Ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік беделді қорғаудың жалпы сипаттамасы

Жоспар

Кіріспе

Негізгі бөлім
1.бөлім Ар.намыс, қадір.қасиет және іскерлік беделді қорғаудың жалпы сипаттамасы
1.1Ар.намыс, қадір.қасиет және іскерлік бедел мүліктік емес өзіндік құқықтың объектісі ретінде
1.2 Ар.намысты, қадір.қасиетті және іскерлік беделді қорғаудың түсінігі

2.бөлім Ар.намысты, қадір.қасиетті және іскерлік беделді азаматтық құқықтық қорғаудың ерекшелігі
2.1 Ар.намысты, қадір.қасиетті және іскерлік беделді азаматтық құқықтық қорғаудың субъектісі
2.2 Кір келтіретін мәліметтерді теріске шығару тәсілдері

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер
1-бөлім Ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік беделді қорғаудың жалпы сипаттамасы
1.1 Ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік бедел мүліктік емес өзіндік құқықтың объектісі ретінде
Азаматтық құқық пәнінің элементтерінің бірі мүліктік қатынастарға байланысты мүліктік емес жеке қатынастар болып табылады (АК-тің 1-бабы). Мүліктік қатынастарға байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар азаматтық заңдармен реттеледі, өйткені, заң құжаттарында өзгеше көзделмеген, не мүліктік емес жеке қатынастар мәнінен туындамайды (АК-тің 1-бабының 2-тармағы).
Азаматтық кодекстің 115-бабында азаматқа тиесілі мүліктік емес өзіндік игіліктер мен құқықтардың үлгі тізбегі келтірілген, оған жататындар: жеке адамның өмірі, денсаулығы, қадір-қасиеті, абыройы, игі атақ, іскерлік бедел, жеке өмірге қол сұқпаушылық, жеке құпия мен отбасы құпиясы, есім алу құқығы, шығармаға қолсұқпаушылық құқығы және басқа материалдық емес игіліктер мен құқықтар. Азаматтық құқық объектілерінің бұл тобының ерекшелігі мынада:
1) бұл құқық өзіндік, яғни тиесілі тұлғадан ажырамайды;
2) мүліктік емес сипаты бар, яғни материалдық (мүліктік) мазмұны болмайды;
3) абсолютті құқықтың сипатына жатады, яғни бұл құқықтарды ешкім де бұза алмайды;
4) бұл құқықтар ешкімге тапсырылмайтын, әрі өзгеге берілмейтін құқық.
Аталған белгілерге қарап, мүліктік қатынастар тұлғаның өзінің ыңғайына қарай қалыптасып, ал мүліктік емес өзіндік игіліктер жеке тұлғадан ажырамайтындығын көреміз.
Азаматтық кодекс мүліктік емес өзіндік игіліктерді азамат туған сәтінен бастап алатын (жеке мүліктік емес өзіндік игіліктердің бірінші деңгейі) және
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.ҚР Азаматтық Кодекс 27.12.1994 баспа юрист 2007 ж.
2.Сулейменов М.К., Ю.Г.Басин Комментарий гражданский кодекс РК общая часть Алматы «Жеті жарғы» 1998 г.
3.Гражданский кодекс республики Казахстан толкавание и коментирование Общая часть Вып 1-10 Алматы 1996
4. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, баспа юрист 30.08.1995 жылы.
5.ҚР-ң «Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңы №2710, 12.04.97,
өзгерістерімен, толықтырылуларымен №13 Заңымен, 20.12.2004
6.М.К.Сүлейменов, Ю.Г.Басин Азаматтық құқық І-том Алматы 2003
7.Г.Төлеуғалиев Азаматтық құқық Жалпы бөлім Алматы 2005 жыл
8.Гражданское право М.К.Сүлейменов КазГЮУ 2001 г.
9.Гражданское право С.П.Гришаева Юрист Москва 1999 г.
10.Граждансое право республики Казахстан Общая и особенная части Учебное практическое пособие Юрист 2007
11.ҚР прокуратурасы туралы заңы – 21.12.1995ж., № 346 заңымен 09.08.2002 жылғы енгізілген өзгертулерімен және толықтыруларымен.
12.С.А.Табанов Салыстырмалы құқықтану негіздері Жеті Жарғы Алматы 2003 ж
13.Ж.О.Артықбаев Жеті жарғы. оқу құралы Алматы 2005 ж
14.Д.Бегалиев «Сын шын болсын », // Заң – 2005, № 65.
15.С.Алдамжарова «Моральдық зиянның шегі барма», // Заң газеті – 2006, № 11
16.А.Әбдіхал «Ар мен ақша», // Заң – 2006, № 6.
17.Қ.Жүсіп «Әр адам өз құқығын бөзі қорғау тиіс», // Заң газеті – 2007, №
66.
18.Б.Сыздықов «Заңсыз жерге шешім шығарыла ма », // Заң газеті – 2008, №
19. «Азаматтық құқықтарды сот арқылы қорғау» М.С. Каринбаев. 1998.
20. Ең бастысы – азаматтық құқықтарды қорғау. Заң 2006 №19.
21. «Меншікті қорғау құқығы» Заң газеті 2008ж. №7.
22. Прюритеткое направления – защити пров. Граждан и профилактика правонарушений «Закон и Время» № 1 2008. Ж. Забин.
23. Жер мәмлесі мен жолаушылар құқығы қорғалды Заң және заман №3 2007. С. Жорабеков.
24. «Жылжымайтын мүлік ол туралы өз құқығыңды білгенің жөн» Сыр бойы 2006 23 ақпан.
25. «ҚР-да Адам және азаматтардың жеке құқықтары мен бостандықтары». Ахмет Яссауи университетінің хабаршысы 2003 №3
26. «Адам құқығын кім қорғайды» Егемен Қазақстан 2005ж. 3 маусым
27. Тұтынушының құқықтарын қорғау туралы заңы. 199ж. 5 маусым.
28. «Жеке кәсіпкерлікті қорғау мәні қолдану туралы» 1992ж. 4 шілде.
29. Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қорғау туралы 1997ж. 19 маусым.
30. «Жеке кәсіпкерлік туралы» 1997ж. 19 маусым.
31. «Кәсіпкерлік қызмет еркіндікке мемлекеттік кепілдікті жүзеге асырудың қосымша шаралары туралы» 1997ж. 6 наурыз.
32. Азаматтар мен заңды тұлғалардың кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне құқықтарын қорғау туралы 1998ж. 27 сәуір.
33. «ҚР-ның Бәсекелестікті және монополистік қызметті шектеу туралы» 1998 ж. 9 маусым.
34. «Табиғи монополиялар туралы ҚР-ның заңы» 1998 ж. 9 шілде.
35. Маркова М.Г. «Гражданское право» Альфа 2000.
36. Гражданское право в современную эпоху. М. Юрист 1999. Алексеев С.С.
37. Басин Ю.Г. «Юридические лица по гражданскому законодательству Р.К. Алматы ВШП «Әділет» 2000.
38. А.Г. Диденко. «Гражданское законодательство Р.К. Статьи, комментарий, практика» Алматы 2002.
39. Жилищное право Р.В. Конспект лекции. Москва 2000.
40. «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» ҚР-ң заңы Юрист 2002.
41. ҚР-ның лицензиялау туралы заңы. Юрист 2002.
42. Осипов «Защиты гражданских прав» Алматы КазГЮА 2000.
43. О. Христофер «Сравнительный анализ гражданских кодексов Росии и Казахстана». Алматы Әділет 1994.
44. Шершеневич Г.Ф. Курс гражданского права Тула: Автограф 2001.
45. Ынтымақов «Азаматтық құқық» Жалпы және ерекше бөлімдер. Практикум Алматы. КазМЗА 2000.
        
        Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
1-бөлім Ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік беделді ... ... ... және ... ... ... емес ... объектісі ретінде
1.2 Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғаудың түсінігі
2-бөлім Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді азаматтық құқықтық
қорғаудың ерекшелігі
2.1 ... ... және ... ... ... құқықтық
қорғаудың субъектісі
2.2 Кір келтіретін мәліметтерді теріске шығару тәсілдері
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
1-бөлім Ар-намыс, қадір-қасиет және ... ... ... ... ... қадір-қасиет және іскерлік бедел мүліктік емес өзіндік
құқықтың ... ... ... пәнінің элементтерінің бірі мүліктік қатынастарға
байланысты ... емес жеке ... ... ... ... ... ... байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар азаматтық
заңдармен реттеледі, өйткені, заң ... ... ... ... емес жеке ... ... туындамайды (АК-тің 1-бабының 2-
тармағы).
Азаматтық кодекстің 115-бабында азаматқа тиесілі мүліктік емес ... мен ... үлгі ... ... оған ... ... өмірі, денсаулығы, қадір-қасиеті, абыройы, игі ... ... жеке ... қол сұқпаушылық, жеке құпия мен отбасы құпиясы, есім алу
құқығы, шығармаға ... ... және ... ... ... мен ... Азаматтық құқық объектілерінің бұл тобының
ерекшелігі мынада:
1) бұл құқық ... яғни ... ... ... мүліктік емес сипаты бар, яғни материалдық (мүліктік) мазмұны
болмайды;
3) абсолютті құқықтың ... ... яғни бұл ... ешкім де
бұза алмайды;
4) бұл құқықтар ешкімге тапсырылмайтын, әрі өзгеге ... ... ... ... мүліктік қатынастар тұлғаның өзінің ыңғайына
қарай қалыптасып, ал мүліктік емес өзіндік ... жеке ... ... ... мүліктік емес өзіндік игіліктерді азамат туған сәтінен
бастап алатын (жеке мүліктік емес ... ... ... ... ... заң ... ... (жеке мүліктік емес өзіндік игіліктердің
екінші деңгейі) деп бөлінеді.
Мүліктік емес ... ... ... ... ... ... ... мүлікке қатысы жоқ мүліктік емес өзіндік құқық
және мүлікпен байланысы бар мүліктік емес өзіндік ... деп ... емес ... ... көздеген мақсатына қарай мынадай түрлерге
бөлуге болады:
1) азаматтың өмір сүруін қамтамасыз ететін мүліктік емес ... ... өмір сүру ... ... сақтау құқығы және
т.б.);
2) ааазаматтың әлеуметтік жағдайын қамтамасыз ететін мүліктік емес
өзіндік ... ... есім алу ... жеке өміріне құқығы
және т.б.).
2. Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғаудың түсінігі
АК-тің 143-бабына сәйкес ар-намысты, ... және ... ... ... ... ... асады, яғни азамат немесе
заңды тұлға өзінің ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік ... ... ... егер ... мағлұматтарды таратушы адам
олардың шындыққа сай келетіндігін дәлелдей ... сот ... ... ... ... ... 143-бабында «теріске шығару» ұғымы ашып көрсетілмеген, тек ар-
намыс, ... ... ... беделге кір келтіретін ... қана ... ... ... дегеніміз тұлғаның (азамат немесе заңды тұлға) рухани ... ... ... ... ... Ал, қадір-қасиет дегеніміз
тұлғаның өзін-өзі бағалауы, оның жеке сапаларын сезінуі, ... ... ... дүниетанымын, қоғамдағы орны мен борышының маңызын ... ... ... ... ... және ... ... әлеуметтік маңызды түйіндерге негізделеді.
Іскерлік бедел тұлғаның кәсіби іскерлік (өндірістік, мамандық) қабілеті
жөнінде қалыптасқан қоғамдық ... ... ... ... сот ... ... мағлұматтар,
атап айтқанда:
1. ар-намыс пен қадір-қасиетке кір келтіретін;
2. жауапкер арқылы таратылған;
3. шындыққа сәйкес ... ... ... шығарылады.
Аталған талаптардың жиынтығы ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлікке
қатысты құқық қатынастарын қорғаудың жалпы негізін құрайды.
Қазіргі кезде сот тәжірибесі мен ғылыми пікірге ... ... және ... хабарларында, кино бағдарламаларында және басқа
бұқаралық ақпарат құралдарында кір ... ... ... ... қызмет мінездемесінде, жария түрде
сөйлеген сөздерде, лауазымды тұлғаға байланысты жасалған мәлімделемелерде
немесе бір ... ... ... ... ... ... әңгімелерде
ондай кір келтірмеушілік кездесетіні белгілі болып отыр.
Заңда әлгіндей мағлұматтарды таратудың нысандарына қатысты ... ... ... ... кір ... фактілердің кез
келген сипатта көрінуі оны теріске шығаруға жеткілікті негіз болады.
Кір келтіретін мағлұматтар деп азаматтың (ұйымның) ... ... ... ... ... бұзуы туралы (әділетсіздікке бару, ұжымда,
тұрмыста теріс қылықтар жасау, өндірістік ... және ... ... ... және т.б. ... ... ... мен ар-
намысына негізсіз нұқсан келтіруді айтады.
Демек, азамат немесе ұйым туралы кез келген кір ... ... ... дей ... Ал ... ... ... жағдайы
байыбына теріс бағалаған хабарлар жөнсіз кінәлауды білдіреді. Егер ... ... ... онда ол ... сипатқа ие болады,
яғни, оны АК-тің 143-бабына сәйкес теріске шығаруға ... ... ... ... және ... беделіне кір
келтіретін мағлұматтар қатарына баспасөзде жарияланған теріс мағлұматтар,
радио және теледидар ... және ... ... ... құралдары арқылы
берілген хабарлар, қызмет, мінездемесіне және басқа мінездемелерде, жария
сөз ... ... ... мен ... тұлғаларға бағытталған, оның
ішінде ауызекі түрде айтылған хабарлар ... ... ... ... ... бірнеше тұлғаға қатысты болуы мүмкін.
АК-тің 143-бабында кір ... ... ... ... ... бекітілген. Бұл орайда бұқаралық ақпарат құралдарында
азаматқа және ... ... ... кір ... мағлұмат жарияланса,
онда олар өз кезегінде бұзылған құқығы мен ... ... ... үшін сол
аталған бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... ... мағлұматтар ұйымнан шыққан құжат ... бұл ... ... сай ... ... ... адамға міндетті
түрде хабарлана отырып, мұндай құжат алмастырылуға ... кері ... ... Өзге реттерде теріске шығару тәртібін сот белгілейді. (АК-тің
142-бабының 2-тармағы).
Мағлұматтарды ... ... ... ... ... арызда көрсетілген
жауапкер осы мағлұматты таратқан адам не тұлға ... ... ... ... ... жөніндегі талап қою бұқаралық ақпарат құралдарына
қатысты болса, онда тиісті бұқаралық ақпарат құралының ... ... ... ... ... ... және басқалай таратылған
әлгіндей мағлұматтарға байланысты автор ... ... ... онда іс ... сол бұқаралық ақпарат құралы жауапкер болады.
Қызмет мінездемелерінде жол берілген кір ... ... ... және оған қол ... адам ... ... ... жауапкер
болып табылады.
Азаматқа немесе заңды тұлғаға ... ... ... ... ... ... ... кір келтіретін мағлұматтар таратылған
болса, олар ... ... ... ... ... ... өздеріне келтірілген залалдың немесе моральдық зиянның орнын
толтыруды талап етуге құқылы. Егер ... ... ... ... ар-
намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік ... кір ... ... ... ... ... өзі жөнінде осындай
мағлұматтар тараған адам ... ... ... сай ... ... ... сотқа шағымдануға құқылы.
Егер жауапкер соттың шешімін орындамаса, сот оған тәртіп бұзғаны ... ... ... алынатын айыппұл салуға құқылы. Айыппұл
азаматтық іс жүргізу заңдарында белгіленген ... пен ... ... төлеу тәртіп бұзушыны сот шешімінде ... ... ... ... ... ... ... БҰҰ Жарғысында баянды
етілген. БҰҰ-ның адам ... ... ... ... ... бірі ... «Адам құқықтары туралы халықаралық билль»
жасауды қолға алды. Осыдан кейін, 1948 жылы 10 желтоқсанда қабылданған ... ... ... ... және адам ... ... халықаралық фактілер қорғалатын құқықтар мен бостандықтардың
ауқымын айтарлықтай ұлғайтты.
Қазақстан Республикасында адам ... мен ... ... танылады және оларға кепілдік беріледі. Адам құқықтары
мен ... ... ... ... олар ... деп танылады,
олардан ешкім айыра алмайды, ... мен өзге де ... ... мазмұны мен қолданылуы осыған қарай анықталады.
Құқықтық мемлекет құру азаматтың ... ... ... ... сондай-ақ мемлекеттің азамат алдындағы жауапкершілігін де
күшейтуді көздейді.
Қазақстан Республикасының Конституциясында адам мен азаматтың ... ... ... арнайы ІІ бөлім бар. ҚР Конституциясы
азаматтардың барынша маңызды ... ... мен ... ... ... ... асырылуына және құқық бұзушылықтан тиімді
қорғалуына кепілдік береді. Бұл - өмір сүру ... ... ... жеке ... қол ... ... ... және отбасы құпиясын,
өзінің ар-намысы мен қадір ... ... ... ... үйге ... ... ар-ождан бостандығы, еңбек бостандығы құқығы және
т.с.с.
Адам және азаматтың ... мен ... ... ғана ... және оның ... де ол конституциялық құрылысты қорғау, қоғамдық
тәртіпті, ... ... мен ... қорғау мақсаттарына қажет
болатын щамада шектелуі мүмкін.
Азаматтардың мүліктік емес өзіндік құқықтарын Конституцияда баянды ете
отырып, ... ... ... ... ... яғни ... ... көмегімен реттеуді қамтамасыз етеді. Мәселен, азаматтардың
мүліктік емес өзіндік құқықтарын ... ... ... ... ... қылмыстық, әкімшілік, отбасылық, еңбек құқығы секілді
салалары атқарады.
Азаматтық заңдар мүліктік емес өзіндік қатынастардың екі ... ... ... ... қатынастармен байланысты мүліктік емес өзіндік
қатынастар және мүліктік ... ... жоқ ... емес ... қатынастармен байланысты мүліктік емес өзіндік ... ... ... ... ... ... мүліктік емес өзіндік
қатынастардың өмір сүруінің өзі субъект үшін мүліктік ... ... ... мен ... ... ... байланысы жоқ мүліктік емес өзіндік қатынастарды
азаматтық заңдар реттеп отырады, өйткені бұл заң ... ... не ... емес ... ... ... туындамайды.
Мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес өзіндік қатынастар
дегеніміз – бұл ... ... ... емес ... ... ... ... егер мүліктік қатынастармен байланысы жоқ ... ... ... ... ... ... және ... құқық салаларының
нормаларымен реттелген болса, онда олар ... ... ... Қалған жағдайлардың барлығында оларды азаматтық ... ... емес ... ... ... азаматтық құқықтың
мүмкіндіктері шексіз емес. Сондықтан АК-да мүліктік емес ... ... ... ... жүйесі жоқ. АК мүліктік емес өзіндік
құқықтардың ірге қалаушы актісі бола отырып, АК ... емес ... ... ... ... ... ... 115-бабына сәйкес, азаматтық құқықтар объектілеріне мүліктік
игіліктермен және құқықтармен қатар, мүліктік емес ... ... ... ... жеке адамның өмірі, денсаулығы, қадір-қасиеті, игі
атақ, ... ... жеке ... қол ... жеке ... мен ... есім алу ... автор болу құқығы, шығармаға қол сұқпау құқығы
және басқа материалдық емес ... мен ... ... ... ... емес өзіндік құқықтардың есім алу құқығы, еркін
жүріп тұру және ... ... ... ... секілді түрлері АК-ның 15
және 16-баптарымен реттеледі.
Мүліктік емес өзіндік құқықтардың негізгі сипатты белгілері ... ... ... яғни ... бір ... ... оның мүліктік
емес өзіндік құқықтарын да болсын құқық бұзушылықтан қалыс қалуға
міндетті тұлғалардың белгісіз тобы қарсы тұрады;
2. олар ... яғни заң ... ... құқықтардың
азаматтық құқықтық қатынастардың бір субъектілерінен екіншісіне
ауысуына жол берілмейді. Мәселен, АК-ның 116-бабының 4-тармағы
былай деп ... ... емес ... ... ... заң ... белгіленген реттерді қоспағанда, өзге
әдіспен берілмейді және ауыспайды». Заңда көзделген жағдайларда
және тәртіпте ... ... ... ... мүмкін фирмалық атау,
тауар белгісі және т.с.с. заңды тұлғаға ... ... ... ... ... олар, мүліктік мазмұнынан айрылған, яғни өзіндік, мүліктік емес
сипатта болады. Олардың экономикалық немесе құндық мазмұны жоқ;
4. олар ... ... ... ... жеке басымен тығыз
байланысты. Бұл ... ... ... ... кезден
бастап пайда болып, ол өлген соң тоқтатылады;
5. олар осы игіліктердің иелерінен ... яғни ... ... ... тұлғаға нақты мүліктік емес өзіндік құқықтар тиесілі
(өз есіміне, ... ... және ... өз ... т.с.с. құқық);
6. бұл игіліктер қандай да болсын азаматтық-құқықтық мәмілелердің
нысанасы бола алмайды, ... ... ... ... ... және ... ... жеке адамның өмірі, денсаулығы,
есімі, ... ... ... бола ... мүліктік емес өзіндік құқықтар дегеніміз – бұл мүліктік емес
сипаттағы игілікке құқық. Мұнда экономикалық ... жоқ және ... ... ... қолданыстағы заңдар таныған, реттейтін және қорғайтын
игіліктер мен бостандықтарды мүліктік емес өзіндік ... ... емес ... игіліктерге мүліктік емес өзіндік құқықтар
пайда болады және ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіруді мақсат етпейтін әдістермен
қорғанады. ... ... ... ... әдістерге мыналар жатады:
құқықтарды ... ... ... дейінгі болған жағдайды қалпына
келтіру, құқықты бұзатын немесе оның бұзылу ... ... ... ... ... ... емес өзіндік құқықтарды бұзылған адамның, осы
шаралардан ... ... ... ... сәйкес, моральдық
зардаптарын өтеуге құқығы бар, бұл ... ... ... КСР ... ... болатын.
Бұл шара көптеген шетелдерде бұрыннан қолданылатын, бірақ ТМД елдерінде
ол тек 1991 жылдан бастап, яғни ... ... ... қабылданған
кезден бастап енгізілді. Мәселен, Негіздердің 131-бабында тұңғыш ... зиян ... ... ... ... оны өтеу ... ... бекіту әрекеті жасалды. АК-ның қабылдауымен моральдық зиян санаты
толығымен заңдастырылды.
Соңғы жылдары заң әдебиеттерінде моральдық зиян ... және ... ... проблемаларына біршама көңіл бөлінуде.
Кең мағынада алғанда, жеке адамға оның құқықтарын бұзатын іс-әрекеттер
арқылы тән азабын немесе жан ... ... ... зиян деп ... ... Соты ... ... зиянды өтеу жөніндегі ... ... 2001 жыл 21 ... №3 ... ... біздіңше,
моральдық зиян ұғымына барынша толық әрі дұрыс анықтама және ... ... ... ... былай деп айтылған: «азаматтың
тиесілі мүліктік емес ... ... мен ... ... ... бұзу, кемсіту немесе олардан айыру нәтижесінде оның шегетін жан
азабын немесе тән азабын моральдық зиян деп ... ... ... ... жасалған құқық бұзушылықтар нәтижесінде бастан кешетін қорлану,
ашулану, қысымшылық көру, ашу-ыза, ұят, ... ... ... ... адамның сезімдік-ерік толғаныстары ретіндегі жан азабы деп
түсінген жөн. Азаматтың өзіне қарсы ... ... ... күш қолдану немесе
денсаулығына нұқсан келтіру арқылы жасалған әрекеттен қиналуын тән азабы
деп түсіну ... ... өтеу ... емес ... мен мүліктік емес
өзіндік құқықтарды қорғау ... бірі ... ... моральдық зиян
тек ақшалай түрде өтеледі, ал өтемнің ... сот ... ... ... ... ... зиян өтемінің мөлшерін анықтау жәбірленуші
үшін үлкен рөл ... ... ... ... ... құралын қолдану іс
жүзінде белгілі бір қиындықтар ... ҚР ... ... №3 ... ... деп тікелей анықталған: моральдық зиян өтемінің ақшалай
мөлшерін анықтауда судьялар жәбірленушіге келтірілген жан азабының ... ... ... ... субъективтік бағаны, сондай-ақ
объективтік мағлұматтарды да, атап айтқанда: ... ... ... ... мен ... ... маңыздылығын (адамның өмірі,
денсаулығы, ар-намысы және қадір-қасиеті, жеке бостандығы, тұрғын үйге ... ... ... ... ... азабының дәрежесін
(кісі өлтіру немесе денеге ... ... бас ... ... жұмыстан
айыру, жақын туыстарынан айырылу және т.с.с.); үшіншіден, моральдық зиянды
өтеу үшін оның ... ... ... зиян ... кінәсінің
нысанының (қасақана істеу немесе абайсыздық) да назарға алуы тиіс.
Егер моральдық зиянды өтеу мөлшерін сот азаматтың мүліктік емес өзіндік
құқықтарының ... ... ... мән-жайлардың барлығын ескерген
болса, соральдық зиянды ақшалай өтеу мөлшерін, әділ әрі ... ... ... ... ... ... ... немесе заңды тұлғаға
қатысты олардың ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне кір
келтіретін мағлұматтар таратылған ... олар ... ... ... ... олардың таратылуы арқылы өздеріне келтірілген ... ... ... ... толтыруды талап етуге құқылы.
Сот моральдық зиянды өтеу жөніндегі талапты жеке, ... ... өтеу ... ... ... ... мүмкін, өйткені қолданыстағы
заңдарға сәйкес келтірілген моральдық зиян үшін ... ... ... ... ... байланыста болады, сондықтран мүліктік
жауапкершілікпен қатар немесе дербес ... ... зиян ... ... ... тәуелсіз өтеледі.
Мүліктік емес өзіндік құқықтар бір мезгілде бұзылған жағдайда мүліктік
емес өзіндік құқықтардың ... үшін ... ... өтем ... м.ліктік зиянның орнын толтыру мөлшері ұлғаяды (АК 142-бабы).
Сонымен қатар, олардың қандай мән-жайларда немесе ... ... ... зиян келтіруші кінәсінің дәрежесін, оның
денсмаулық жағдайын, отбасылық, тұрмыстық, материалдық және ... ... ... да ... ... ... ... 1-тармағына сәйкес, моральдық зиянды өтеу жөніндегі
талаптарға талап қою мерзімі таралмайды, өйткені олар ... емес ... ... ... тарап моральдық зиянды өтеу жөнінде талап қою барысында
өтем мөлшерін дербес бағалайды, яғни оның ... ... ... ... бойы ... ... Қазақстанда моральдық зиян мүлде жатпайды
деп есептелді, өйткені құқықтарымен, игіліктерімен, ... ... ... жеке ... ... ... болмайды деп жансақ айтылып
келді. Бұл жағдайда әңгіме адамның жеке ... ... ... оның ... ... ... ... (залалды) бағалау жөнінде болып отыр
ғой. Слндықтан алыс ... ... ... ... ... ... санада, сондай-ақ заң шығарушылардың осы мәселенің ... да ... ... ... моральдық зиянды ақшалай түрде өтеуді қолдайды, алайда
бұл ... емес ... ... ... баламасы бола алмайды.
Егер АК-да өзгеше жағдай көзделмесе, құқық бұзған ... ... ... емес ... ... ... ... Алайда өзін
қорғау туралы талап қойған адам өзінің мүліктік емес өзіндік ... ... ... тиіс. Оның үстіне АК-ның ... ... ... мүліктік емес өзіндік құқықтары ... ... ... ... ... ... ... бар. Жәбірленуші
өзінің қалауы бойынша:
- құқық бұзушыдан бұзылу зардаптарын ... не ... ... есебінен өз бетінше қажетті әрекеттер жасауды;
- не олардың орындалуын үшінші жаққа тапсыруды талап ете алады.
Азаматтық құқықтардың қорғалуы заң ... ... ... ... ... ... Мұндай құралдардың тізбесі АК-ның
143-бабында келтірілген. Мәселен, азамат ... ... ... ... ... ... ... іскерлік беделіне кір келтіретін
мағлұматтарды, егер ондай мағлұматтарды таратушы адам олардың ... ... ... ... сот ... ... ... талап етуге құқылы.
Мұнда заң шығарушылар былай деп белгілейді: ар-намысын, қадір-қасиетін және
іскерлік беделін қорғауды ... ... ... оларға кір келтіретін
мағлұматтардың жалғандығын теріске шығаруға міндетті емес, яғни ... ... ... Заң оның ... шүбәсыздығын анықтайды.
Керісінше, мұндай мағлұматтарды таратқан адам оның шындыққа сай ... ... Егер ... ... ... адам ... сай келетінін дәлелдеуге міндетті. Егер осындай мағлұматтарды
таратқан адам оның ... сай ... ... онда ... ... ... сотта қанағаттандырылмай қалады. Ар-намысты, қадір-қасиетті
және іскерлік беделді қорғау жөніндегі талаптарды сот қана ... ... және ... беделді сот арқылы қорғау -
азаматтар мен заңды тұлғаларды олардың ар-намысына, қадір-қасиетіне ... ... кір ... әр түрлі жалған өсектерден қорғаудың басты
құралдарының бірі.
«Ар-намыс», қадір-қасиет» және «іскерлік бедел» санаттарына ... ... ... ... бірдей пікір қалыптасты.
Ар-намыс дегеніміз – бұ адамға берілген ... ... оның ... ... ... өлшемі.
Қадір-қасиет дегеніміз – адамның өз қасиеттеріне, ... ... ... ... өзі ... ... баға.
Іскерлік бедел дегеніміз – адамның іскерлік (өндірістік, кәсіби) қадір-
қасиетіне қоғамдық ... ... ... оң ... Заң ... қадір-
қасиетке және іскерлік беделге кір келтіретін мағлұматтарды теріске ... жеке ... ... ... бір мән-жайлардың бар-жоқтығын білдіретін ақпаратты немесе
тұжырымды сипаттайтын кез келген мағлұматтар жөніндще болып ... жоқ. ... ... ... ... баға беруге тұратын қасиеттері, сапалары, іс-
қимылдары туралы жалған мағлұматтарға, яғни айналадағылардың көз алдында
адамның моральдық ... ... ... ... ... ... қолданылады. Сонымен, заң, біріншіден, ар-намысқа, қадір-қасиетке,
іскерлік беделге кір келтіретін мағлұматтарға ... ... ... ... ... сай келмейтін жалған мағлұматтар таратудан
қорғануды көздейді.
«Сот тәжірибесінде азаматтар мен заңды тұлғалар ... ... және ... ... ... ... заңдардың қолданылуы
туралы» 1992 жылы 18 желтоқсандағы ҚР Жоғарғы Соты Пленумының №6 ... ... ... ... ... ... баяндалған.
Заңдарды сақтау, қоғамның моральдық принциптері тұрғысынан қарағанда,
қоғамдық пікірдегі немесе жекелеген азаматтардың пікіріндегі ... ... ... мен ... ... ... ... мағлұматтар кір келтіретін мағлұматтар болып табылады.
Ар-намысқа, қадір-қасиетке және іскерлік беделге кір ... ... ... ... ... ... оларды
баспасөзде жариялауды, радио, теледидар арқылы хабарлауды, әр ... ... ... ... ең ... бір ... ... және өзге мінездемелерде, жария ... ... ... ... тұлғаларға хабарлауды да ар-намысқа, қадір-қасиетке және
іскерлік беделге кір келтіретін мағлұматтарды тарату деп түсіну ... ... ... ... адамға беру оларды тарату болып
есептелмейді. Ар-намысты, қадір-қасиетті және ... ... ... жалған мағлұматтарды мемлекеттік, сот-тергеу, прокурорлық және
т.с.с. органдарға хабарлауды да оларды ... ... ... 143-бабына сәйкес, азаматтық істерді қарауда мына ... ... ... ... ... ... ... қойылған
мағлұматтарды таратылған ба; олар азаматтың ар-намысы мен қадір-қасиетіне,
ұйымның іскерлік беделіне кір келтіре ме; бұл мағлұматтар ... сай ... ... ... ... құралдарында таратылған кір
келтіретін мағлұматтарды теріске шығарудың арнайы тәртібін ... ... ... ... ... ... теріске шығарылуы тиіс. Бұған
қоса, бұқаралық ... ... оның ... ... ... ... ... мағлұматтар жарияланған азамат немесе заңды
тұлға нақ осы бұқаралық ... ... өз ... ... ... ... Бұл ... шеккен азабының өтемі үшін оның сомасы емес,
жәбірленушінің әділдігі ресми түрде танудың маңыздылығын көрсетеді.
Бұл айтылғандар, алайда, жеке ... ... ... теріске шығаруды
басқа бұқаралық ақпарат құралдарында (мысалы, басқа газеттерде, ... ... ... ... ... ... алмайды дегенді білдірмейді.
Заң шығарушылар «нақ сол бұқаралық ақпарат құралдарында» ... ... ... ... басқа құралдарда теріске шығару ақылы ... ... ... ереже мынадай: бұқаралық ақпарат құралдарында таратылған
мағлұматтар сол ... ... ... ... ... ... тиіс.
Егер бұқаралық ақпарат құралдары бұлайша жариялаудан бас тартатын болса, не
оны бір ай ішінде жарияламаса, не оны ... ... онда ... ... ... ... ... жариялау туралы сотқа талап қоюға құқылы және
ол сотта қаралуы тиіс. Егер ... ... ... онда сот ... ... ... ... айыппұл салуға құқылы. Бұл жағдайда
айыппұл ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қалпына ... сот ... ... ... ететін құрал болып табылады.
Айыппұл ар-намыстың, қадір-қасиеттің, іскерлік беделдің ... ... ... ... ол ... ... өзі үшін салынбастан, сот
шешімінің орындалмағаны үшін мемлекет ... ... ... ... іс жүргізу заңдарында белгіленген тәртіп пен ... ... ... ... ... сот ... көзделген әрекетті орындау
міндетінен босатпайды (АК-ның 143-бабының 5-тармағы).
Егер ұйымнан ... ... ... ... ... ... ар-
намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне кір келтіретін мағлұматтар
болса, мұндай құжат ... ... ... ... бұл құжаттағы
мағлұматтардың шындыққа сай келмейтіні туралы міндетті ... ... ... алынуы тиіс. (Мысалы, егер заңды тұлға туралы ... ... ... азаматқа жуыспайтын мінездеме берілген
болса).
Өзі жөнінде оның ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік ... ... ... ... ... немесе заңды тұлға мұндай
мағлұматтарды теріске шығарумен қатар, ... ... ... ... ... толтыруды талап етуге құқылы.
Құқығы бұзылған адамның шеккен шығындарын, сондай-ақ егер бұл ... ... ... ... қалған табысын (айырылып қалған ... деп ... ... ... ... оның ... және қадір-
қасиетіне кір келтіретін мағлұматтар жарияланған. Бұқаралық ақпарат
құралдарындағы ... ... ... ол ... ... азамат нақ сол бұқаралық ақпарат құралдарында осы ... ... ... ... ... өзін ... ... уақыт
ішінде алынбай қалған жалақының өтемін және келтірілген моральдық зиян ... ... ... ... ... ... ... таратқан адам беймәлім ... және ... ... ... онда өзі жөнінде мәліметтер таратылған ... ... ... ... мағлұматтарды шындыққа сай келмейді деп тану
туралы өтінішпен сотқа қайырылуға құқылы.
Азаматтық заңдар бойынша ҚР ... жеке ... ... ... ... хат ... телефон арқылы сөйлесу, күнделіктер, естеліктер,
жазбалар, ішкі жан сыры, бала асырап алу, туу ... ... ... ... ... ... сақтау құқығы бар (АК-ның 144-бабы).
Күнделіктерді, естеліктерді, жазбаларды және ... ... ... ... ғана, ал хаттарды жариялауға – олардың
авторы мен ... ... ... ғана жол ... ... ... қайтыс болған жағдайда құжаттар оның артында қалған жұбайының және
балаларының келісуімен, ал егер тірі ... ... ... жоқ ... ... ... не осы ... заттар қолында сақталған азаматтырдың
келісуімен жариялануы мүмкін.
АК-да, сонымен қатар, өз бейнесіне құқықты қорғайтын нормалар бар. 145-
бапта ... деп ... ... да бір ... ... ... ... ал ол қайтыс болған жағдайда – ... ... ... де ... ... ... адам бейнеленген бейнелеу
туындыларын (сурет, ... ...... ... ... ол ... болғаннан кейін – оның балары мен ... ... ... ғана жариялауға, қайта шығаруға және ... жол ... ... екі жағдай кірмейді: біріншісі – ... ... ... шығаруға белгіленген заң актілері жол беретін жағдайда;
екіншісі – бейнеленген адам ол үшін ақы алып кескінделген ... Бұл ... ... ... келісуі талап етілмейді.
АК-ның 146-бабына сәйкес, азаматтың тұрғын үйіне қол сұғылмау құқығы
бар, яғни заң құжаттарында көзделгеннен ... ... ... егер ... ... ... немесе мүлікті тәркілеу туралы соттың шешімі
болса) азаматтың тұрғын үйіне ... ... тыс ... ... ... әрекетін тыюға құқығы бар. Қалған жағдайлардың барлығында онда
тұратын адамдардың еркінен тыс ... үйге баса ... ... кез ... заңмен жазаланады.
Ар-намыс- бұл қоғамдық пікір жағынан тұлғаның ... ... ... ... бұл ... ... ... немесе өзгеде
қасыиеттерін өзіндік бағалауы. Осылайша ар-намыс азаматтың немесе ұйымның
қадір-қасиет өлшемі сияқты болып табылады. Іскерлік ... бұл ... ... ... ... кемшілігі (азамат немесе ұйым) жайлы қалыптасқан
қоғамдық пікір. ... ... және ... ... қатынас саласы, заңды ... ... және ... ... қалыптастыратын қатынасқа қарағанда ауқымдырақ. Яғни,
адами, ұлттық, ... ... және ... жеке ... қадір-қасиеті
түсінігі қалыптасқан. Бұлардың ішінде негізгі орынды адамдық қадір-қасиет
идеясы алады. Яғни, адамды жоғары қоғамдық құндылық деп ... ... ... асуы ... ... ... және ... дәлелі болып табылады. Адами қадір-қаситетті ... ... бұл ... ... ... ... ... және сыйлау оған
лайықты өмір жағдайын қамтамасыз ету, оған ... ... ... қорлау
дегенді білдіреді. Әдебиетте көбінесе адамдар ... ... ... ... кездесеміз (ұлт, класс, ... ... ... т.б.)
дегенімен кез-келген қауымның ар-намыс қадыр-қасиеті егер бұл ... ... ... ... ... ғана ... құқықтық қорғауға
жатады. Азамат қайсы бір қауымдастықтың өкімі ретінде жеке ... ... ... ... ете ... ... бұл қауымдастықтың бүтіндей
ар-намысы және қадір-қасиетін қорғамайды.
Іскерлік бедел деп жеке және заңды тұлғаның оң ... ... ... ... ... ... қатысушыларымен адал кәсіпкер арасы.
Азаматтарға қатысты іскерлік бедел олардың ... ... ... ... ... ... тиісті бағалауда қоса отырып кең көлемде мазмұн
береді.
Азамат ... ұйым ... ... ... ... кір ... ... егер мұндай мәліметтерді таратушы
олардың шындыққа жанаспайтынын ... ... (АК ... сот ... ... ... етуге құқылы. Осылайша қорғалатын құқықты азаматтың
іскерік беделі оның мінез ... ... ... ... ... оның ... модальдық бағасы шындыққа сәйкес келуін талап ету
құқығы ретінде анықтауға болады.
Ар-намыс және қадір-қасиетке ... ... ... ... қатынасы абсалюттік болып табылады, денегімен оны бұзу ... ... ... ... ... ... бұл ... құқықты бұзбауға міндетті тұлғалардың шектеусіз тобы азаматтың
немесе ұйымның ар-намысын жене қадір-қасиетін қорлаған ... бір ... ... ... бедел ар-намыс қадір-қасиетті қорғау тек АК 152-
бабпен ғана емес сондай-ақ ... да ... ... ... етіледі. Мысалы ар-намыс қадір қасиетті қалпына келтіру келісім
шартты бұзылғандығы мұрагерге қарысы құқықа ... ... ... ... ... ... мұндай жағдайларда қорғау жергілікті
сипатта болады. Ар-намыс және қадыр-қасиетті азаматтық құқықтық қорғаудың
қылмыстық құқықтан айырмашылығы ... ... мен ... ... жала жабу ... жауапкершілік көзделген. Жала жабу және қорлау бұл
қасақана жасалған әрекет. Ар-намыс және ... ... ... ... кір ... ... таратқан адамның кінәсінен
байланыссыз.
Ар-намыс және қадір-қасиетті қорғау жайлы іс әр ... ... ... ... ... іс жеке ... ... Ал азаматтық құқықтық қорғауға байласты талап арыз беру жолымен.
Қылмыстық істі қозғау заңға сай ... ... ... азаматтарға
қатысты мүмкін болады. Азаматтық құқықтық ... ... ... қабілетсіз тұлғалардан іскерлі беделін қадір –қасиетін ... ... ... ... ... ... заң азаматтардың да
ұйымның да ар-намысы қадір-қасиеті іскерлік беделін қорғайды. Ал қылмыстық
тек ... ... ... қорғау мақсаты мүліктік емес
мүдделердің бұзылуын қалпына ... ... ... ... мақсаты
алдыменен адамның ар-намысына қадір-қасиетін қорлайтын жалған көрнеу
қасақана ... ... ... үшін тұлғаны жазалау. Ар-намыс қадір-қасиет
және іскерлік беделге кір келтіретін ... ... ... ... ар-
намысына қадір-қасиетіне қоғамдық пікірлерде немесе жеке тұлға пікірінде
мораль нормасы іскерлік қарапайымдылық заңды ... ... ... ... ... табылады. Мысалы: кәсіби борышын орындамау
ұлттық айтылулар, алауыздық азаматтың ... ... ... ... қорлануы, қылмыс жасау міндеттемелерді орындаудағы әділетсіздік,
жала жабуға қатыстылығы жайлы негізсіз айыптау кір келтірген танылады.
Азаматқа немесе ... кір ... ... ... жалған
болып табылады. Сондай-ақ жұмыстағы кемшілігіне, қоғамдық орындардағы мінез-
құлқына, ұйымдағы, тұрмыстағы тәртібіне қатысты шындыққа келетін ... ... ... ... ... деп ... Қолданыстағы заңнама
басқа көптеген шет елдерде кеңінен таралған диффомация түсінігін білмейді.
Ал тек жалған ғана емес ... ... ... ... ... ... қадір-қасиетін масқаралайтын шындық мәліметтердің де ... ... ... ... ... ... деген
пікір кеңінен қалыптасқан. Дегенімен көбінесе жариялылыққа тұлғаның
қоғамдық бағалануына әсер ... ... ... жан ... ... ... берілетінін мойындау қажет (мысалы, азаматтың СПИД ... ... ... ... ... ... жариялауға тек тиым
салуды бекіту мақсатқа сай болып табылады. Кір ... ... ... ... ... ар-намысы қадір-қасиетіне кір ... ... деп ... ... үшінші жаққа немесе ... ... ... ... ... Анықталмаған адамдар шеңберіне
хабарлау кір келтіретін мәліметтерде баспада, ... ... ... ... құралдарын пайдалануда, қызметтік мінездемелерде яғни
басқа да баяндамада ұйымнан ... өзге де ... ... арыз және өтініштерде жариялау жолымен жасалуы мүмкін. Үкімнің
мазмұны тергеу органдарының қаулылары жеке шағымдану ... ... ... ... да ресми құжаттар кір келтіретін мәліметтер тарататын ... Кір ... ... тек сол ... қатысты адамға
айту, таратылған болып табылмайды. Бұл ережені даусыз деп ... ... сай ... тек ... ғана ... таратылған мағынада
болмайды. Дегенмен жәбірленуші үшін бұл өзі ... ... ... ... ... ... да ... күйзеліс туындатуы мүмкін. Сондықтан заң
әдебиетерінде мүдделі адамның мәліметтер ... тиым ... ... ала ... қою ... ... керегі жайлы ұсыныс айту мақсаты болып
табылады. Кір ... ... ... деп ... ... ... ... хабарлануын есептеу қажет. АК 152 бабы ... ... ... үшін ... тек ... ... ғана емес сондай-
ақ кір келтірген таратушыны анықтау мүмкін болмаған өзге де жағдайларда да
құқық ... ... ... үшін ... жағдайда кір келтіретін
мәліметтерді кімнің таратқаны емес таралу фактісі маңызды болып ... адам ... ... ... тарату мен байланысты мән-жайлар қоғамдық
және өзге де ұйымдардың ... ... ... Олармен қабылданған шешім
кір келтіретін мәліметтерді ... ... үшін ... ... үшін кедергі
болып табылмайды. Сонымен қатар заң жауапкердің талабына сай ... ... ... көздемейді. Тек бұқаралық ақпарат құралдарына
жарияланымды теріске ... ... ... қарастыруға жауап жайлы талап
қойылады. Осылайша ар-намыс қадір-қасиет іскерлік беделді ... ... ... ... ... ... қажет:
- талапкер даулайтын мәліметтер таратылу орнын алды ма жоқпа;
- ол талапкердің ар-намысы мен ... ... ... ... олар ... ... келеді ме;
Ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік бедел жайлы талапқа талап ... ... ... ... ... ... ... кейінде ашылады, ал заңды тұлғаларда олардың қызметі аяқталғаны
мен кейін де ... кір ... ... ... ... ... таратылғаннан ұзақ мерзім өткеннен кейін де туындауы мүмкін. Осылайша
РФ Азаматтық Кодексінің 208- бабы ... және ... ... ... ... ... ... қадір-қасиет және іскерлік
беделді қорғау жайлы талаптар ... және ... ... үшін
сотқа заңды тұлға құқығы берілген ұйымдар және ... ... ... ... Егер кір ... ... ұйымның құрылымдық
бөлімшелеріне нұқсан келтірсе одна осы бөлімше құрамына кіретін заңды тұлға
қорғау құқығын жүзеге ... ... ... және ... ... ... қадір-қасиетін қорғауға байланысты
мүдделерін оларды заңды өкілдері немесе қамқоршылары прокурор бере ... ... ... ... құқығын сотқа дербес ... ... Егер кір ... ... ... азаматқа қатысты таратылған
болса және заңды тәртіпте қызметін тоқтатқан заңды тұлғаға қатысты ... ... ... ... және ... ... ... жайлы
талабы олардың мұрагерлері немесе мүдделі тұлғалар сондай-ақ прокурор ... ... ... және қадір-қасиетті қорғау құқығы азаматтың өлімі
мен немесе заңды тұлғаның тоқталуымен күшін жоймайды. Ар-намыс қадір-қасиет
іскерлік беделді қорғау жайлы іс ... ... ... ... ... ар-
намыс қадір-қасиет іскерлі беделді қорғау үшін жүгіну саласы елеулі түрде
өсті. Сондай-ақ талаптардың көпшілігі ... ... ... ... ар-намысы қадір-қасиетіне қол сұғушылыққа байланысты мәліметтерді
бұқаралық ... ... ... ... тиым ... ... немесе бұқаралық ақпарат құралдары егер олар заңды тұлға болыған
да ғана жауапкер болады. Жауапкер ретінде автор да тиісті бұқаралық ... да ... ... ... ... т.б.) . ерег ... ... шартты атаумен пайдаланса онда жауапкер бұқаралық ... ... ... ... ... пайдаланған автор өзінің атын алуына
болады. Бұл оны іске ... ... ... ... ... ... Кір келтіретін мәліметтерді теріске шығару ... ... ... оған қол қойған лауазымды адамдар ... ... ... ұйымдар болып табылады.
Ар-намыс қадір-қасиетті қорғау жайлы іс бойынша ... ... мен ... ... бөлінген. Жауапкер сотта оның таратқан
мәліметі шындық ... ... ... Талапкер тек жауапкердің оған кір
келтіретін мәліметті таратқан фактісін дәлелдеуі тиіс. Ол ... ... ... ... еместігін дәлелдейтінде ұсынуға құқылы.
Ар-намыс қадір-қасиет және ... ... ... ... ... сот
отырысында талап мақсаты расталуымен, жоқ дәлелге байланысты сот ... ... ... бас ... шешім шығарады.
Дегенімен талапты қарағанға дейінде сот жауапкерді уақытша әрі қарай ... ... ... ... ... ... ... міндеттейді. Егер
сот талапкерге кір келтіретін мәлімет шындыққа ... ... ... ... ... ... деп ... онда талап қанағаттандырудан бас
тартылады. Егер талап арыз ... ... онда сот ... ... ... ... келмейтіне байланысты теріске
шығару тәсілін анықтау қажет. Бұқаралық ақпарат органдарымен таратылған кір
келтіретін ... осы ... ... ... ... ... ... теріске шығаруды арнайы рубрикада немесе осы жолда дәл ... ... ... ... ... радиодан телехабарламалардан
берілсе сол ... ... ... ... ... ... ... Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді азаматтық құқықтық
қорғаудың ерекшелігі
2.1Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді азаматтық ... ... ... және ... ... азаматтық-құқықтық
қорғаудың мәні, АК 143 бабына сәйкес азамат (заңды тұлға) сот бойынша ар-
намысын, ... ... ... ... кір ... ... мұндай таратылған мәоіметтер, шындыққа жанаспайтыны
дәлелденбесе теріске шығаруды талап етуге құқылы кекндігінде.
«Теріске ... ... ... мазмұны бойынша заңда ашылмаған. АК 143-
бабы тек қана теріске шығару функциясын жанама ...... ... ... беделі немесе ар-намысы, қадір-қасиетіне кір келтіретін
мәліметтерді теріске, шығаруға негізделген. Жалпы ғылыми ... ... ... кір ... ... ... ... қатысты да, сондай-ақ
оны тарататын адамға қатысты да шығуы мүмкін. Екінші жағдайда ... ... дәл» ... ... – кір келтіретін мәліметтердің
көзі болып табылатын адам өзі алдында айтқанын, теріске шығарады. ... ... ... ... ... ... ... түрде көтермелеуге тырыспайды. Осы үшін заң осындай қатысушыларды
жанжалды жағдайда ... ... ... және ... ... қадір-қасиеті және іскерлік беделіне кір келтіретін
мәліметтер таратылғандар ... ... ... ... қатысты адам
(азамат немесе ұйым) сот арқылы теріске шығару құқығына ие ... ... ... ... ... егер ол оның ... сәйкес
келмейтінін дәлелдей алмаса, мұндай мәліметтерді теріске ... ... ... ... ... ... ... азаматтық-құқықтық қорғау мәнінде пайда болу және моральдық түрде
жәбірленуші теріске ... ... ие ... ал ... ... ... шығару міндеттемесі жүктелетін ары қарайғы қорғалатын
құқықтық қатынасты іске асыруға жинақталады.
Ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік ... ... ... ... ... ұйым, әрбір азаматқа қатысты маңызды материалдық
емес, рухани игіліктер (моральдық ... ... ... ... ... және ... ... осы құқықты
қорғау азаматтарға конституциялық қағида дәрежесінде ... ... ... ... «өз ... мен ... ... құқығы бары көзделген.
Жеке бастың қадір-қасиеті мемлекетпен ... Бұл ... іске асуы ... ... ... оның ... ... жүзеге асады.
АК-тің 143 бабы ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік беделді қорғау
үшін бірлескен ережені ... ... ... ... кезде азаматтық
құқық ғылымында ... ... ... әлеуметтік адам бағасы
түсінілетініне сәйкес, жеткілікті түрде бірлескен ... ... ... ... ... онда бұл – жеке ... ... моральдық,
іскерлік және өзге де әлеуметтік қасиеттеріне ... ... баға ... өзіндік бағалау қоғамдық бағалауға негізделеді. Жеке бастың өзіндік
бағалануы мен оның ... ... ... ... ... ... ... пікір сияқты құбылыстардың себебі болып табылады.
сонымен бірге субъективті және объективті бағалану сәйкес келу ... ... 143 бабы ...... ... сәйкес
келмейтін ақпараттар деңгейінде қорғайды. Шындық болып ... ... ... мән-мағынасы болмайды.
АК-тің 143 бабында ар-намыс және қадір-қасиетті ғана қорғау емес,
сондай-ақ ... ... ... да қарастырылған. «Іскерлік бедел»
санатын енгізу ... ... адал ... өз ... ... болуда әрбір тауар өндіруші, кәсіпкер, өзге де ... ... үшін ... ... ... заң шығарушының толықтай
қисынды және негізді қадамы ... ... ... ... ... мазмұнына қарай жуықтайды, дегенмен
соңғысымен сәйкес келмейді. Бедел қоғамдық ... ... ... немесе қадір-қасиеті жайлы жалпы пікірді құруды
білдіреді.
Дегенмен, АК-тің 143-бабының ... ... тар ... ... сөз ... ... мұнда бүкілдей бедел емес, ол тек
іскерлік бедел жайлы айтылады. ... ... ... ... ... кәсіби, қызметтік, сауда, коммерциялық, делдалдық және өзге ... ғана ... ... ... ... ... АК-тің 143-бабында көзделген тәртіппен кез келген іскерлік
беделді емес (соңғысы қадір-қасиет жайлы, ... ... ... ... ол тек ... ... ... кір
келтіретінді тарату жағдайында зиян келтіретін жазымды беделді ... ... ... ... ... ... ... сөз еткенде, заң
шығарушы осынысымен көрсетілген рухани игіліктерді реттейді деп ... Заң осы ... және ... ... ... ... ... қадір-қасиеті бұзылуына байланысты ... ... да, ... қатынастарды реттейді.
Ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік беделге құқықтар ... ... ... ... етілген мүмкіндікті, өзінің жеке басын бағалау,
шындыққа жатпайтын кір келтіретін ... ... іс және ... ... ... ... өзге ... талап ете алатынын
білдіреді. Осылайша, осы ... ... және ... теңгеруді
реттемей, заң шығарушы алдыменен мүліктік емес өзіндік игіліктерге қатысты
туындайтын қатынасқа қорғалу әрекетінің ... ... ... Туындаған
қорғаушылық құқықтық қатынас өзіндік қарастыруды талап ететін ... ... ... талап ететін құқық субъекті – бұл оның ... ... ... ... ... ... шындыққа жанаспайтын
мәліметтерді таратушы қатынастағы адамдар. Сотта осы іс ... ... ... заңды тұлғалар құқығын пайдаланатын ұйымдар және
азаматтар бола алады. ... ... ... ... және
құрылымдарының (лаборатория, цех, қызмет бөлімі т.б.) моральдық ... ... ... ... ету ... ... ұйым ... осы
бөлімше кіретін заңды тұлға жүзеге асырады.
Ішінара әрекетке ... ... ... ... іс ... қолданылады, оның мәнісі мынада, яғни 14 ... ... ... сондай-ақ әрекетке қабілетсіз азаматтардың заңмен қорғалатын
мүдделері мен құқығы, сотта ... ... ...... ... ... Мысалға, егер мектепке бару үшін бала ... ... ... ... ... кір ... ... онда оларды теріске шығаруды баланың ата-анасы (асырап ... ете ... 14 ... 18 ... ... ... толмағандардың,
сондай-ақ шектеулі әрекетке қабілетті деп танылған танылған азаматтардың ар-
намысы және қадір-қасиетін қорғау, сотта ... ... ... қамқоршыларымен жүзеге асады. Дегенмен, сот мұндай жағдайларда
кәмелетке ... ... ... қабілетсіз деп танылған азаматтардың
өздерін қатыстыруға міндетті.
Егер кір келтіретін мәліметтер өлген адамға қатысты таратылса, онда АК-
тің 143-бабына сәйкес оның ... мен ... ... ... ... ... ... бірінші кезекте өлген адамның отбасы мүшелері,
туыстары ... ... ... ... ... ... ... ар-намысына
кір келтіретін, шындыққа жанаспайтын мәліметтерге теріске шығаруға
міндеттелетін субъект – бұл ... ... ... ... ... сот ... және азаматтық құқықтық ғылымында міндетті адамды
анықтауға қатысты көзқарастардың нақты бірлігі болады. ... ... ... егер ... ... ... ... мәліметтерді теріске
шығару жайлы талап қою ұсынылса, онда жауапкер ретінде заңды ... ... ... ... ... ... редакциясы және автордың
өзі тартылады. Егер ... ... ... ... ... жағдайда,
жауапкер ретінде іске қатысуға осы ... ... ... ... ... егер кір келтіретін мәліметтер шартты атаумен немесе автордың атын
белгілейсіз (мысалы, редакциялық ... ... және оның ... ... ... онда ... мәліметтерді ретіске
шығару жайлы талап қоюға жауапкер тиісті бұқаралық ақпарат редакциясы болып
табылады.
В) егер кір келтіретін ... ... ... және әкімшілік
өкілдерімен қол қойылған, қызметтік ... ... онда ... берілген жердегі ұйым немесе оған қол қойған адамдар ... ... ... ... ... кір ... мәліметтердің
шындықпен жанасу жанаспауын дәлелдеу міндеттілігі жауапкерге жүктеледі.
Талап қоюшы мәліметтердің шындыққа ... ... ... ... ... ... ... қоюға ұсынылған адамдарға ол жайлы кір
келтіретін ... ... ... ... міндетті.
АК-тің 143-бабына сәйкес таратылған мәліметтер өзі теріске шығаруға
міндеттілік оның ... ... ... байланыссыз жауапкерге
жүктелуі мүмкін.
2.2 Кір келтіретін мәліметтерді теріске шығару тәсілдері
Мұндай ... ... осы ... ... қатынас үшін тиісті заңды
айғақтар табылады. бұл құқыққа қарсы әрекет ғылымда өзінің мазмұны жағынан,
сондай-ақ ... ... ... емес ... ... ... ... процесінде есепке алуға қажетті бірнеше қосымша сәттер ... ... ... Бұл ... қатынастың функциясын азаматтың (немесе
ұйымның) ар-намысы, қадір-қасиетіне нұқсан ... ... ... ... моральдық зиян келтіруді жою ... ... зиян ... ... акт – зиян ... ... ... теориялық талдау және оның қорытындысын ... ... ... ... ... қолдануда мұндай элементтерді практикада іскерлік
бедел, ар-намыс, қадір-қасиетті азаматтық-құқықтық ... ... ... ... ... осы ... көрсетілген мәліметтерді тарату;
2) бұл мәліметтерге кір келтіретін сипаттар;
3) таратылған кір келтіретін мәліметтердің шындыққа ... ... ... ... ... бедел, қадір-қасиет, ар-намысты
қорғау бойынша қорғаушылық құқықтық қатынастың туындауының жалпы негізін
құрайды. Аталған шарттарды анығырақ қарастырамыз.
А) мәліметтерді ... ... ... ... сот ... ... «кір ... мәліметтерді тарату» түсінігі деп ... ... ... және ... ... ... программаларда және басқа да бұқаралық ақпарат құралдарында
көрсетілуін, қызметтік қызметтік ... ... ... сөз ... ... бағытталған арызда, немесе бірнеше, болмаса бір адамға
ауызша, сондай-ақ басқаша түрде ... ... ... ... ... ... ... арнайы талаптарды
қарастырмайды. Кір ... ... кез ... ... тарату
айғағының өзі маңызды. Дәл сол ... ... ... ... негіз болып табылады. сонымен қатар, ... ... ... ... қатысты адамға тікелей хабарлау болып табылмайтынын ескеру қажет.
Мысалы, егер бір азамат басқа азаматқа жазған ... ... ... жайлы кінәласа, онда кір келтіретін мәліметтер таратылуы жоқ.
Егер осы хат жұмыс орны немесе оқу орны ... ... ... және ... арқылы басқа адамдарға белгілі ... онда кір ... ... ... ашық ... болады.
Б) кір келтіретін мәліметтер – бұл олардың ар-намысы мен қадір-
қасиетін ... ... ... ... ... ұйыммен
қолданыстағы заң нормалар бұзылуы жайлы бекітуден тұратын мәліметтер.
Осыдан көрінетіні, кір келтіретінге азаматтар немесе ұйымдар жайлы кез
келген ... ... ол тек ... ... ... ... ... айғақтар жайлы ақпараттан тұратындары жатады. Егер мәліметтер
адамның іскерлік ... ... ... ... ... ... болса, онда оны АК-тің 143-бабында
қарастырылған тәртіппен теріске ... ... ... ... жоқ. ... ... С. газетте жарияланған мәліметті теріске шығаруы жайлы
өтінішпен ... ... ... ... бала бақшада 17
жыл еңбек еткен азаматша С-ның жақсы ... ... ... ... қатар
мақаладща оның туған жылы дұрыс емес көрсетілген. Талап ету ... С. ... ... ... ... жазуды міндеттеуге өтінді – 1942-нің
орнына 1947 жылды көрсетуін өтінді. (редакция ерікті түрде азаматша С-ның
өтініші ... ... ... ... С-ның талап қоюына
қанағаттандыруға негізді бос тартылды, өйткені мұндай ... ... ... да) кір ... ... табылмайды, оның ар-намысы мен қадір-
қасиетіне нұқсан келтірілмейді.
Кір келтіретін мәліметтер мазмұнына ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлқының анық айғақтарына
қатысты немесе оның өмірінің нақты мән-жайларына қатысты болуы
тиіс. Мысалы, қазақстандық газеттердің ... ... К. ... ... ... мәрте көрінуіне байланысты жұмыстан
босатылғаны жайлы хабарланды. Бұл ... ... ... ете ... К. ... ... ... шындығында ол басқа
негіз бойынша жұмыстан босатылған: ... ... ... ... (бұл тиісті түрде ... ... ... Бұл жағдайда кір келтіретін мәлімет
нақты ақпараттан тұрады, яғни ... ... ... және оның ... мен қадір-
қасиетіне нұқсан келгені жайлы айғақтар орын алды.
2) Кір келтіретін мәліметтер ... ... ... оның
өмірінің қайсыбір фактілерінен сипаттамалардан ... ... ... ... ... ... ... лабораторияның
жалпы жиналысының шешімімен қызметкердің бірі (енді ғана
диссертация қорғаған жас маман) жатаханада ... ... ... ... ... бас тартуынан «қоғамға қарсы элемент» деп
танылған. Бұл жағдайда қызметкердің заңды әрекетіне (заң ... ... ... келісімімен ғана рұқсат етілетінін
айтады) бүтіндей «қоғамға қарсы элемент» ретінде жеке ... ... ... ... ... ... емес баға ... Таратылған кір келтіретін ақпарат азаматтың (ұйымның) өмірлік ... кез ... ... ... ... ... ... заң ешқандай шектеу қоймайды. Яғни, кір ... ... ... ... ... ... жеке
өміріне де қатысты болуы мүмкін.
Таратылған кір келтіретін мәліметтер ... ... ... ... ... ... мән-жайларға немесе шындығында ... ... ... ... ... ... Мысалы, асперантураға
түсу үшін жас инженерге ... ... оның ... кешкңі мектептің
жеті сыныбын бітірген деп ... ... ... ... ... оның ... ... адамның жеке ісінен алынған. Келтірілген
жағдайда мінездемеде ... ... ... адамға қатысты
болмаған, сондықтан да шындыққа сәйкес келмеді.
Егер талап етушіге кір келтіретін таратылған мәлімет ... ... деп ... онда оны ... ... ... ... ету
қанағаттандырылмайды. Бұл жағдайларда ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік
беделге мәліметтің таралуы ... ол осы ... тек ... ... ... жеке мінез-құлқы нұқсан келтіреді.
Кір келтіретін мәліметтерді ... ... ... ... ... заң ... кір келтіретін мәліметтерді теріске
шығаратын екі тәсіл ғана айтылған. Оның бірі кір ... ... ... ... ... жағдайға байланысты. Бұл жағдайда
теріске шығару да бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануы тиіс. Сондай-
ақ, егер кір ... ... ... ... ... ... шығару да дәл сол газетте немесе дәл сол журналда жариялануы тиіс.
Мысалы, біріншіден, егер азамат (ұйым) теріске шығару ... ... ... осы ... ... ... толық заңға сай болу ... ... ... ... ... ... теле бағдарлама,
осыны талап еткен азаматқа өзінің мәтінін оқуына немесе оны ... ... ... ... ... егер ... шығару мәтіні редакциямен құрастырылса, онда
қандай мәлімет шындыққа ... және олар ... ... ... ... кір ... ... ұйымнан шығатын құжаттарда (мінездемеде,
шығу хаттамасында, есеп беруде, анықтамада т.б.) болса, онда мұндай құжат
осы уақыттағы ... ... ... ... ... алу ... ... Қазақстан Республикасының іс жүргізу заңнамаларына сай анықталады.
Мысалы, сот шешім орындалмағанын ... ... ... айыппұл салуды
және шешімді орындау үшін жаңа мерзім тағайындайды. Шешімді орындау үшін
бекітілген мерзімді қайталап бұзса, сот тағы да ... сала ... ... ... ... ... кір ... таратылған мәліметтерді теріс
шығару жайлы шешімді орындалу міндетінен босатпайды. АК-ның 143-бабының 6-
тармағына сәйкес ... ... кір ... ... ... ... тұлға), теріске шығару талабымен қоса, олардың таралуынан келген
моральдық зиян және шығынды өтеуді талап етуге ... ... ... ... ... іскерлік беделіне, ар-
намысына, қадір-қасиетіне кір келтіретін жарияланымның ... ... ... емес ... ... ... ... осындай
мәліметтер таралуына байланысты назарға ілігетін өзге де ... ... ... ақшалай түрде анықталады. Бұрынырақ белгіленгендей,
таратушының кінәсін анықтау, бұл ... ... ... іс қозғауда іскерлік бедел ... ... ... АК-тің 143-бабының 7-тармағына сәйкес, егер іскерлік бедел, ар-
намыс, қадір-қасиетке кір келтіретін ... ... ... ... ... онда ... мәлімет соған қатысты ... ... ... ... ... келмейтіндігін мойындау жайлы
арызбен сотқа ... ... Бұл ... ... ... ... мәліметті таратқан адам белгісіз болғандықтан, қайсібір ... ... қою ... ... Яғни, жауапкердің болмауына
байланысты іс жалпыға бірдей талап қою ... іс ... және арыз ... іс жүргізумен қарастырылған
тәртіпте берілуі тиіс.
2) Сот АІЖК-нің 244 ... ... ... мәні бар айғақтарды
анықтайды. АК-тің 143-бабының ... ... ... ... сәйкес емес, іскерлік бедел, ар-намыс, қадір-
қасиетке кір келтіретін мәліметтердің таратылуы айғақтарын
анықтау болып табылады.
3) ... ... ... ... ... қабылдауда шындыққа сәйкес
емес, белгісіз адам таратқан кір келтіретін мәліметтер анықталуы
тиіс. АК-тің 143-бабының 1-тармағындағы ... ... ... ... ... ... ... еместігін дәлелдеу
міндетінен босатылады, өйткені оның ... ... ... ... ... ... 143-бабының 7-
тармағына қатысты арызданушы осы ... ... ... ... пайдалана отырып дәлелдеуге ... ... сот ... ... ... еместігін бар
кезде де анықтай алмайды.
4) ... ... ... кір келтіретін мәліметтің шындыққа
сәйкес еместігін анықтаған сот шешімі, өзінің ... ... үшін ... ... ... ... ... мүмкін.
Ар-намыс және қадір-қасиетті азаматтық-құқықтық қорғаудың қылмыстық-
құқықтан айырмашылығы ... ... ... ... 129-
бабында жала жабу көзделген. Жала жабу бұл – ... ... ... нұқсан келтіретін немесе беделін түсіретін көрінеу ... ... ... ... ... өз ... ... оларды азаматтық-құқықтық жағдайлардан шектеуге мүмкіндік береді.
Біріншіден, қылмыстық жауапкершілікке тарту үшін ... ... ... кінәсінің бары анықталуы қажет.
Екіншіден, қылмыстық іс қозғау тек азаматқа ғана қатысты.
Алғаш рет АК-те мүліктікпен қатысы жоқ мүліктік емес өзіндік ... ... ... ... ... ... оның кейбір жекелей
ережелері мүлікке қатысты өзіндік құқықтарды реттеуге ... ... Бұл ... ... 1 ... 2 ... ... мұнда мүліктік қатынастарға байланысы жоқ мүліктік емес жеке
қатынастар азаматтық заңдармен реттеледі, өйткені олар заң ... ... не ... емес жеке ... ... ... ... мүлшіктік емес өзіндік құқықтар мен игіліктердің
толық тізбесі берілмегенін есепке ала отырып, 3 параграфте олардың ... ... жоқ ... ережені қорғау бойынша, ал ондағы 143-146 баптар
мүліктік емес өзіндік құқықтардың кейбір ... ... ғана ... ... ... қатар, есімге құқық, еркін жүріп-тұру және
тұрғылықты жерді таңдау сияқты өзіндік құқықтар ... ... ... ... ... ... емес ... құқықтар мүліктік емес сипаттағы игіліктерге
қатысты туындайды, яғни осыған сәйкес жәбірленушінің ... ... ... ... ... ... ... қорғалады. АК-
тің 9-бабына сәйкес мұндай тәсілдер мыналар ... ... ... ... ... ... ережені қалпына келтіру, құқықты бұзатын
немесе оның бұзылуына қауіп төндіретін әрекеттердің алдын кесу. ... осы ... ... ... ... оның ішінде
азаматтардың немесе заңды тұлғалардың ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе
іскерлік беделіне кір келтіретін мағлұматтарды ... ... ... емес ... ... нақты тәсілдермен қорғалса, онда
азаматтық іс жүргізу заңдарындағы ... ... оның ... ... пайдаланылады, оның ішінде АІЖК-нің 198-бабындағы «жауапкерді нақты
әрекеттер жасауға міндеттейтін шешімдер» және АІЖК-нің 406 бабы «Борышқорды
нақты әрекеттер ... ... ... ... зиян – жеке және заңды тұлғалардың өзіндік мүліктік емес
игіліктері мен құқықтарының бұзылуы, ... ... ... ... ... ... өзіне қарсы құқық бұзушылықтың жасалуы
салдарынан басынан кешірген (төзімін тауысқан, ... ... жан ... тән ... ... ... қысым жасау, ашуландыру, ұялту,
түңілту, тән қиналуы, залал шегу, қолайсыз жағдайда қалу және т.б.).
Егер зиян ... ... мен ... беделіне нұқсан
келтіретін мәліметтер тарату арқылы келтірілсе, онда ... ... ... ... зиян ... зиян мөлшерін анықтауда жанына келтірілген залалдың ауырлығын
жәбірленушінің субъективті бағалауы, сондай-ақ жәбірленушінің жан азабы ... ... ... ... ... ... ... қолсұғушылық
объектілері, өмірлік маңызы бар игіліктер (өмірі, денсаулығы, ар-намысы,
беделі, еркіндігі, тұрмыс ... ... ... ... ... ... ... тиетін мәліметтер таралуының саласы
және ортрасы; жәбірленушінің тіршілік жағдайы ... ... ... ... жас мөлшері, қызметтік т.б.) өзге де көңіл
бөлуге тұрарлық мән-жайлар ескерілуі тиіс.
Моральдық зиян тиісті мүліктік зиянды өтеуден қатыссыз ... ... ... ... ... қорғаудағы негізгі бағытты есепке
ала отырып, ережеге сай, ... ... ... ... кінәсіне
қарамастан жүзеге асады.
Түсініктеме беріліп отырған баптың 4 ... АК ... ... ... және ... ... таңдауымен әрекет жасауға
құқық беретін, яғни құқықбұзушылық салдарын жоюға бағытталған, ... ... ... жаққа тапсыруға құқық беретін маңызды ереже бар. Оның
шегінде, мұндай жақтар заңды маңызды әрекеттер, сондай-ақ ... ... ... ... болуы мүмкін. Бұл жағдайда сондай-ақ юристтің
еңбек ақысы бойынша шығындарына оның шара қолдану мүмкіндігі бекітіледі.
142-бап. ... ... ... ... емес өзіндік
құқықтар.
Мүліктік емес өзіндік және ... ... емес ... ... үшін ... ... өтем ... отырып, мүліктік
зиянның орнын толтыру мөлшері ұлғаяды.
Орнын толтыруды екі мағынада ... ... ... ... ... сай мүліктік құқықтың бұзылуына залалдың өтелуі мүмкін;
екіншіден, ... ... ... ... ... ... зиянның
орнын толтыру қарастырылады, өйткені АК-тің 141-бабының түсініктемесінде
көрсетілгендей, мүліктік емес ... ... ... ... ... ... мүліктік шығынын орнын жабуға бағытталмаған.
143-бап. Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау.
Ар-намыс – бұл негізгі моральдық, іскерлік, отбдасылық және өзге ... ... ... ... ... бағасы. Мәні ... ... ... ... ... ... мәртебелі атының
тікелей түсінігі болып табылады. қадір-қасиет – бұл адамның өз ... ... мен ... ... ... ... өзін-өзі
бағалануын сезінуі. Қадір-қасиет (өзін-өзі бағалау) оның қоғамдық бағалау
мен (ар-намыс) сәйкес келуі деңгейінде ғана ... ... ... ... тым ... ... ... заңмен қорғалмайды. ... ... бұл ... тең ... ... ... ... егер
ар-намыс және қадір-қасиет тек азаматқа қатысты ғана қолданылса, онда
«іскерлік бедел» ... ... да, ... ... да ... ... ... отырған бап жинақталғанда заңды тұлға немесе
азаматтық іскерлік ... ... ... ... ... ... ... мән-жайларды белгілейді.
Біріншіден, адамға кір келтіретін мәліметтердің таратылуы қажет. ... ... ... және т.б.) мәні жоқ. Тек олар ... ... үшінші жаққа хабарланса болғаны. ... ... ... ... 1992 жыл 18 желтоқсандағы №6 ... ... және ... кір ... ... ... басылымдарда жариялануы, радио, теледидар және өзге ... ... ... қолданылуы деп түсіну қажет деп анықтайды.
Екіншіден, таратылған мәліметтер өзінің мазмұны, сипаты ... ... ... ... Кір ... мәліметтер қоғамның моральдық
нормаларын, заңдарын сақтау кезінде ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың іскерлік
беделіне, қадір-қасиетіне, ар-намысына нұқсан келтіретіндер болып табылады.
Кір келтіретін ... ... тек ... ... ... ғана емес, сондай-ақ адамның іскерлік беделі, моральдық ... ... баға беру ... де ... ... (мысалы, азамат М. –
моральдық жағынан тозған адам; «Х» серіктестігі іскерлік қатынаста сенімсіз
ұйым). Мәлімет кір келтіретін болып табылмайды, егер олар адам ... ... ... ... баға ... ... ... бұл бағалар - әрбір адамның ішкі сенімінің ісі. Мұндай бағалаулар
ұйым ... ... ... ... («З» серіктестігінде жұмыс кестесі
дұрыс емес), адамның қоғамдық сапасы (нашар әдебиетші), немесе оның табиғи
кемшілігі ... ... ... болуы мүмкін.
Үшіншіден, біреулер жайлы таралған кір келтіретін мәліметтер шындыққа
жанаспауы қажет, ... ... ... осы адамға немесе оның іс-
әрекеттеріне ... емес ... ... Егер ... мен ... ... онда олар ... да жағымсыз сипатта болғанмен, оларды кір
келтіретін деп санауға болмайды. Мұндай жағдайларда қандай да бір ... ... ... және ... ... ... келтіретін
сыни ескертулер жатады, бірақ олардың объективтілігі жағынан (яғни ... ... ... ... ... бап, ... шешім шығаруда бағдар беретін,
жалған кір келтіретін мәліметтерді теріске шығарудың кейбір жағдайларына
қатысты анықтайды: ... ... ... кір ... ... ... ... келуі керек. Мысалы, егер кір келтіретін мәліметтер
бұқаралық ақпарат ... ... олар осы ... ... ... ... Сол ... мысалға ұйым берген мінездеме де ... ... ... 28 ... ... ... «Басылым және өзге де бұқаралық
ақпарат құралдары жайлы» Заңының 27-бабы, кір ... ... ... ... ... ... ... түсінік береді.
Олардың құқықтары мен заңды мүдделеріне келтіретін мәліметтер бұқаралық
ақпарат құралдарында жарияланғанына ... ... ... ... ... ... шығаруы, арнайы айдщарда немесе теріске шығарылатын
хабарлама болған ... және дәл ... ... ... газетте талап
келіп түскен күннен бастап бір ай ... ал өзге ... ... ... ... ... ... Теріске шығару немесе жауап радио
немесе теледидардан сол уақытта және сол бағдарламадан диктормен ... ... ... ... ... 1 ай ... Жауап айтуға құқылы сондай-ақ
жауапты жариялауды талап ететін ұйымның өкілі немесе азаматтың өзіне ... ... ... ... ... ... ... жазу
мәтінінде жауапты жариялауға міндетті.
Заңның 28-бабына сәйкес, жауап немесе теріске шығаруды жариялаудан бас
тартқан жағдайда немесе осындай ... үшін ... бір ... ... ақпарат құралдарынан бұзған жағдайда, мүдделі азамат
немесе ұйым сотқа жарияланым берген күннен бір жыл ... ... ... ... ... ... 3 тарауы, құқығы немесе заңды
мүддесіне нұқсан келтірген ... ... ... ... ... осы ... ақпарат органына өзінің жауабын жариялауға
құқығы бары жайлы маңызды ережеден тұрады. Бұл мән-жай, ... ... ... шындыққа сәйкес бола тұра, оларға мұндай жағдайдың
туындауы қандай мән-жайларға байналысты екенін ... ... ... азамат немесе заңды тұлғалардың құқықтарын қорғауға
ықпал етеді.
Егер ар-намыс және ... ... ... келтіру құқық
бұзушының кінәсінан болмаса, онда моральдық зиян және шығындарды өтеу ... ... ... ... ... ... ... болады. Яғни
ережеге сай, бұзушының кінәсі болған жағдайда.
Субьективті азаматтық ... ... ... ... ... бұзылған (даулайтын) құқықтарды қалпына келтіру (тану) және
құқық бұзушыға әсер ететін ... ... ... түсініледі. Қзақстан Республикасы Азаматтық Кодекстің 9-бабында
көзделген құқық қорғау әдістері өзінің заңи ... ... ... ... анықтап алуымыз жөн. Бұл өз алдына олардың ... ... ... ... ... ... Осындай шаралар қорғау
шаралары мен жауапкершілік шараларына бөлінеді. ... ... ... шараларының қорғау шараларынан айырмашылығы-бұл олардың
кінәлі субьективті ... ... ... мен оған ... жүктеу немесе белгілі бір құқықтардан айырудан көрініс
табатындығында ... ... ... ... ... ... жауапкершілік шаралары ретіндк тек залалдарды, төленетін айыпты
өндіріп алу; моральдық ... ... ... ... ғана бола ... ... ... төңірегінде Қазақстан Республикасының жалпы заңнамасының
жаңалығы ... ... ... ... өтеу ... ... өтпекшіміз.
Көптеген әдебиеттерде бұзылған құқықтар мен ... ... ... қорғау тәсілдері жөнінде, соның ішінде, моральдық зиянға
қатысты да ... аз ... ... құқықтарды қорғау әдістерінің
ішінара тізбегі Азаматтық Кодекстің 9-бабында берілген. Соның ... жеке ... емес ... ... ... ретінде моральдық
зиянның өтемін төлету (компенсация морального вреда) көзделген. Назарымызды
аударатын жағдай, Азаматтық Кодекстің ... ... ... ... ... ... моральдық зардаптарын өтетуге
(возмещение морального вреда) құқылы. Демек, заң ... ... ... ... өтемін төлету (компенсация) мен 141-бапта
көзделген моральдық зардаптарды өтеуді ... ... ... ... әлде жай ... өткені ме?
Ал Азаматтық Кодекстің 47-тараудың 4-параграфында-моральдық зиянды
өтеу (возмещение морального вреда) ұғымдары көрсетіледі. ... ... әлде әр ... ... ие ... туралы сұрақ туындайды. Компенсация-
орнын толтыру ... ... ... ... ... дегенді білдіреді. Азаматтық құқық сөздігінде бұл екі ұғым бір-
бірімен мәндес екендігі көзге шалады. ... ... ... да, ... бұл екі
ұғымды теңдестірмейтін ... ... ... ... сәйкес,
сөйтіп, возмещение-орнын толтыру (өтемін төлету емес)-бұл нақты мүліктік
зиян ... ... ... ... бар ... тиісті ақша сомаларын
тепе-тең, ал компенсация өтеу - бұл келтірілген мөлшерін толық анықтап ... ... ... ... болмаған жағдайда не ... ... ... ... құқықтарды нақты сол түрде қайда қалпына
келтіруге жатпайтын жағдайда ол туралы сөз қозғалады.
Алайда ... ... бұл екі ... ... қайсыбір
өзгешеліктер ажыратылмайтын сияқты. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... нормалармен қатар осындай түр құқық
қорғау тәсілі 142, 143, 352-баптарда да осындай терминдерді қолдану ... ... ... ... ... ... емес өздік және мүліктік құқықтар бір мезгілде бұзылған
жағдайда мүліктік емес өздік ... ... үшін ... өтем ... отырып, мүліктік зияннын орнын толтыру ... деп ... Осы ... ... ... жәйт – бұл ... бір ... орыс және қазақ тілдеріндегі
Азамат пен заңды тұлғаның ар-намысы, қадір – ... мен ... жеке ... игіліктерге жататыны даусыз. Бұндай игіліктер Азматтық
Кодекстің 143-бабына сәйкес төмендегідей әдістермен қорғалуы мүмкін:
1) кір келтіретін мағлұматтарды, егер ... ... ... ... ... сай ... ... алмаса, сот арқылы теріске шығаруды
талап ету;
2) кір келтіретін мағлұматтарды, егер олар бұқара ақпарат құралдарында
жарияланған болса, сол БАҚ- да ... ... ... ... ... бұқара ақпарат құралдарында азаматтың немесе ... ... мен ... ... нұқсан келтіретін мағлұматтар жарияласа, өз
жауаптарын тегін жариялау;
4) мағлұматтар ұйымнан ... ... ... ... ... ... ету немесе кері сұратып алу;
5) кір келтіретін мағлұматтарды теріске шығарумен бірге ... ... ... ... ... ... ... орнын
толтыруын талап ету.
Демек, заң шығаруцшы осындай жеке мүліктік емес құқықтардың ... ... ... моральдық зиянды басқа игіліктерді ... ... ... ... Яғни, бұндай жеке ... ...... абырой мен іскерлік беделді – АК 951-бабында
берілген моральдық зиян түсінігінің ... және ... ... ... емес ... мен құқықтарыныңы бұзылуы) құрамына кіргіз-
бейтініні білдірмей ме?
ҚР Жоғары Сотының №3 Нормативтік ... ... ... ... емес ... қорғаудың 9-шы және 141-баптары мен басқа да
заңдарға сәйкес соттардың ... емес ... мен ... ... ... емес ... мен өзіндік құқықтар бұзылғанға ... ... ... ... оның ішінде мемлекеттік органдардың
заңнамаға сәйкес келмейтін актілерін қолдануға жатпайды деп тану;
2. Мүліктік емес игіліктері мен ... ... ... ... ... ... ақша ... өтем жасау жолымен жүзеге
асырылатыны соттарға түсіндіріледі.
ҚР Әкімшілік ... ... ... Кодексінің 682-бабында:
«моральдық зиянның зардаптарын жою» көзделген. Онда ... ... ... ... ... ... зиянның зардаптарын
жою нысандары ретінде:
1) келтірілген зиян үшін ресми кешірім сұрау;
2) ақшалай өтемақы туралы талап-арыз қою;
3) бұқара ақпарат құралдарында ... кір ... ... деп тану ... ... ... ... әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарауға уәкілетті орган
(лауазымды тұлға) өздерінің заңсыз шешімдерінің ... жою ... ... ... оқу орнына, тұрғылықты жеріне жазбаша
хабарлама жіберу қарастырылады.
Сонда бұл – «моральдық ... ... ... ... жеке
мүліктік емес құқықтарды қорғаудың тағы бір әдісі ретінде қарастырылуы тиіс
деген сөз емес пе?! ... жеке ... емес ... мен ... ... ... ... өтеу», «моральдық зиянның орнын
толтыру», «моральдық зиянның зардаптарын жою», әдістерін және сонымен ... ... ... ... ... келтірілгендерді сараптай келе, төмендегідей тұжырымдар мен
сұрақтарды қоюға болады:
• моральдық ... ... ... кезде, жалпы зиян деп
белгілі бір құқықтардың ... ... ... ... қарастырсақ, демек, моралтьдық зиян бұл азаматтың және
заңды тұлғаның жеке мүліктік емес игіліктер мен ... ... зиян ... ... ... ... ... жеке мүліктік емес құқықтарды қорғау әдістері
ретінде қолданылатын моральдық зиянды өтеу ... ... ... нысанмен теңестірілетінін байқауға тура келеді.
Бұны жеке мүліктік емес игіліктер болып ... ... ... ... ... ... ... моральдық
зиян келтіргенде), басқа құқықтарды қорғау әдістерінің
қолданылатынын, ал ... зиян тек ... ... ... ... ... ... моральдық зиянды
өтеу әдісі – бұл жеке немесе ... ... ... ... ... мен құқықтары бұзылғанда ... ... ... ... бағытталған (өйткені, мүліктік емес
игіліктерді бағалауға да, оларды толық ақшалай эквивалентке
аударып қанағаттандыруға да ... ... ... ... ... ... ... Тек оның
көрініс табуы ғана ақшалай нысанда жүзеге асырылады;
• заңнамада қолданылатын моральдық зиянның орнын толтыру (өтемін
төлету) – «компенсация ... ... ... ... ... ... морального вреда»; моральдық зиянның салдарын жою
– «устранение последствий ... ... - жеке ... ... ме, әлде бір мағынаға сай келетін ұғымдар ма
деген ... да ... ... ... ... ... тізімі
1.ҚР Азаматтық Кодекс 27.12.1994 баспа юрист 2007 ж.
2.Сулейменов М.К., ... ... ... ... РК общая часть
Алматы «Жеті жарғы» 1998 г.
3.Гражданский кодекс республики ... ... и ... ... Вып 1-10 ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, баспа юрист 30.08.1995
жылы.
5.ҚР-ң «Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңы №2710, ... ... №13 ... ... ... ... ... І-том Алматы 2003
7.Г.Төлеуғалиев Азаматтық құқық Жалпы бөлім Алматы 2005 жыл
8.Гражданское право М.К.Сүлейменов КазГЮУ 2001 г.
9.Гражданское право С.П.Гришаева ... ... 1999 ... право республики Казахстан Общая и особенная части ... ... ... ... ... ... заңы – ... № 346 заңымен 09.08.2002
жылғы енгізілген өзгертулерімен және ... ... ... ... Жеті ... Алматы 2003 ж
13.Ж.О.Артықбаев Жеті жарғы. оқу құралы Алматы 2005 ж
14.Д.Бегалиев «Сын шын болсын », // Заң – 2005, № ... ... ... шегі ... // Заң газеті – 2006, №
11
16.А.Әбдіхал «Ар мен ақша», // Заң – 2006, № ... «Әр адам өз ... бөзі ... ... // Заң газеті – 2007, №
66.
18.Б.Сыздықов ... ... ... ... ма », // Заң ... – 2008, №
19. «Азаматтық құқықтарды сот арқылы қорғау» М.С. Каринбаев. 1998.
20. Ең бастысы – азаматтық құқықтарды қорғау. Заң 2006 ... ... ... ... Заң ... 2008ж. №7.
22. Прюритеткое направления – защити пров. ... и ... ... и Время» № 1 2008. Ж. Забин.
23. Жер мәмлесі мен жолаушылар ... ... Заң және ... №3 2007. ... ... ... ол туралы өз құқығыңды білгенің жөн» Сыр бойы 2006
23 ақпан.
25. «ҚР-да Адам және азаматтардың жеке құқықтары мен ... ... ... хабаршысы 2003 №3
26. «Адам құқығын кім қорғайды» Егемен Қазақстан 2005ж. 3 маусым
27. Тұтынушының ... ... ... заңы. 199ж. 5 маусым.
28. «Жеке кәсіпкерлікті қорғау мәні қолдану ... 1992ж. 4 ... ... ... ... қорғау туралы 1997ж. 19 маусым.
30. «Жеке кәсіпкерлік туралы» 1997ж. 19 ... ... ... ... ... кепілдікті жүзеге асырудың
қосымша шаралары туралы» 1997ж. 6 наурыз.
32. Азаматтар мен заңды ... ... ... еркіндігіне
құқықтарын қорғау туралы 1998ж. 27 сәуір.
33. «ҚР-ның Бәсекелестікті және монополистік қызметті шектеу туралы» 1998
ж. 9 маусым.
34. ... ... ... ... ... 1998 ж. 9 ... Маркова М.Г. «Гражданское право» Альфа 2000.
36. Гражданское право в ... ... М. ... 1999. ... ... ... Ю.Г. ... лица по гражданскому законодательству Р.К.
Алматы ВШП «Әділет» 2000.
38. А.Г. Диденко. «Гражданское законодательство Р.К. Статьи, ... ... ... ... ... Р.В. ... ... Москва 2000.
40. «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» ҚР-ң заңы ... ... ... ... ... заңы. Юрист 2002.
42. Осипов «Защиты гражданских прав» ... ... ... О. ... ... ... ... кодексов Росии и
Казахстана». Алматы Әділет 1994.
44. Шершеневич Г.Ф. Курс ... ... ... ... 2001.
45. Ынтымақов «Азаматтық құқық» Жалпы және ерекше бөлімдер. Практикум
Алматы. КазМЗА 2000.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді Азаматтық-құқықтық қорғау73 бет
Моральдық шығынды өндіру ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді сот арқылы қорғау66 бет
Дереккөздер дегеніміз не? Орыс тілдерімен ұқсатығы мен өзгешелігі неде?»5 бет
Iскерлiк туризм29 бет
Iскерлiк туризмнiң қалыптасуы61 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
Іскерлік белсенділікті салықтық ретеу114 бет
Іскерлік белсенділікті салықтық реттеу140 бет
Іскерлік дағды қалыптастыруға арналған тілдік құрылымдар6 бет
Іскерлік жиналыстар мен келіссөздер5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь