Тобыл алабы өзендерінің соңғы онжылдықтардағы су ресурсын бағалау

б.
КIPIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1 ТОБЫЛ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
5
1.1 Жер бедері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.2 Геологиялық құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.3 Топырақ жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 7
1.4 Өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.5 Климаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 8
1.5.1 Ауа температурасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.5.2 Жел ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 10
1.5.3 Жауын.шашын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.5.4 Қар жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 10
1.6 Гидрографиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.6.1 Бекеттердің сипаттамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2 БЕТТІК АҒЫНДЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ӨЗЕНДЕРДІҢ УАҚЫТША СУАҒАРЛАРДЫҢ, КӨЛДЕРДІҢ СУ РЕЖИМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

18
2.1 Ағындының қалыптасу жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 18
2.2 Өзендер мен уақытша суағарлардың режимі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.3 Көлдердің деңгейлік режимі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 23
3 ТОБЫЛ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ БЕТТІК СУЛАРЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛГЕНДІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
25
3.1 Тәжірибелік гидрологиялық зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
3.2 МГИ гидрологиялық зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 26
3.3 Өзендер ағындысы мәліметтерін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 30
4 ТОБЫЛ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ ҚАЛЫПТЫ АҒЫНДЫСЫН БАҒАЛАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
31
4.1 Қалыпты жылдық ағынды гидрологиялық бақылау қатары жеткіліксіз болған жағдайда анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
32
4.2 Есептік кезеңді таңдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45
4.3 Ықтималдық үлестірім қисығының параметрлері ... ... ... ... ... ... ... ... 49
5
5.1 ТОБЫЛ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ ЖИЫНТЫҚ СУ РЕСУРСЫ ... ... ... ... ..
Жиынтық су ресурсын бағалаудың жалпы қағидалары ... ... ... ... ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
59
61
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62
Дипломдық жұмыстың мақсаты – Тобыл алабы өзендерінің соңғы онжылдықтардағы су ресурсын бағалау.
Дипломдық жұмыста Тобыл өзені – Қостанай қаласы және ұқсас-өзендер: Тобыл өзені – Гришенка селосы, Тоғызақ өзені – Тоғызақ бекеті, Сынтасты өзені – Маринское селосы, Аят өзені – Варваринка селосы, Үй өзені – Степное бекеті, Обаған өзені – Ақсуат ауылы, Түнтүгір - 376 км Қарағанды тж/в бойынша жылдық су өтімдері мәліметтері арқылы ұқсас-өзендер мен негізгі өзеннің арасындағы байланысты тауып, бақылау деректері жоқ жылдардағы ағындыны қалпына келтіріп, жылдық қалыпты ағындыны және вариация, ассиметрия коэффициенттерін анықтау керек. Сонымен қатар, үлестірім қисығы тұрғызылып, оның параметрлері және дәлдіктері анықталды.
Тобыл өзені Кар теңіз алабының батыс бөлігіне жатады. Өзен Қазақстанның солтүстігінде орналасқан. Климаты шұғыл континентті. Қарастырылып отырған аймақтың геологиялық құрылымы өте күрделі. Солтүстік пен оңтүстікте табиғи биік кедергілердің болмауы салдарынан оның территориясы Қазақстан мен Орта Азияның шөлдерінен жылы құрғақ субтропикалық ауа массалары мен суық, ылғалы аз, меридиандық бағытта қозғалатын арктикалық ауа массаларының орын ауыстыруына қолайлы. Қарастырылып отырған аумаққа ыстық, құрғақ жаз бен суық, қары аз қыс тән.
1. Ресурсы поверхностных вод районов освоения целинных и залежных земель. Кустанайская область Казахской ССР. Выпуск 2. – Л.: Гидрометеоздат, 1959.;
2. Гальперин Р.И., Молдахметов М.М. Материалы по гидрографии Казахстана. Часть 4. Бассейн реки Сарысу (Гидрография, водные ресурсы). А.: Казак университетi, 2003 – 84 с;
3. Чеботарев А.И. Общая гидрология.– Л.: Гидрометеоиздат, 1975. – 544с.;
4. Молдахметов М.М. Гидрологиялық есептеулер. – А.: Қазақ Университеті, 2006. – 212 б.;
5. Дәулетқалиев С.Қ., Молдахметов М.М. Гидрологиялык мәлiметтердi математикалықәдiспен өңдеу бойынша практикум. – А.:, Қазақ университетi, 2001. – 126 б.;
6. В.М. Болдырев Практикум по дисциплине “Гидрологические расчеты”. – А.: Қазақ Университеті, 2000. – 40 с.;
7. Горошков И.Ф. Гидрологические расчеты. Л.: Гидрометеоиздат, 1975.– 190 с.;
8. Владимиров А.М. Гидрологические расчеты. – Л.: Гидрометеоиздат, 1990 – 365 с.;
9. Указания по определению расчетных гидрологических характеристик. СН 435-72. – Л.: Гидрометеоиздат, 1972. – 19 с.;
10.Рождественский А.В. Оценка точности кривых распределения гидрологических характеристик. – Л.: Гидрометеоиздат, 1977. – 269 с.;
11. С.Қ. Дәулетқалиев, Д.Қ. ЖүсіпбековГидрологиялық мәліметтердің біртектілігіне талдау жасау. – А.: Қазақ Университеті, 2003. – 104 б.;
12. Методические указания по расчетам внутригодового стока при строительном проектировании. – Л.: Гидрометеоиздат, 1970. – 77 с.;
13. Андреянов В.Г. Внутригодовое распределение речного стока. –Л.: Гидрометеоиздат, 1960. – 327 c.
14. Молдахметов М.М. Проблема оценки водных ресурсов. – А.: Қазақуниверситеті, 2003. – 43с
15. Молдахметов М.М. Тобыл өзенінің жылдық ағынды үлестірімі. – А. 2010. – 34-39 б.
16. Молдахметов М.М. Тобыл өзенінің ағындысына адамның шаруашылық іс-әрекетінің тигізетін әсерін бағалау. – А. Вестник КазНУ, сер. Геогр. 2007. – 69 с.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТ
Географияжәне табиғатты пайдалану факультеті
Метеорология және гидрология ... ... ... ... СОҢҒЫ ОНЖЫЛДЫҚТАРДАҒЫ СУ РЕСУРСЫН БАҒАЛАУ
Орындаушы:
4 курс студенті Е.Қ. Тастанов
Ғылыми жетекші:
г.ғ.к., доцент Л.К Махмудова
Норма бақылаушы:
оқытушы Ж.А. ... ... ... ... ... ... ... 2012
РЕФЕРАТ
Дипломдық жұмыстың тақырыбы Тобыл алабы өзендерінің соңғы онжылдықтардағы су ресурстарын бағалау.
Дипломдық жұмыс 62 беттен, 13 кестеден, 29 формуладан, 5 ... ... ... ... ... су ... су ... ағынды, ағынды модулі, ағынды қабаты, ағынды көлемі, экстраполяциялау, су жинау алабы, тұстама, су айрық сызығы, сабалық кезең, өзен арнасы, бекет, ... ... өзен ... ... ... ... ... корреляция, регрессия, репрезентативтік кезең, орташа квадраттық ауытқу, ұқсас-өзен, ағынды үлестірімі.
Зерттеу нысаны - Тобыл, Аят, Тоғызақ, Сынтасты, Түнтүгір, Ұбаған ... ... ... ... ... ... ... ..................................................................................................
5
1.2
Геологиялық құрылымы ...........................................................................
6
1.3
Топырақ жамылғысы.................................................................................
7
1.4
Өсімдік жамылғысы...................................................................................
8
1.5
Климаты......................................................................................................
8
1.5.1
Ауа температурасы....................................................................................
9
1.5.2
Жел..............................................................................................................
10
1.5.3
Жауын-шашын...........................................................................................
10
1.5.4
Қар ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... СУАҒАРЛАРДЫҢ, КӨЛДЕРДІҢ СУ РЕЖИМІ......................................................................................................
18
2.1
Ағындының қалыптасу жағдайы..............................................................
18
2.2
Өзендер мен уақытша суағарлардың режимі........................................
20
2.3
Көлдердің деңгейлік режимі.....................................................................
23
3
ТОБЫЛ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ БЕТТІК СУЛАРЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛГЕНДІГІ.....................................................................................
25
3.1
Тәжірибелік гидрологиялық ... ... ... ... ... ... ... АЛАБЫНЫҢ ҚАЛЫПТЫ АҒЫНДЫСЫН БАҒАЛАУ...................................................................................................
31
4.1
Қалыпты жылдық ағынды гидрологиялық бақылау қатары жеткіліксіз болған жағдайда анықтау.....................................................
32
4.2
Есептік ... ... ... ... ... ... АЛАБЫНЫҢ ЖИЫНТЫҚ СУ РЕСУРСЫ..................
Жиынтық су ресурсын бағалаудың жалпы қағидалары.......................
ҚОРЫТЫНДЫ............................................................................................
59
59
61
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.......................................................
62
КІРІСПЕ
Дипломдық жұмыстың мақсаты - Тобыл алабы өзендерінің соңғы онжылдықтардағы су ... ... ... ... ... - ... қаласы және ұқсас-өзендер: Тобыл өзені - Гришенка селосы, Тоғызақ өзені - ... ... ... ... - ... ... Аят ... - Варваринка селосы, Үй өзені - Степное бекеті, Обаған өзені - ... ... ... - 376 км ... тж/в бойынша жылдық су өтімдері мәліметтері арқылы ұқсас-өзендер мен негізгі өзеннің арасындағы байланысты тауып, бақылау ... жоқ ... ... қалпына келтіріп, жылдық қалыпты ағындыны және вариация, ассиметрия коэффициенттерін анықтау керек. Сонымен қатар, үлестірім қисығы тұрғызылып, оның параметрлері және дәлдіктері ... ... Кар ... алабының батыс бөлігіне жатады. Өзен Қазақстанның солтүстігінде орналасқан. Климаты шұғыл континентті. Қарастырылып отырған аймақтың ... ... өте ... ... пен ... ... биік кедергілердің болмауы салдарынан оның территориясы Қазақстан мен Орта Азияның шөлдерінен жылы құрғақ ... ауа ... мен ... ... аз, меридиандық бағытта қозғалатын арктикалық ауа массаларының орын ... ... ... ... ... ыстық, құрғақ жаз бен суық, қары аз қыс тән.
1 ТОБЫЛ ӨЗЕНІ АЛАБЫНЫҢ ... ... Жер ... ... ... жарым-жартылай кең Батыс Сібір жазығы, ал қалған бөлігін Тұран ... алып ... ... ... байланысты қарастырылып отырған территорияны 4 сипатты ауданға бөлуге болады: 1) Орал ... ... 2) ... ... 3) ... ... 4) Қазақтың ұсақ шоқысының батыс аумағы.
Орал үстірті облыс шегінде салыстырмалы аз ... ... ... ... ... меридиандық бағытта созылып жатыр.Үстірт дерлік жазық, кей жерлері адырлы, Тобыл өзенінің аңғарына қарай аздап көлбеген.Үстірттің ең биік бөлігі облыс ... 425-230 м абс. ... ие. ... бойы ... үстірт бірнеше өзен аңғарларымен (Үй, Тоғызақ, Аят, Сынтасты және тағы ... ... ... төмендеуде үстірт бетінде әртүрлі форма мен мөлшердегі көптеген көлдер орналасқан, көлдердің көп ... ... Ең ... ... (су ... ... 5-10 км2 дейін) негізінен үстірттің солтүстік бөлігінде ... және Үй ... ... және ... өзенінің жоғарғы бөлігінде орналасқан.
Қостанай жазығы облыстың солтүстік бөлігін алып жатыр және ... ... ... ... емес ... ... ... Батысында ол Орал үстірті құламасымен, шығысында Көкшетау қыраты жоталарымен шектелген. Жазықтың беті жазық ... ... ... Биік ... абс. ... 170-200 м. Бұл ... жер бедерінде ойпат жерлер көп орналасқан. Осы ойпаттарда ... ... ... және тұщы су ... бар. Бұл ... өзен ... жақсы дамыған: үлкен суағарлардан жазықты оңтүстіктен солтүстікке қарай тек Тобыл мен Ұбаған өзендері ғана кесіп ... ... ... орталығы мен оңтүстік бөлігін алып жатыр және оңтүстікте Тұран ойпатының ... ... ... ... ... дейін ауыспалы аудан болып табылады. Батысында бұл аудан Мұғалжар ... ... және ... орал тауларымен, шығысында Қазақ қатпарлы аймағының бөліктерімен шектелген. Торғай жазығының солтүстік бөлігі Батыс Сібір ойпатына қарай еңістелген, ал ... ... ... ойпатына қарай еңістелген. Торғай ойпатының өзііне тән ерекшелігі оның ежелгі Торғай-Ұбаған жырасының меридиональдық бөлінгіштігі. Оның түбінің солтүстік бөлігінде Ұбаған ... ... ... Торғай өзені ағып өтеді. Жыраның ең төменгі бөліктерінің биіктігі 80-100 м. ... орта ... оның ені 30-40 ... жетеді, тереңдігі 50-100 м. Ұбаған және Торғай өзендерінің жазық төмен (абс. биіктігі 125 ... ... су ... ... ағынсыз көлдер орналасқан, олардың ең үлкендері - Ақсуат пен Сарымойын. Торғай ойпатының жер бедері әртүрлі. Ауданның ... ... ең биік ... ... Қарағанытау (305 м), Жыландытау (262 м), Текетау (207 м), Қызбелтау (232 м), өздерінің етектерінен 50-80 м ... ... беті ... ... ... (Сары-Торғай), Торғай және тағы басқа өзендердің аңғарларымен, сонымен қатар көптеген үлкен-кішігірім тұщы және тұзды суқоймалар шұңқырларымен тілімденген. Ең үлкен ... ... ... ... орналасқан.
Қостанай облысының оңтүстік-шығыс бөлігін Қазақтың ұсақ шоқысы алып жатыр. ... ... 100-500 м ... ал ең биік шыңы - Ұлытау 135 м ... ... ... ... беткейлерінде және оның солтүстік сілемдерінен Торғай (Қара Торғай) мен оның көптеген салалары бастауын алады. ... ... ... аз ... ... кіші ... және тұщы ... келеді. Оның солтүстік аймағында бірнеше үлкен көлдер орналасқан: Сарыкөл, Алабота, Бошыкөл, Түнтігүр, Жаншұра, олардың ішіндегі ең үлкені - ... көлі (су ... ... 112 ... ... ... ... территориясында палеоген мен неоген дәуірлерінің шөгінділері ең кең таралған.
Орал үстірті терең емес ... ... ... ... ... саз) мен кей жерлерде өзен аңғары баурайларында кездесетін кристалды жыныстардан тұрады.
Бұл жерде топырақ түзуші жыныстар - төрттік құмдақ-сазды, ұсақ ... ... ... ... ... үштік және төрттік кезеңдегі шөгінділермен жамылған.Үштік кезеңдегі шөгінділер саз бен құм, ал кейінгі төрттік ... ... ... аллювиалдық саздан, құмнан, галечниктен тұрады.
Торғай жазығы көлдеңінен немесе солтүстікке кішкене еңістікпен орналасқан, палеогеннің ... және ... ... теңіздік тұздалған шөгінділерден құралған. Бұл қабаттың төменгі қабаттары сазды, ал жоғарғы қабаттары ... ... мен ... тұрады. Кей жерлерде палеоген қабаты кейінгі төрттік кезеңнің шөгінділерімен жабылған.
Бұл жерде топырақты түзуші жыныстар тұзды палеогенді шөгінділер, ... ... ... ... ... кейінгі тұщыланған шөгінділер.
Қазақтың ұсақ шоқысының бай бөлігі жоғарыда аталған ... ... ... геологиялық құрылымы өте күрделі. Ол палеозой кезеңіндегі құмдақ, тақта тастармен сипатталады. Бұл ... ... ... ... және ... ... шөгінділерімен жамылған, соңғысына құмдасын қыртыс, саз бен құмнан ... тау ... ... ... ... және ... ... және жарықшақталған тастар жатады.
Торғай ойпатының құмдақ-сазды шөгінділер қабатының астында соңғы жылдардың зерттеулер ... ... ... пайдалы қазбалар орналасқан.
Торғай ойпатының кен жолағының ені бірнеше км-ге жетеді және меридиандық бағыт бойынша 450-500 ... ... ... Осы ... ... ... ... қасында магнетит кенінің үлкен кен орны табылған.
Аят өзені алабында қоңыр темір кені орналасқан (Аят және Лисаковск кен орындары).
Облыс территориясында, ... ... ... бай кен ... бар ... Жыланшық алабтары). Ұбаған қоңыр көмір алабының қоры бірнеше ондаған миллиард тоннаға жетеді және ... ... бұл ... ... ... кем ... ... боксит кен орнына бай. Боксит сонымен қатар Жоғарғы Тобылда және Құсмұрын көлі аумағында да бар. Бұдан басқа облыста ... емес ... ... ... ... - ... отқа төзімді және кірпіш саздары, әк, құрылыс және шыны құмдары, құрылыс тастары ... ... ... ... ... жамылғысы топырақ түрі және механикалық құрамының әртүрлілігімен сипатталады.
Қарастырылып отырған ... ... ... ... мен орманды-дала зонасында қара топырақ көп кездеседі, ол ... ... ... 30 % алып ... Облыстың ең солтүстік бөлігінде орта гумусты және ... қара ... көп ... оңтүстікке қарай олар аз гумусты қара топырақпен ... дала және ... ... (53 ... ... ... ... топырақ басым болады, ол облыс территориясының шамамен 40 % алып ... ... ... ... ... ... ал ашық каштанды топырақ оңтүстікке қарай орналасқан. Ашық каштанды топырақ рельеф сипатына байланысты ... ... ... ... бөлігіне сұр топырақ пен қоңыр топырақ тән.
Облыс территориясында сор кездеседі. Ол Торғай-Ұбаған жырасында - ... ... ... ... Сары-Өзен, Торғай өзендері аңғарында көп таралған.
Өзен аңғарлары мен көл қазан шұңқырларының ылғалды бөліктеріне өзен ... ... ... ... ... төменгі бөлігі және тағы басқа өзендер) топырағы тән. Облыстың оңтүстік бөлігінің өзендерінің жайылмаларында ... ... ... және сор кең таралған.
Топырақты оның механикалық құрамы бойынша қарастырсақ, облыс ... ... ... ... ... кең ... ... аймағында және оңтүстік бөлігінде құмайт топырақ таралған.
Облыстың жеке бөліктерінде құм массивтері орын ... ... ең ... ... Семиозерное, Ақсуат аймақтарында орналасқан.
1.4 Өсімдік жамылғысы
Облыстың ең ылғалды, қара гумусты солтүстік бөлігінде орманды-дала әртүрлі шөптесін ... мен ... ... ... ... ... емес ... түріндегі ормандар негізінде Үй, Тоғызақ, өзендерінің аңғарларында, қиыр солтүстік-шығыста кездеседі.
Ылғалдылығы аз каштанды топырақ кең таралған облыстың орталық ... ... ... ... мен ауылшаруашылық егіс даласы орналасқан.
Ең аз ылғалданған облыс бөлігінде жусан көп өседі. Құм бархандарында сексеуіл кездеседі. Орал ойпаты мен ... ұсақ ... ... аз кездеседі, негізінен қынаның түрлері кездеседі.
Өзен аңғарларында әртүрлі өсімдіктер өседі: құмдақ грунтты учаскілерде дәнді өсімдіктер өседі. ... ... ... мен ... бұтақ және шалғындық өсімдіктер үлкен өзендердің аңғарларына (Тобыл, Торғай және ... ... ... Шоқ ... ... ... ... Солтүстік бөліктерінде шоқ қайыңдар жиі, ал оңтүстікте аз кездеседі.
Облыста аралды далалы қылқанды ормандар бар: ... ең ... ... ... ... ... орман құмдақ топырақта орналасқан және Қостанай қаласынан солтүстік-шығысқа ... 30 км ... ... ... ... биік ... ... көлінен оңтүстік-батысқа қарай орналасқан.
Наурызым-Қарағай Қазақстан жазығындағы ең оңтүстікте орналасқан далалы қылқанды орман. Оның мөлшері 210 км2. Ол Ақсуат ... ... ... ... ... - ... ақ ... терек, көк терек өседі. Орман бұл жерде сирек және ... ... ... алқаптармен ауысып тұрады.
Бұталар негізінен өзеннің көптеген көлдер мен жасанды суқоймалардың жағалауларында, жыраларында орналасқан.
Табиғи өсімдік жамылғысы облыс шекарасында адамның шаруашылық іс-әрекетінің ... ... ... ... ... солтүстік және орталық бөлігінің 5 млн га көп жері ауылшаруашылық ... ... ... ... Бұл алқаптарда негізінен дәнді өсімдіктер: бидай, сұлы, арпа, тары, сонымен қатар мал азықтық шөптер: жоңышқа, бидайық тағы ... ... ... облысының Жангелді және Амангелді аудандары мал шаруашылығымен айналысады. Мұнда жер негізінен мал ... ... ... ... ... ... ... үлкен су көздерінен (мұхит, теңіз) алыс орналасқан. ... пен ... ... биік кедергілердің болмауы салдарынан оның территориясы Қазақстан мен Орта ... ... жылы ... ... ауа ... мен ... ... аз, меридиандық бағытта қозғалатын арктикалық ауа массаларының орын ауыстыруына ... ... ... ауа ... Орал ... ... ал Тынық мұхиты ауа массаларын Алтай тау жүйелері мен Орталық-Сібір қыраты ... ... ... ыстық, құрғақ жаз суық, қары аз қыспен ауысып тұрады. Ауа температурасының жылдық амплитудасы орта есеппен 75 С, жеке ... 98 С-ге ... ... температура 40 С дейін көтеріледі, қыста минус 40, минус 46 [0]С дейін түседі. Жауын-шашын жыл ... аз ... ... 300-350 ... ... 175 ... ... олардың жылдық мөлшерінің 70-80 % жылы кезеңге түседі.
Ауаның ... ... ... ... ... ... ... бөлігінде 30-40 %, оңтүстігінде 20-30 % төмендейді. ... ... ... ... жиі ... ... ... жеке элементтері қарастырылады.
1.5.1 Ауа температурасы
Орташа жылдық ауа температурасының мәні облыс ішінде ... 1,2 ... ... 4,4 0С-қа ... ауытқиды.
Қыс тұрақты, аязды ауа райымен сипатталады. Ең суық қаңтар мен ақпан айларының орташа температурасы "минус" 16, ... 18 0С ... ... ... ауа температурасы солтүстікте минус 40 0С, кейде минус 46 0С-ге (ақпан 1951ж) төмендейді, оңтүстікте ең төмен температура минус 40 0С ... 1907, 1940, 1943 ж.ж), ... ... дейін ауаның минимум температурасы бүкіл облыс бойыншша минус 30 0С төмен.
Қыстың күні кейде ауа температурасының көтерілуі ... бұл ... жылы ауа ... ... территориясына енуімен түсіндіріледі.
Жазда күн ыстық болады. Шілде айының орташа температурасы солтүстік бөлігінде 19-20 0С, ал оңтүстікте 24 0С. Шілде ... ең ... ауа ... 42 0С. Мамыр айынан маусым айына дейінгі кезеңде ауаның ... ... 30 ... ... ... мен күз 20-30 күн ғана ... Көктемгі уақытта орташа тәуліктік ауа температурасы 0 [0]С-ден өткеннен кейін 8-12 күн ішінде 20 [0]С-қа ... ... ауа ... 0 ... ... ... көктемде оңтүстік бөлігінде 4-8 сәуір, солтүстік бөлігінде 11-15 сәуір, күзде сәйкесінше 28-ші қыркуектен 1-ші қараша және 21-25 ... ... ... ... ауа ... 0 ... ... күндердің саны 200-дей. Аязды емес кезеңнің ұзақтығы орташа алғанда солтүстікте 115-120, ... 155-160 ... ... ... ... 50 с.е. паралелі бойынша жоғары атмосфералық қысым жолағы - сібір антициклонның сілемі ... одан ... ... ... пен ... ... мен желдер жиі болып тұрады. Қостанай қаласы аумағындағы жел ... ... саны - 30, ... ... ... - 17. ... негізінен қаңтар-наурыз айларында болады, кей жылдары олардың саны бір айда 10-ға ... ... ... ... ... ... ... аз жоғарылайды.
Желдің күші көктемде күшейеді, әсіресе наурыз айында қысқы суық артикалық ауа ... жылы ауа ... ... ... Күші ең аз ... жазда (шілде-тамыз) болады. Ең үлкен орташа желдің жылдамдығы наурызда 11 м/сек, тамызда 5,4 м/сек құрайды.
1.5.3 Жауын-шашын
Қостанай ... ... ... нормасы солтүстік бөлігінде 300-350 мм, оңтүстігінде 175 мм құрайды.
Облыстың батысы мен оңтүстік шығысында биік аймақтар ... ... ... ... ... ... ... Оңтүстік Оралдың тау етегінде орташа жылдық жауын-шашынның мөлшерінің суммасы 280-350 мм-ді ... дәл осы ... ... бөлігінде 200-225 мм-ге дейін азаяды.
Жылдық жауын-шашынның суммасының көпжылдық перспективада өзгергіштігі салыстырмалы көп ... ... ... ... ... ... ол 0,2-0,3 ... коэффициентімен сипатталады. Байқалған жауын-шашынның жылдық мөлшері көпжылдық бойынша облыстың оңтүстігінде 70-200 мм, орталық бөлігі үшін ... 330 ... ... ... көп ... жылдық суммасының 70-80 % жылы кезеңде - сәуірден қазанға дейін түседі. Жауын-шашынның ең көп бөлігі көбінесе маусым-мамыр, ал ең аз ... - ... мен ... ... ... ... ... кезең Қостанай облысының оңтүстік бөлігінің құрғақ және шөлейт зонасында 70 күнге, ал солтүстік ылғалдығы көп ... 30-35 ... ... Қар ... ... ... қар жамылғысының таралуы негізінен зоналық сипатқа ие.
Бірінші қар облыстың солтүстік-шығыс бөлігінде орташа есеппен қазан айының соңғы декадасында, ал ... ... ... қарашаның бірінші декадасында түседі. Ерте қыс түскен ... ... қар ... ... ... декадасында территорияның қалған бөлігінде осы айдың екінші декадасында байқалады; қыс кеш ... ... қар ... ... ... ... қарашаның ортасынан, оңтүстікте желтоқсанның басына дейін ауытқиды.
Барлық ... 50-70 %-де ... қар ... әсерінен тез еріп кетеді, тек 10-15 күннен кейін орташа алғанда облыстың солтүстік аумағында 10 қараша, ал солтүстік ... 20 ... ... ... қар ... қалыптасады. Бұл уақытта орташа тәуліктік ауа температурасы минус 5 С-ге дейін төмендейді. Қыс ерте түскен ... ... қар ... ... ... ал қыс кеш ... ... желтоқсанның ортасына дейін, кейде қаңтардың басына дейін созылуы мүмкін.
Қар жамылғысындағы максималды су қоры орта ... ... ... ... ... ал ... 5-10 наурыз аралығында жинақталады.
Қар жамылғысының максималды биіктігі көктемгі қар ... ... ... көп ... ... есеппен солтүстік бөлікте 30-35 см-ден оңтүстікте 18-20 см болады. Қары аз жылдары ол ... ... ... 10-15 см, ал қар көп ... ... 40-50 ... көбейеді, облыстың оңтүстік бөлігін есептемегенде мұнда бұл жылдары қардың максималды биіктігі 30 см-ден аспайды. Қар жамылғысының тығыздығы көктемгі қар ... ... ... 0,30 ... ал жеке ... ... мен қатты желдердің санына байланысты 0,22-0,25 г/см3-ден 0,35-0,40 г/см3 шамасында ауытқиды.
Қар жамылғысындағы максималды су қоры ... қар ... ... ... ... бөлігінде 70-80 мм-ден, оңтүстік бөлігінде 50-60 мм-ге дейін өзгереді. Қар аз түскен қыстарда қар жамылғысындағы су қоры облыстың солтүстік бөлігінде 50-60 мм, ... ... 30-40 ... ... Қар көп ... ... қар қоры 100 ... жетеді, кейде одан да асып түседі, бірақ ол заңдылық ... ... ... территорияның барлық бөлігінде емес, жеке үлкен аудандарда байқалады. Максималды қар ... ... ... ... ... 0,25-0,30 дан, оңтүстігінде 0,40-0,45 шамасында өзгереді.
Көктемде қар жамылғысының еруі күн ... ... ... ... болғанда да басында және алғашқы 10-15 күнде жоғары емес қарқындылықпен ериді. Дегенмен, қардың еруінің осы бірінші ... ... ... 25-35 % еріп ... Оң ... бола ... қар ... қарқындылығы кенеттен жоғарылап, қалған қар ашық ... ... 3-5 ... еріп ... Өзен ... ... ... қардың еруі 15-20 күнге дейін созылады.
Тұрақты қар ... дала ... ... ... ... ... ... 7-9 сәуірде, ал оңтүстігінде 2-5 сәуірде жойылады. Тұрақты қар ... ... ... ... ... оның ... ... бірнеше аз, солтүстігінде наурыздың аяғынан сәуірдің аяғына дейінгі, оңтүстігінде наурыздың ортасынан сәуірдің ... ... ... ... бір айға жуық уақытты құрайды.
Барлық көктемдердің 25-30 % тұрақты қар жамылғысы ерігеннен кейін қайтадан ... күн ... және ... 12-15 ... оңтүстігінде 5-10 сәуір аралығында еріп кететін уақытша қар жамылғысы қалыптасады. Өте созылмалы сипатқа ие ... ... ... қар мамырдың басына дейін жауып тұруы мүмкін.
1.6 Гидрографиясы
Қостанай облысы климатының құрғақшылығы жазық жер бедерінің жалпы қасиеттерімен байланысты территорияның ... ... ... тудырады: өзен желісі территорияның биік учаскілерінде жақсы дамыған және кіші ... ... көп ... ... ... ... жерлерде орналасуы.
Өзендер мен уақытша суағарлары. Облыс территориясында ұзындығы 10 км-ден асатын 310 жуық ... бар, ... ... ... ... 20 ... жуық уақытша суағалар болып табылады. Ұзындығы 100 км-ден ... 21, 500 ... ... екі ғана ... бар. ... өзен желісі Тобыл, Торғай өзендері алабтары мен ... ... өзен ... ... және ... ... жиілігі нөлдік мәннен (Тобыл-Ұбаған өзен аралығы) 0,35 дейін (Торғай өзеннінің жоғарғы бөлігі) өзгереді; орташа алғанда 100 км2-ге 6-7 км-ді құрайды.
Тобыл ... ... - ... ... су ... маңызы бар басты су артериясы болып табылады. Өзен аңғарының ені жоғарғы ... 2-3 ... ... ... 20-30 км-ге дейін өзгереді. Шортанды өзенінің саласына дейін Тобыл ... жыл ... ... ... және су ... 0,2-0,5 км, ені 20-50 м , ... 2-4 м ... қалып қояды. Төменге қарай өзен тек кей жерлерде ғана ... ... Аят ... ... ... өзеннің мөлшері үлкейеді: Аят-Ұбаған өзендерінің сағалары учаскесінде ұзындығы 0,2 ден 5 км-ге дейін, ені 40-100 м, ... 2-5 м ... ... ... ... ... алабы су желісінің таралуы бойынша 3 сипатты ауданға бөлінеді: сол жағалау, Тобыл-Ұбаған өзен аралығы мен Ұбаған өзені алабы.
Тобыл өзені алабының сол ... өзен ... ... ... бұл ... ... ... бастауын алатын Шортанды, Аят, Тоғызақ, Сынтасты, Үй өзендері ағып ... Бұл ... ... ағыстарында көптеген салалары бар, бірақ Тобыл өзеніне жақындағанда жергілікті жер жазық сипатқа ие болып, өзен желісінің жиілігі азая түседі.
Шортанды, Сынтасты, Аят, ... және Үй ... ... ... уақытында кішкене ағындысы болады, бірақ қыста жыл сайын ... ... ... Бұл өзендердің аңғарлары жақсы қалыптасқан; олардың ені 3-5 км, беткейлерінің ені 10-20 м. ... ... ... ... ұзындығы 0,5-2 км, ені 20-60 м, тереңдігі 2-5 м.
Тобыл-Ұбаған өзен ... ... аз. Бұл ... ... жер ... көктемде еріген сулармен толатын кішігірім көлдер таралған.
Ұбаған өзені алабында өзен желісі жоғарғы бөлігінде Құсмұрын көліне дейін ... ... Бұл ... Ащы, ... Бүріктал, Теректі өзендері ағады. Ұбаған өзеніне бір өзен ғана құяды, ал қалған суағарлар көктемде арнасынан шығып ... ... ... ... төгеді, одан су өз кезегінде су мол жылдары Ұбаған өзеніне құйылады.
Ұбаған өзенінің ... ені ... ... 2-3 км, ... ... 10-15 км. Ең ... ... - Талы, Алакөл, Теңіз өзенмен салалары арқылы байланысып, көктемде оның суының бір бөлігін аккумуляциялайды.
Ұбаған өзенінің ... ... ... ... ... жазғы уақытта ұзындығы 1-2 км, ені 20-50 м, тереңдігі 2-6 м иірімдерде су сақталады. Межендік ағын тек Қарасу өзені ... ... ... Бұл ... ... Ұбаған өзенінің ені 15-20 м, тереңдігі 1-1,5 м. ... ... ... 5000 ... көл бар, ... 80 %-ың су ... ауданы 1 км2-ден аз (кесте 1). Көлдердің су бетінің жалпы ауданы қарастырылып отырған территория ауданының 3 %-ын құрайды. Көлдердің басым ... (90 %) ... ... ... - Тобыл өзенінің сол салаларының жазықтық кеңістік аймақтарында, негізінен Есіл-Тобыл өзендер аралықтарында орналасқан.
Кесте 1-Қостанай облысы территориясындағы көлдер ... ... ... ... ... ... оңтүстікке қарай
тұщы
Тұзды
барлығы
тұщы
тұзды
барлығы
100
2
2
4
1
1
2
Барлығы
3661
779
4440
229
344
573
Ұбаған және Торғай өзен аңғарларында шығу тегі аңғарлық-арналық көлдер ... Бұл ... ... ... ... ... Олардың ең ірілері Торғай жырасынан төмен жерде орналасқан: Сарықопа көлі(су айдынының ауданы 366 км2), ... көлі (123 км2), ... көлі (126 км2), ... көлі ... (465 ... ... су ... ауданы топографиялық карталар бойынша шартты түрде тек қана жер бедерінің жазықтығына байланысты су айрық сызығын дұрыс жүргізуге мүмкіндік бермейді және ... ... ... ... оның ... байланысты.
ГГИ-дің 1956 ж күзінде жүргізілген экспедицияның негізінде облыстың 58 көлінің аэрофототүсірілімдердің мәліметтері бойынша, көл айдынының ауданы ω мен су ... ... F ... ... ... ... ... ие:
Су жинау алабының ауданы, км2
n және N>50 жыл ұқсас өзендер үшін жылдық ағындының интегралдық айырым қисығын тұрғызып ... ... ... ... Қысқа n жылдан тұратын қатар бойынша есептелген статистикалық параметрлердің (, Сv және Cs) ... ... ... ... n және N ... үшін тұрғызылған жылдық ағындының қамтамасыздық қисықтарын салыстыру арқылы анықталады [4].
4.1 Қалыпты жылдық ағындыны ... ... ... ... ... жағдайда анықтау
Жылдық қалыпты ағындыны есептеу кезінде қолда бар ... ... ... бола бермеді. Көбінесе қысқа қатармен жұмыс істеуге тура келеді. Ағындының ... ... ... ... ... ... ... болса және қолдағы қатардың орташа мәнінің орташа ... ... 5-10 % ... ... ... ... емес болып саналады. Бұл жағдайда қысқа қатар бойынша алынған орташа жылдық ағынды, ... ... ... ... тұстамаға сәйкес келетін, қажетті дәлдікті қамтамасыз ететін бақылау қатары ұзын, репрезентативтілік ұғымын қанағаттандыратын ұқсас өзен ... ... ... ... келтіріледі. Егер ұқсас-өзеннің бақылау қатарының ұзақтығы есептік тұстаманың қалыпты ағындысының қажетті дәлдігін қамтамасыз ететін болса, онда ... ... ... ... ... ... ... ағындысы бойынша анықталады. Басқа жағдайларда ұқсас өзен үшін интегралдық қисық тұрғызылып, сол қисық бойынша есептік кезең анықталады. Бұл есептік ... ... ... ... ... барынша төмендетуге мүмкіндік береді.
Зерттелетін өзен немесе есептік тұстама үшін ұқсас-өзенді таңдау кезінде ... ... ... ... өзен мен ... су жинау алабтары бір-біріне таяу орналасуы керек, ағынды қалыптастырушы климаттық жағдайлары сәйкес, географиялық және биіктік орындары бойынша біртекті, жамылғы бетінің ... ... ... ... ... ... ... бойынша айырмашылығы өте аз болуы тиіс. Қарастырылып отырған өзен алабтарының жылдық ағындыға тигізетін әсерлерінің айырмашылығы жоқ болуы керек. Жазықтық ... үшін су ... ... ... 10 ... артық болмауы тиіс, ал таулы аудандарда су жинау алабтарының орташа биіктіктерінің айырмашылығы 300 м аспауы керек. ... ... ... ... ... ... су алу, су бұру және тағы ... болмауы керек. Салыстырылатын өзендердің жылдық ағындыларының тербелісі синхронды болуы керек. Ағынды тербелістерінің сәйкестігі немесе синхрондылығы біріккен қисықтар бойынша тексеріледі.
Есептік ... және ... ... ... ... ... ... жүргізілген кезеңнің ұзақтығы 10 жылдан кем болмауы керек, өйткені, әдетте, осы уақыт ішінде, қарастырылып отырған өзендердің ағынды ... ... ... ... ... дұрыс таңдалғандылығы бірмезгілде қатар жүргізілген байқаулардың нәтижесінде алынған жылдық ағынды ... ... ... коррелятивтік байланыстың бар болуымен анықталады. Байланыстың тығыздығы корреляция коэффициентімен және регрессия коэффициентінің оның ... ... ... ... ... Екі қатардың өзара байланыс тығыздығы r >= 0,7 сипатталса және k/σR >=2 шарты орындалса ұқсас-өзен дұрыс таңдалған болып есептеледі.
Ұқсас-өзен ретінде ... ... ... ... бір ... ... ағынды бақылау бекеті алынуы мүмкін. Табиғи объектілермен жұмыс істейтін болғандықтан ұқсас алаптарға қойылатын талаптарға толық жауап ... ... ... табу ... ... Ал ... алап табу одан да қиын. Берілген бекеттегі жылдық ... ... ... келтіру үшін бір немесе үш-төрт ұқсас-бекет пайдаланылуы мүмкін. Ұқсас ... көп ... ... ... ... ... артуына әкеле бермейді, ал орындалатын жұмыстың көлемі көбейіп, нәтижесі сол ... ... ... ... ... ... ... жылдық ағындысы корреляция коэффициенттерінің су жинау алаптарының ауырлық ... ... ... ... ... кеңістіктік корреляциялық функцияны пайдаланған орынды. Ауырлық центрлерінің арақашықтығы ұзарған сайын жұп корреляция коэффициенттерінің мәні төмендейді. Демек, кеңістіктік ... ... ... ... ұқсас-өзендер ауданын бөліп шығуға болады [5].
Көпжылдық кезеңге ... ... ұзын және ... ... ... ... ... графиктік немесе аналитикалық туелділіктері бойынша жүзеге асырылады. Графиктік тәсіл бір ұқсас-өзен ... ... ... ... мен ... тұстамаларының жылдық ағындыларының байланыс графигін тұрғызу кезінде бірмезгілде қатар жүргізілген бақылау деректері қолданылады. Байланыс ... ... түзү ... ... және ... ... ... Бұл графиктер байланыстың тығыздығын және ұқсас-өзеннің дұрыс таңдалғандығы жөнінде түсінік береді.
Байланыс тығыздығы жеткілікті болған ... ... ... ... ... ағындысы тікелей график бойынша немесе байланыс сызығының теңдеуі бойынша = kанықталады. Бұл ... ... ... ... ... ... орнына нақты жылдың ағындысын қою арқылы жекелелеген жылдардың ағындысын қалпына келтіруге мүмкіндік береді.
Қысқа бақылау қатары бойынша есептелген ... ... ... есептік көпжылдық қалыпты шамаға келтіру үшін пайдаланылатын тәуелділіктің түріне қарай ... ... ... ... ... түзу ... координаттар басынан өтеді және келесі теңдеу бойынша өрнектеледі:
, (1)
мұндағы, және - есептік өзеннің және ұқсас өзеннің ... ... ... ... ... а - ұқсас өзен өсіне қатысты түзудің еңістігі бұрышының тангенсі.
Мұндай байланыс, екі бекетте де жылдық ағынды тербелістері ... ... және ... Cv ... ... бірдей болған жағдайда орын алады. Бақылау қатары қысқа өзеннің қалыпты жылдық ағындысы байланыс графигі ... ... ... көпжылдық кезеңі немесе белгіленген есептік кезең үшін алынған ұқсас өзеннің қалыпты ... ... ... ... ... мәнін барлық жылдық мәндерді қалпына келтіріп есептеудің қажеті жоқ, өйткені бұл қателіктің ұлғаюына әкеліп соқтырады.
Бұл жағдайда алға қойылған ... ... ... ... ... пайдаланып аналитикалық түрде де шешуге болады,
, (2)
мұндағы, - есептік өзен ... ... ... бақылау қатары бойынша орташаланған орташа жылдық ағынды; - ұқсас-өзен ағындысына жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... ағынды.
Соңғы формуланы төмендегідей өрнектеуге болады:
, (3)
мұндағы, - орташа модульдік коэффициент ... тең, ... ... ... ... қатысты қысқа бақылау кезеңінің сулылығының коэффициенті.
2. Байланыс сызығы түзу сызықты, бірақ байланыс сызығы координаттар басынан өтпейді, координаттар өстерінің бірі ... бір b ... ... ... ... ... келесі теңдеу бойынша өрнектеледі:
. (4)
Мұндай (4) формуласы түріндегі байланыс, өзендердің бірінің жылдық ағындысы ең аз мәнге ие ... ... ... осы жыл ... ... байқалмағандығын көрсетеді. Мұндай жағдайлар Қазақстанның, Еділ бойының құғақ аудандарында кездеседі. Олар су өте аз жылдары ... ... ... аралы үзілген иірімдерде (өзеннің біркелкі терең жерлерінде ) және өзен ... ... ... ... мен ... ... қалып, өзеннің төменгі бөлігінде ағындының мүлде болмауымен түсіндіріледі. Мұндай байланыс бекеттердегі жылдық ағынды ... ... ... және вариция коэффициенті мәндерінің әртүрлі екендігін көрсетеді. Бұл жағдайда да ... ... ... ... ... ... ... есептік шамасы тікелей ұқсас-өзеннің жылдық ағындысының көпжылдық қалыпты шамасы бойынша байланыс графигін ... ... ... сызығы координаттар басына қатысты ығысқан жағдайда коэффициенттер әдісін қолдану +-b кесіндісі есепке алынбайтындықтан есептік қалыпты ... ... ... қателікке ұрындыруы мүмкін. Бұл қателіктің мәні мен таңбасы қысқа бақылау кезеңінің сулылығына және қарастырылып отырған өзендердің жылдық ... ... ... ... өзен мен ... ... ... вариация коэффициенттері, сонымен қатар қысқа бақылау кезеңінің орташа ағындысымен көпжылдық қалыпты ағындының ... ... ... бар ... ... ... ағындысын көпжылдық қалыпты шамаға келтіру кезінде жіберілетін үлкен қателіктердің ... ... ... ... ... ... ... жылдық ағындының вариация коэффициенттері әртүрлі болған, бірақ қысқа кезеңнің сулылығы көпжылдық кезең сулылығына жуық болған жағдайда ғана, коэффициенттер ... ... ... ... ... нәтижелері қажетті дәлдікке ие болады.
Графиктік тәуелділіктер есептеудің анағұрлым көрнекті және салыстырмалы түрде жылдам әдісі екендігіне қарамастан, қолдану кезінде тек бір ғана ... ... ... және ... ... және ... ... қателіктерін нақты күйде есепке алуға мүмкіндік бермейді. Есептеудің аналитикалық тәсілін ЭВМ-ды пайдалана отырып ... ... ... ... ... ... ... түрі ұқсас-бекеттердің санымен анықталатын аналитикалық тәуелділіктер бойынша ... ... ... ... ... анықтауға болады.
Аналитикалық тәсілде корреляция коэффициенті және сәйкес регрессия теңдеулері есептелінеді. Есептік байланыс қанағаттанарлық болу ... яғни |τ | > ... ... ... ... байланыс тығыздығы (сапасы) өлшемі корреляция коэффициенті болып табылады; және мынаған тең:
, (5)
иұндағы, және - тиісінше есептік ... және ... ... ... ... ... ... орташа мәндері; және -қатарлардың сәйкес мәндері.
Бұл коэффициенттің ... ... = +-0,674 ... n - байланыста қолданылған жылдар саны.
Екі айнымалының корреляциялық тәуелділігі регрессия теңдеуімен есептелінеді:
y-y0 = r (x- ... - x0 = r (y- ... x және y - x ... y-ке мән беру ... ... ... жұмыста қалыпты жылдық ағындыны анықтау кезінде негізгі өзендегі жылдық ағынды жоқ жылдардағы ағындыны қалпына келтіру кезінде қолданылатын қатараралық корреляция Тобыл ... - ... ... ... r=0,81; Аят ... - ... бекеті бойынша r=0,91; Тоғызақ өзені - Тоғызақ бекеті бойынша r=0,77; ... ... - ... ... ... r=0,84; Үй өзені - степное бекеті бойынша r=0,78; Обаған өзені - ... ... ... r=0,76 . Ал ... ... ... теңдеулері суретте көрсетілген (сурет 2).
Бақылау деректері жеткіліксіз жылдардағы ағынды шамалары төмендегі теңдеумен қалпына келтіріледі:
Qi' = , ... - ... ... ... ... ағынды; - есептік бекеттегі қысқа кезең бойынша анықталған орташа ... - ... ... қатарлар арасындағы байланыс тығыздығы.
Тобыл өзені - Қостанай қаласы мен Тобыл өзені - Гришенка бекеті
Тобыл өзені - ... ... мен Аят ... - ... бекеті
Тобыл өзені - Қостанай қаласы мен Тоғызақ өзені - Тоғызақ бекеті
Тобыл өзені - ... ... мен ... ... - ... өзені - Қостанай қаласы мен Үй өзені - Степное ... ... - ... ... мен ... ... - ... бекеті
Сурет 2. Негізгі бекет пен ұқсас бекеттердің арасындағы орташа жылдық су өтімдерінің байланысы
Графиктік тәсілде зерттеліп ... өзен мен ... ... ... су ... ... байланыс графигін тұрғызады. Егер байланыс қанағаттарлық болса, онда ұқсас өзеннің ... ... ... ... аз ... өзен үшін ... ағынды алынады. Бұл жағдайда қажетті шарт: түзу сызықты байланыс болуы ... және мәні 0,70 ... ... ... Егер байланыс қисық сызықты болса, онда графиктен әр жыл үшін су өтімінің жеткіліксіз мәндері ... да ... ... ... , ... n - ұқсас өзенде қалыпты ағындыны есептеу үшін ... ... ... жылдар саны.
Байланыс графигі арқылы алынған қалыпты ағынды мәніне аналитикалық тәсілімен салыстыруға болады.
Ұқсас-өзендер арқылы қалпына келтірілген ұзын ... ... ... ағындысын анықтау үшін есептік репрезентативтілік кезеңді анықтау керек. Анықтау кезінде ... ... ... ... ... салыстыру үшін вариация коэффициентін есептеу кестелерде келтірілген.
Кесте 3 - Тобыл өзені - Гришенка бекеті бойынша қалпына келтірілген келтірілген ұзын ... ... ... анықтау (1974-2009 жж.)
Жылдар
Qорт
k=Qі/Qорт
kі - 1
(kі-1)2
(kі-1)3
1
2
3
4
5
6
1974
0,96
0,13
-0,87
0,76
-0,67
1975
0,14
0,02
-0,98
0,96
-0,95
1976
0,91
0,12
-0,88
0,78
-0,68
1977
3,03
0,40
-0,60
0,36
-0,22
1978
14,0
1,84
0,84
0,71
0,59
1979
2,99
0,39
-0,61
0,37
-0,22
1980
3,15
0,41
-0,59
0,34
-0,20
1981
3,36
0,44
-0,56
0,31
-0,17
1982
3,75
0,49
-0,51
0,26
-0,13
1983
12,4
1,63
0,63
0,40
0,25
1984
3,43
0,45
-0,55
0,30
-0,17
1985
12,01
1,58
0,58
0,33
0,19
1986
4,85
0,64
-0,36
0,13
-0,05
1987
4,31
0,57
-0,43
0,19
-0,08
1988
9,05
1,19
0,19
0,04
0,01
1989
4,80
0,63
-0,37
0,14
-0,05
1990
16,2
2,13
1,13
1,27
1,44
1991
5,75
0,76
-0,24
0,06
-0,01
1992
4,13
0,54
-0,46
0,21
-0,10
1993
20,89
2,74
1,74
3,04
5,31
Кесте 3жалғасы
1
2
3
4
5
6
1994
24,45
3,21
2,21
4,90
10,83
1995
5,69
0,75
-0,25
0,06
-0,02
1996
3,69
0,49
-0,51
0,26
-0,14
1997
3,46
0,45
-0,55
0,30
-0,16
1998
5,49
0,72
-0,28
0,08
-0,02
1999
2,77
0,36
-0,64
0,40
-0,26
2000
20,9
2,75
1,75
3,05
5,33
2001
6,64
0,87
-0,13
0,02
0,00
2002
18,9
2,48
1,48
2,20
3,27
2003
3,13
0,41
-0,59
0,35
-0,20
2004
14,7
1,93
0,93
0,87
0,81
2005
17,5
2,30
1,30
1,69
2,20
2006
0,76
0,10
-0,90
0,81
-0,73
2007
10,4
1,37
0,37
0,13
0,05
2008
5,16
0,68
-0,32
0,10
-0,03
2009
0,35
0,05
-0,95
0,91
-0,87
Орташа
7,61
Сумма
274,1
27,1
24,1
Кесте 4 - ... ... ... ... ... ... ... келтірілген ұзын қатардың вариация коффициентін анықтау (1974-2009 жж.)
Жылдар
Qорт
k=Qі/Qорт
kі - 1
(kі-1)2
(kі-1)3
1974
2,11
0,21
-0,79
0,62
-0,49
1975
1,49
0,15
-0,85
0,72
-0,61
1976
1,09
0,11
-0,89
0,79
-0,70
1977
1,02
0,10
-0,90
0,80
-0,72
1978
1,84
0,19
-0,81
0,66
-0,54
1979
0,93
0,09
-0,91
0,82
-0,74
1980
1,25
0,13
-0,87
0,76
-0,67
1981
1,66
0,17
-0,83
0,69
-0,58
1982
2,41
0,24
-0,76
0,57
-0,43
1983
5,70
0,58
-0,42
0,18
-0,08
1984
1,78
0,18
-0,82
0,67
-0,55
1985
18,4
1,86
0,86
0,74
0,64
1986
3,82
0,39
-0,61
0,38
-0,23
1987
3,50
0,35
-0,65
0,42
-0,27
1988
9,85
1,00
0,00
0,00
0,00
1989
4,92
0,50
-0,50
0,25
-0,13
1990
29,7
3,00
2,00
4,01
8,04
1991
6,28
0,63
-0,37
0,13
-0,05
1992
3,14
0,32
-0,68
0,47
-0,32
1993
35,6
3,60
2,60
6,76
17,57
1994
42,5
4,30
3,30
10,87
35,85
Кесте 4 жалғасы
1
2
3
4
5
6
1995
6,16
0,62
-0,38
0,14
-0,05
1996
2,30
0,23
-0,77
0,59
-0,45
1997
1,85
0,19
-0,81
0,66
-0,54
1998
5,77
0,58
-0,42
0,17
-0,07
1999
3,52
0,36
-0,64
0,41
-0,27
2000
37,1
3,75
2,75
7,57
20,8
2001
14,5
1,47
0,47
0,22
0,10
2002
24,3
2,46
1,46
2,12
3,09
2003
9,97
1,01
0,01
0,00
0,00
2004
14,4
1,46
0,46
0,21
0,09
2005
30,5
3,08
2,08
4,34
9,05
2006
4,02
0,41
-0,59
0,35
-0,21
2007
9,44
0,95
-0,05
0,00
0,00
2008
8,38
0,85
-0,15
0,02
0,00
2009
4,93
0,50
-0,50
0,25
-0,13
орташа
9,9
сумма
356,1
48,4
86,4
Кесте 5 - ... ... - ... ... ... қалпына келтірілген ұзын қатардың вариация коффициентін анықтау (1974-2009 жж.)
Жылдар
Qорт
k=Qі/Qорт
kі - 1
(kі-1)2
(kі-1)3
1974
1,11
0,58
-0,42
0,18
-0,08
1975
0,34
0,18
-0,82
0,68
-0,56
1976
1,03
0,53
-0,47
0,22
-0,10
1977
0,78
0,41
-0,59
0,35
-0,21
1978
2,23
1,16
0,16
0,03
0,00
1979
0,97
0,51
-0,49
0,24
-0,12
1980
0,64
0,33
-0,67
0,44
-0,30
1981
2,42
1,26
0,26
0,07
0,02
1982
0,51
0,27
-0,73
0,54
-0,40
1983
1,74
0,91
-0,09
0,01
0,00
1984
1,10
0,57
-0,43
0,18
-0,08
1985
2,55
1,33
0,33
0,11
0,04
1986
0,70
0,36
-0,64
0,40
-0,26
1987
1,27
0,66
-0,34
0,11
-0,04
1988
1,91
1,00
0,00
0,00
0,00
1989
1,17
0,61
-0,39
0,15
-0,06
1990
3,92
2,04
1,04
1,09
1,13
1991
1,55
0,81
-0,19
0,04
-0,01
1992
0,98
0,51
-0,49
0,24
-0,12
1993
2,72
1,42
0,42
0,17
0,07
1994
5,22
2,72
1,72
2,95
5,06
1995
1,54
0,80
-0,20
0,04
-0,01
Кесте 5 жалғасы
1
2
3
4
5
6
1996
1,15
0,60
-0,40
0,16
-0,07
1997
0,96
0,50
-0,50
0,25
-0,13
1998
1,50
0,78
-0,22
0,05
-0,01
1999
1,27
0,66
-0,34
0,11
-0,04
2000
4,67
2,43
1,43
2,05
2,94
2001
2,38
1,24
0,24
0,06
0,01
2002
3,37
1,76
0,76
0,57
0,43
2003
2,42
1,26
0,26
0,07
0,02
2004
2,6
1,35
0,35
0,13
0,04
2005
6,08
3,17
2,17
4,69
10,17
2006
1,71
0,89
-0,11
0,01
0,00
2007
1,86
0,97
-0,03
0,00
0,00
2008
1,75
0,91
-0,09
0,01
0,00
2009
0,84
0,44
-0,56
0,32
-0,18
Орта
1,92
сумма
69
16,7
17,2
Кесте 6 - Аят ... - ... ... ... ... келтірілген ұзын қатардың вариация коффициентін анықтау (1974-2009 жж.)
Жылдар
Qорт
k=Qі/Qорт
kі - 1
(kі-1)2
(kі-1)3
1974
3,12
0,50
-0,50
0,25
-0,12
1975
1,07
0,17
-0,83
0,69
-0,57
1976
2,72
0,44
-0,56
0,32
-0,18
1977
0,81
0,13
-0,87
0,76
-0,66
1978
5,86
0,94
-0,06
0,00
0,00
1979
3,26
0,52
-0,48
0,23
-0,11
1980
2,78
0,45
-0,55
0,31
-0,17
1981
2,94
0,47
-0,53
0,28
-0,15
1982
3,24
0,52
-0,48
0,23
-0,11
1983
4,56
0,73
-0,27
0,07
-0,02
1984
2,99
0,48
-0,52
0,27
-0,14
1985
9,64
1,54
0,54
0,30
0,16
1986
1,21
0,19
-0,81
0,65
-0,52
1987
3,68
0,59
-0,41
0,17
-0,07
1988
6,22
1,00
0,00
0,00
0,00
1989
2,37
0,38
-0,62
0,38
-0,24
1990
14,2
2,27
1,27
1,61
2,04
1991
5,13
0,82
-0,18
0,03
-0,01
1992
3,54
0,57
-0,43
0,19
-0,08
1993
16,5
2,65
1,65
2,71
4,47
1994
20,0
3,21
2,21
4,86
10,72
1995
4,74
0,76
-0,24
0,06
-0,01
1996
3,2
0,51
-0,49
0,24
-0,12
6 кесте жалғасы
1
2
3
4
5
6
1997
2,33
0,37
-0,63
0,39
-0,25
1998
4,59
0,74
-0,26
0,07
-0,02
1999
5,72
0,92
-0,08
0,01
0,00
2000
15,2
2,44
1,44
2,06
2,96
2001
8,4
1,35
0,35
0,12
0,04
2002
12,7
2,04
1,04
1,07
1,11
2003
5,72
0,92
-0,08
0,01
0,00
2004
5,45
0,87
-0,13
0,02
0,00
2005
14,5
2,32
1,32
1,75
2,32
2006
3,22
0,52
-0,48
0,23
-0,11
2007
11,9
1,91
0,91
0,82
0,75
2008
10
1,60
0,60
0,36
0,22
2009
1,16
0,19
-0,81
0,66
-0,54
Орта
6,24
сумма
224,7
22,2
20,6
Кесте 7 - ... ... - ... с. бекеті бойынша қалпына келтірілген ұзын қатардың вариация коффициентін анықтау (1974-1993 жж.)
Жылдар
Qорт
k=Qі/Qорт
kі - 1
(kі-1)2
(kі-1)3
1974
0,42
0,38
-0,62
0,39
-0,24
1975
0,14
0,13
-0,87
0,76
-0,67
1976
0,19
0,17
-0,83
0,69
-0,57
1977
0,088
0,08
-0,92
0,85
-0,78
1978
1,35
1,22
0,22
0,05
0,01
1979
0,34
0,31
-0,69
0,48
-0,33
1980
0,50
0,45
-0,55
0,30
-0,17
1981
1,74
1,57
0,57
0,32
0,18
1982
0,46
0,41
-0,59
0,34
-0,20
1983
2,03
1,83
0,83
0,69
0,57
1984
0,56
0,50
-0,50
0,25
-0,12
1985
1,88
1,69
0,69
0,48
0,33
1986
0,62
0,56
-0,44
0,19
-0,09
1987
1,00
0,90
-0,10
0,01
0,00
1988
0,98
0,88
-0,12
0,01
0,00
1989
0,64
0,58
-0,42
0,18
-0,08
1990
4,05
3,65
2,65
7,02
18,58
1991
0,50
0,45
-0,55
0,30
-0,17
1992
0,49
0,44
-0,56
0,31
-0,17
1993
4,28
3,85
2,85
8,14
23,20
Орта
1,11
Сумма
22,3
21,8
39,3
Кесте 8 - Үй ... - ... с. ... ... қалпына келтірілген ұзын қатардың вариация коффициентін анықтау ... ... - ... 9 - ... - Ақсуат ауылы бекеті бойынша қалпына келтірілген ұзын қатардың вариация коффициентін анықтау (1974-2009 жж.)
Жылдар
Qорт
k=Qі/Qорт
kі - ... 9 ... ... ... 61 ... ... ағындыға бақылау жүргізілді, оның ішінде бақылау қатарын көп жылдық кезеңге келтіру үшін ... ... ... ретінде қабылданған 4 бекет 50 жылдан артық бақылау қатарына ие ... ... қ., ... өз.-с. Гришенка, Аят өз.-с. Варваринка, Тоғызақ өз.-ст. ... Осы ... ... ... ұзақ ... қатарлары болса да, бірақ олар да үздіксіз емес. Қатарларды қалпына келтіру нәтижесі келесі кестеде келтірілген.
Кесте 10 - ... ... ... өзендер ағынын қалпына келтіру туралы мәліметтер
Өзен-бекет
F, км2
Корреляция ... ... ... жылдар
Аналог-өзен
1
2
3
4
5
Тобыл - с. Гришенка
13100
13400
0,81
1977, 1979-1982, 1984, 1985,1897, 1991-1998
Тобыл - ... ... - ... қ.
28000
44800
0,90
1989, 1994, 1998
Тобыл - с. Гришенка
Сынтасты -
с. ... 1984, ... - ... ... - с. ... 1976, 1980-1985, 1987, 1988, 1990, 1992,1993, 1995, 1996, 1998
Тобыл - Қостанай қ.
Тоғызақ - ст. Тоғызақ
5970
7970
0,77
1976, 1987, 1988, 1990, 1991, ... 2007, ... - ... қ
4.2 Есептік кезеңді таңдау
Бақылау қатарындағы жылдар саны 50-60 жылдан аспайтын жағдайлардың барлығында ... ... ... Ол суы мол және суы аз ... тобынан тұратын аяқталған айналымдардың ең көп санынан тұрады. Тек үлкен аймаққа таралатын және осы ауданның барлық өзендерін ... ... ұзақ ... ғана назарға алынады. Негізгі айналымдарға қабаттасқан ұзақтығы кішкентай айналымдар (2-4 жыл) есепке алынбайды. Тек қана суы аз және суы мол ... ... ... емес ... шығарып тасталынады.
Біріккен хронологиялық графиктерді тұрғызу ағынды тербелісінің ... ... ең ... тәсілі. Бірақ ағындының жылдық мәндерінің өзгеруінің бұл күнтізбелік графиктері өзендер сулылығының көпжылдық тербелісі аясында кіші айналымдардың бар болуы ... ... ... ... ... ... ... бере алмайды. Аталған кемшіліктерді болдырмау үшін қандай да бір уақыт кезеңі үшін жылдық ағындының ... ... ... ... ... n-жыл ... ... Мұндай графиктер жекелеген жылдардың гидрометеорологиялық және ағынды тербелісінің кездейсоқтығынан туындайтын күрт ... яғни ... ... ... (гелиофизикалық процестермен айқындалмайтын тербеліс) азайтады. Бұл үшін ағынды жөніндегі эмпирикалық деректер тегістеледі, яғни бастапқы деректер топтар ... ... ... ... ... ... ... Топтық құрамы тақ саннан тұрады (әдетте 3-5 жыл).
Тегістеу түрлі сулылық тербелістері айналымдарының шекараларының айқындылығын ... Оның ... ... ... ... ... ... коэффициенті) неғұрлым аз болса, соғұрлым айналымдардың ауқымы аз болады және оларды ... ... ... ... қисықтары немесе барлық бақылау кезеңіндегі ағындының жылдық мәндерінің, өздерінің орташа мәнінен ауытқуының жиынтық қисығы айналымдарды барынша сенімді ... ... ... интеграл қисықтары жекелеген салыстырмалы қысқа уақыт кезеңдері ағындысының тербелісін еске алады. Ол модульдік коэффициенттердің орташа мәннен ауытқуын қосу жолымен ... яғни оның ... ... ... ... ... коэффициент. Сонымен қисықтың әрбір ординатасы i-жылдың соңында К модульдік коэффициенттерінің қалыпты шамадан немесе ... ... ... () ... ... өсу ретімен беріледі. Әртүрлі өзендер ағындысының көпжылдық тербелісін салыстыру үшін вариация коэффициентімен сипатталатын ағындының уақытша өзгергіштігінің ықпалын жойып ... іске ... ал ... ... ... ... ... бойынша тұрғызылады.
. (10)
Айырымдық интеграл қисықтары жекелеген кезеңдердің (орташаға қатысты) сулылығын айқындауға мүмкіндік береді, сондықтан ұқсас-өзендерді таңдау кезінде ... ... ... ... ... ... ... тербелістері синхронды немесе синфазалы өзендер ғана пайдаланылады. Біріккен графиктер бір масштабта тұрғызылады. ... ... ... ... ... ... ... қажет, өйткені жекелеген суы мол немесе суы аз жылдар тобын қосу қалыпты ... ... ... ... ... ... ... алып келуі мүмкін.
Айырымдық интеграл қисығы келесі қасиеттерге ие. Кез ... m ... ... үшін ... орташа мәнінің барлық көпжылдық бақылау кезеңінің орташа мәнінен бірге тең ауытқуы аралықтың бастапқы және соңғы нүктелерін қосатын сызықтың ... ... ... ... ... ... және ... формула бойынша анықталады:
, (11)
мұндағы, және қарастырылып отырған үақыт бөлігі үшін интеграл қисығының бастапқы және ... ... m - ... ... ... қисықтың учаскесі жоғары бағытталған Кор-1 шамасы теріс мәнге ие болатын уақыт кезеңі сулылығы аз ... ... ... ... ағындыны есептеу кезінде толық 2 немесе толық 4 айналымнан тұратын қатар репрезентативті болып ... ал осы ... ... ... мәнінің қалыпты ағынды мәнінен айырмашылығы 3-5 % аспауы тиіс [4].
Жылдық ағындының айырымдық интеграл қисығын ... және ... ... ... ... шамаға келтіру үшін есептік кезеңді таңдау бақылау қатары 75 жылды құрайтын Тобыл өзені - Қостанай ... ... ... ... 11, ... 8).
Есептік репрезентативтік кезең қалыпты ағындыны төмендегілерді ескеріп, таңдап аламыз:
1. Кезеңде сулылықтың суы аз және суы мол ... жұп ... ... ... ... кезеңге мүмкіндігінше бақыланған соңғы жылдарды қосу керек, ... бұл ... ... ... ... және басқа өзендерде жаппай бақылаулар жүргізілген болып табылады.
Кесте 11 - ... ... - ... ... интеграл қисығыныңординаталарын анықтау
Жылдар

k=Qі/Qорт
Kі - 1
Σ(kі -1)
Σ(kі -1)/Cv
1974
2,11
0,21
-0,79
-0,79
-0,67
1975
1,49
0,15
-0,85
-1,64
-1,39
1976
1,09
0,11
-0,89
-2,53
-2,14
1977
1,02
0,10
-0,90
-3,42
-2,90
1978
1,84
0,19
-0,81
-4,24
-3,59
1979
0,93
0,09
-0,91
-5,14
-4,36
1980
1,25
0,13
-0,87
-6,02
-5,10
Кесте 11 жалғасы
1
2
3
4
5
6
1981
1,66
0,17
-0,83
-6,85
-5,80
1982
2,41
0,24
-0,76
-7,60
-6,44
1983
5,70
0,58
-0,42
-8,03
-6,80
1984
1,78
0,18
-0,82
-8,85
-7,50
1985
18,4
1,86
0,86
-7,99
-6,77
1986
3,82
0,39
-0,61
-8,60
-7,29
1987
3,50
0,35
-0,65
-9,25
-7,84
1988
9,85
1,00
0,00
-9,25
-7,84
1989
4,92
0,50
-0,50
-9,75
-8,27
1990
29,7
3,00
2,00
-7,75
-6,57
1991
6,28
0,63
-0,37
-8,12
-6,88
1992
3,14
0,32
-0,68
-8,80
-7,46
1993
35,6
3,60
2,60
-6,20
-5,25
1994
42,5
4,30
3,30
-2,90
-2,46
1995
6,16
0,62
-0,38
-3,28
-2,78
1996
2,30
0,23
-0,77
-4,05
-3,43
1997
1,85
0,19
-0,81
-4,86
-4,12
1998
5,77
0,58
-0,42
-5,28
-4,47
1999
3,52
0,36
-0,64
-5,92
-5,02
2000
37,1
3,75
2,75
-3,17
-2,69
2001
14,5
1,47
0,47
-2,70
-2,29
2002
24,3
2,46
1,46
-1,25
-1,06
2003
9,97
1,01
0,01
-1,24
-1,05
2004
14,4
1,46
0,46
-0,78
-0,66
2005
30,5
3,08
2,08
1,30
1,10
2006
4,02
0,41
-0,59
0,71
0,60
2007
9,44
0,95
-0,05
0,66
0,56
2008
8,38
0,85
-0,15
0,51
0,43
2009
4,93
0,50
-0,50
0,01
0,01
орта
9,9
1,00
0,00
-4,53
-3,84
сумма
356,1
36,0
0,01
-163,
-138,2
Төмендегі суретте Тобыл өзені - Қостанай қаласының жылдық ағынды модулдік ... ... ... ... ... ... келтірілген (сурет 8).
Σ(kі -1)/Cv
Сурет 3. Тобыл өзені - Қостанай қаласының жылдық ағынды модулдік коэффициентінің орташа ... ... ... ... (Cv=1,14 ... ағынды () алдын-ала дайындалған кестенің мәліметтерін пайдаланып,төмендегі формуламен ... ... - ... бақылау кезеңі үшін орташа ағынды; - қалыпты ағындыны анықтағандағы жылдар саны [6].
Бұл жұмыста репрезентативтік кезең ретінде 1974-2009 ... ... ... = 9,9 м3/с.
4.3 Ықтималдық үлестірім қисығының параметрлері
Қамтамасыздық қисықтары репрезентативті бақылау қатары бар болған жағдайда ағынды есептеу ... ... ... ... ... ... қисығы қарастырылып отырған сипаттаманың пайда болуының салыстырмалы жиілігінің өсуін, яғни қайталанғыштықты, мысалы су ... ... ... жоғары мәндердің қайталанғыштығын көрсетеді. Эмпирикалық қамтамасыздық қисығы аналититалық қамтамасыздық қисығымен (интеграл ... ... ... ... ... теориясы мен математикалық статистика бойынша олардың үш параметрмен сипаттала алатындығы белгілі: қатардың орташа арифметикалық мәні (Q0), вариация ... ... ... (Cv) және ассиметрия коэффициенті (Cs). Үлестірім (қамтамасыздық) қисығының бұл параметрлері гидрологиялық есептерді шешу кезінде әдетте жеткілікті болады. Олардың көмегімен ... ... ... асып түсу ... асып ... ... ... алады. Үлестірім және қамтамасыздық қисықтарының негізгі параметрлерін теориялық тұрғыдан негіздеу жеке қарастырылған, сондықтан оқу құралында гидрологиялық есептеу ... ... ... түсініктер мен параметрлердің қатынасы ғана келтіріледі.
Қамтамасыздық қисығын тұрғызудың негізі ретінде эмпирикалық деректер қатары ... ... ... ... ... қызмет жасайды. Осы деректер бойынша эмпирикалық қамтамасыздық қисығы тұрғызылады. Бұл қисыққа эмпирикалық нүктелердің ... ... ... ... қисық таңдалады. Аналитикалық қисық (қисықтың типіне байланысты) белгілі бір теңдеумен ... бұл ... ... ... ... ... аймағында ағынды есептеуді жүзеге асыруға мүмкіндік береді. ... ең ... кіші және ... ... ... ... ... сенімділігі артады. Ағынды есептік қамтамасыздығының мәні жобалаудың міндеттерімен айқындалады. Қамтамасыздық қисықтары ағындының есептік мәнінің түсу уақытын көрсетпейді.
Эмпирикалық ... ... ... деректерді жоғарыдан төмен біртіндеп кему немесе төменнен жоғары біртіндеп өсу ретіне қарай орналастыру (су өтімін немесе ... ... ... ... ... ... ... жоғарыдан төмен кему ретіне қарай орналасқан әрбір мәннің қамтамасыздығын P(%) ... ... ... Q=f(P%) немесе K=f(P%) графигіне түсіру жолымен тұрғызылады.
Әрі қарай, алынған нүктелер тобына аналитикалық қамтамасыздық қисығы таңдалады немесе есептеулер үшін Алексеевтің ... ... ... ... ... қисығын таңдау мүмкін болмаған жағдайларда нүктелер өрісінің ортасынан өтетін біркелкі тегістеуші сызық жүргізіледі. Эмпириалық қамтамасыздық қисығын тегістеу немесе ... ... ... немесе эмпирикалық қисықтың кескініне сәйкес келетін кездейсоқ шамалар үлестірім қисығының кейбір типтік теңдеулерін пайдалану ... ... ... жүзеге асырылады [7].
Арнайы торшадан алдын ала түзету арқылы графиктік эстрополяциялау, қолда ұзақтығы жеткілікті және ... ... ... ... ... және ... ... тысқары экстрополяциялау елеусіз болған жағдайда ғана мүмкін болады.
Аналитикалық жолмен тегістеу және экстрополяциялау бақылау қатары ұзақ, бірақ ... ... ... ұқсастық әдісі бойынша зерттелмеген өзендерге көшіру кезінде қолданылады. Эмпирикалық үлестірім қисықтарын тегістеу ауданының моменті эмпирикалық қисықтың ... ... тең ... ... ... саяды. Тегістелген эмпирикалық қамтамасыздық қисығының немесе ағынды сипаттамалары үлестірімінің қисығының теңдеуін таңдау үшін кездейсоқ шамалардың өзгергіштігін зерттеу кезінде математикалық ... ... бір ... ... ... ... Белгілі бір шаманың біртіндеп пайда болатын мәндерінің әрқайсы осы ... ... ... ... ... ... ... қандай да бір мәндері кездейсоқ мәндер деп саналатын белгілі.Бұл жағдайда гидрологиялық зерттеулер мен есептеулерде жекелеген ... ... ... ... байланысты емес деп қабылданады. Мұндай долбарлау белгілі бір дәрежеде бақылау деректерімен және арнайы зерттеулермен расталады.
Сондықтан ... ... ... ... ағынды мәндері, сонымен қатар оның басқа да біртекті ... ... ... деп ... ... ... тұрғызу және бақылау шегінен тысқары аймаққа экстрополяциялау үшін қатардың мүшелері жоғарыдан ... ... кему ... ... ... қарай біртіндеп өсу ретімен орналастырылады. Шектеулі уақыт кезеңі үшін осылай өсу немесе кему тәртібімен орналастырылған анағұрлым ұзын қатардың таңдамасы ... ... ең ... және ең ең ... су ... су ... ағынды қабаттары және ағындының басқа да элементтерінің эмпирикалық қамтамасыздық қисықтарын кездейсоқ ... ... үшін ... ... теориялық қамтамасыздық қисықтармен салыстыру олрдың жеткілікті деңгейде үйлес ... ... ... ... ... ... есептерді шешу кезінде эмпирикалық қисықтарды тегістеу және қамтасыздықтың берілген шегіне дейін ... ... ... ... ... ... ... бақыланған шамалардың зерттелетін қатары бойынша анықталады.
Аналитикалық қамтамасыздық қисықтарын тұрғызудың қағидалары ықтималдық теориясының орталық шекті теоремасының ережесінен шығады. Ықтималдық үлестірім қисықтарын екі ... ... ... ... және ... қисықтар. Ағынды үлестірімін зерттеу кезінде ассиметриялы қисықтар анағұрлым жиі кездеседі ... ... ... ... ... ... мән (Q0) және орташа квадраттық ауытқу (σ). Ағындының жекелеген қатарлардың өзгергіштігін салыстыру үшін орташа квадраттық ауытқу салыстырмалы бірліктермен, ... ... ... Бұл ... орташа квадраттық ауытқу варияция коэффтициенті немесе өзгергіштік ... (Cv) деп ... ... ... ... ... ... шындыққа жақын әдіс бойынша анықтауға болады. Бұл жағдайда қатар мүшелерінің арасында айтарлықтай автокорреляция коэффициенті бар болған ... ... Сv ... ... мүмкін болатын жүйелі қателігін де есепке алу қажет.
Моменттер әдісі кезінде үлестірім қисықтарының параметрлері ... ... ... ... отырып эмпирикалық үлестірім мәні арқылы өрнектеледі. Бұл жағдайда қатардың шеткі мүшелері үлестірімге ... ... ... ең жақын әдістің мәні мынаған саяды, белгісіз бір ... ... бір мәні ... ... ... шындыққа ең жақын функция мүмкін болатын ең үлкен ... ... ... ... осы мәні ... ықтимал деп есептеледі. Бұл жағдайда функцияның ең үлкен мәні сәйкес келетін қатардың мүшелері үлестірімге ... ... ... ... бұл ... ... үлестірімдерде айқын білінеді.
Үлестірімнің ассиметриясын немесе шегерілуін үшінші орталық моменті ... ... ... және ... ... (Cs) деп ... ... қамтамасыздығы белгілі ағынды мәнін анықтау үшін келесі параметрлерді есептеу қажет: қатардың әрбір мүшесінің ... ... P % ... ... су өтімінің асып түсу ықтималдығын), қатардың орташа мәнін Q0, Cv және Cs ... P % және Q0 ... ... ... ... ... ал Q0, Cv және Cs мәндері оған аналитикалық қамтамасыздық ... ... ... ... [2].
Ықтималдық теориясынан қандайда бір су өтімінің Q қайталану ықтималдығы осы су өтімінің пайда болу оқиғасы санының (m) ... ... ... ... ... (n) ... тең ... белгілі:
P(Q)=(m/n)100. (13)
P-нің мәні 0-100-ге дейін өзгереді, өйткені теория бойынша n-->infinity, m-->n, онда P(m=n) 100 % асимптоталы жақындайды. Бірақ гидрологиялық есептеулер ... ол ... 100% тең ... Оның ... n

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Магнитті дауылдар және олардың биосфераға әсері3 бет
Қазақстан Республикасының президенті – Ұлт Көшбасшысы Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы7 бет
ХVІ ғасырдағы жетісу аймағындағы Қазақ хандығының саяси жағдайы4 бет
Қазақстан флорасының (соның ішінде дәрілік шөптер) және фаунасының жағдайына қоршаған ортының әсері10 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
Іле Алатауы өзендерінің қалыпты жылдық ағындысын бағалау25 бет
Адам ресурсындағы стратегиялық жоспарлау32 бет
Ауа алабының ластануы9 бет
Ақтөбе облысының өзендерінің суының жылдық нормасын табу34 бет
АҚШ-тың қазіргі саясаттағы ролі (соңғы 10 жыл)56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь