеп суреттеу үшін ол нәрсенің өзгешелік ... ... оны ... нәрсемен салыстырып та суреттей алады. Бұл салыстыруды теңеу деп атайды. [3,47]
Теңеудің өзіне тән ... - ... ... ... ... салыстыру арқылы көзге елестету.
Теңеулердің көпшілігі зат есімге, есімше етістікке жалғанған -тай (-тей), -дай (-дей), -ша, (-ше) және ... ... ... ... ... ... ... мысалдар келтірелік.
Оның сөзі көкте жанған жұлдыздай.
Оның сөзі - желден жедел найзағай,
Оның сөзі күндей ... ... ... ол ... ... ... көрген,
Бір күңгірт тартып және оттай жанған.
(Абай)
Бұл келтірген мысалдардан екі нәрсенің (теңейтін ... мен ... ... ... ... ... ... көрінеді. Бірақ бұл - әңгіменің тек қана сыртқы жағы. Шынында, теңейтін зат пен теңелетін заттың не себептен, не үшін ... ... алып ... оның ... ... ... ... мақсатымен байланысты болып шығады.
Дәуірдің өзгеруі, әр таптың саяси, шаруашылық тілектеріне байланысты теңеулер де өзгеріп отырады. Бір ... не бір ... ... ... көңілін аударған теңеулер, не күшін жоғалтып, не ұсталудан тіпті шығып қалады да, оның орнына жаңа теңеулер кіреді.
Бұрынғы бес ... ... ... деп ... ... ... ... шығып қалды. Бұлар қолданыла қалса, ұнамсыз, жаман мағынада ғана қолданылады.
Кей жағдайда белгілі бір кезеңдерге байланысты туатын жаңа теңеулер болады. Мысал үшін ... мына бір ... ... ... социалды мүліктерім,
Тоздарда төлден өскен түліктерім.
Қойлардай айыр тұяқ қаламымды,
Сондықтан маңыратып жүгірткенім, -
дейді.
Мұндағы қойлардай айыр тұяқ деген теңеу - жаңа ... ... ... ... келе жатса да, мұнан бұрынғы қазақ поэзиясында қаламын қойдың тұяғына теңеген ақынды табу ... ... ... ... отырған Қазақстандағы жаңа жағдай. Қазақстанды Шығыстағы социалистік мал шаруашылығының алдыңғы қатардағы базасына айналдыру керек ... ... жаңа ... сол ұран ... кейін ғана ақын қаламын қойдың тұяғына теңеп ... ... ... ... ... ... Бұнда бір затты екінші затқа теңегенде, болымсыз мағына шығарады, мысалы: Ол онша әдемі жігіт емес. ... бір ... ... адам ... да ... ... томардай жуан да емес. Тал шыбықтай жіңішке де емес т.б.
Жалпы теңеу, оның ... ... ... ... де, қара сөзде де кездесе береді. Есте болатын бір нәрсе - ... ... тіл, оның ... ... ... де, оның шыққан ортасымен байланысты болады. Өндірісте, ауылда өскен жазушының тілі, эпитет, теңеулері де көбіне сол ... ... ... тіл, ... қолданыстарына қарап, қандай ортадан шыққан ақын, жазушы екендігін білуге де ... ... бір ... ... айындай...
Еркелейсің, жан сәулем,
Қысырдың қызыл тайындай.
(Халық өлеңі)
Бұны шығарушы адам белгісіз болған күннің өзінде теңеу, эпитет тағы басқа ... ... бұл ... ... мал ... ... еткен ортадан шыққан шыққан ақын деп, кім де болса айта ... ... ... ... үшін ... теңеулер жазушыға тіл құралының негізгісінің бірі боп саналады. Пушкин, Горький, Абай, Сәкен, Ілияс сықылды үлкен суретші, ірі ақындардың ... ... ... де көп кездестіреміз.
Мысал үшін Абайдың деген өлеңін алалық. ... өлең ... ... ... пен теңеуден құралған деп айтуға болады. Көркем тілдің басқа түрлері ... қана ... ...
Ескерту: -тай (-тей), -дай (дей) сөзге жұрнақ ретінде жалғанса ғана теңеулік мағына береді. Ал көсемше етістік боп ... ... ... ... ... ... ... алсақ, -дей - бір сөйлемде теңеу жұрнағы, екінші сөйлемде теңеу мағынасын бермейді.
Мысалы, ... ... ... сыбызғы үндейдегенде, -дей - теңеу жұрнағы, теңеулік мағына береді. ... ... соң өзін ... дегендегі -дей теңеулік мағына бермейді. Бұл арадағы үндей - ... ... ... да осы ... ... ... жұрнақтары кездескен жердің бәрі теңеу бола береді деп ... сол ... ... ... ... тұр ма, жоқ па, сол ... да абайлау керек.
2 АБАЙДЫҢ ... ... ... (МЕТАФОРА,ЭПИТЕТ),ТЕҢЕУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ АУДАРУДЫҢ ФУНКЦИОНАЛДЫ-КОГНИТИВТІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ.
2.1 Абай өлеңдеріндегі метафоралар және оларды аударудың (ағылшын, неміс тілдеріне) функционалды-когнитивті ерекшеліктері
Абай өлеңдерінен метафораның қай түрі ... ... ... көреміз.
Жай түрі:

(Абай, І том, 192-бет)
жалғау арқылы ... ...
... І том, ... ... лирикасы жанрлық ерекшеліктері жағынан алғанда көп салалы, көп қырлы, алуан түрлі ... ... Олар ... ... ... жағынан да аса бай, әр қилы өмір ... ... ... тағдырын, заман жайын толғайтын сан алуан қоғамдық-саяси, ... ... ... ... ішкі жан дүниесін бейнелейтін жырлары, махаббат лирикасы, сатиралық өлеңдері, табиғат суреттері, оларға қоса жеке адамдарға арналған жырлары т. б. өлең ... Абай ... ... табамыз. Оларда қуаныш сезімі де, ерімге деген зор сенім де, мұң мен наз да, зәрлі ащы сын да - бәрі де бар. ... ... ... бізді нәзік сыршылдығымен, езі туралы айта отырып, ... ... ... ... ... ... ... алады. Бұл жырлық түрге жататын лирика туындылардан ақынның өзімен өзі ойласқандай, өзімен өзі сырласқандай ... ... ... ... ... сез үлгілерін кездестіреміз. Ақын жүрек, көңілденген ұғымдарды кейіптеу бейне ретінде алып, ой-сезімін соларға қаратып ... ... Бұл оның ... ... ... ... ... етіп жеткізуіне мүмкіндік береді. Өзіне сауал қойып, өзіне тоқтау айтуы, езі дәлел іздеуі - мұның бәріой-сезім тереңдігін, әсерлі жан тебіренісін ... ... ... ұтымды көркемдік тәсіл етіп пайдаланып отырған ақын бір сәт тіпті өз көңілімен, жүрегімен көлденең сырт ... ... ... ... бірі деп ... Өлең ... Абай ақын өз ойын білдіру үшін бір шумақта бірден екі ... ... ...
... І том, 145-бет)
Осы өлең жолдарының ағылшын тіліндегі аудармасының авторы Ольга Шатсе. Сегіз шумақтан тұратын өлең жолдарының ... ... ... соңғы шумақты аудармашы ағылшын тіліне төмендегідей тәржімалайды:
Life, after all, is like a wave
It all too quickly ebbs ... good or bad it's all the ... full of poison anyway. ... ой ... ... ... тілінде (толқын сияқты) деп беріледі. Әрине, келісуге болады-ақ. Бірақ ... ... ағып ... ағын суда да, ... тұрған мұхитта да болады емес пе? Ал, ақынның ағын суға ... ... мәні бар: ... ... ағып өтіп ... оның ... мен ... оралмастығы. Сонымен қатар қазақ тілінде метафора функциясын атқарып тұрған сөз ... ... ... деп ... ... көменгімен жасалатын көркемдік құралға айналып тұр.
Екінші ой бөлігін ағылшын тілінен жолма-жол аударма ... ... ... ... жаман да, бәрі бірдей,
Қай жағдайда да уға толы.
Көріп отырғанымыздай аудармашы деп ... ... ... ... жібереді. Жолма-жол аударманы түпнұсқамен тілдік бірлік ... ... ... ой ... тілдік бірліктердің мағыналық
Саймасайлығы
Абай
Ольга Шатсэ
Өмір, дүние
Life after all
Ағып жатқан су екен
Like a wave
-
It all too quickly ebbs ... ... - ... good or ... тұрсам
-
У екен
It's full of poison
Неміс тілінде бұл өлең жолдары төмендегідей ... ... ... Leben, die ... ... gleichen in Wahrheit des Wassers ... gut, war's schlecht, was ich in Jahrzehnten erlebt-
So recht bedacht, war alles nur Gift. [6,30]
Аудармашы бірінші ой ... ... ... ... деп ... ... ... қойса, деп анықтайды. Ал метафораны етістігі арқылы көрсетеді. Яғни, өмір мен әлем ағып жатқан суға ұқсайды. ... етіс ... ... ... ... І том, ... ... өлеңдерінің бір алуаны - табиғат лирикасы. Табиғат - адам ... ... ... өмір ... ортасы. Бар байлық, қазына, тіршілік, табиғат дүниежүзі әдебиетіндегі ірі классик ақындардың барлығының да ... орын ... Әр ... әр жағдайға лайықты табиғатты әркім әртүрлі жырлады. Біреулер табиғат арқылы өмір сүретін, біреулер табиғатты суреттеу арқылы көңіл-күйін, өз ... ... ... Ал ... ... бір ... ... күрес-тартыстардан безіп, табиғатты ғана жырлап, өмірден безу көйгейін тартты. Қайткенмен де, табиғат көркем әдебиеттен үлкен орын ... да ... ... бірі ... ... Ол ... ... өсіп, оны сүйе білді. Абайдың , , , деген өлеңдерін оқығанда, табиғаттың әртүрлі құбылысы ... ... ... ... ... түсі суық тұманды күзін, не болмаса сақылдаған аязы мен қарлы боранын өзің көріп тұрғандай боласың.
күздің бейнесін тамаша түрде ... ... ... де аса ... ... ... бораны бұрқырап тұрған қысты рақымсыз адам бейнесіне ұқсатады. Қыстың малға да жағдайсыз соқыр, мылқау күш екендігін аңғартады.
Дем алысы - үскірік, аяз бен ... ... - қыс ... әлек ... ... ... ... қызарып ажарланды.
Абай деген өлеңінде қысты адам бейнесінде суреттеп береді. Бұрын қысты бұлай ... ... Абай оны ... ұғымына сай деген тәрізді байырғы сөздер арқылы образдар ... ... ақ ... шал ... суреттеу бұрынғы қазақ әдебиетінде, Абайдан басқаларда кездеспейді. ... ... ... ... ... ... бұл ... қыстың қырдағы елге қандай әсері барлығын, мал баққан жылқышыға, жалпы шаруаға жылдың ең бір қолайсыз кезі екендігін айқын көруге ... ... қыс өз ... ... ... ... оқығанда, аязды қыстың суық лебі бетке тигендей болады.
Бұл ... ... жағы ғана ... ... ... де ... Ақын ... ұлғайған түрін келтіреді:
а) .
(Абай, І том, 83-бет)
Қ.Жұмалиев атап өткендей байырғы сөздер арқылы жасалған осы жолдардағы образдарды ... ... ... ... бейімдеп аударды екен деген сұрақ пен қызығушылық әрбір оқырманда туындамақ. Абайдың жыл мезгілін суреттейтін өлеңін Дориан Роттенберг тәржімалаған екен:
The grumpy old fellow does plenty of ... breath stirs up ... brings snow and ... a cloud for a hat on his shaggy ... marches along, all the world in his hold. [5, ... ағылшындарда деген түсінік болмағандықтан, аудармашы айналдырған, бірақ сөзінің алдына ... ... ... ... өзі ... тағы да бр ... артық болған секілді. Себебі қазақ халқының дүниетанымы, салт-санасы бойынша құдаға әрқашан құрметпен қараған. деген өнегелі сөз оның ... ... ... ... ерекше ілтипатпен қарсы алып, сый көрсеткен. мен сөздерінің мәні бір-бірінен тым алшақ, бірақ бұл тағы да ... ... ... ... келе ... байырғы, белгілі бір халыққа ғана тән сөздерді қалай аудару керек деген мәселенің еншісінде.
Енді ... ... ... ... ... Абай қыстың деп атап өтсе, аудармашы оларды әрекет еткізіп, қимыл бітіреді: . ... ... ... ... нұсқасы төмендегідей:
Sein Atem verströmt Schneegestöber und Frost.
Der Winter - als Freier?- hat uns übermannt! [6,21]
Жолма-жол аударма жасайтын болсақ:
Оның дем ... қар мен ... ... берді,
Қыс - күйеу жігіт тәрізді бізге зиян келтірді.
Көріп отырғанымыздай, неміс тіліндегі нұсқасында да аудармашы деп ... ... ... өлең ... ... ... арқылы теңеуге айналып кеткен. Теңеуде бір нәрсені екінші бір нәрсеге теңегенде, екеуінің арасында еш айырма жоқ, тепе-тең деп ... ... екі ... ... жігі ... ... Тек белгілі нәрсе арқылы белгісіз нәрсені көзге елестетеміз. дегенде, құда сықылды, тәрізді, бірақ құда емес.
Метафорада ондай ... жоқ. деп ... ... деп ... ... ... ... жоғалтқан.
деп Сауытбек Абдрахманов өз ойында Абайдың бір қарағанда қарттық жайлы жазған өлеңін атап ... ... ... І том, ... ... өлең ... ...
Б. тәрізді сөздер арқылы жасалынатын түрлері:

(Абай, І том, ...
... І том, ...
, сөздері қосылған жерде сөйлемнің мағыналары ... ... ... ұғым ... бұл ... анық көруге болады.
Метафораның әр түрінен келтірілген мысалдар ұлы ақынның өзіне шейінгі әдебиеттердегі поэтик тілдердің бар үлгілерін ... ... ... өмір ... ... оны өз керегіне жарата алғандығын көрсетеді, бұл - бір. Екінші, осы үлгілерді меңгере отырып, Абайдың өзінің де әдебиетке ... жаңа ... аз ... бұл - ... ... ... ... тіл қорына қосқан жаңа метафорасы да аз емес. Әрі құнды. Сөздерін қазақтың өз тіл ... алса да, оны ... ... ... ... ... ... терең, жаңа образ, жаңаша ұғым болып шығады. Мысалы Абайдың 1902ж. жазған өлеңі . Әрқайсысы 4 тармақты 3 шумақтан тұратын бқл ... ақын ... қызу ... та бір ғана ... дейді. Әсіресе деген жолда өмірдің терең философиясы жатыр. Теңізде не болмайды, асыл ... да, інжу ... ... те - бәрі ... ... ... ... нәрсенің болуы мүмкін емес. Өйткені ол асылдың асылы, қаси еттінің қасиеттісі. ... ... ... достық та, амал-айласы бұқпантайлап жасырынған қастық та бір ғана жүректің әмірімен болмақ. Жүрек - адам мүшесінің патшасы, ол - ... ... әділ ... Оған ... ... ... ... уәдені бұзу, жазықсыз жанның сыртынан өсек айтудың бәрі жат. Соңдықтан жүрекке шын ... ... ... ... ... махаббат, нәзік сөзім, сүттей ұйыған ауыз бірлік, ағайын арасының балдай татулығы қажет:
.
(Абай, І том, 228-бет)
Аудармашы Дориан Роттенберг бұл өлең ... ... еш ... ... тілінде береді:
The heart is a sea in which joys are gems.
No heart can survive for long without joys. ... ... ... ... болсақ:
Абай
Дориан Роттенберг
жүрек - теңіз
the heart is a ... ... ... тас
Gems
cол қызықсыз
without joys
Өмірде
-
жүрек қалмас
no heart can survive
Өлеңнің екінші шумағы басталатын өлең жолдарынан да керемет метафора үлгісін кездестіруге болады:
... І том, ...
... де, қызық қуып кетпеу үшін әрбір сезімді ақыл таразысына салып, оның тиімді-тиімсіз жағын ойлануды ескертетін бұл өлең жолдарын ағылшын аудармашысы ... ... wrath and delight are the heart's ... honesty are the concern of the mind. ... ... ... болса:
Достық, ашу мен қуаныш-жүрек ісі.
Ар, ұят- ақылдың ісі.
Түпнұсқадағы деген ой деп ... ... ... Оның ... ... зерттеушісі, сыншы, филология ғылымының докторы, профессор Дәдебаев Жаңғара атты еңбегінде түсіндіріп береді:
.
Бұл келтіріліп отырған , , тағы ... ... ... ... ... ... ... тілімізде бұрыннан бар, пәлендей жаңалығы жоқ тәрізді көрінсе де, ... ... ... Абай ... түрді кездестіре алмаймыз. Сондықтан олар - жаңа. Әңгіме, әрине, оның тек жалаң түрінде ғана емес, ... да. ... сол ... ... ... ... ... терең ой, терең пікірлер жатыр. Осылар тәрізді әр образда үлкен мән ... ... ... ... ... ... бірі ... болады.
Абай өлеңдеріндегі метафоралардың және бір өте жиі кездесетін түрі - эпитеттік метафора және метафораның шендестірумен байланысты келетін түрлері.
Эпитеттік метафора:
. ... І том, ... ... жаңа метафораларға келтірген мысалдарды алсақ, метафораларының көбі эпитеттермен байланысты болып отырады. , не , не , , ... ... ... ... ... ... ...
(Абай, І том, 107-бет)
Абай тұсындағы қазақ қоғамындағы ең ауыр ... бірі әйел ... еді. Қай ... ... ... ... ... қалың беріп алу қазақ өмірінде Абайға дейін де ғасырлар бойы орын алып ... ... да, ... ... ... ... Мысалы,бірнеше қызы, бір ұлы бар қазақ деген сұрауға деп жауап берген. Ал егер ұлы ... қызы ... ... ... жоқ>> ... ... Олай деуі, қалың
малға сатылған қыз, туған үйінен кеткен соң ата-аналарына, туысқандарына ешбір жәрдемсіз адам. ... ... ... ... қай ... екенін білгісі келген адам деп сұрайтын болған. Ат ... ... -- ұл, ... жеті дегені -- қыз. Олай дейтіні, қыздың қалың малына жасау т.б. қажеттігі үшін ұсағы, ірісі ... ... жеті бас ми ... ... ... мал ... шамасы жоқтар ұзақ уақыт үйлене алмаған, кейбір малы жоқтардың өмір бойы үйлене алмай
кеткені де болған. Малды байлар қалыңын төлеп, әлденеше ... ... ... мен ... да мал ... ... немесе қалаған әйелдерін ала берген. Малды адамдар ұлы үшін көп жағдайда бесіктегі қызға құда түсіп, қыз ... ... ... ... риза ... да ... зорлап қосқан. Оның үстіне әмеңгерлік салт бойынша: немесе -- деп ... ... ... ... туысқандарына еріксіз қосқан. Осы мәселенің төңірегінде дау-шарлар көбейіп, қазақ арасындағы ең ... ... бірі ... дауы ... Қазақ әйелдерінің осындай ауыр тағдырын көрген Абай бұл мәселенің де сыртындақалмай, қызу ... Ол ... ... ... әйел теңсіздігіне түбегейлі
қарсы болады. деп басталатын өлеңінде жас қызды алған кәрі ... сөге ... ... ... айтады. Абайша . Бір мүшел дегені он екі жас, екі мүшел -- жиырма бес жас. Абайға тұстас ... бай ... ... ... мүшел кіші жас қызды алатын болған. Әйелді қалың малға беруге қарсы шыққан Абайдың ұсынары, әйел мен ердің бірін-бірі сүйіп, еркімен ... ... ... ... ... ... көбінесе, әйел мен еркектің теңсіздігін жас айырмашылықтарымен өлшейді. Малына сатып қыз ... шал , , ... ... ол ... ... ...
(Абай, І том, 148-бет)
Бұл үзінділердегі сөздерді бір нәрсені екінші нәрсеге тікелей балауы жағынан ... - ... ... , , , , қысқасы, арасы алшақ жатқан екі нәрсені бір-біріне қарсыма-қарсы қоюшылық жағынан - шендестіру.
Осы өлең жолдарындағы метафораның тамаша бір ... ... ... ... ... ... деп өрнектейді:
But she is spring - you are winter, what is past is past.
You are a gnarled old twig, and she - a shoot of grass. ... ақын ... ... ... ... өзгерген. Өлеңнің екінші жолындағы метафораны аудармашы эпитетпен көркемдетіпті: . Бәлкім аудармашы деп қана аударса, толық ... ... еді, ... ... не жас, не кәрі ... ... ... Сондықтан да бұл эпитет орынды десек те артық болмас.
Ақын айтайын деген ойын, сөз жоқ, ... ... ... Әйтсе де, ойын жинақы, жанды етіп беру үшін ... де қоса ... ... шет тілдерден қолданған сөздерін тексерген тарауымызда араб, парсы, орыс тілерінен қанша сөз пайдаланып, ол ... Абай ... орын ... ... айттық. Бұл сөздердің бірқатары ғылыми, философиялық діни термин болса, бірқатары шағатай, араб, парсы әдебиеттерінде қолданылатын образдар - ... ... ... ... ... тілдің басқа түріне қарағанда, әсіресе Абайдың метафораларында жиі кездеседі.
.
(Абай, І том, 32-бет)
Метафора ... ең ... ... және көп ... ... бірі ... ... бұл кездейсоқ емес. Өйткені көркем әдебиет сөздердің дәлдігін, анықтығын, жайнақы, ... ... ... қатар, айтайын деген ой-пікіріне оқушыларының шәк келтірместей етіп сендіруін де талап етеді. Ол үшін әр образ өмір ... дәл ... ... десек, сонымен қатар айтайын деген пікірді үзілді-кесілді айту да негізгі шарттың бірі. Және теңеу мен метафораны сезімге әсер етуі ... ... ... ... де осы ... тез әсер ... Сонымен байланысты метафораның сезімге әсер етуде, бізше, ... ... ... жасалынатын түрі ерекше орын алатынға ұқсайды.
Абай өлеңдерінде шумақтың, не бунақтың санын толтыру үшін қолданылатын ... ... ... әр сөзі ... бір ... ... ... бұны поэтик тілдердің қайсысына да байланысты айтуға болады. Абайдың қолданатын образдарының бәрі де белгілі бір мақсатқа бағыныңқы. ... ... ... күні ... ... алып, өлеңді сосын жазбайтыны кімге болсын мәлім. Ой ... ... ... ... сөз өзі ... деп Катон айтқандай, әр образ, әр сөз жазу үстінде туатындығы - жалғыз Абай емес, барлық ақындарға тән нәрсе. Әйтсе де ... да, ... да шегі бар, ... бар. ... ойы мен сөзі әр кезде бірлікте. Бұл, әрине ақындардың бәрінің ... келе ... ... ой мен ... ... күшті сақтау - Абай тәрізді ұлы ақындардың ғана қолынан келетін іс.
Міне, осы ... ... ... метафоралары кейде терең ой, кейде нәзік сезім, кейде көңіл-күйін ... ... ... ... жеке ... талдау - айрықша өз алдына мәселе. Әйтсе де, метафорамен байланысты Абайдың айтайын деген ой-пікіріне қарай сөз таңдауларының бірер мысалын ... ... көп ... - өз ... ... ... шенеп, мысқылдай отырып түземек, кейінгі ұрпақтарды жамандық іс-әрекеттерден бездірмек болған ... ... ... ... Абайдың өзіне тән тіл қоданыстары бар. Біз бұл ... ... жеке ... ... жоғарғы талдап өткен метафораларды алсақ, Абайда сарказм негізіне құрылған метафора түрлерінің де кездесетінін көреміз.
Қорыта келгенде, ауыз әдебиеті, ... ... ... әдебиеттердегі метафоралардың бар үлгілерін Абай толық меңгеріп, өз өлеңдерінде олардың әр түрін де ... ... ... ... сөз ... ... ... жасап, қазақтың әдеби тіліне толып жатқан жаңа ... ... Абай ... ... және оларды аударудың (ағылшын, неміс тілдеріне) функционалды-когнитивті ерекшеліктері
. ... І том, ...
... І том, ... ... бұрын да, басқа классик ақындарша, Абай да өлім жөнін ауызға оқта-текте ала жүретін. Бірақ анық өзінің шындығымен, ерекше жол ... ... ... бір ойлы ... ... ... ... жыры . Бұл жырында Абай келер нәсіл адамына бар сырын ашып, мұң ... Оған ... ... ... ... ... ... Ол адамды өз заманының адамынан ұғымдырақ, ойлырақ жөне әділетті тыңдаушы деп түсінеді. Оның үстіне, ол келешек ... ... Абай ... ... ... ... болады деп біледі. Өйткені оларға, Абайдай ақын барлық мұрасымен жұмбақ адам боп көрінбекке лайық сияқты. Ендеше олар ... ... ... ... - бәрі де өзгеріп, ескі өлең деп кеткен нәсіл болу керек. Ол ортада , тірлік болмау керек сияқты. Және де ол ... мың ... ... көзі ашық ... ... Надандық жеңіліп, адамдық пен білім жарығы жеңген ... ... ақын ... ... ... ... өмір ... тағы да еске алып: Абай өлеңдеріндегі эпитет және оның түрлері. Әдеби әлем. ... ... ... ... http://www.kazakhadebieti.kz
* Қажым Жұмалиев --> Теңеу, Абай өлеңдеріндегі теңеу түрлері. Әдеби әлем. Қазақстандағы алғашқы әдеби ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаштың ардақтысы Спандияр Көбеев43 бет
М.Әуезов әңгімелеріндегі тарихи және көркем шындық3 бет
Абай тұлғасы8 бет
Қазақ әдебиетіндегі әдеби портрет: ерекшелігі, маңызы, сипаттамасы4 бет
Құлыншақ ақынның әдеби мұрасы43 бет
Әдебиет жанрлары29 бет
Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. Өлең сөздің теориясы. Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері. Әдеби үдеріс, әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер13 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
Көркем бейненің танымдық және эстетикалық мәні8 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь