Экономикалық теориядағы ақша

Жоспары

КІРІСПЕ

І. ЭКОНОМИКАДАҒЫ АҚШАНЫҢ ҚҰН ФОРМАСЫ
1.1. Ақшаның құн формасының эволюциясы
1.2. Ақшаның құн теориясы
1.3. Ақшаның құн заңы, тұтынуы, айырбасы, нысаны

ІІ. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯДАҒЫ АҚША
2.1. Ақшаның пайда болуы
2.2. Ақша: түрі, мәні, қызметі
2.3. Ақша және экономикадағы рөлі

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Кіріспе
Ақшаның құн түрінің дамуы мынаны куәландыруды: ақша бұл техникалық айырбастау құралы емес, ол жалпылама эквиваленттік (балама) роль атқаратын тауар. Кез келген тауар өзінің құнын ақшамен көрсетеді.
Әр түрлі құн теориясы бар. Олардың бірі — еңбекті теориясы, қоғамдық абстракты еңбекпен ұстау және тауар құны мөлшерін анықтайды, өндірістеріне жұмсалғанына.
Ақшаның бірінші қызметі—құн өлшемі. Ақшаның көмегімен басқа барлық тауардың құнын көрсетуге болады. Осы қызметті ойша нағыз ақшалар атқарады. Кез келген тауардыңқұнын ақшалай түрде көрсету үшін, нақты ақшаны талап ету керек емес. Тауар құнының ақшалай көрсетілуі баға деп аталады. Баға сұраным мен ұсынымның әсерінен құннан ауытқуы мүмкін. Сондықтан тауар өз құнына да және сұраным мен ұсынымнан да тәуелді.
Тауардың айырбасталу кезеңінде құнның көрінісі төмендегідей түрге ие болады: алғашқысы жай немесе кездейсоқ, ол алғашқы қауымдық қоғамда бірінші ең ірі еңбек бөлінісінен соң, жалпы алғашқы қауым тайпасынан малшылар тайпасының бөлінуі арқылы пайда болды. Бір тайпалар малмен айналысса, ал екіншілері – жермен айналысты, сөйтіп өнімді айырбастау үшін экономикалық негіз пайда бола бастады. Мұндай айырбас алғашқыда кездейсоқ, бірегей сипатқа ие болды: (1 қойға = 1 қап астық) эквивалент.
Ақша дегеніміз не? Мүмкін, ақша дегеніміз – адамзаттың ең үлкен ашқан жаңалағы екенін атап өткен жөн. Егер де ақша болмаса, онда айырбас та мүмкін болмас еді. Яғни қоғамның дамуының негізі болып саналатын – еңбектің бөлінуі болмас еді.
« Ақша адамды дуалайды. Ақша үшін олар қиналады, сол үшін еңбек етеді. Олар ақша табудың шеберлігін және оны құртқандада тамаша әдістер ойлап табады. Ақша бір тұтас тауар, біз оны тек жұмсау үшін ғана қолданамыз. Олар сізді тамақтандырмайды, киіндірмейді, сіздің көңіліңізді көтере алмайды. Осының бәрі тек жұмсалғаннан кейін іске асады. Адамдар ақша үшін бәрін істейді, ақша да адам үшін бәрін істейді. Ақшалар — бұл баурайтын, қайталанатын, алмастыратын жұмбақ маскалар».
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:

1. Әубәкіров Я.Ә. «Экономикалық теория негіздері».
2. С.А. Бартенев «История экономических учений» .
3. Никитин С.М. «Теории стоимости и их эволюция».
4. Шеденов Ө.К. «Жалпы экономикалық теория».
5. Макконнелл Р., С. Брю. «Экономикс».
6. Самуэльсон. «Экономика».
7. Т. М. Тимошина. «Экономическая история России».
8. МГИМО МИД РФ. «Курс экономической теории».
9. Л.Л.Любимов, И.В.Липсиц "Основы экономики", Москва 1994 г.
10. Кэмпбелл Р.Макконнелл, Стэнли Л.Брю "Экономикс" Баку, 1992 г.
11. Максимова В.Ф., Шишов А.Л. "Теория рыночной экономики", 1992г.
12. "Деньги и кредит" 12/1995г. Изд. "Финансы и статистика".
13. Эдвин Дж.долан "Деньги, банки и денежно-кредитная политика". Санкт-Петербург "Санкт-Петербург Оркестр" 1994г.
14. "Деньги, кредит, банки". Справочное пособие. Под редакцией Г.И.Кравцовой, 1994г.
15. ФИНАНСЫ ДЕНЕЖНОЕ ОБРАЩЕНИЕ КРЕДИТ под. ред. проф. чл.-корр. РАЕН Л.А. Дробозиной 1997г.
16. ОСНОВЫ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ ТЕОРИИ
/пособие для системы экономического образования/
под. общ. ред. Э.И.Лобковича, М. И. Плотницкою 1998г.
Российская Экономическая Академия I ;им. Плеханова
17. Б. Мәдешев. «Нарықтық экономика теориясына кіріспе».
        
        Жоспары
КІРІСПЕ
І. ЭКОНОМИКАДАҒЫ АҚШАНЫҢ ҚҰН ФОРМАСЫ
1. Ақшаның құн формасының ... ... құн ... ... құн ... ... айырбасы, нысаны
ІІ. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯДАҒЫ АҚША
2.1. Ақшаның пайда болуы
2.2. Ақша: түрі, мәні, қызметі
2.3. Ақша және ... ... ... құн ... дамуы мынаны куәландыруды: ақша бұл техникалық
айырбастау ... ... ол ... ... ... роль ... Кез ... тауар өзінің құнын ақшамен көрсетеді.
Әр түрлі құн теориясы бар. Олардың бірі — ... ... ... ... ... және ... құны мөлшерін анықтайды, өндірістеріне
жұмсалғанына.
Ақшаның бірінші ... ... ... ... ... барлық
тауардың құнын көрсетуге болады. Осы қызметті ойша нағыз ақшалар ... ... ... ... ... көрсету үшін, нақты ақшаны талап ету
керек емес. Тауар құнының ақшалай көрсетілуі баға деп аталады. Баға ... ... ... ... ... ... Сондықтан тауар өз құнына да
және сұраным мен ұсынымнан да тәуелді.
Тауардың айырбасталу кезеңінде құнның көрінісі төмендегідей ... ... ... жай ... ... ол ... қауымдық қоғамда бірінші
ең ірі еңбек бөлінісінен соң, ... ... ... тайпасынан малшылар
тайпасының бөлінуі арқылы пайда болды. Бір тайпалар малмен айналысса, ал
екіншілері – жермен айналысты, ... ... ... үшін экономикалық
негіз пайда бола бастады. Мұндай айырбас алғашқыда ... ... ие ... (1 қойға = 1 қап астық) эквивалент.
Ақша дегеніміз не? Мүмкін, ақша дегеніміз – адамзаттың ең ... ... ... атап ... жөн. Егер де ақша ... онда айырбас та
мүмкін болмас еді. Яғни қоғамның дамуының негізі болып саналатын – еңбектің
бөлінуі ... ... Ақша ... ... Ақша үшін олар қиналады, сол үшін еңбек ... ақша ... ... және оны ... тамаша әдістер ойлап
табады. Ақша бір тұтас тауар, біз оны тек ... үшін ғана ... ... ... киіндірмейді, сіздің көңіліңізді көтере алмайды.
Осының бәрі тек жұмсалғаннан кейін іске асады. ... ақша үшін ... ақша да адам үшін ... істейді. Ақшалар — бұл баурайтын,
қайталанатын, алмастыратын жұмбақ маскалар».
І. ... ... ҚҰН ... Құн ... ... еңбек бөлінісінің одан әрі дамуы, тауар өндірісінің өсуі, құн
формасының ... ... ... ... — барлық ... ... ... ... сайын осыған көбірек айырбасталатын болған
бір тауардың бөлініп шығуына ... Бұл ... ... ... формасының
пайда болуы деген сөзі еді. Кез ... ... ... ... қабілеті бар тауар жалпылама эквивалент ... ат ... ... ... және сол бір халықтың өзінің тарихының әр ... ... ... рөлін әр түрлі өнімдер (мал, аң терілері,
піл ... және т.б.) ... ... өте ... бұл ... барлық
жердедерлік үнемі күміс пен алтын ... ... ... ... ... ... атқара бастады.
Айырбастың тәжірибесі бойынша, қолайлы эквивалент ... ... ... Біріншіден, оның біртектілігі және ... ... ... мен ... ... ... оның ... бір болсын, пропорцияда бөліне алынатын
ерекшелігі. Төртіншіден—біртұтастығы. Міне, алтын осы ... ...... ... да ... ... тұтыну құны мен құндық қасиеті
бар. Осыған ... ... ... ... ... (ол ақша ... барлық тауарлардың бағасы да көтеріледі. Мәселен, Американы
ашқан кезде Ескі дүниеге көп алтын алып ... ... ... жағдай
қалыптасқаны әлем тарихынан белгілі.
Құнның белгісі. Ақша ... ... шақа ... ретінде көрініс
алады. «Шақа» деген сөздің шығу тегі ... ... ... ... ... ғасырда ақша белгісін соғуы бастау алған Юноны Монета ...... шақа және ... мөрі ... ... бірте-бірте өше
бастайды. Мамандардың есебі бойынша, алтын-шақа жыл сайын өз ... ... ... Сейтеп 2600 жылы ішінде ... ... ... ... ... 2 мың тонна алтынға тең болды.
Шақаның пайда болуы және ... ... ... ... ... Ең ... мемлекет тек салмағын және сынамасын анықтап кесіктерді
(алтын немесе күміс) шекіді. Шақалар ... ... ... техниканың және
көмкерөнердің дамуынан көп кейін пайда болды. Оны дайындау тек ... ... ... ... ... ... религия деп аталды.
1.2. Ақшаның құн теориялары.
Әр ... құн ... бар. ... ...... құн ... ... еңбекпен ұстау және ... құны ... ... ... Мына ... негіздері ағылшын экономистермен
жасалған У. Петти, А. Смитом және Д. Рикардо. Петти ойды айтты, не ... ... ... ... ... заттың өндіріс салалары
тауарлардың құны кез келгенге жасалады, бірақ ол ... ... ... ... ... жазған. Рикардо еңбекпен тауарлардың құнын ... ... ... оның ... ... ... К. ... тауар өндірушілердің еңбек екі жақты табиғаты алғашқы ... ... ... ... құн кең көп ... ... шекті
пайдалы теориясы келеді. Ол өзінің жұмыстарының басын К. Менгер, Е. Бем-
Баверк, Ф. Визерден алады.
Мына теорияны ... ... не құн ... ... ... азы, ... ... оралған тап осы тауар пайдалысымен. Бем-Баверк мына
үлгіні ашады жай қоныстанушыны алып, бес қап бидаймен ... ... қап оған ... ... ... — оның ... арналған,
үшінші — үй құс жемдеуіне арналған, төртінші — арақ даярлауына ... — тоты құс ... ... оған ... ... ... құны бесінші қаптың пайдасымен анықталады, ... ... ... ... тауардың көптігі,
сұраныстың пайдасына азырақ және оның құны төмен болып келеді.
Австриялық мектеп өкілдері ... ... ... белгілейді,
тауардың құны пайда болуы барлық өндіріс факторларын қатысуды қабылдайды ... ... жер, ... ... тек еңбекпен қана емес,
қалай еңбекті құн теориясы ... ... ... мына ... үш ... ... сай ... — еңбек ақы төлеу, пайда және
рента. Аталған ... ... ... ... және ... баға ... сатылуы барысында іске асады. Мына концепция ... ... ... ... ... ... ... жаңа бағыт ру басымен, аталған жарастыру екі теориясына
ұмтылғанын көрнекті ағылшын экономисті А. ... ... Оның ... пайдалы теориясы айқын бір жақтылықпен азап шегеді, сондықтан ... ... ... Дәл осындай К. Маркстің теориясында: жалғыз
құнның қайнары нарық шаруашылығында ... және тек қана ... ... ... Маршалдың теориясында құн анықтамасы нарық күштердің ... ... ... ... сұраныс сияқты (шекті ... ... ... (өндіріс шығындары). Маршалдың осы мәнінде айтқан пікірі
көпке белгілі: «біз ... ... ... құн ... немесе өндіріс
шығындарымен жөнге салынады, дәл осылай қайшының жүзі ... ... ... жағын кеседі ма деген».
1.3. Ақшаның құн заңы.
Қоғамдық өндірістің тауарлық нысанының ерекшелігі құн ... ... ... ... Құн заңы ... ... мен ... айналысының
негізгі заңы. Құн заңының іс-әрекетінің мәні мынада: ... ... ... ... жасап шығаруға жұмсалған қоғамдық қажетті еңбек шығындары
негізінде жүзеге асырылуға тиіс. Сонымен құн заңы ... ... ... ... ... ... әр қилы тауар өндірушілердің шаруашылық
нәтижесінің ... өнім ... ... ... ... ... ақша ... құн заңы баға заңы болып табылады. Бағ — ... ... Құн — баға заңы ... ... ... көріну нысаны.
Еңбек өнімдерінің жүйелі айырбастау процесінің дамуы ... ... заңы ... ... ... ... ... етеді. Қоғамдық үстемдік
ететін өндірістік қатынастардың типімен байланысты оның әрекет ерекшелігі
де өзгеріп отырады. Құн ... ... ... ... тек ... ... көрінеді. Осы рыноктық механизм қатынасы сұраныс пен ұсыныс
арақатынасы, салалық және ішкі салалық ... ... құн заңы ... ... ... Ал оның ... құн ... өзінде емес, оның әрекет
етуінің қоғамдық жағдайында, қоғамның экономикалық құрылысының сипатында.
Айналыс саласында құн заңы бағаны халықтың төлем ... ... ... ... пен ... арақатынасын анықтауда маңызды рөл
атқарады. Құн заңын дұрыс басшылыққа алудың қоғамдық ... ... ... ... аз шығынмен көп нәтижеге жетуді, нақты
рыноктық қатынасқа көшуді қамтамасыз етуде, ... ... ... ... ... құны.
Экономикалық теория тауардың қоғамдық қажетсінуді қанағаиттандыру
қабілетін тұтыну құны деп ... құны — ... ... ғана ... асатын тауардың сипаты.
Тұтыну құны — тауардың пайдалылығы, ... ... бір ... қажетін қанағаттандыру қасиеті. Ол ... ... ... ... ... ... ... өтейді. Тұтыну құнның
ерекшеліктері:
1. Тұтыну құны ... сол ... ... ... ... нан, май, ет, сүт, ... құрамында адам организміне
қажетті витаминдер, қышқылдар, белоктар болады.
2. ... құны сол ... ... жұмсалған еңбек мөлшерін байланыссыз.
Мысалы. 100 г. нанды пісіруге жұмсалған еңбек пен 100 пар аяқ ... ... ... ... әр түрлі. Алайда олардың пайдалылығы бір-
бірінен кем емес.
3. Тұтыну құны әр қоғамда да болып келеді. ... ... ... ... қатынастардың жетілуіне сай олардың атқаратын рөлі
де өзгеріп отырады. Мысалы, адамның көлігі есебінде ертеде негізінен ат
пен арба ... ... ... ... ... ... отыр.
Заттардың пайдалылығы да қоғам дамуымен кеңейе береді. Мысалы, ағаш
ертеден құрылыс ... отын ... ... бүгінде одан
алынатын заттардың түрі де артып ... ... құны бар ... әлі ... дей ... Ол үшін — ... құны
немесе басқаша құн болуы керек.
Тауар өндірушінің өзі үшін өндірілген өнімнің пайдалы қасиеті — оның
басқа қажетті ... ... ... ... ... тауардың басқа тауарларға белгілі пропорцияда айырбасталу сипаты
«айырбас құны» деп аталады. Айырбас құн — тауар басқа заттармен салыстыру
арқылы ... зат ... ... ... бірге заттар арасындағы
қатынас орнаған жерде оларды өндірген адамдар арасындағы ... ... ... ... болады.
Айырбас құны — ең алдымен сан арақатынасы ... ... ... тұтыну құндары екінші біртектес тұтыну ... Бұл ... ... мен ... ... ылғи ... Мысалы, 50 кг астық 25 метр матаға қатысы — осы тауардың айырбас
құны болады. Жай көзге бұл бір ... ... ... ... 50 ... ... 20 ... ертең 30 метр матаға да айырбасталуы мүмкін ғой.
Алайда осы кездейсоқ жайдың өзінде бір заңдылық бар. Оның ... ... емес ... екі ... осы ... өндіруге жұмсалған
қоғамдық еңбекте. Тауар өндірушінің таарға сіңірген ... ... ... ... Құн — тауарға сіңіріліп, онда затқа айналған
қоғамдық еңбек. Тауардың құны қоғамдық категория, ол ... ... ... ... ... бір ... ... бір тауарға
теңестіргенде айқындалып отырады.
Айырбас құны 3 ... ... ... ... теңдігі, салыстырылатын тауарлардың бірдей
құнымен түсіндіріледі.
2. Құн тауардағы өндірушінің қоғамдық еңбегі.+
3. Тауардың құны жұмсалған уақыттың ұзақтылығымен есептеледі.
Құн ... ... ... өте кездейсоқ, жай түрде орын алды. Осыған орай
құн да кездейсоқ, жай ... ... ... бір қой бір қап ... яғни бір ... құны ... ... бір тауар арқылы
(астық) анықталады. Біздің мысалымызда бірінші тауар (қой) ... ... тұр. Яғни ... ... ... бір ... ... арқылы анықтап отыр.
Яғни өзінің құнын екінші бір тауар астық арқылы анықтап отыр. Сондықтан
оны относительді құн ... ... Ал ... ... ... ... ... бірінші тауардың құнын анықтай отырып, оған бірдей құн ... ... ... оны ... құн ... деп ... ... дамуы, онымен байланысты қоғамдық еңбек бөлінісінің
тереңдеуі кездейсоқ айырбастан оның жүйелі нысанына, ... да ... ... ... қалады. Мысалы,
3 грамм алтынға немесе
1 қой 10 балтаға, немесе 1 қап астыққа айырбасталады.
Мұның құнның жай ... ... ... ... рөлін бірнеше
тауарларға атқарады. Бұл айырбас процесін қиындатты. ... ... бір ... ... ... құн ... пайда болды.
3 гр. алтын =
10 балта = 1 ... ... қап ... ... ... ... ... бір тауар атқарады. Бұл жағдайдың өзі де
көпке бармады. Өйткені жалпы эквивалент рөлін ертедегі грек, ... ... — мал, ... орыс, скандинавия елдерінде — аң ... ... — піл ... ... — тұз атқарды.
Алайда өндіргіш күштердің қарқынды дамуы, ... ... ... әрі тереңдеуі жалпы эквивалент рөлін әр елде әр түрлі тауарлардың
атқару тәртібі қала бастады да, оны бір ғана ... яғни ақша ... ... ... ... ... ... дүниеге келді.
Бұл нысан эквивалент рөлін алтын, бағалы металдар атқарған кезде ... ... Бір ... ... ... тек ... ғана ... Сөйтіп
айырбас процесі тауарлар дүниесінен ерекше тауар-ақшаның ... ... ... ... нысанының пайда болуымен байланысты бүкіл тауарлы
әлем екіге бөлінді — тауарлар және ақшалар.
2. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯДАҒЫ АҚША.
2.1. Ақшаның пайда ... ... ұзақ ... ... ақшаның пайда болуы және мәні
туралы біркелекі ... ... ... ... мектептің бір өкілдері
ерте дүниедегі грек ойшылы Аристотель ұсынған қағидаға ... ...... ... ... ... ... келісім нәтижесі деп
қараған. Басқа бағыттағы ... ... ... —мемлекет бекіткен
тауарды айырбастауға қажетті құрал ретінде ... ... ... ... табиғаты бойынша алтын мен күміске жататындығын айтқан.
Ақшаның пайда болуын түсіндіру үшін, ... құны ... ... даму ... көз ... оның қарапайым терең
байқалатын бейнесін, көзді алатын ақшалай түріне дейін қарау керек. Сонда
ғана оның жұмбақтығы да ...... ең ... ... ... ... ... б.з.д. 7-8
мың жылдықпен байланысты. ... ... ... бір тауарға
айырбастауға мүмкіндік туды. Айырбасты жеңілдету үшін – ... ... ... аса ... ие ... ... олар ақша ретінде
қолданыс табу ... ... олар ... мен ... ... жалпы
мойындалуы облу керек. Ақша қоғамның өзімен анықталады, егер оны айналыс
деп қабылдаса, онда ол – ақша деп ... ... да, ... ... ... ... құн ... негізгі тарихтары болды ақша көбейуіне?
1-ші этап ақшаның ... ... ... ... кездейсоқ тауар.
2-ші этап алтынның бекітілуі (бұл этап әрі ... дами ... ... этап ... немесе несие ақшаға өту;
4-ші этап—қолма-қол ақшаның айналымын біртіндеп ығыстыруы, электрондық
төлеу тәсілінен пайда ... ... ... алтынменен күміс
төленді, сөйтіп, эволюция процесінде тауардың айырбастауы ... ... ... тауарға бәріне ортақ ретінде эквивалент ақшаның құнына
пайдаланды. Бұл тауарға алтын және күміс ... ... ... ... және ... ақша ретінде б.з.д. ХІІІ ғ. пайда болды. Әр-түрлі кесектің
түрі өзінің темірлі ... ... ... ары ... ... темірлі
қатынас бойынша тиындарды түрлі ақшалай жасау, оны заң ... ... ... ... заң түрде жасау. Тарих куәландырғандай, монетаның отаны Лидия
мемлекеті болып есептелінеді. Онда монета ең алғаш рет ... ... ... ойып ... түрінде шықты. Ал «монета» термині Юнон-Монета храмы
атымен байланысты шыққан, себебі ертедегі Римде ... ... ... ... ... ... ІХ-Х ғ. ... бастады. Алайда алтынның жоқ
болуы сол себепті Киевтік Русінде алтын және ... ... ... араб және ... ... қолданылды. Кейінірек ХІ ғ.
шамасында күмістен және ... ... ... ... ... көп таралған түрі салмағы 400 грамм шамасында болған күмістен жасалған
кесек болды, оны «гривна» деп аталады. Бірақ ... құны ... ... оны ортасынан теңдей қылып екі бөлікке бөлді. Сөйтіп ... ... ... ... гривеика» деген аты шықты.
Ежелгі метал ақшаның құрамы ... ... ... болу ... немесе
оның артқы бетіндегі номиналы сай болу керек. ... ... ... байқалады. Егер оның бағасы тауардың бағасына көтерілсе ақшалай,
онда олар ... ... ... ... ... ... рубльдік монета
күмістен жасалса (немесе алтыннан немесе басқа ... ... ... екі ... онда ... ... еді, ... балқытып, кесек қылып
сатуға. Онда ... ... ... ... ... ... ... еді.
Соған байланысты шамамен XV ғ. темірлік ақша өзінің ... ... ... ақша ... бастады толық сапасына (көрсетілген баға
металдың құндық құрамына сәйкес келеді) және толық сапасы кем ... ... ... ... құрамысына). Қазіргі уақытта дүние ... елде ... ... ... ... ... ... пайда болуына назар аударуға болады. Олар қайдан пайда
болды? Мына ... ... ... ... ... ... алтынды қолдана бастағаннан ... ... мен ... ... ... ... оны жұрт ... өлшеу қауіпті болды.
Сондықтан тәжірибеге ереже кірді:—алтынды алтын жасау шебершіге сақтауына,
арнайы қоймасы бар және сол үшін ... ... ... Алтын қорды алғаннан
кейін алтынды жасайтын шебер салушыға квитанция беретін. Кейін таурлар
квитанцияға ... ақша ... ... ... ... ... ал
алтынды жасау шебершілер қазіргі банктің прототипке айналды. ... ... ... ... көп ... яғни олар айналымда
қолданбайтын. Берілген квитанцияны ... ақша ... ... болатын,
себебі квитанцияда көрсетілген алтынның мөлшері дәл көрсетілген. ... көп ... ... жоқ. ... жасаушы бір шебер ... ... ... кетіп жатқан алтыннан артылғанын көріп, алтынмен
жабдықталмаған ... ... ... ... Ол тұтынушыларға,
өндірушілерге және сатушыларға ... ... ... ең ... ... ұзақ резервтері (қоры) пайда болады. Бұл квитанциялар нағыз ... ... жоқ. ... ... ... мен ... негізін қалаған
ағылшындардың алтын жасайтын шеберлері болып табылады. Уақыт өте ... жеке ... ... ... іске ... ... мемлекетінде
ең алғаш қағаз ақша ІІ-ші Екатеринаның бұйрығымен 1776 ж. шықты. Қазіргі
уақытта ... ... ... ... тиынды алтынға немесе басқа қымбат
металға айырбастауға болмайды. Сондықтан оның тауарлық ... жоқ ... ... Ақшалардың түрлері.
Қағаз ақшалар.
Жалпы аты қағаз ақшаның белгілері—«банкноттар». ХІХ ғ. ... ... ... «классикалық», «несие» және «кәдімгі»; классикалық
банкнот тек қана ... ... ... (не үшін олар күнделікті
пайдаланылатын атты алды «майда банкноттар»). Бірақ алтын ақша ... ... ... классикалық қағаз ақшаларына ... ... ... ... біз ... ... ... қарап
шығамыз.
Банкнотар—төлеу айналым даму нәтижесі, ... ... ... көлем өсу шегі өз кезегінде. Мына оқиғаларда, өндіруші өз тауарын
қолма-қол ... ... ол ... ... ол ... ... ... қолхат түрінде, сатушы қарыз бағасын және оның төлеу
мезгілін көрсеткен. Сайып ... ... жиі ... ... ... ... ескертілгеннен көрі өндіруші ертерек ақшаларға мұқтаж болған.
Сонда сатып алудың ақысы ретінде өз ... ... ... ... ... ... бастаған, қалай
сенімдердің, төлеу құралдарының (сонымен ... ... ... ... ... тек қана ... құнды монеталар болған), ерекше ретінде алға
шыққан—«несеиелер» (немесе «сауданың») ақшаның. Еркін ақшалар негізінде
банкирлерге кірді, ... нақ ... ... ... айырбасқа ұсыныс
жасаған. Дәл осылай банкілерде коммерсанттардың ... ... ... ... ... ... ой туып шықты—егер келешек ақшаларды
сенімді вексельді қолма-қол ақшаға бермеу, ал вексельдерді өздері ... ... ат ... белеттер»)?
Айту керек, сауда вексель айырбасы тіпті банкілік вексель («банкілік
белет») сәтті ... ... ... сауда вексель төлемді
қабылдамауға болады,ал банкілік белеттер өз сенімділігімен мадақталған ... ... ... ... ... ... ... жағдай, ол жауабын жазып берген банкілік белетке маңызды
аз сомаға, — мынада салынған, мысалы, қазіргі факторинг).
Банкілік белеттер ... ... және ... ... ... ... қамтамасыздандырылған болатын («классикалық банкнот»),
қазір банкілік ... жаңа түрі ... ...... ... өздерінде ғана вексельдік, қарыздық, неиелік қамтамасыз етуі бар. ... ... ... ... ... ... ... оның мәні
керек болмады, яғни ... ... оның ... кезде немен
қамтамасыздандырылған болатын—алтынмен немесе коммерциялық вексельмен, ... ... ... кез келген банкілік белет кез келген кезеңде
алтынға айырбас бола алған ... ... ... ... ... ... ... монета ақша жүйесі кірді).
Айтпақшы, ... ... ... ... тыс ... ... ... арналған банкілік белеттер банкілерге қайтарылды,
алтынға айырбастау үшін. Міне таңғалдырады бүгін сізді айналдыру ... ғ. ... ... ... ... алтындық стандарт зарығуда
шамданған.
Банкноттар көбірек танымал ақшалар сияқты бұрылуға бастайды. ХІХ ... олар ең ... ... ал 1914 ж. ... белгілердің жалғыз түрі
болады.
Бірақ сфера банкілік ... ... ... көп ... алтынмен
қамтамассыз етуінің мөлшері аз болуы. Осыған орай ХІХ ғ. 2-ші ... ... және ... ... ... ... ... мүмкіндігісі туралы шарт, шексіз таластар болды, келе
жатқан олардың жарым-жартыны «алтын ... ... ... ... ... ... ... болу керек «алтынды» және «несиені» қамтамассыз
етудің барлық банкілік ... ... ... ... ... тап сол ... банкілік белеттер қамтыды. Мына
жағдайда мемлекет банкілік белеттердің түрлерін ... ... ... ... етуін алады: эмиссиялық ... ... ... ие ... ... ... ... шығаруы шешіледі. Мына кезеңнен жасанды қағаз ақшалар көріне
бастайды, ... ... ... ... ету, яғни ... 2-ші болды (монета пайда болғаннан кейін) ақшалардың ... ... ... ... ... ... ... ақыр аяғында
«қағазды» болды.
Электрондық ақшалар.
ХХ ғ. соңы ... жаңа ... ... ... ... ... компьютерлердіңбұқаралық шығаруының арқасында мүмкін ... ... ... ... ... ... етті. Бұл жаңа, «тым жылдам»
чек түрі, бірақ пластикалық («несиенің») карточка түрінде. ... ... ... ... біздің ұсынуымызды алмастырады ақшалар
туралы, олардың апара ақпараттық селдерге. Басқаша жағдай айтқанда әбден
нақты, ... ... өте ұсақ ... ... ... ... арқылы жүзеге асады. Не болады екен «экономика, ақшаларсыз»?
Жоқ, ...... ... ... олар ... болады.
Жеңілдетеді ма ақша мөлшерінің ... ... Жаңа ... ... тартады.
«Дерлік ақшалар» — бұл айқын биік өтетін финанстық активтер, сондай,
чексіз сақтау шоттар сияқты, жедел үлестер және ... ... ... қағаздың, бірақ құрал ... ... ... ... ... ... ... алады және финанстық шығындардың тәуекелсіз
даярлыққа ... ... ... ... ... Дәл осылай, сіздер
наличиялық ақшаларды ... ... ете ... ... ... ... ... сауда мекемеде. Немесе өзге жағдайда, сіздер чексіз
шоттар ... ... ... ете ... шот ... ... үлестер,
қалай олардың аты болжайды, салымшыға ... ... тек ... ... ... ... айып пұл төлеуді алып тастай алады 90-күнділер
немесе 6-айлық үлестер тек қана ... ... өтуі ... ... ... ... аз өтімшілікпен ие болады (жұмсалған қабілеттілікпен
болу), чексіз сақтау шоттардан көрі.
Көріп қалуға болады, барлық ... ... ... ... бар ... ... ... Мына жайдан-жай білдіреді, нақты құн — ... ... ... монетаның ішіне кіретін азырақ құн монетада көрсетілген.
Бұл арнайы істеледі, ... қалу ... ... балқу мақсатпен алтын
мен күміс кесектерін сатып ... ... ... ... 50 ... ... ... құны 75 цент болса, онда қайта балқытып кесек ретінде
сату пайда болады. Ұқсас әрекеттерінің ... ... 50 ... жоғалатын еді. Мынада бір ... ... ... Егер ... ... ... ... шамадан асса
құндылығы ақшалай сияқты, онда олар айналдыру құралы ... ... ... ... ақшаларға арналған тұрақтылық ... ... ... құн ... монеталарға, еркін чеканкалық алтын монета белгілі бір
және өзгермейтін ... ... ... ... елдер арасында алтын
еркін ауыспалығымен. Өз тұрақтылығының арқасында ... ... ... бес ... ... ... алтынның назары ұзақ емес
әлемде өмір сүрді — бірінші дүние жүзілік соғысқа дейін, соғысып ... өз ... ... құн ... ... ... ... аударуынан бірте-бірте жоқ болып кетті.
Ақшалар, номиналдық құны (көрсетілген құн) нақты құнға ... ... ... құны солардың дайындағанына. Метал ақшалар (мыс, күміс) әр
түрлі ... ... ... ... содан соң өлшейтіндер.
Монетаныңақшалық назары кешкі дамуы көбірек ... ... ... ... ... пішіні, өлшеуші).
Көбірек ыңғайлы үндеуіне арналған, дөңгелек түрі (азырақ өшірілді), бет
жағы аверс аталған, сырты — ... және шеті ... ... құн ... ... жоғары, қоғамдық еңбек олардың
өндірісіне жұмсалған. Оларға жатады: металдық құн белгілері — сүртілген
алтын ... ... ... яғни ұсақ ақша, арзан металдардан дайындалған,
мысалы ... ... ... ... өкілдері. Қағаз ақша екі жолмен пайда
болды. Бірінші жолы—«шақа мөрінің тозуы». Алдымен, өз ... ... ... ... ... Олар жаңадан шекілген шақалар мен
айырбастажүрген салмағы кем, мөрі тозған шақалар ... ... ... ... асыл ... ... ... санын саналы
түрде азайта бастайды. Сөйтіп, бірте-бірте алтынды және күмісті «үнемдеу»
мақсатымен шақаны асыл емес ... ... ... кейін «казначейлік вексельдер» басылып шығарылатын болды. Бұлар
күміс және мыстан жасалған ... ... ... ... ... ақшалар металдан жасалынған шақаларға қарағанда,
айырбасқа әлдеқайда қолайлы екені белгілі.
Тарихи олар орынбасарлар ... ... ... ... ... ... Объективтің айналдыру мүмкіншілігі бұларды айналдыру құралдар сияқты
ақшалардың функциялары ерекшеліктерімен ... ... ... ... ... ... келгенде. Мемлекет өзіне қағаз
ақшаларының шығару құқығы ... Әр ... ... құн ... ... ... және құнмен олардың шығаруы (қағаз шығындары,
басылымы) қазына эмиссиялық табысы құрастырады, маңызды элемент болатын
мемлекеттік ... ... ... ... ... қағаз ақшалар
мемлекетпен босатылған алтындармен және ... ... ... ... ... ... ал содан соң дефицит бюджеттің ... ... ... ... мөлшері мемлекет қажеттілігінен тәуелді
болды финанстық қорларда. Қағаз ақшалар тек 2 функция орындайды: айналдыру
құралы ... ... және ... ... ... ... жоқ болуы
назар аударуынан кету мүмкіндік бермейді. Мемлекет, тұрақты бастан кешіру
жетіспеушілік және ... ... және ... ... ... ... ... ақшаларының мәні жасалады олардың құн белгілерімен алға ... ... ... ... ... ... ... алтынға ұсақтау емес және мәжбүрлік бағытпен мемлекетпен үлестірілген.
Несиелік ақшалар тауарлық өндіріс дамуымен ... ... іс ... мерзімі ұзартуымен жүзеге асады (несиеге). Олардың ... ... ... ... тауар айналымын қажеттілікті
ақшалайқайтару; нақты ақшаларды үнемдеу; қолма-қол ақшасыз айналым дамуына
жағдай жасау. Несие ақшалар дамудың ... ... ... вексель, акцептелген
вексель, банкнот, чек, электрондық ақшалар, несиелік карточка.
1. Вексель—қарыз жазбаша ... ... ... ... төлеп қою жала
жабылған алдын ала мезгіл және анықталған орында. Кәдімгі вексельді айыру,
қарызбен берілген және ... ... ... ... ... және ... қарыз қайтаруының қол қоюға несие берушімен
арналған.
Айналымдағы осы уақыт орнында қазыналық ... ... ... ... дефицит кассаның жарылудың қорғауға арналған, достық
вексель біреуден ... ары ... ... ... банкіде тұрған есеп
мақсаты,
қола вексель тауарлық жабуы жоқ. ... ... ... ... яғни келісім түрі туралы құжат хабары жоқ болуы.
2. Бесспорностью, вексельдің міндетті түрде ақы төлеуін білдіреді.
3. Назар аударуы, яғни вексель ... ... ... сияқты басқа
несие берушілерге, вексель ... ... ... ... төлеу кепілдігі тағы көбірек өседі ... ... ... ... ... ... ... беттер арасында жұмыс жасайды, бір-бірінің жақсы хабарланған төлеу
қабілеті және сауда-экономикалық көңіл
болу жүзеге ... ... ... ... ... ... ақшалар, орталықпен шығарылатын (эмиссиялықпен) елдің
банкісімен. Банкнот ... рет жеке ... ... ... ... ХVII ғ. шығарылды. Алғашқы банкнота 2 қамтамасыз етуі бар:
коммерциялық ... ... ... және ... ... ... коммерциялық вексельдердің базасында шығарылған, оның алтын
айырбасы қамтамасыз ... ... ... ... деп ... тұрақтылық және сенімділік болған. Мерзімсіз барыш міндеттеме өзімен
вексельдің айырмашылығына банкнот ұсынады және орталық банкі ... ... ... ... ... ... ... екі кепілдік мәні жоғалтып алды: толық емес вексель,
қауырсында орталық банкімен қайтадан санау, тауарлармен қамтамасыз етілген
және банкнот алтынға айырбасы жоқ ... ... ... ... ... ... ... қатал
айқын адамгершілігі.
Олардың мәні барлық мемлекет аумақтары ұлттық ақшалармен келеді.
Чек — ақшалы құжат оның формасымен анықталған, ие ... ... ... ... ... көрсетілген сомасының ұстаушысына.
Бірінші рет чектер XVI ғ. ... және ... бір ... ... Жүйе ... олар кең тарады. Айырып тану чектің негізгі 3
түрі бар:
1. Атаулы — ... ... ... ... ... ...... нұсқауынсыз.
3. Ордерлі — айқын бетке, бірақ индоссомент құқығы құжат айналымы.
Сәйкес чек жайы туралы, бекітілген ССРО-да 1929 ж. ... 2 ... ... ... және ... ... ... — бұл жазбаша тапсыру банкіге ақшалай төлеу жасау
шотқа чек беруші чек ұстаушы шотына қолма-қол ақшасыз ... ...... бары ақшалардың ұйымдарымен кіріскен ... ... ... ... ... құнды және майда ақша.
Негізгі элемент монеталық ақшаның — ... ... Дәл ... ... ... арналғандар (айырмашылыққа мерейтойлық,
сувенирлік, коллекциялық, ... ... ... ... Жүретін ақшалар жылдардың қатар бойында шығарылады,
молынан, өзгермейтін дайындаумен. Жүретін ақшалардың айырып танады ... және ... ... ... ... ... — бұл ... монеталар, металдық құны номиналы
сәйкес болуы (құндық мөлшер, ақша ... ... ... Әдетте
толық құнды монеталар алтын монетаа келеді (сирек күмістер). Толық
құндылық монета ... оның ... ... айналдырады.
Негізінде, әр түрлі жағдайларда және әр ... ... ... ... ... құны не жоғарлайды, не төмендейді қайтара құн ... ... ... ... арнайы терминдер болады, бұлар екі күй жағдай
сипаттайтындары бар,—«ажио» (айтылған пайызардыметалдық ақшалар ... ... ... ... құнымен) және «дизажио» (курстың төмендеуі
пайызық көрсеткіші). Бүгін бұлар қағаз ақша құны және ... ... ... ... ... береді.
Майда ақша экономикасы керемет ақиқатында көрсетеді:
Өйткені бұл ақша, ресми құн жоғарырақ нақтыдан. Әркім ... ... ... және ... тиісті мына экономикалық парадокс
фактіні.
Тарих куәландырғандай, монетаның отаны ретіндегі Лидия мемлекеті болып
есептелінеді. Онда ... ең ... рет ... ... VII ғ. ... ... ... «Монета» термині Рим құдайының атынан Юнон-
Монета деген ... ... ... ... Римде алғашқы монета сарайы
сонда болған.
Бірақ егер дәл және қатал айтса, алтындық ... ақша ... ... ... ... жылдары біздің жүз жылдығымыздың. Басқаша айтқанда,
қағаз ақшалар басқаша ... ... ... 20-25 жыл ... (біз 1973 жылы 15 ... ... ... жүреміз,
алтынға доллар айырбасы ақырғы басылғанда). ... ... ... ... дағдарыстың дәуірінде барлығы кенет еске түсіреді, не қағаз
ақшаларқарапайым қағаз, үкімет алтын запасына бұрылады, ал ... ... ... ... және ... ... негізгі қымбатты метал ... ... ... ... ... ... ... үшін жасалған. Ол тек қана
сирек таза түрде кездеседі, коррозияға әсем, ... ... ... ... метал. Сонымен қатар, оны табуы өте көп еңбекті,
соншалықты көп еңбек ... ... емес ... саны іске ... ... ... қайнары Нубия болды, ертедегі гректер
үшін—Үндістан және Лидия, римдіктерге арналған — ... және ... ... ... ең бай ел ... ... ... Африка, ТМД, Канада,
АҚШ, Австралия және Гана ... ... ... ... ... нарықтар Лондонда және Цюрихте бар—тройской унция алтын бағасы
мына нарықтарда дүниежүзілік бағасысияқты алға шығады, ... ... ... ... айту, күміс туралы әділсіз еді айтпау—бірақ себебі бірінші
ақшалар чеканкалар ... ... және ... ... ... ... ... тұрақты коррозияға, бірақ ол—жұмсақ метал, сондықтан
монеталық істе мыстық ... ... ... ... ... және де ... рольмен:
Өйткені, Европаның орта ғасырларда көне ... ... қол ... ... ... ғ. айрықша монеталық метал күміс ... ... ғ. ... және ... ... ... айналды.
Алдымен алтын монеталар соғылған таза (24 караттық) алтынмен, бірақ келе-
келе (олардың тұрақтылығы жоғарлау мақсаттарында) мыс немесе күмісті ... ... ... ... ... ... қалуға жалғастырады елдер
аралықта (айқын кесектер түрі анықталған салмақта).
Мәні.
Ақшаның мәнін анықтауға ынталылық капитализмнің қалыптасуы және ... ... ... ... ... И.Фишер, А.С.Пигу, М.Фишер
және басқа да ... ... осы ... ... ... ... ... ақшаның мәні туралы әр түрлі пікірлер орын
алып отыр. Мысал ретінде А.Самуэльсонның пікірін келтірейік: «Ақшаның тауар
дәуірін, қағаз ақша ... ... ... ... оның ... ... ... Ақша—бұл жасанды әлеуметтік шарттылық».
Ақшалар - бұл ең бір экономикалық ғылым маңыздың бөлімдері. Нормалы жұмыс
істеуші ақшалы жүйе қоғамда ... ... ... ... ... ... және бағалардың жаман істейтін ақшалы жүйе өкпек
тербелулердің негізгі ... ... ғана ... және , ... , ... содан кейін оған және ... ... ... ... ... саясат қызмет ете алады
«әскери коммунизмнің», коммунисттер кеткенде ... ... ... ... ... жоқ, ... ... сәйкес, коммунизм жанында ақшалы қарым-қатынасы ... ... ... не ... ... ... ... қорқынышты аштық, азаматтық
соғыс, бейбітшіл халықты атулары. Ақшалар және ақшалар бар.
Ақшалардың үш функциясы бар. Ақшалар, және кез ... ... ... мәні ... Ақшалардың мәні мына арқылы көрсетеді:
1) жалпыға бірдей ортасыз айырбастау;
2) өз бетімен құнын айырбасты;
3) еңбек сыртқы заттық ... ... ... ... ... ... бар. ... қатар,
ақшаның пайда болған формасы қолма қол ақша және ақша ... ... ... қол ... ... ақшаларға өз кезегінде ұсақталады ( бұл монеталар
қымбатты металдардан, кесектерден жасалынған), несие ақшалар ( ... ... ... ) және ... ... Ұлттық валюта түрінде ұлттық
ақшалық - несие жүйе рамкаларында қалай қолма - қол ақшасыз ... ... ... дәл ... және ... ... жүйесінде
ұлтаралық төлеу құралдардың түрінде.
Оқулықта « Экономикс » К. Макконнел және С. Брю ... ...... , не ... істейді , яғни барлығы , ақшалардың функциялары
орындайды және ... бар . ... ... біз ... ... ,
ал айтуға болады , ақшалар – бұл жалпыға ... ... ... ... жалпыға бірдей эквивалент пайда болды, ... ол ... ... ... ... енді ... көрейік, неге ақшалар ақшалармен келеді ? Жоғарырақ
айтылған болатын , ақшалар бұл – ақшалардың ... ... ... ... ... ... екі ... қалыптасқан:
1. Маркстік көзқараста;
2. Бүгінгі таңдағы буржуазиалық.
Маркстік көзқарас. Ақшаны қалай ... ... Құн ... ... ... ақша бұл ... айырбастау құралы емес, ол
жалпылама эквиваленттік (балама) роль ... ... Кез ... ... құнын ақшамен көрсетеді. Ақша қандай ... ... ... ... ... ... және ... анықтай отырып, оның бес қызметін
атап көрсетеді.
Ақшаның бірінші қызметі — құн өлшемі. Ақшаның көмегімен басқа барлық
тауардың ... ... ... Осы ... ойша нағыз ақшалар
атқарады. Кез келген тауардың құнын ақшалай түрде көрсету үшін, ... ... ету ... ... ... ... ақшалай көрсетілуі баға деп
аталады. Баға сұраным мен ұсынымның әсерінен құннан ... ... ... өз ... да және ... мен ... да тәуелді.
Тауар құны мен алтын құнының тәуелділігі ерекше мүделікті байқатады.
Сұраным мен ұсыным сай келгенде баға екі ... ... ... ... және ... құнымен.
Егер тауар бағасы тауар құнына қарайлай өссе, онда алтын құнның тауар
бағасына деген байланысы кері пропорционалды тәуелділікте болады. ... көп ... ... ... ... болады және керісінше — алтынның құны
төмен болса, тауар бағасы жоғары болады.
Сөйтіп ... ... ... ... өз ... ... және ... (ақша) құнына кері пропорционалды өзгереді.
Бұл ақша арқылы басқа тауарлардың құны өлшенеді деген сөз. ... өз ... ... өзге де ... салмағының өлшеуші
болатыны сияқты, ақшаның да өзіндік құны болғандықтан, басқа тауарлар
құнының өлшеушісі бола ... ...... құралы. Осы қызметті ақша қолма-қол түрінде
атқарады, себебі олар нақты тауар айырбасында делдалдық жасайды. Тауарды
ешкім сатқысы келмейді, егер оның ... ... ақша ... ... ... алтынды алмастыра отырып, ақша белгілері
атқарады. Егер айналым шығындары өсіп ... және ... ... де ... қоры ... ... айналымы тиімсіз болар еді. Алтын
қоры ... үшін ... ақша ... ... қор ... қажет.
Ақша шыққанан кейін тауардың тауармен тікелей айырбасталуы (Т-Т)
біржолата тауар ... ... яғни ақша ... ... ... ... Мұнда ақша тауар айналымының құралы болады. Ақша тауарларды
таратуға қатыса отырып, айналым саласында жүреді.
Үшінші қызметі — төлем құралы. Бұл қызметті ... — ақша ... ... ... ... ... ақшаны қарызға бергенде, салықты,
жер рентасын, жалақыны, диведендті, пәтер төлемін және т.б. ... ... ... ... жаңа айналым құралы — несие
ақшалар пайда болды: вексель, ... ... ... чек, ... ... ... Несие ақшалардың болуы қолма-қол ақшаларды
қатыстырмай-ақ қарызды жабудың өзара есептесу ... ... есеп ... тауар айналымы тұтынысының қолма-қол ... ... ... ... ... алып ... кассирлер мен күзетшілер саны, ... ... ... ... және ақша ... ... ... азаяды.
Ең бастысы — өзара есептесу процесі жеделдейді, ақша бірлігі тұрақтылығы
мығымдала түседі.
Төртінші қызметі — қорлану немесе ... ... ... Ақша ... және ... ... станок, машина, жабдықтарды немесе ұзақ
мерзімге пайдаланылатын (теледидар, тоңазытқыш және т.б.) ... алу үшін ... ... ... ... қорлануы әрбір тауар
өндірушінің белгілі ақша резерві болу қажеттілігінен ... ... ... ... ... Ақшаныңбұл қызметі ақша
айналымын реттеу үшін маңызды.
Бесінші қызметі сол — ... ақша ... ... ... ақша ... ... дамыған елдердегі тұрақты валюта болып табылады.
Әлемдік аренада ақшаның айналым ... ... ... құралының ролі
бірінші орында болды. Бұл алдымен халықаралық ... ... ... ... ақша ... — К. ... бейнелеп
айтуындай, — «ұлттық шекпенін» алып тастайды және өзінің ең алғашқы
түріне ...... ... ... ... ... ... экономикалық теорияда орын алған Батыс Еуропа және
АҚШ экономистерінің пікірлері бойынша, ақша үш ... ... ... ... ... ең ... айырбас құралы ретінде
пайдаланылады. Ақшаны тауарлар, қызметтер ... алу және сату ... ... ... ... ... өз еңбегінің өтеміне
аптасына 200 бөлке алғысы келмейді. Ал наубайхана болса, ол да өз алдына
өзінің бөлкелері үшін жаңа ауланған ... ... ... ақша сол ... және ... ... қажетті тауарларды
дүкеннен сатып алу үшін қажет. Бұл оған ... ... ... ... ... ... ... өз өнімдерін ақшаға сату
ұтымды. Себебі, ол өнімдерін өткізгеннен кейін ... ... ... ... орнын толтыруы (шикізат материалдар т.б. ... ... ... ... ... ... ... сатып алуы,
кредитормен есеп айыру керек. Міне, осыған байланысты ақша төлемге өте
жеңіл құрал болып табылады.
2. Құн ... ... ақша ... әр ... ... ... салыстырмалы құнын өлшеу масштабы ретінде қолдануды қолайлы
көреді. Біз ара ... миль ... ... арқылы анықтап, оларды
өз ара салыстырамыз, сол сияқты игіліктер мен ... ... ... ... ... ... Ақша өтімді болғандықтан, игіліктерді сақтайтын өте
ыңғайлы форма. Ақшаны үнемдену байлық ... ... ... ... немесе бағалы қағаздарды (акциялар, облигацияларды
және т.б.) сақтаудан алынған табыстарға қарағанда, өте ... ... ... ... ... ... Бірақ ақшаның артықшылығы,
оларды фирмалар ... үй ... ... міндеттемелерін
қамтамассыз ету үшін кідікпей пайдалануға болады.
Ақша айналымы және ақша жүйесі. Тауарларды ... ... ... ... ... ... ақша ... ақша айналымы
деп аталады.
Ақша қозғалысы қай ел ... ... ... ... ол мемлекет
тарапынан нақтыланған ақша жүйесінің шегінде болады. Ұлттық ақша ... бұл ... ... ... және ... ... ... ақша
айналымы формасы. Ақша жүйесінің басты элементтері мынандай:
1. Негізгі ақша данасы. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы Одақта қолданылған ақша данасы —
рубль. Ол XIV ғ. соңына таяу қалыптасқан.
2. Баға ...... ... ұлттық қағаз-ақша данасының
алтынға бағаланған ... ... ... ... ... ... 2,13281, ал АҚШ ... — 0716662 г. алтынға теңеседі. Ресейде
ХІХ ғ. аяқ ... ... ... ... 0,774235 г. ... 1921 ж. ... 1 ... оның алтын баламасы
0,987412 г. ... ... ... ... ... ... 1973 ж.
1 доллар, 75 тиынға тең болды.
3. Ақша түрлері. Бұған ... ... ... ... ... ... («банкноттар»), ақша қағаздары («мемлекеттік
қазыналық белеттер»).
4. Эмиссиялық жүйе — айырбасқа арнап заңды түрде ақша ... ... ... ... ... — орталық (эмиссиялық) банктің атқарушы
өкіметке бағынбауы.
5. Мемлекеттік ақпарат. Бұл орган ақша айналымын ... ... ... ... ... ... Орталық банк және олардың
бөлімдері және т.б.
Сонымен, ақша айналымы өте ... ... ... ... ... асырылады. Ақша жүйесінің өте
қауіпті «ауруы» — құнсызданудың пайда болу ... ... ... бұл ... ... және ... тәжірибенің орталық
проблемаларының біріне айналып отыр.
2.3. Ақша және оның экономикадағы ролі.
Ақшалардың әр түрлі теориялары бар. ... ... ... ... теңестіреді. Оның пікірі бойынша (меркантелистердің); алтын
және күміс табиғатта ақшаларға ... өз ... ... ... есептік шартты бірліктер белгілермен ақшалар
есептейді.Мына теория сонымен қатар ақшалардың ... ... ... ... ... құны ... кері санының
тәуелдігіне болады, ақшаның көп болуы олардың құны ... ... ... ... білдіреді синтез жайларының номиналдық және
сандық теориясы өзімен білдіреді, Кейнс өкілі қағаз ақшаларды асыра
мақтайды, ... ... ... саны олардың назар аударуы
мемлекетпен анықта алады.
Егер ХІХ ғ. ... ... ... ... ... ақшалардың
табиғаты алға шыққан, олардың қызметтері бағалардың масштаб таңдау және
ақшалы жүйе құрылысы енді ... ... ... ... ... ролі ... ... массасын жасау механизмі экономикалық
өсу және мемлекеттік саясат ақшалық несие облысында.
Қазір біз монета айналдыру экономикалық ... өте ... ... ... ... ...... қағаз
ақшалардың айналдыру көптеген қайшылықтарының тегісін ашады.
Тауарлық айырбас алғашқы рет пайда болғанда, алғашқы ... ... ... ... ... ... ... арақатынастарда
– бір тойта, бос болмаған, айтайық мал шаруашылығымен әділеттілік болады
ауыстыруға ... ... ... тайпамен өсірілген. Қанағаттандыратын жауап
тапса онда мүмкінсіз болады.
Бірақ әлі қандай болмасын болмады танымал эквивалент (бірдей тауарлық
құны), арқасында басқа тауарлардың ... ... ... ... қарапайым айырбас біреудің пайдалы заттың басқаны кездейсоқ және
бір ретті болды.
Кешірек тауарлар үлкен әр-түрлі шығарылды. Қандай да бір ... ... ... ... өнімдерге айырбастай алады, әрбір оған
эквивалент қызмет еткенін. Бірақ және мына оқиғада бір зат ... ... ... ... және ... алушылардың әрқашанда емес
көңіліне шыққан жоқ. Егер, мата иесі теріні сатып алғысы ... ... ... етке ... ... онда айырбас жасау өте ауыр болады.
Өндіріс және тауарларының айырбасы күнделікті, әрбір елде және ірі
экономикалық аймақтарда ... ... ... эквиваленттер — өтетін
өнімдер, басқа пайдалы нәрсеге алмастыруға болатын. Мысалы, гректерде
және арабтарда мал ... ...... ... ... ... ... эквиваленттері талапқа
сай болған жоқ.
Нәтижесінде біреу болды — бүкіл халықтармен қолдады жалпы эквивалент,
ақшалар. Ақшалардың ролі орындалуына сәйкес ... ...... көп ... бар. ... ... ... басқа қажеттіліктері
бар жалпы эквивалентке: бөліну, ықшамдылық, жеткілікті саны барайырбасқа
орналасқан, (мейірбан метал – ... ... ... ... ... (бір ... алтынды табу үшін көптеген еңбек керек).
Ақша — ерекше тауар, жалғыз жалпы эквивалент болады. Ақшалардың ... ... ... ... ... жаңа күйге өтті. Тауарлық әлем
екі полюсқа бөлінді: ... жағы бір ... ... ... жиналып, ал басқа ақшалар, барлық тауарлардың ... ... өзі ... құн ... іске ... ... ... ақшалар адамдар арасында қоғамдық қарым-қатынас білдіруші
ретіне айналады («адам-адам» ... ... ... ... ... және ... істейтін қоғамдық күш береді, егер адамдарға пайда
болса,ол ... езгі ... және адам ... ... ... ... Экономикалық маңыз және ақшалардың ролі олардың
қызметтерінде көрсетеді?
Ең ... ... құн ... ... орындайды, яғни барлық
тауарлардың құнын ... ... құны ... ...... ... өнім ... ақшалардың өзі керек болмайды,
сондықтан тауар сатушысы оның ... ... ... ... ... құнның
ақшасын).
Тауарлардың бағасы белгілі ақшалық тауар саны — алтын. Алтынның саны,
массасы оның салмақтығына өлшенеді. Белгілі бір алтын ... ... ... өлшеуші бірлігіне қабылданады. Бұл бірлік, ақшалы бірлік
ретінде мемлекетпен рналастырылады, оны ... ... деп ... ... және оның ... бөлімдері алтын массасының өлшеуі
үшін қызмет етеді. Барлық ... ... ... ... айқын
санында айтылады немесе бірдей алтын бірлігінің салмағы айқын санында.
Дәл осылай АҚШ-та, масштабтың бағалары 1971 ж. ... ... ... ... ресми паритетпен алтынға бұрыла алған және шетел
үкіметтердің, бірдейге 0,818513 грамм таза ... ... ... сом ... ... ... салмағы 1897 ж. айқын болды 0,774254
грамм.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жаңа ақшалар жақсы белгілі, қазіргі бұқаралық санада ... ... бір ... ... көрінулерінен. Кімдерде ақшалар көп тиісті емес
«азапты ауырады мақсатсыз ... ... ... Оның табысы банкілік
шот цифрлермен айтылады. Басқа жағынан ... адам ... ... ... ... адам ... қатары ақшалай айтылуы жоқ: нағыз махаббат
және достық сатылмайды, ал ... ... ... және де ... көп ... бағалайды.
Байқау қиын емес, ұғымның «баға» және «бағалау», бірақ бір ... ... ... ... ... ... өзіне тән бағалау практикалық бәрі, не
өміріне маңызды. Ал міне ақшалардың ... ... ... ... пайдалы өлшеуішті қоғамдық пайдалы ретінде түрлі қорды
немесе адам қызметі, мүмкін бағаланған, өлшенген маңыздысы, ... ... ... тек аз бөліміне бізге қымбаты, — бұл құнды заттың аталуы.
Қайсыбір наградтарының, құрметті атақтардың, дипломдардың ... ... зор ... ... саны мүмкін шағылысқан, яғни
мына бағалау сипаттау қиын, басқаша мына «қайсыбір ... ... ... ... ... еске түсіріңіздер, барлық байлық,
құрмет сауаттардың кең колекциясы, алғыстар және жалаушаларды құрайды.
Өкінішке, өлшеуіне арналған әлеуметтік және ... ... әлі ... жоқ бір ... түсінікті және де сонша әмбебап аспаптың, ақшалар
сияқты. «Әлеуметтік ақшалар» мүмкін, енгізуге болады күнделікті ... ... ... адам пайдасы. Сондай белгілер қоғамдық құндылық
жасай алу, сонымен қатар адамгершілік ... ... беру ... ... ... ... ... Бүгін құдайға шүкір білімді
адамдардың кең ... жету ... «қу» және ... ... ... құдайдың жарыққа алып шығуға рұқсат ... ең ... ... ... ... ең қу адамдарға көрсету және
түсіндіру, барлық экономикалық және саяси құпияларын фокустарын ашу.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... үлкен нәрсе. Соның ұйымшыл ақшаның назар
аударуы қоғамда экономикалық және саяси тұрақтылығы тәуелді болады және
демек оның ... Ақша ... ... ... ерекше тауарға бөлінді, ... ең ... ... ... ... келген.
3. Ақшаның бес қызметі бар: құн өлшемі, айналым құралы, төлем ... ... ... ... ... және ... ақша ... Қазіргі ақшалар тауарлық негіз болмайды, бірақ келесі себептермен
ақшалар ... ... ... ... ақша ретінде. Мемелекет
ерекше бейнемен ақшаларға тән қасиеттерін қорғайды, ... ... ... болуымен анықталады олардың сиректігі олардың пайдасына.
5. Ақшалы ұсыныс мемлекет бақылауы тиісті орнында болады, парасатпен
инфляциялық ... ... ... саны ... ... ... біледі анау азсыз үлгілерді.
Ақша дегеніміз — барлық тауарларға эквивалентті ерекше тауар. Ақшаның
түрлері: монета, қағаз ақша, ... ... ... ... ... ... ... Бөлінгіштігі.
Ақшаның қызметтері:
1. Құн өлшеуші құрал.
2. Төлем құралы.
3. ... ... Қор ... құралы.
5. Әлемдік ақша қызметі.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Әубәкіров Я.Ә. «Экономикалық теория негіздері».
2. С.А. Бартенев «История экономических учений» .
3. Никитин С.М. «Теории стоимости и их ... ... Ө.К. ... ... ... ... Р., С. Брю. ... Самуэльсон. «Экономика».
7. Т. М. Тимошина. «Экономическая история России».
8. МГИМО МИД РФ. ... ... ... ... ... ... экономики", Москва 1994 г.
10. Кэмпбелл Р.Макконнелл, Стэнли Л.Брю "Экономикс" Баку, 1992 г.
11. Максимова В.Ф., Шишов А.Л. "Теория рыночной экономики", 1992г.
12. ... и ... ... Изд. ... и ... Эдвин Дж.долан ... ... и ... ... ... ... ... "Деньги, кредит, банки". ... ... Под ... ... ... ... ... КРЕДИТ под. ред. проф. чл.-корр. РАЕН Л.А.
Дробозиной 1997г.
16. ОСНОВЫ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ ТЕОРИИ
/пособие для ... ... ... общ. ред. ... М. И. ... ... Экономическая Академия I ;им. Плеханова
17. Б. Мәдешев. «Нарықтық экономика теориясына кіріспе».

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдаудағы салық салудың рөлі13 бет
Экономикалық теория қалыптасу кезендері10 бет
Қазақстан экономикасындағы салық жүйесі және оны жетілдіру жолдары21 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатының дамуының кезеңдері28 бет
Ақша мен несиенің экономикалық – теориялық негізі27 бет
Ақша нарығының төлем құралдары және оның экономикадағы ролі12 бет
Ақша реформасы: ұлттық экономиканың дамуындағы қажеттігі мен маңызы24 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатың құрамдас бөлігі87 бет
Ақшаның жалпы эквивалент және экономикалық категория ретіндегі түсінігі19 бет
Ақшаның ролі және нарықтық экономика27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь