Банк жүйесі туралы ақпарат

Кіріспе
1. Банк жүйесінің теориялық негізі
1.1 Банк жүйесінің мәні және қалыптасуы
1.2 Банк жүйесінің нарықтық экономика жағдайындағы рөлі
2. Қазақстанда банк жүйесін жетілдіру және оның болашағы
2.1 Қазақстан банк жүйесінің даму деңгейі және оның экономикалық бәсекелесіне ықпалы
2.2 Қазақстан Республикасындағы банк қызметін мемлекеттік реттеу
2.3 Қазақстандағы банк жүйесін жетілдіру мен оның даму жолдары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Банк жүйесі кез-келген қазіргі заманғы мемлекет экономикасының маңызды элементтерінің бірі болып саналады, ол кез-келген қоғамның өмір сүруіне зор ықпал етеді. Ол тек еркін ақша-қаражаттарын шоғырландыруды және оны ресми айналымға салуды қамтамасыз етіп қоймайды, сонымен бірге ақша капиталын салалар арасында аймақаралық қайта бөлінуінің тұтқасы, сондай-ақ елдің шаруашылық жүйесінің есеп айырысу және төлем тұтқаларының маңызды элементі болып табылады.
Мемлекеттің банк жүйесінің жағдайына ұлттық валютаның қорғалуы мен тұрақтылығы, оның ішінде оның сатып алыну қабілеттігі мен шетелдік валюталарға қатысты бағамы тәуелді, мұның өзі мемлекеттің егемендігі үшін бірінші кезектегі маңызға ие болады. Кез-келген егеменді мемлекет үшін ұлттық банктік жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету, «мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігі» ұғымының бөлігі ретінде, стратегиялық мәнге ие болады.
Қазіргі жағдайда Қазақстан Республикасының банк жүйесі макроэкономикалық тұрақтандыруға, инвестицияларды тартуға қол жеткізуде маңызды рөл атқарады.
Бүгінгі таңда Қазақстан экономикасы, соның ішінде ақша-несие және қаржы шаруашылығы құрылымдық өзгерістердің қиындығын бастан өткізуде. Атап айтқанда, ақша-несие жүйесі реформалануда; ауыр инфляция жағдайында ақша-несие қарым-қатынасының; мүлде жаңа, бізге бейтаныс түрі пайда болды; қаржы-несие институттарының, екі буыны банк жүйесінің, нарықтық экономикаға барабар және әр-алуан меншіктің жаңа түрлерінің пайда болуы; мемлекеттің банк құрылымының әкімшіл-әміршіл және жоғары монополияландырылған түрінің пайда болуы коммерциялдық табысқа бағытталған несие мекемесінің жүйесінде жеке және ұжым меншігіне негізделген икемді, динамикалық түрге көшуі жүріп жатыр. Мұндай жағдайда олқылықтың орнын толтыру үшін озық тәжірибені қолдану мақсатында отандық және шетелдік банк тәжірибелерін салыстырудың принциптік тұрғыдан мәні зор.
Банк жүйесі – нарықтық экономиканың ең маңызды әрі ажырамас құрылымы. Банктер басқарудың барлық деңгейіндегі халық шаруашылығымен күн сайын тікелей байланысты. Банктер арқылы ұдайы өндіріс процесіне қатысушылардың экономикалық мүдделері қанағаттандырылып отырады.
1. Мақыш С.Б. Банк ісі. - Алматы: «Издат-Маркет», 2007ж
2. Хамитов Н.Н. Банк ісі. – Алматы: «Экономика», 2006ж
3. Сейітқасымов Ғ.С., Омарбекова А.Ғ, Сейітқасымова А.Ғ. Ақша, Кредит, Банктер. – Алматы: «Экономика» 2006ж
4. Садвакасова К.Ж. Банковское регулирование в РК. // Аль-Пари №4 , 2008г
5. Хамитов Н.Н., Байбулатова Р.Ж. Банковский надзор в Казахстане. – Алматы: Изд-во «Экономика», 2001.
6. Кучукова Н.К. Макроэкономические аспекты реформирования финансово-кредитной системы Республики Казахстан в условиях перехода к рыночной экономике. – Алматы: Ғылым, 1994.
7. Масленченков Ю. Моделирование планирования банковской деятельности // Бизнес и банки. – 1996. - №12. – 12 б.
8. Сатова Р.К., Сыздыкова Д.Т. Проблемы финансовой устойчивости банка. – Павлодар: Изд. ПГУ им. С. Торайгырова, 1999. – 39-44 б.
9. Макконел К.Р., Брю С.Л. Экономикс: Принципы, проблемы и политика. Т. 1. – М.: Республика, 1992. – 290-291 б.
10. Панова Г.С. Анализ финансового состояния коммерческого банка. – М.: Финансы и статистика, 1996. – 95-115 б.
11. Худяков А.И. Финансовое право Республики Казахстан: (Общая часть). – Алматы: Қаржы-Қаражат, 1995. – 163 б.
12. Абдуллаев Х. Банковская система: стабильность и поступательное развитие // Банки Казахстана. – 2009. - №4. – 36-41 б.
13. 2010 жылдың 2 ақпанындағы Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа онжылдық - жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына жолдауы.//Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты.
14. Ахметжанова Ж.К. ҚР банк жүйесі. //Молодежь и глобальные проблемы современности – Қарағанды: «Болашақ- Баспа» 2009ж. 1- тарау.
15. Оспанова А.О. ҚР банк жүйесінің қазіргі кезеңдегі дамуы. //Қоғам дамуындағы қазіргі жастар рөлі. Магистранттар мен студенттердің халықаралық ғылыми- практикалық конференция – Қарағанды: «Болашақ- Баспа» 2007ж. 1- бөлім.
16. Ерғалиева Р.Б. Қазақстан Республикасының банк жүйесі және оны қадағалаудың негізгі мәселелері. //Қазақстанның ғылымы мен өмірі. 2009ж № 3
17. Тәжіяқов Б.Ш. Ұлттық банк: Қаржы секторы тұрақтылығы мен орнықтылығын арттырмақ. // Егемен Қазақстан. 2010ж №82 5 наурыз
18. Кенжетаева А.С. Влияние кризиса на банковскую систему Республики Казахстан. // Аль- Пари №1-2, 2009г
19. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің статистикалық бюллетені. 2011ж № 3(наурыз)
20. Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Ұлттық Банкінің және Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігінің Экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009 – 2010 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл жоспары.
21. Жумаханова Д.Р. Банктік қадағалаудың теориялық мәселелері.// Қазақстанның ғылымы мен өмірі. 2009ж №1.
22. «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi туралы» Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 наурыздағы (2011.03.01. берілген өзгерістер мен толықтырулармен) №2155 Заңы
23. Сапаров Б.Ж. Банктік қызметті мемлекеттік реттеудің құқықтық механизміндегі нормативтік реттеу. // Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Заң сериясы. 2008ж. №1
24. Мадыханова К.А. Банковская система РК: текущее состояние и анализ роли регулирования АФН // Банки Казахстана. – 2009. - №11. – 20-23 б.
25. Калиева С. Оценка состояния банковского сектора Казахстана и тенденции его развития в условиях глобальной экономики // Управление устойчивостью экономического роста в условиях дестабилизации глобальных рынков: Сборник материалов Круглого стола, 24 июня 2008. / Под ред. З. Чулановой. – Алматы: Институт мировой экономики и политики при Фонде Первого Президента РК, 2008. – 185-194 б.
26. Базель келісіміне сәйкес отандық банктердің операциондық тәуекелдерді басқару әдістерін жетілдіру // Туран университетінің жаршысы. - 2008. - №38 (1-2). - 67-70 бб., 0,5 б.т.
27. Сейітқасымов Ғ. Қазақстанның банк жүйесі. – Алматы: «Экономика», 2009ж
28. Лаврушин О.И. Банковское дело. – Москва: «Финансы и статистика» 2004г
29. Коробова Г.Г. Банковское дело. – Москва «Юристь» 2002г
30. Мухитдинова Н.Б., Найманбаева С.М. Қаржылар саласындағы мемлекеттік басқарудың құқықтық негіздері. Алматы: 2002ж
31. Тагирбекова К.Р., Основы банковской деятельности. Москва: «Инфра» 2003г
32. Сейітқасымов Ғ.С., Мәжітов Д.М., Мақыш С.Б., Мусин Ә.Ә. Банк ісі. – Астана Қаз ЭКХСУ 2009ж
33. Пещанская И.В. Организация деятельности коммерческого банка. Москва: «ИНФРА-М» 2001г
34. «Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР-ы Президентінің заң күші бар Жарлығы (2010.15.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен), 1995 ж. 31 тамыздағы №2444;
        
        Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Банк жүйесі кез-келген қазіргі заманғы мемлекет экономикасының маңызды элементтерінің бірі болып саналады, ол кез-келген қоғамның өмір ... зор ... ... Ол тек ... ақша-қаражаттарын шоғырландыруды және оны ресми айналымға салуды қамтамасыз етіп қоймайды, сонымен бірге ақша ... ... ... ... ... ... тұтқасы, сондай-ақ елдің шаруашылық жүйесінің есеп айырысу және ... ... ... ... ... табылады.
Мемлекеттің банк жүйесінің жағдайына ұлттық валютаның қорғалуы мен тұрақтылығы, оның ішінде оның ... ... ... мен шетелдік валюталарға қатысты бағамы тәуелді, мұның өзі мемлекеттің егемендігі үшін бірінші кезектегі маңызға ие болады. Кез-келген ... ... үшін ... ... ... ... қамтамасыз ету, ұғымының бөлігі ретінде, стратегиялық мәнге ие болады.
Қазіргі жағдайда Қазақстан Республикасының банк жүйесі макроэкономикалық тұрақтандыруға, инвестицияларды тартуға қол ... ... рөл ... ... ... ... ... ішінде ақша-несие және қаржы шаруашылығы құрылымдық өзгерістердің қиындығын бастан өткізуде. Атап айтқанда, ақша-несие жүйесі реформалануда; ауыр инфляция ... ... ... ... жаңа, бізге бейтаныс түрі пайда болды; қаржы-несие институттарының, екі буыны банк жүйесінің, нарықтық экономикаға барабар және әр-алуан ... жаңа ... ... ... мемлекеттің банк құрылымының әкімшіл-әміршіл және жоғары монополияландырылған түрінің пайда болуы коммерциялдық табысқа бағытталған несие мекемесінің жүйесінде жеке және ұжым ... ... ... ... ... ... ... жатыр. Мұндай жағдайда олқылықтың орнын толтыру үшін озық тәжірибені ... ... ... және ... банк ... салыстырудың принциптік тұрғыдан мәні зор.
Банк жүйесі - нарықтық экономиканың ең ... әрі ... ... ... басқарудың барлық деңгейіндегі халық шаруашылығымен күн сайын тікелей байланысты. Банктер арқылы ұдайы өндіріс процесіне қатысушылардың ... ... ... ... ... ... ... барлық ақшалай қорлары шоғырландырылған: мемлекеттiк шаруашылық буындардың қаражаттары, халықтың жинақ ақшалары, т.б. бар. Банктер осы ... ... ... қатысады, яғни оларды пайдалану бойынша бақылау жүргiзедi, ақша ... ... және сол ... ... ... ... әсер ... Қазақстанның нарықтық экономикаға көшуiмен банктердiң алдында жаңа мүмкiндiктер ашылуда. Меншiктi ... мен ... ... жеке ... , ... ... және акционерлiк түрлерi , кооперативтiк қозғалыс кең етек алуда, меншiктiң аралас түрi ... ... ... ... ... класқа ие комерсанттар , кәсiпкерлер пайда болуда. Нарықтық қатынастардың дамуы ... ... , ... ... рөлi ... Олардың жұмысында әмiршiл - әкiмшiл әдiстердiң орнын - экономикалық әдiстер алмастырды. Сөйтiп экономикаға ... ... ... ... ... ... арта түстi.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей экономикада нарықтық қатынастар өз-өзiн реттей алмайды. Оған белгiлi бiр деңгейде ... әр ... ... ... арқылы араласып, реттеп отырады. Мұндай экономиканы реттеу саясаттарына ақша-несие және ... ... ... ... ... Бұл қаржы нарығының саясаттарын мемлекет тарапынан банк жүйесi атқарып отырады.
Елiмiздiң өз егемендiгiн ... берi ... ... ... ... келедi. Бiрақ экономикада қанша нарықтық қатынастар орнағанымен , оның өзiн-өзi басқаруы мүмкiн емес. Оған ... бiр ... ... ... саясаттары арқылы әсер етiп отыруы керек. Мұндай саясаттарға мемлекеттiң ақша - ... ... және ... ... ... жатады.
Экономиканы ақша-несиелi реттеудi қаржы саласының басты секторы банк жүйесі iске асырады. Банк жүйесi қазiргi заманғы ... екi ... ... ... яғни ... ... ... iске асырушы Орталық банк (бiздiң елде Ұлттық банк) және екiншi деңгейдегi ... банк ... ... ... шығарады, мемлекеттiң алтын резервтерiн сақтайды, коммерциялық бактердiң мiндеттi резервтерi ... ... шот ... ... ... Орталық банк ақша-несие саясаты құралдары арқылы ақша-несие саясатының мақсаттарын жүзеге асырады.
Қазiргi таңда ... ... ... ... рөлi ерекше. Банктiк жүйе - нарықтық экономиканың ең маңызды және бiртұтас құрылымдарының бiрi. ... ... ... ... ... деңгейiндегi басқарумен тiкелей байланысты болады.
Осылайша банктiк жүйе елiмiзде қалыптасып, экономиканың тиiмдi қызмет етуiне ат салысатын басты ... ... Оның әр ... ... ... экономиканы өтпелi кезеңнен алып шығып, экономикалық өсуге бет алдық.
Аталмыш мәселелердің барлығы осы тақырыптың ... мен ... ... ... ... ... мен міндеті. Банктiк жүйенiң мақсаты мен мiндеттерi негiзiнен экономиканы жалпы басқарудың мақсаттары және мiндеттерiмен бiрдей, ... де ... ... кiшiгiрiм жүйелерi ретiнде экономиканы басқарудың жалпы мақсатына жетудi қамтамасыз ететiн, өзiне тән жеке мiндеттерiн орындайды. Экономиканы ... ... ... ... ... экономикалық қатынастарын көрсетедi, ал әр қоғамның экономикалық қатынастары ең алдымен мүдде ... ... ... ал ... ... өндiрiстiң мақсаты, яғни оны қозғаушы фактор болып табылатын әдiстемелердi ... ... ... деп ... келесi туындайды, яғни оларға қажеттiлiктердi қанағаттандыру арқылы әсер етуге байланысты.
Банктер өз қызметтерiн орындау кезiнде функционалдық (экономикалық), салалық (министерстволар, ... ... және ... ... ... басқару органдарымен өзара тығыз байланыста жұмыс iстейдi.
Бұл тақырыпты орындаудағы алдыма қойған негізгі мақсатым және міндеттерім:
- банк жүйесін ... ... ... буыны ретінде қарастыру;
- банктік жүйенің дамуы мен қалыптасу ерекшеліктерін, банктік жүйенің даму тарихының кезеңдерін ашып өту ... ... ... ... ... мемлекет қаншалықты деңгейде реттейтінін анықтау.
- Қазақстанда банк жүйесін жетілдірудің маңыздылығын айқындау.
Диплом жұмысының зерттеу объектісі. Қазақстан Республикасы банк ... ... ... қарастырылады.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі: Банктер әлеуметтік-экономикалық құбылыс ретінде көптеген отандық және шетелдік ғалымдардың зерттеу пәніне айналды. Банк секторының дамуы ... ... ... ... Фишер, Рудегер Дорнбуш, Ричерд Шмалензи, Питер Роуз, Жуков Е. Ф., Коробкова Г. Г., ... В. К., ... В. И., ... Ю. Г., ... Л. Г., ... С., Грязно А. Г., Федотова М. А., Новиков В. М., Екушов А., Линдер Н., ... Е., ... А., ... ... ... ... ... теориялық және методологиялық мәселелерін зерттеуде елеулі үлес қосқан отандық ғалымдар мен экономистер: Баймуратов У., ... Ш., ... А., ... Н., ... С., ... С., ... Н., Мельников В., Мыржакыпова С., Макыш С., Сатубалдин С., Хамитов Н., ... А., ... ... ... ... және ... мамандарының еңбектерi, Қазақстан Республикасының статистикалық көрсеткiштерi, интернеттен алынған мәлiметтер пайдаланылған.
Зерттеудің ... және ... ... заң ... ... ... ... Республикасының заңдары, Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлықтары мен ... ... ... және ... ... алынды.
Жұмыстың теориялық және практикалық маңыздылығы оның экономикалық пәндерді оқыту үдерісінде қолдануға мүмкіндігі мен анықталады.
Диплом жұмысының ... ... ... ... 3 ... ... мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен, қосымшалардан тұрады. Бірінші тарауда - , банк жүйесінің мәні және ... банк ... ... ... рөлі қарастырылады. Екінші тарауда - , Қазақстан банк жүйесінің даму ... және оның ... ... ... ... ... банк қызметін мемлекеттік реттеу, Қазақстандағы банк жүйесін жетілдіру мен оның перспективалары талданады, Үшінші тарауда - ... ... атты ... арнайы семинар үшін оқу бағдарламасы құрастырылған.
* Банк жүйесінің теориялық негізі
1.1 Банк жүйесінің мәні және қалыптасуы
Ежелгі ғасырлар ... ... ... ... ... пайда болғаны туралы ғана емес, сондай-ақ олардың қандай операцияларды орындағандығы туралы да толық мәліметтер қалдырмаған ... ... ... ... ... капитализмнің мануфактура тұсында және ең бастысы, Италияның ... ... ... Генуе) XIV-XV ғғ. пайда болған. Олардың еңбектерінде банк тауар шаруашылығының ерте кезеңінде, яғни тауар-ақша қатынастарының дамуына байланыссыз, ақша ... ... үшін ... ... ... ғғ. Венецияда, Генуеде, Миланда, Амстердамда, Гамбургте, Нюрнбергте саудагер-клиенттер арасында қолма-қол ақшасыз есеп айырысуларды жүзеге асыру үшін жиробанктер құрылады.
Ал кейбір мамандар, ... одан да ерте ... - ... тұсында пайда болған деп айтады. Олар феодалдық шаруашылық тұсында банктердің төлемдегі делдалдық қызметінің қажеттігінен пайда болғандығын тілге тиек ... де, ... ... отырып, банктердің пайда болуының екі мың жылдық тарихы бар екендігін айтуға болады.
сөзi деген ... ... ... ... ... ... бiлдiредi. Бұл "айырбас орыны" тауарлармен сауда жасалатын алаңдарда құрылады. Банктер пайда болардың алдында ақша-сауда капиталының өкiлдерi саудагерлердiң ақшалай салымдарын қабылдап, ... әр ... ... ... ... маманданып отырған. Уақыт өте келе, айырбастаушылар бұл ... ... ... ақша қаражаттарын саудаға берiп, пайыз алу үшiн пайдалана бастайды. Сөйтiп, айырбастаушылар бiртiндеп банкирлерге айналады. Менiң түсiнiгiмше, банк ұғымы айырбастаушылардың және ... ... ... ... ... алғашқы банктердiң Италияда пайда болу себебi, оның сол уақыттарда дүниежүзiлiк ... ... ... ескерiп, әр елдiң ақшалары мен тауарларының сол елге қарай ағылып, банкирлердiң сауда операцияларына тiкелей қатысуына байланысты түсiндiрiледі.
Банк қызметтерінің ... ... ... ... тыс қалмады. Банктің клиенттер қатары ақырындап ұлғая түсті. Банктер өз кезегінде клиенттер ... ... ... ... ... қызметтерін көрсетіп, сауда-саттықта делдал қызметін атқарды. Есеп айырысуларды жеңілдету мақсатында ... ... ... ... ... ... Олар ... құнды ақшалармен қатар айналыста жүрді. Ағылшын елінде алғашқы акционерлік банк - ... ... 1694 жылы ... ... ... шығаруға құқық алады. Қазiргi түсiнiкте -бұл ерекше өнiм шығарумен ... ... ... ... және қолма-қолсыз ақшада төлем айналысын реттеудi жүзеге асыратын ... ... ... ... ... [1, 8б].
заңның бiрiншi бабында былай жазылған: .
Банк - банк ... ... ... ... Бұл ... ол ... реттегi мiндеттердi атқарады:
1) жалпының бiр бөлiгi болуға, ойынның жалпы тәртiптерi бойынша қызмет етуге мүмкiндiк беретiн қасиеттерiн иемдену;
2) ... және ... ... ... ... нормалары шегiнде қызмет ету;
3) өзiн-өзi реттеуге, дамуға және жақсартуға икемдi болу;
4) банк жүйесiнiң басқа да элементтерiмен ... ... - бұл ... ... жүзеге асырумен байланысты қызметті білдіреді. Аталған заңның 30-бабына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың банктік шоттарын ашу және жүргізу;
* депозиттерді қабылдау, жеке тұлғалардың банктік шоттарын ашу және ... ... мен банк ... ... түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың корреспонденттік шоттарын ашу және жүргізу;
* банктердің жеке және заңды тұлғалардың металл шоттарын ашуы және ... ... ... осы ... тиесілі тазартылған бағалы металдардың және бағалы металдардан жасалған монеталардың нақты саны көрсетіледі;
* кассалық операциялар: ... және ... ... ... ... ... ... айырбастауды, қайта санауды, сұрыптауды, орауды және сақтауды қоса алғанда, оны қабылдауы және беруі;
* ... ... жеке және ... ... ақша төлемі мен аударымы бойынша тапсырмаларын орындау. Аударым операциясын жүзеге асыруға ... ... және осы ... ... ... заңды тұлғаларға беріледі;
* есепке алу операциялары: жеке және заңды тұлғалардың вексельдері мен өзге де борышкерлік міндеттемелерін есепке алу (дисконт);
* банктік заем ... ... ... ұйымға, номиналды ұстаушы ретінде клиенттердің шоттарын жүргізу құқығы бар брокерге және (немесе) дилерге немесе агроөнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... ұйымдарына төлемділік, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарымен ақшалай нысандағы кредиттер беру;
* ... ... ... операцияларын ұйымдастыру;
* банкноттарды, монеталар мен құндылықтарды инкассациялау;
* төлем құжаттарын (вексельдерді қоспағанда) инкассоға қабылдау;
* аккредитив ашу ... мен оны ... және ол ... ... ... банктердің ақшалай нысанда орындау көзделетін банк кепілдіктерін беруі;
* банктердің үшінші тұлғалар үшін ақшалай нысанда ... ... банк ... және өзге де міндеттемелерді беруі жатады.
Банктер бағалы қағаздар нарығында басқа да кәсіби қызмет түрлерін жүзеге асыра алады. Оларға мыналар ... ... - ... ... кағаздарымен;
- дилерлік - мемлекеттің және өзге де бағалы қағаздармен;
- кастодиандық- клирингтік.
Қазақстанның экономикасы Ресейдің экономикасының бір бөлігі ретінде әр ... ... ... Қазақстанның шаруашылығы бір жағынан, Ресейдің және әлем нарығының тауар айналысына, екінші жағынан, темір жолдарын салу жұмыстарын жедел қолға алу ... ... ... ... темір жолдарды жүргізу арқылы Қазақстанның ауыл шаруашылық өнімдері мен шикізаттары (ет, тері, жүн т.б.) сыртқа шығарылып ... ... ... ... мерзімі XIX ғасырдың аяқ кезін қамтиды. Революцияға дейінгі Қазақстанның көп укладты экономикасында несиенің әр түрлі формалары дамыған. Қазақстанның несиелік жүйесі ... ... ... несиелік жүйесінің бір бөлігі ретінде: Мемлекеттік банк бөлімшелерінен, акционерлік, коммерциялық банктер филиалдарынан, ... ... беру ... ... қоғамдық банктерінен, ипотекалық несие банктері немесе ұсақ несие мекемелерінен және жинақ кассаларынан тұрды.
Ресейдің мемлекеттік банкі 1860 жылы өз ... ... ... ... ... - Орталық банк болып саналады және оның айналысқа қағаз ақшаларды шығаруда ... ... ... ... ... ... барлық акционерлік, коммерциялық банктердің есеп-ссудалық операцияларының үштен бір бөлігіне жуығын, салымдар мен ағымдық ... ... ... тартып отырған. Басқа мемлекеттердің Орталық эмиссиялық банктерінен Ресей мемлекеттік банкінің айырмашылығы, ол тек банктерді несиелеп қана қоймай, сол сияқты ... ... және ... ұйымдарын да қатар несиелеумен айналысқан [1, 24б].
XIX ғасырдың аяғы мен XX ... ... ең ... ... ... - бұл ... ... болды және олар төмендегідей операцияларды жүзеге асырды:
* вексельдерді ... ... ... ... ала ... ... беру;
* тауар құжаттарын кепілге ала отырып, ссуда беру;
* ауыл ... ... ... ... ... ... ... ссуда беру;
* қайта есепке алу операцияларын жүргізу;
* ... үшін ... ... ... ... ... ... шоттар ашу;
* ұсақ несие мекемелеріне ссуда беру;
* барлық есеп-ссудалық операцияларымен айналысу;
* меншікті бағалы қағаздар шығару;
* ... және ... ... ... жылы ... ... кейін, банк ісінде мемлекеттік монополиялық ұйымдастыру қағидалары жүзеге асты. Бастапқыда мемлекеттік банк құрылып, жеке, коммерциялық және ... ... ... ... ... ... ... және аумақтық банктер етіп қайта құрылды. Банктік жүйенің тағы бір басты буындары ... ... ... ... ... қызмет етті. Мемлекеттік банктермен бірқатар Кеңес үкіметінің бастапқы жылдарында мемлекеттік емес несиелік ... ... және жеке ... ... оның ... ... ... қатысуымен құрылған мемлекеттік-капиталистік банктер қатары жұмыс істеді.
1922 жылы несиелік және ссуда-жинақ серіктестіктері және олардың одақтары ұйымдасып, ауылды қалпына ... ... ... ... жылы ауыл ... ... ... операцияларды жүзеге асыру барысында салымдар қабылдау, ссуда беру және есептеу ... ... ... ... рұқсат беріледі.
1924 жылдан бастап, жеке сауда өнеркәсіпті несиелеуге арналған өзара несие беру қоғамдары, сол ... ... ... акционерлік оңтүстік-шығыс банкі және шетелдік капиталдың қатынасуымен Ресейдің коммерциялық ... ... ... ... ... етек алуы ... ... және жеке несиелік ұйымдар өз мәнін жоғалтып, қызметін тоқтатуға мәжбүр болды. Сөйтіп, ауыл шаруашылығын толығымен ... ... ... ... ... деп санағандықтан да, олар 1931 жылы жойылды. Сауда аймағынан және өнеркәсіптен жеке сектордың қудалануы нәтижесінде өзара несие беру ... ... ... ... ... ... ... 1922-1925 жылдары құрылған мемлекеттік салалық банктерге: Өнеркәсіп банкісіне, ... ... және ... ауыл ... банктеріне өтті.
1930-1932 жылдары КСРО-ғы жүргізілген несиелік реформа нәтижесінде жаңа қағидаға негізделген салалық банктер қатары ... ... ... ... жұмсалымдарын қаржыландыру мақсатында төрт мамандырылған банктер құрылды.
Өнеркәсіп және электр ... ... ... ... ... 1959 жылы ... ... несиелік серіктестіктермен республикалық ауыл шаруашылық банктері негізінде құрылған 1959 жылы қысқарып, оның қызметі Мемлекеттік және Құрылыс банктері арасында бөлініп ... ... ... ... ... ... 1936 жылы жойылып, оның активі мен пассиві 1959 жылы қысқарған Сауда банкісіне жүктеледі.
Коммуналдық және тұрғын-үй құрылысын ... ... ... 1959 жылы ... оның қызметі де Құрылыс банкі мен Мемлекеттік банк арасында бөлінді.
Бұл құрылған салалық банктер қызметтерінің басты бағыттары салаларды қаржыландыру және ұзақ ... ... ... [1, ... Республикасындағы банктік жүйенің қалыптасуы мен дамуы төмендегідей үш банктік реформаға тікелей байланысты:
1) 1987-88 жылдардағы банктік реформалар;
* 1995 ... ... ... ... ... ... реформалар.
Қазақстандағы несие жүйесінің қайта құру тұсындағы дамуы, КСРО-да соңғы рет жүргізілген банктік реформа (1987-1988 ... ... ... ... ... нәтижесінде: КСРО-ның Мемлекеттік банкі және Құрылыс банктерінің мекемелері негізінде - КСРО Өнеркәсіп-құрылыс банкі, КСРО Агроөнеркәсіп банкі және КСРО ... ... ... ... Сол ... кезінде КСРО-ның Мемлекеттік банкі құрамында келген жинақ кассалары ... - КСРО ... ... ... сауда банкі негізінде - КСРО Сыртқы экономикалық банк құрылды. Сол уақыттан бастап, Мемлекеттік банк кәсіпорындар мен ұйымдарға кассалық және ... есеп ... ... ... ... ... КСРО-ның Орталық банкісіне айналды.
1987 жылғы банк жүйесін қайта ұйымдастырудың оң жағынан теріс жақтары басымырақ болды, атап айтсақ:
* Банктер бұрынғы меншік ... яғни ... ... қала ... Олардың монополизмі толық сақталып, монополистердің саны өсті;
* Реформа жаңа экономикалық тетіктердің жоқтығына ... ... ... ... бір ... ... олардың несие алу барысында банктерді таңдау мүмкіндігі болмады;
* Клиенттер арасында несиелік ресурстарды бөлу тігінен жалғаса ... Ақша ... және ... ресурстар, саудаға түсетін орындар құрылмады;
* Банк аппаратын ұстауға жұмсалатын шығындар артып кетті;
* ... және ... ... бөлу ... шыға ... Қайта ұйымдастыруда несиені қайтарудың басты көздері ретіндегі сақтандыру мекемелерінің қызметтері ... ... ... ... оң ... ... ... ақшасыз есеп айырысуды тәртіпке келтіруімен қатар, банк қызметінің мамандыруын қысқартты десе ... ... ... ... алғашқы коммерциялық банктер, кооперативтік және жеке банктер қатары жұмыс істеді. Сол жылы алғаш құрылған коммерциялық банктерге - ... ... ... Казкоммерц банк және т.б. жатады.
1995 жылғы банк реформасы. 1990 жылы Қазақстан Республикасы өз ... ... ... ... қатынастардың талаптарына сай келетін меншікті банк жүйесін құруға бетбұрыс жасады.
1990 жылы желтоқсан айында қабылданған ... Заң ... ... ... ... ... кезеңдерін қамтиды.
Бұл банктік реформа Ұлттық банктің 1995 жылға арналған бағдарламасына сәйкес жүзеге асырылды [2, ... ... ... ... жұмыс жасап отырған банктік жүйенің қалыптасуын үш кезеңге бөледі:
I кезең. 1988-1991 жылдары ( КСРО-ның тұсында) - ... ... ... банк қызметінің бір бөлігін республикалардағы сол банктердің тиісті бөлімшелеріне беру арқылы қайта түрлендіру; алғашқы коммерциялық банктер құру; КСРО ... ... ... ... ... ... беруге байланысты бастапқы қадамдар жасау кезеңі.
II кезең. 1992 жылдың аяғы 1993 жылдары - рубль ... бола ... ... ... ... ... орталық банктің бірқатар қызметтерін орындауға біртіндеп кірісуі, коммерциялық ... ... ... түрде қалыптасуы және дамуы, ұлттық нормативтік базаның қалыптасуының ... ... ... 1993 ... ... ... осы ... дейінгі, яғни айналысқа Ұлттық валютаның енгізілуіне байланысты Ұлттық банкінің ақша-несие аясының қызмет етуіне толық жауапкершілік алу, бюджет және банктермен ... ... ... ... ... ... қызметін реттеу жүйесін нығайту кезеңін білдіреді [3, 416б].
Сонымен, Қазақстанда банк секторын реформалау бағдарламасын іске асыру шегінде Экспортты-импорттық банк (Эксимбанк), ... даму ... және ... үй ... ... құрылды. Мамандырылған банктер қатарында халыққа қызмет көрсетуге ... ... ... ... де болды.
Мемлекеттік даму банкі - бұл банк экономиканың маңызды салаларында тиімді инвестициялық жобаларды ұзақ мерзімді несиелеуді жүзеге ... ... ... ... ... ... ... банк (Эксимбанк) - бұл Қазақстан үшін дәстүрлі емес, даму және ғылыми ұйымдардың экспортын ... ... ... ... мен ... сақтандыру және кепілдеме беру үшін Әлем банктен бөлініп шыққан банк.
Тұрғын үй құрылыс банкі - бұл тұрғын үй құрылысын ... ... ... ... халық үшін тұрғын үй жинақ шоттарын қалыптастыру, ипотекалық несиелеу жүйесін құру ... ... ... банк ... - бұл ... ... ықпалымен ретінде құрылған банк. Бұл банкті құру туралы жарғыға сәйкес, ол небәрі 4 жыл мерзімге қызмет етуге уақытша құрылды.
Ұлттық ... 1995 ... ... ... ... шаралары қаржылық және экономикалық тұрақтылыққа жол жеткізді. Ең бастысы, ақша-несие реттеу әдістері мен құралдары әрі қарай дами түсті.
Банктерді ... ... ... ... өзгерді. 1995жылдың ақпан айынан бастап, директивті несиелерді беру ... ... ... ... ... ... ... мен мерзімі қысқарып, экономиканы несиелеу қызметі Ұлттық банктен екінші деңгейдегі банктерге ауысты. Ұлттық банк ... ... тән ... ... ... өтімділігін қолдап отыру мақсатында екінші деңгейдегі банктерге несие беру, ... ... беру және ... және ... ... айналысуға көшті.
1995 жылы қыркүйек айынан бастап ломбардтық несиелеу жүйесі енгізілді. Базалық ақшалардың өсу қарқынына шек қою мақсатында Ұлттық Банк ... ... ... ... ноталарын шығару арқылы ақша массасын реттеп отырды.
1996-1998 ... ... ... Бұл ... ... ... 1996-1998 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының банк жүйесін реформалау бағдарламасына сәйкес жүргізілді.
Банк реформасын жүргізу бағдарламасының басты мақсаты- Қазақстан ... ... ... ішкі және ... ... әрі ... арттыру және экономиканы қаржыландыру мүмкіндігін кеңейту үшін екінші ... ... ... ... ... жетуде Ұлттық банк мынадай міндеттерді шешуге көз жұмсады:
* Ақша-несиелік реттеу әдістері мен құралдарын жетілдіру;
* Елдің қаржы ... ... ... ... ... ... ақша айналымында әкімшілік басқаруды күшейту;
* Валюталық реттеуді дамыту және алтын валюта резервін басқару;
* Банктік қадағалау жүйесін және банк ... ... ... түбірімен өзгерту;
* Бухгалтерлік есепті және банк жүйесін реформалауды аяқтау.Ұлттық банктің басқа елдердің орталық банктерімен және ... да ... ... ... ... қаржы ұйымдарына қатысуы;
* Ұлттық банктің құрылымын жетілдіріп, кадр және ... ... ... ... ... банк ... ... Төлем жүйесін дамыту;
* Елдің банк жүйесінің қызмет етуінің және ... ... ... ... жетілдіру [4, 143б].
Сол уақыттары Республикамызда берілген директивті несиелердің уақытында қайтарылмағаны, яғни олардың 24%-дан астамы ғана ... ... ... салдарынан Ұлттық Банк ондай несиелерді беруді тоқтатуға мәжбүр болды. Осындай жағдайларға байланысты Ұлттық Банк 1996-1998 жылдары орталықтандырылған несиелерді тек қана ... ... ... ... қанағаттандыру үшін несиелік аукциондар, банкаралық нарық, ломбардтық несиелеу, операциялары, вексельдерді қайта есепке алу ... ... ... Банк пен ... ... арасындағы бюджетті несиелеуге байланысты жаңа қатынастың қалыптасуына сәйкес, 1998 жылдан бастап, Қаржы министрлігі бюджет тапшылығын өз күшімен несиелеуге ... ... ... Банк оған ... несие беруін тоқтатты. Оған дейін бюджеттің тапшылығының 80%-ға жуық бөлігі ... Банк ... ... ... ... Мұны да осы ... ... нәтижесі деп санауға толық болады.
Банк жүйесін реформалау және ақша банкноталарын шығаруда меншікті өндірісті іске қосу республикамыздағы қолма-қол ақшамен ... ... ... ... ... осы ... нәтижесінде кәсіпорындарды және екінші деңгейдегі банктердің қолма-қол ақшамен жасалатын кассалық операцияларының лимиті ... ... [5, 62б]. ... ... ... реформалаудың басты мақсаты - банктік қадағалау әдістері мен ... ... ... жақындату болып табылады. Осыған сәйкес, Ұлттық Банк екінші деңгейдегі банктерге капиталдану талабын қойды. Мұндағы ... ... ... қызмет көрсететін банктерді тәрбиелеу және біршама тұрақты ... ... ... ... ... талаптың негізінде Ұлттық Банк капиталы жеткіліксіз банктердің өзара бірігуін немесе жойылу шараларын ұйымдастырды. Реформа нәтижесінде көптеген банктер ... ... ... ... ... ... ... шаралардың ең бастысы, мамандырылған банктер басынан кешті. Өйткені ... ... ... бастапқыда бюджет қаражаты есебінен құрылғандықтан да, олар үшін ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, кейбіреуі өзара бірігіп жұмыс жасауға мәжбүр болды. Айталық, ... даму ... ... ... үй құрылыс банкі Центркредитбанкпен қосылып, ал Медетші банк - Медетші қор ... ... ... ... түрледіруге Ұлттық Банк тарапынан банк жүйесіне жүргізген кейінгі реформалар себеп болды.
Ұлттық ... 1995 жылы ... банк ... ... ... ... 1996-1998 жылдары әрі қарай жалғасып, нәтижесінде Ұлттық банктің халықаралық ... ... ... жаңа ... ... ... деңгейдегі банктер қызметіне толығымен енгізілді.
Банк жүйесіндегі бухгалтерлік есепті реформалау- нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... ... мен стандарттарды банктердің тәжірибесіне енгізуге мүмкіндік беретін ... ... ... ... реформаның басты нәтижесі - бұл банктік жүйенің тұрақтылығын сақтап қалу мақсатында халық ... ... ... қоры құрылды. Бұл қорды құру уақыты 1997 жылдан кешікпеуге тиіс еді, ... әр ... ... ... қор 1999 ... ... ... өз қызметін 2000 жылдың қаңтарынан бастады [2, 355б].
Сонымен, банк жүйесі кез келген қоғамның өмір сүруіне зор ықпал етеді, қазіргі ... ... ... ... бірі болып табылады. Ол еркін ақша қаражатын ... ... оны ... айналымға салуды қамтамасыз етеді, сонымен қатар ақша капиталын салалар арасында аймақаралық қайта ... ... ... ... шаруашылық жүйесінің есеп айырысу және төлем тұтқаларының маңызды элементі болып табылады. Қазіргі кезде елде жұмыс істейтін банктер әр ... ... ... ... ғана ... бұл ... бір ... ұйымдастырылған жүйені білдіреді. Банк жүйесінде жүргізілген әр түрлі банктік қызметтің ұйымдастырылу ерекшелігі және ресурстық ұйымдастыру негізгі банк жүйесінің экономикалық, сондай-ақ ... ... құру ... ... ... ... осындай нарықтық үлгідегі банктік жүйенің қалыптасуы, сонымен ... оның ... ... ... ... ... үзбей жүргізіліп отырған экономикалық және құқықтық реформаның жемісті нәтижесіне жатады.
1.2 Банк ... ... ... ... рөлі
Банк жүйесі кез-келген қазіргі заманғы мемлекет экономикасының маңызды элементтерінің бірінен саналады, ол ... ... өмір ... зор ықпал етеді. Ол тек еркін ақша қаражаттарын шоғырландыруды және оны ресми айналымға салуды қамтамасыз етіп ... ... ... ақша ... ... арасында аймақаралық қайта бөлінуінің тұтқасы, сондай-ақ елдің шаруашылық жүйесінің есеп айырысу және ... ... ... ... болып табылады.
Атқаратын экономикалық функциялары тұрғысынан банктік жүйе қаржы жүйесінің бөлігі болып табылады. Барлық қаржы ресурстары, тұрғындардың қолында қалған ... ... ... ... ... ... ... және кассадан өткізілмей айналысқа түсетін есеп айырысу тәртібі туралы ережені бұзушылыққа байланысты сомадан басқасы, іс жүзінде банк арқылы ... ... ... ... ақша ... және ... алғанда қаржы жүйесі банктердің қызметіне тікелей байланысты болады. Елдегі жұмыс істейтін ... әр ... ... ... жиынтығы ғана емес, бұл белгілі бір дәрежеде ұйымдастырылған жүйені білдіреді. Оның буындарының сандық құрамы мен сапалық деңгейі екі ... ... ... ... ... банктерге деген объективті сұранысы
* мемлекет тарапынан мақсатқа лайықты реттеу.
Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... мен ... оның ішінде оның сатып алыну қабілеттілігі мен шетелдік ... ... ... ... ... өзі мемлекеттің егемендігі үшін бірінші кезектегі маңызға ие болады. Кез-келген егеменді мемлекет үшін ... ... ... ... ... ету, ... бөлігі ретінде, стратегиялық мәнге ие болады [6, 56б].
Қазіргі жағдайда Қазақстан Республикасының банк жүйесі макроэкономикалық тұрақтандыруға, инвестицияларды тартуға қол жеткізуде ... рөл ...
* ... ... ... жүзеге асырудағы ролi, яғни банк клиенттерiнiң тапсырысы бойынша ... мен ... үшiн ... ... ... ... берушiнiң ролi, яғни клиент қарыздарды өтей алмаған жағдайда;
* саяси рөлi, яғни экономиканың дамуын реттеуге және мақсаттарға жетуге бағытталған ... ... - ... ... ... ... экономикада басты қаржылық делдалдар болып табылады. Өз қызметiнiң үрдiсiнде, олар ақша нарығында тауар ... , жаңа ... мен ... жасады. Клиенттердiң салымдарын қабылдау арқылы банк депозит деген жаңа мiндеттеме жасаса , ал қарызды беру арқылы ... ... жаңа ... қояды. Осы жаңа мiндеттемелер мен талаптарды жасау үрдiсi қаржылық ... ... ... ... ... ... алушыға және соған қатысты қаржылық институттар қызметiнiң қозғалысы орын ауыстыруы, қаржылық ресурстардың құйылуы қаржылық делдалдық деп ... ... ... ақша ... жинау арқылы банктер жалпы ақша қаражаттарының "тобын" құрайды және оларды жұмыс iстеп тұратын капиталға айналдырып, әр түрлi шарттарға несиеге ... ... ... ... ... ... мен ... қаржылық-несиелiк қызмет көрсетуiн ұйымдастыру және несиелiк жүйенiң қызмет етуi шаруашылық құрылымдардың дамуында маңызды ... ие. ... ... банктер монополистерге айналады және барлық қаржылық капитал арқылы нақты экономиканы ... Олар тек ... ... ... , ұдайы өндiрiстiң барлық фазасының аясына ғана кiредi. Банктер шаруашылық өмiрдiң орталығы, барлық экономиканың негiзгi түйiнi болып табылады. ... ... ... мен ... негiзiнен экономиканы жалпы басқарудың мақсаттары және мiндеттерiмен бiрдей, әйтсе де банктер ... ... ... ... экономиканы басқарудың жалпы мақсатына жетудi қамтамасыз ететiн, өзiне тән жеке мiндеттерiн ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастарын көрсетедi, ал әр қоғамның экономикалық қатынастары ең алдымен мүдде ретiнде көрiнiс алады, ал экономикалық мүдде ... ... яғни оны ... ... ... ... ... пайдаланады. Мүдденi осылай деп түсiнуден келесi туындайды, яғни ... ... ... ... әсер ... ...
Банктер басқарудың экономикалық әдiстерi мәселен, несиелеу арқылы, экономикалық әр түрлi буындарының қарыз қаражаттарындағы ... әр ... ... мен ... қолма-қолсыз есеп айырысу арқылы экономиканың үздiксiз қызмет етуiндегi қажеттiлiгiн қанағаттандырады, қоғамдық өнiмнiң тоқтаусыз қозғалысын қамтамасыз етедi.
Банктер есеп ... ... ... тәртiбiн бұзғаны үшiн айыппұл, төлем төлеу күнiн созғаны үшiн өсiм, несиенi өз уақытында ... үшiн ... ... алуымен өзiнiң мүддесiн ғана емес, сонымен қатар, бұл операциялардың басқа да қатысушыларының мүддесiн қорғайды.
Банктер өз қызметтерiн орындау кезiнде функционалдық (экономикалық), ... ... ... фирмалар) және аумақтарды (жергiлiктi орган) басқару органдарымен өзара тығыз байланыста ... ... ... ... ... ... жоқ ағымдағы ақпараттар болады. Ең алдымен ол қызмет ... ... ... ... ... ... болып табылады. Шотта еңбекақы беру, жабдықтаушыларға төлем ... ... ... қайтару үшiн қаражаттың болмауы тек объективтi ғана емес, сонымен бiрге, осы шарт ... ... ... ... ... ... көрсеткiшi болып табылады. Банктiң мәлiметтерi бухалтерлiк есептi құруды ... ... ... ... ... ... туралы, әрi олардың нәтижелерiн алдын-ала көруге мүмкiндiк бередi [7, 12б]. ... жүйе ... оның ... ... мен ... болатыны анық. Жалпы банктiң атқаратын қызметтерiн төмендегiдей қарапайым жiктеуге болады:
- Уақытша бос ақша қаражатын тарту, жинақтау және оны ... ... ... ... ... жеке адамдарға несие беру, бағалы қағаздармен операциялар жүргiзу;
- Ақша айналымын ... Банк - әр ... ... субъектiлерiнiң төлем айналымы жүретiн орталық. Банк өзiнiң есеп ... ... ... ... ... ақша ... ... мүмкiндiк туғызады;
- Айналымға несие құралдарын шығару. Банк клиентiне тек жинаған уақытша бос ақша қаражатымен несиелеп қоймай, сонымен қатар ... ... , ... ... де несиелейдi;
- Экономикалық және қаржылық ақпарат берiп ... ;
- ... ... қызметтерiне байланысты банктер: эмиссиялық және эмиссиялық емес болып екiге бөлiнедi.
Эмиссиялық банк - ол айналысқа ақша ... ... ... құқы бар, ... Орталық банк деп аталады. Бiздiң елде ол - Қазақстан Республикасының ... ... деп ... ... Орталық банкiнiң негiзгi мақсаты - айналысқа ақша бiрлiгiн шығару, қалған банктерге ... ... - ақша ... сату және банк ... несие есеп, эмиссиялық жұмысын басқару болып табылады.
Мемлекеттегi басқа банктердiң барлығының да ақша белгiлерiн шығаруға құқы жоқ эмиссиялық емес ... Олар ... ... инновациялық, ипотекалық және т.с.с. банктер. Коммерциялық банктер ... ... ... ... үнемi ұлғайтып тұратын әмбебап үлгiдегi банк. Ал басқа банктер бiр-екi қызмет түрiне маманданған банктер.
Инвестициялық және ... ... екi түрi де ұзақ ... ақша ... шоғырландырумен маманданады, яғни олар облигация, акция және басқа бағалы қағаздар ... ... ақша ... кейiн ұзақ мерзiмге қарызға бередi. Инвестициялық банктер кәсiркерлерге қарыз берсе, ал ... ... ... жаңалықтарды өңдеудi және оны игерудi несиелейдi.
Ипотекалық банктер - жердi және жылжымайтын мүлiктердi кепiлдiкке алып, ұзақ мерзiмге ... ... Олар ... облигация, акция және басқа бағалы қағаздарды сату арқылы ақша жинайды.
Бағанадан бергi банктiк жүйеде ... банк деп ... ... Орталық банктiң қызметтерiне тоқталсақ. Кез-келген орталық банктiң мiндетi - ұлттың ақша ... ... ... мен валюталық курсының тұрлаулылығын қамтамасыз ету. Осы мiндеттердi атқару үшiн орталық банк негiзiнен мынадай қызметтердi орындайды:
- ... ... ... ... Ақша - несиелiк қатынастарды реттеу;
- Сыртқы экономикалық қатынастарды ... ... ... болу және үкiмет банкi қызметi.
Орталық банктiң ең алғашқы қызметi - ... ... ... өкiлi ретiнде заңды түрде - банкнота шығару. Ол - елде төлем мiндеттемелерiн ... ... ... ... ... ... ... Кейбiр мемлекеттерде орталық банк монополиялы түрде монеталар шығарады. Көп елдерде монетаны қаржы министрлiгi соғып, орталық банк ... ... ... ... ... орталық банк сатып алған монеталарды өзi өзi шығарған банкноталармен қосып айналымға ... ... ... ... монополиясы оны банк жүйесiнiң эмиссиялы-кассалық орталығына айналдырды. Себебi орталық банктiң мiндеттемелерi кез-келген коммерциялық банктiң кассалық қоры болып ... ... ... ... ... клиентi - коммерциялық банктер, ал олар орталық банк пен экономика салалары арасында делдал ретiнде ... ... ... ... ақша ... ... ... Экономиканы ақша және несие айналымына әсер ету жолымен ... - ... ... ... ... элементi. Оның негiзгi мақсаты экономикалық өсудiң тұрақтылығы, инфляция мен жұмыссыздықтың төменгi деңгейiне және ... ... ... қол ... ... табылады.
Орталық банктiң сыртқы экономикалық қызметi - ол орталық банктiң мемлекеттiң валюталық саясатын жүргiзетiн және валюталық ... ... ... Ол - ұлттық валютаның айырбастау курсын анықтау және оны реттеу; елдiң ресми алтын ... ... ... ... ... ... есеп айырысу, төлем балансын реттеу; елдегi және одан тыс жерлердегi валюталық құндылықтардың қозғалысын қадағалау; болжамдарды жасауға ... және ... ... ... ұйымдастыру жұмыстарын жүргiзу. Орталық банк дүниежүзiлiк қарыз ... ... мен ... нарығына қатысу үшiн халықаралық келiсiмдердi дайындауға, сонымен бiрге, халықаралық және аймақтық валюта-несие ұйымдарында өз ... өкiлi ... ... ... 1. Банк жүйесiнiң негізгі формалары [8, 56]
Орталық банктiң банктердiң банкiсi қызметi - ол ... ... ... және халыққа тура қызмет көрсетпеуi, яғни орталық банктiң негiзгi клиентi коммерциялық банктер болуы. Бұл оның коммерциялық банктерден ... ... банк ... ... ... ... ... және сақтау қызметiн атқарады. Бұл қорлар банктiк мiндеттi резерв қорлары деп аталады. Орталық банк банктердiң депозиттерi бойынша мiндеттемелерiнiң ең аз ... ... яғни ... ... нормасын бекiтедi.
Коммерциялық банктердiң кассалық резервтерiн сақтауға қабылдаумен қатар орталық банк ... ... ... ... Оның ... үшiн ... ... мөлшерi нарықтық мөлшерден анағұрлым жоғары болады, сондықтан орталық банктiң несиесiн басқа несие алу ... ... ... ... ғана алады.
Орталық банк банктердiң банкiсi ретiнде елдiң төлем жүйесiнiң басты реттеушi органы қызметiн ... Ол ... есеп ... ... есептесу жүйесiн реттеу және үйлестiру жұмыстарын жүргiзiп, банк ... есеп есеп ... ... ... ... ... банктер қадағалау мен бақылауды негiзiнен мынадай бағытта жүргiзедi:
- Банктiк қызмет түрлерiне лицензия беру;
- ... ... ... жүргiзуге,
- Банктер берген қаржылық есептi тексеру және талдау;
- Клиенттердi ревизиялау (тексеру);
Мiндеттi резервтердiң нормативтi және экономикалық нормативтердiң жүйесiн белгiлеу, ... ... ... ... тексеру.
Орталық банктiң үкiмет банкiсi қызметi. Үкiметтiң банкирi ретiнде орталық банк оның әрi кассирi, әрi ... ... әрi ... ... ... ... ... мен мемлекеттiк органдардың есепшоттары ашылған. Орталық банк ... ... ... заемдарды орналастыру және оларды өтеу мәселелерi бойынша, нарықтық жағдайларға байланысты мемлекеттiк бағалы қағаздарды және оның табысты уақытын таңдау жөнiнде ... ... ... ... ... ... [8, 39б].
Қорыта айтқанда, орталық банктiң атқаратын қызметтерi бiрiмен-бiрi тығыз байланысты.
Мемлекеттiң несие жүйесiнде коммерциялық банктердiң алатын орны өте зор. Олар ... ... ... әр ... саласында жан-жақты iс-әрекет етедi. Коммерциялық банктер несие ресурстарының негiзгi бөлiгiн шоғырландырып, өз клиенттерiне нсие беру, ... ... ... бағалы қағаздарды, шетел валютасын сатып алу - сату мен оларды сақтау және басқа да көптеген ... ... ... банктер - нарықтық экономикада несие жүйесiнiң негiзгi буыны. Олардың мiндетi ақша айналымы мен капитал айналымының үздiксiз қозғалысын ... ету, ... ... ... пен халықты несиелеу, халық шаруащылығына қор жинау үшiн жағдай жасау болып табылады. Қазiргi коммерциялық банктер қаржы делдалы ретiнде ақша ... ... және ... ... ... ... етiп, маңызды халық шаруашылық қызмет атқарады. Ендi коммерциялық банктер туралы кеңiрек танысу үшiн олардың қызметтерiн айтып ... ... ... және ... ... - ... ... атқаратын қызметтерiнiң бiрi. Заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос ... ... ... бiр ... ... иесiне процент түрiнде табыс түсiрсе, ал екiншi жағынан ... ... ... ... ... ... Шоғырланған жинақ ақша әр түрлi экономикалық және ... ... ... ... ... ... атқаратын келесi қызметi - несие беруде делдал болу. Бос ақша ... иесi мен ... ... арасында тiкелей несие қатынастарының туындауына кедергi болатын жәйттер: ұсынылатын капитал көлемiнiң қарызға қажеттi көлемге сай келмеуi, капиталдың айналыстан босау мерзiмiнiң ... ... ... сай ... ... ... ... берушi мен қарыз алушының арасындағы қаржылық делдалы ретiнде осы кедергiлердi жояды. Банктiк ... ... әр ... ... ... ... ... қамтамасыз етедi.
Ұйымдасқан және жұмысы қалыптасқан есеп айырысу жүйесiнсiз тұрақты экономика болуы мүмкiн емес. Сондықтан банктiң келесi ... ... есеп және ... жұмыстарын жүргiзудiң рөлi зор. Кәсiпорындар арасындағы есеп ... ... ... қолма-қол ақшасыз жүредi. Банктер делдал ретiнде клиенттердiң тапсырысы бойынша шотқа ақша қабылдап, ақшаның түсуiн және берiлуiн есептейдi.
Коммерциялық ... ... ... ... шығару арқылы айналымдағы ақшаны көбейту немесе артығын жою, яғни ақша ... ... ... ... Төлем құралдарын шығару олардың депозиттiк және несиелiк ... ... ... ... екi ... ... ... банкке ақша салуы арқылы немесе қарыздарға банктiң несие беруi арқылы жүргiзiледi.
Коммерциялық ... ... және ... түрiндегi бағалы қағаздарды шығарып және орналастыру эмиссиялық - құрылтайшылық қызмет атқарады. Банктердiң жинақтарды өндiрiстiк мақсатқа жұмсайтын мүмкiндiгi бар. Сөйтiп бағалы ... ... ... ... ... әрi ... тығыз байланыста жұмыс iстейдi. Ұзақ мерзiмдi инвестиция тарту мақсатында кәсiпорындар акция және облигациялар шығарады.
Банктер сенiмхат бойынша клиенттердiң мүлкiн ... ... де ... Жеке ... осы ... ... құқығынан айрылғандардың мүлкiн уақытша басқару; iзбасарларының мүддесi үшiн өлген адамның мүлкiн ... ... табу ... ... басқару және т.б. қызметтер көрсету болып табылады. Ал компанияларға көрсететiн қызметтерi : банктiң облигациялар бойынша ... ... ... ... акцияларды және трансферттердi тiркеу үшiн өкiл болуы; корпорацияның зейнетақы қорының қаржысын басқарушы болуы және т.б. қызметтер атқарады.
Экономикалық ... ... ... банктердiң клиенттерiне кеңес беру қызметiне мүмкiндiк туғызады. Банктер төмендегiдей кеңес бередi: шот ашу; есеп-несиелiк және кассалық қызметкөрсетуден бастап, ақша және ... ... ... ... ... ... бередi [9, 290б].
Банктік жүйе - нарықтық экономиканың ең маңызды және біртұтас құрылымдарының бірі.
Банктердің және ... ... ... - ... ... ... ... қатарлас жүрді және де олар бір - бірімен өзара тығыз байланысты. Банктер халық шаруашылығы қызметінің барлық деңгейіндегі басқарумен тікелей байланысты ... Олар ... ... ... ... ... экономикалық мүдделерін қанағаттандыру жүйеге асырылады. Осы кезде банктер қаржылық делдал ретінде ... ... ... ... ... және шаруашылық қызметтің үрдісінде босаған басқа да бос ақша қаражаттарын тарта отырып, қарыз ... ... ... ... ... есеп ... жүргізеді және экономика үшін басқа да көптеген қызмет көрсетеді, соның арқасында өндірістің тиімділігі мен қоғамдық өнімнің айналысына тікелей ықпал етеді. ... ... ... қоғамға ақша капиталын салааралық, ауданаралық үлестіру механизімін қамтамасыз ету арқылы ... ... ... ... ... нарықтық экономикада басты қаржылық делдалдар болып табылады. Өз қызметінің үрдісінде, олар ақша нарығында тауар болатын, жаңа ... мен ... ... ... ... қабылдау арқылы банк депозит деген міндеттеме жасаса, ал қарызды беру арқылы қарыз алушыға жаңа талап қойды.
Осы жаңа ... мен ... ... ... ... ... негізін құрайды. Несие беруші қарыз алушыға және соған қатысты қаржылық институттар қызметінің қозғалысы орын ауыстыруы, қаржылық ресурстардың құйылуы қаржылық ... деп ... ... ақша ... жинау арқылы банктер жалпы ақша қаражаттардың "тобын" құрайды және де оларды ... ... тұра ... ... ... ... несиеге деген талаптарды қанағаттандыры алады.
Шаруашылық органдар мен тұрғындардың қаржылық - несиелік, қызмет көрсетуін ұйымдастыру және несиелік жүйенің қызмет етуі ... ... ... ... рөл ... экономикада банктер монополистерге айналады және барлық қаржылық капитал арқылы ... ... Олар тек ... ... ... ... өндірістің барлық фазасының аясына ғана кіреді. Несиелік жүйе "ертегідей күшке" ие бола ... ... ... ең ... ... араласуы" мүмкін. К.Маркс келесіде "Ағылшын банкі сияқты мекеменің сауда мен өнеркәсіпке билік етуіне" назар аударады. Банктер ... ... ... барлық экономиканың негізгі түйіні екені ескереді.
Банктік жүйенің мақсаты мен міндеттері негізінен экономиканы жалпы, басқарудың ... және ... ... ... де ... ... кішігірім жүйелері ретінде экономиканы басқарудың жалпы мақсатына жетуді қамтамасыз ететін, өзіне тән жеке міндеттерін орындайды. Экономиканы басқару органы ... ... ролі оның ... ... ... үрдісінде және банк ісін ұйымдастыруда жалпы принциптерді сақтауда көрініс табады [10, 95б].
Экономиканы басқару процесінде ... ... ... ... ... ең ... мүдде ретінде көрініс алады, ал экономикалық мүдде ... ... яғни оны ... фактор болып табылатын әдістемелерді пайдаланады. Мүддені осылай деп ... ... ... яғни оларға қажеттіліктерді қанағаттандыру арқылы әсер етуге байланысты. ... ... ... әр ... ... қарыз қаражаттарындағы қажеттіліктерін әр түрлі несиелермен немесе қолма - қолсыз есеп ... ... ... ... ... ... қажеттілігін қанағаттандырады, қоғамдық өнімнің тоқтаусыз қозғаласын қамтамасыз етеді.
Банктер есеп айырысу ... ... ... ... ... ... төлем төлеу күнін созғаны үшін - өсім, несиені өз уақытында ... үшін ... ... ... ... мүддесін ғана емес, сонымен қатар, бұл операциялардың басқа да қатысушыларының мүддесін қорғайды.
Банктер өз қызметтерін орындау кезінде функционалдық (экономикалық), салалық ... ... ... және ... ... ... ... органдарымен өзара тығыз байланыста жұмыс істейді.
Банктер экономиялық басқарудың органы болғандықтан, оның өз клиенттерінің ... ... де ... ... Банктердің экономикалық жауапкершілігінің ең алдымен олар қызмет көрсететін меншік түріне, ведомствалық тәуелсіздігіне байланысты емес, шаруашылық органдарының, (яғни өз акционерлерінің) шаруашылық және ... ... ... ... ... айналасында өздеріне әрбір банкті таңдайтын фирмалар мен компаниялар топталады. Олар ... ... ... ... ... өзі және ... үшін ... неғұрлым тиімді жүргізетін несиелік сипаты жүргізеледі.
Банктерде басқарудың басқа органдарында жоқ ағымдағы ақпараттар болады. Ең алдымен ол қызмет көрсетілетін клиенттерінің негізгі ... ... ... ... ... ... еңбекақы беру, жабдықтаушыларға төлем жасау, банктік несиелерді қайтару үшін қаражаттың болмауы тек объективті емес, сонымен ... осы шарт ... ... ... ... ... оперативті көрсеткіші болып табылады. Шотқа ақшаның келіп түсуі жабдықтаушының тиеген тауарларының өткендігін т.б. ... ... ... ... есепті күтпей - ақ кәсіпорын қызметтерінің көптеген маңызды факторы туралы, әрі ... ... ... ала ... ... ... Бұл ... өз клиенттерінің жағдайын білуге, оларды бақылауға және олардың тағдыры мен табыстылығын ... ... ... [11, 163б].
Ақша айналымы бірлікпен сипатталады. Қолма-қол және қолма-қолсыз ақша қозғалысының аясы бір ақша бірлігінде қызмет көрсетеді, әрі ... ... ... Банктер кәсіпорындардың, мекемелердің, ұйымдардың, жергілікті халықтың шот есептерін жүргізу ... ақша ... ... ал олар ... ... ... барысын қадағалайды, әрі оларға ықпал етеді. Банктік жүйеде қоғамның барлық ақшалай қорларды шоғырландырған: мемлекеттік шаруашылық буындардың ... ... ... ... т.б. бар. ... осы ... қалыптасуына белсенді қатысады, яғни оларды пайдалану бойынша бақылау ... ақша ... ... және сол ... ұдайы өндірістік үрдіске әсер етті. Қазақстанның нарықтық экономикаға көшуімен банктердің алдында жаңа ... ... ... жеке ... ... ... және акционерлік түрлері, кооперативтік қозғалыс кең етек алуда, меншіктің ... ... ... ... құрылуда. Шаруа қожалықтары санының есебі, олардың бірлесуі, жалға беруші (арендатор) және жеке еңбек қызметімен айналысатын тұлғалар да осыған ... ... ... - бір ... ие ... ... ... болуда. Нарықтық қатынастардың дамуы бойынша экономикада, қоғамда банктердің ... ролі ... ... жұмысында бірінші орынға әкімшілдік - әміршілік әдістердің орнын - экономикалық әдістер алмастырады. Сөйтіп ... ... ... ... ... құрылымдарының мағынасы арта түседі.
Бұл жағдайларда экономикада инфляцияның төмендеуінде және олардың ... ... ... ең ... ... ... мен ... рөлі айрықша. Бұнда банктік жүйенің негізгі мақсаты - ... ... ... ақша ... ... әдістерін жетілдіру, есеп айырысуды тездету және төлем тәртібін сақтау болып табылады. Қазақстан Республикасы 1993 жылы 15 қараша айынан ... ... ... ... - төл ... енгізді. Бірақ инфляция тоқтамады. Оның шыңы 1994 жылы шілде айында 46 % ға жетті. Ұлттық банк пен ... ... ... ... нәтижесінде шілде айында инфляция (25 %-ға ) төмендеді .1994 жылы тамызда 13,5 % ға , қыркүйекте - 10,9 % ға ... тең ... ... ... қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің 300-ден 250 % ға дейін төмендеуі мен ... ... ... % - дық ... 460-тан 280 %- ға төмендеуі, яғни несие үшін төлем - сұраныс пен ... ... ... ... айналды. Теңгенің ресми және бейресми валюталық бағамдарының жақындасу тенденциясы бар. Аукциондарда қысқа мерзімді қазыналық вексельдердің сату көлемі ... ... ... сәті ... ... ... директивті несиелерді беруден бас тартуын айтуға болады және олар тек агроөнеркәсіптік несие үшін ғана сақталады . Несиелік ресурстар аукциондарда ... ... банк ... ... ... ... максималды төмендетуде. Мұндай барлық шаралар ұлттық валютаның тұрақтануы және инфляцияның төмендеуі ... ... ... береді.
Мемлекеттік меншікке реформа жүргізуде банктердің ролі маңызды. Банктердің активтері мен пассивтерінің сапасы толығымен, олар қызмет көрсететін ... ... ... ... Осы орайда банктік реформа мемлекеттік кәсіпорындарда жекешелендіру үрдісінен бөлек жүргізілмеуі керек. Сондықтан, банктік ... ... ... бірі - ... жеке ... құру және ... жекешелендіруде демеушілік көрсету болып табылады. Бұдан келіп шығатыны - банктік реформа мемлекеттік меншікті жекешелендірудің ... ... ... ... олар ... ... арыла алмайды, бұл қазіргі кезде көптеген мемлекеттік кәсіпорындардың несие портфелі сапасының төмендігіне қатысты.
Банктік реформа кәсіпорындарды жекешелендіруді қайта құруға және көп ... ... ... ... ... ... құруда өз үлесін алуы керек. Бұл шығынды және төлем ... ... ... шектеумен қатар өміршең кәсіпорындарды несиелеу мүмкіндігін кеңейтеді. Көп шығынды кәсіпорындардың өміршең кәсіпорындардан бөлініп және ... ... ... даму ... ... ... ... көрсетуі қалған банктердегі нашар, әрекетсіз несиелердің шоғырлануын болдырмауы тиіс.
Банктік жүйенің реформасы инветициялық қорлардың рөлін жоғарылату және сауықтыру банктерін құру ... ... ... қайта құруға қолғабыс етеді. Сауықтыру банкінің рөлі жекешелендіру бағдарламасының негізгі мақсаты ... ... ... ... және көп ... ... ... жетекшілікті күшейтуге қатысты ара түседі. Инвестициялық қорлар жекешелендірілетін кәсіпорындардың саудасына қатысып, олардық ... ... ... ... мүмкін, яғни жеке меншік құқық жеке тұлғаларға көшеді деген сөз.
Банктік жүйенің реформасы жеке кәсіпорындардың банктен ... ... ... ... жеке сектордың дамуына жәрдемін тигізеді. Осы мерзімде ол шығынды мемлекеттік кәсіпорындарды қайта құруды ... ... ... ... ... ... құрудың барысында қажетті ипотекалық банктер маңызды көмек көрсетеді, яғни бұл жерде әңгіме жекешелендіруші кәсіпорындарға, оған тиісті мүлікті кепілге ала отырып, ... ... ұзақ ... ... беру ... ... ... табылады. Бірақ ол үшін ең алдымен заң базасын жасау керек.
Банктердiң қызметтерi:
* жинақтаушы;
* ... ... және ... ... ... ... ... қолма-қол ақша ағымдарын басқарушылық
* банктiк инвестор немесе андеррайтер қызметi.
Банктiк ұйымдық-құқықтық түрi:
* Банктер жабық акционерлiк қоғамдар ... ... ... Ашық ... ... айналуы - тек бiр жылдық мерзiм iшiнде банк тұрақты шығынсыз қызмет еткен жағдайда және ... ... ... ... ... және ... да ... нормалар мен лимиттердi бiр жыл iшiнде сақтаған жағдайда ғана мүмкiн ... ... ... оның ААҚ-ға айналуынан бастап ешбiр қосымша артықшылықтарға ие ... ... ... ... ... ... банк жүйесi кез-келген басқа ел сияқты Ұлттық өзбеттiлiгiнен, тарихи дәстүрлерге сәйкес көрсететiн ерекшелiктермен, жалпы алғанда елдiң ... ... ... ... ... тиiс. ... ... Қазақстан Республикасының заңына сәйкес 20 млрд. теңге көлемiндегi жарғылық қоры бар, ... оның осы ... ... банк ... ... ... ... деңгейiн көрсететiн жарғысы жоқ.
Жарғы ең алдымен келесiдей талаптарға сәйкес келуi тиiс: мемлекеттiң Парламентпен бекiтiлуi тиiс және оның iшiнде нақты түрде ... ... ... ... ... ... ... және шектеулерi;
* Елдегi банктiк iстiң даму сұрақтары бойынша басқарушылық ... ... және ... ... ... ... органдарын таңдау және қызметтерiн белгiлеу тәртiбi;
* Банктiң басқарушы жұмыскелерiне талаптар;
* Банк басқаруының жауап кершiлiгi.
Қазiргi кездегi Қазақстан ... тиiс ... - бұл ... банк ... ... ... ... Халықаралық тәжiрибеде банктiк әрекеттi реттеудiң органы тәртiбiнiң үш концепциясы бар. Бұл қоғамдық қызығушылықтар теориясы, теориясы және ... ... ... ... сәйкес реттеушi органдар бүкiл қауым үшiн әрекет етедi, өйткенi басшылар ашық түрде заңды органдардың депутаттарымен тағайындалады және қоғамның қызығушылықтарын есепке ала ... ... ... Бұл ... ... қызығушылықтарын сақталуын көздейтiн әр түрлi комиссия, комитеттер сияқты тәуелсiз қоғамдық қызығушылықтарды қолдайды.
теориясының авторы - ... ... ... ... ... Бұл теорияға сәйкес өмiр басқарушы органдар қоғамдық емес өзiндiк қызығушылықтарды көздейтiнiң көрсеттi.
Үшiншi теория - бұл ... ... ... Бұл ... жақтаушылары қоғамдық қызығушылықтар және шектi жағдайлар ретiнде қарастырады.
Осылайша Ұлттық банктiң екiншi деңгейлi банктердi бақылау және ... ... iрi ... ... сәйкес келдi. Сондықтан да Республикадағы қаржылық бақылау бойынша өзiндiк агенттiлiктi құру туралы саяси шешiм бүгiнгi күнi қажет болып отыр[12, ... банк ... ... соңғы жылдардағы қорытындысына назар салсақ, елімізде дамыған нарықтық экономикасы бар елдегі принциптер бойынша құрылған банк жүйесінің қалыптасқанын байқаймыз. ... ... ... ... банк жүйесі өз ауқымындағы мемлекеттік банктік менеджмент мән-жайларымен ғана емес, сонымен қатар өзіндік басқаруға және ұйымдастыруға қабілеттілігімен ерекшеленеді. Ол айтарлықтай ... ... ... ... ... мен ... ... құрудың күрделі процестерінде маңызды рөл атқарып келеді. Қазір елімізде банк ... ... ... ... болып та жатыр. Несие беретін ұйымдар клиенттерге ашық та ... ... ... ұмтылуда. Бизнес үлгілер, жаңа банктік технологиялар, несиелеудің әрбір түрлері енгізілді. Осыған лайықты ... банк ... ... да кең ... оның ... ... ... адамға, әрбір кәсіпорынға, әрбір аймаққа жеткілікті болуы тиіс. Дегенмен, осы тұрғыдан қарағанда еліміздегі банк ... әлде де ... ... ... ... керек.
* Қазақстанда банк жүйесін жетілдіру және оның болашағы
2.1 Қазақстан банк жүйесінің даму ... және оның ... ... ... ... ... ... биылғы "Жаңа онжылдық- жаңа экономикалық өрлеу- Қазақстанның жаңа ... атты ... ... ... ... ... мен орнықтылығын қамтамасыз етудегі жаңа міндеттер айқындалғандығы белгілі. Елбасы Жолдауында сондай-ақ қаржылық реттеуші банк секторының ... ... ... оның ... ... ... ... қамтамасыз етуін және банктердің экономикаға оның дағдарыстан кейінгі қалпына келуі мен дамуына жігерлі ... ... тиіс ... де атап ... ... [13, ... ... кез келген қоғамның өмір сүруіне зор ықпал етеді, ол қазіргі замандағы экономикасының маңызды элементінің бірі ... ... Ол ... ақша ... ... ... оны ... айналымға салуды қамтамасыз етеді, сонымен қатар ақша капиталын салалар арасында аймақаралық қайта бөлінудің ... ... ақ ... ... жүйесінің есеп айырысу және төлем тұтқаларының маңызды элементі ... ... ... ... елде ... ... банктер әр түрлі ұйымдардың тарамдалған жиынтығы ғана емес, бұл белгілі бір дәрежеде ұйымдастырылған жүйені білдіреді. Банк жүйесінде жүргізілген әр ... ... ... ... ... және ресурстық ұйымдастыру негізгі банк жүйесінің экономикалық, сондай-ақ заңнамалық негізін құру процесінде ... ... ... ... ... ... банктік жүйенің қалыптасуы, сонымен қатар оның нормативтік құқықтық негіздерінің қалыптасуы елімізде үзбей жүргізіліп отырған экономикалық және ... ... ... ... ... Республикасы өз тәуелсіздігін алғалы бері банк жүйесін қалыптастырып, дамытып отыр. Қазақстан Республикасының қазіргі банк жүйесінің құрылуы 1990 ... ... ... ... ... ... ... бастау алады.
Қазақстан Республикасындағы банктік жүйенің қалыптасуы мен дамуы төмендегідей үш банктік реформаға тікелей ... жж. ... ... ... ... ... қайта құру тұсындағы дамуы, КСРО-да соңғы рет жүргізілген банктік реформа(1987-1988 жж.) сәйкес келеді. Банктік реформа нәтижесінде: КСРО-ның Мемлекеттік банкті және ... ... ... ... КСРО ... ... КСРО Агроөнеркәсіптік банкі және КСРО Тұрғын үй-әлеуметтік банкі құрылды. Сол ... ... ... Мемлекеттік банкі құрамында келген жинақ кассалары негізінде- КСРО ... ... ... ... банкі негізінде- КСРО Сыртқы экономикалық банк құрылды. Сол ... ... ... банк ... мен ... ... және ... есеп айырысу қызметін көрсетуді тоқтатты. Сөйтіп, КСРО-ның Орталық банкіне айналды.
1990 жылғы Заңға сәйкес республикада екі деңгейлі банк ... ... ... ... ... банк ... жаңа даму ... көшті.
1990 жыл желтоқсан айында қабылданған ... заң ... ... ... ... ... ... қамтиды. Республикалық Мемлекеттік банк Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі болып қайта құрылып, облыстық басқармаларымен және бөлімшелерімен бірінші деңгейді құрады. Республикалық ... ... ... ... банкі, Агропромбанк- Қазақстан Республикасының акционерлік- коммерциялық Агроөнеркәсіп банкі, Внешторгбанк- Әлембанк акционерлік- коммерциялық банкі, Республикалық Сбербанк- Қазақстан Республикасының акционерлік- коммерциялық ... ... ... ... ... құрады. 1993 жылы бұл банктер акционерлік банктер болып, ал Жинақбанкі Қазақстан Республикасының Халық банкі болып аталды.
1989 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... ... бола бастады. Осы жылы Интеринвестбанк, КРАМДСбанк және басқа да коммерциялық банктер құрылды. ... ... саны күрт ... 1993 ... шілдеде ҚР Банктер ассоциациясы құрылды. Сөйтіп, 1988 бен 1991 жылдар ... ... ... банк ... ... ... сатысы болды.
1992 жылдан 1993 жылдың соңына дейінгі кезең ақша ... мен банк ... ... ... сатысы болды. Ұлттық банктің Орталық банк функцияларын атқаруға біртіндеп көшуі, коммерциялық ... ... ... ... ... оның ... белгілері болып табылады.
Өзіндік Ұлттық валютаны енгізу банктердің пайда болуына қуатты түрткі болды: нақ сол ... ... банк ... ... ... ... ... және сапалық) дамуы бастау алды. Ұлттық валютаның енгізілуі Ұлттық банктен ұлттық валютаның тұрақтылығы мен беріктігін сақтау ... ... ... ... ... ... ... банктің тәжірибесінің аздығына және Үкіметпен бірлескен жұмыс тәжірибесінің жоқтығына байланысты тұрақты ұлттық валюта идеясы 1994 жылдың орта ... ... қиял ... қалды. Сол кезеңде тікелей қарыз алу жолымен бюджет зәрулігін қаржыландыру практикасы ... ... ... банк пен Үкімет алдында тұрған міндеттердің қайшылығы, ... ... ... ... ... ... меншікті капиталының өтімділігін арттыру мақсатымен екінші деңгейдегі банктердің жарғылық қорларының құрылымына қойылатын талаптар ... ... ... ... емес ... ... ... қойылып, коммерциялық банктердің Ұлттық банкте депозитке қойылған қаржысын қайта алуды көздейтін резервтеудің жаңа тәртібі ... және ... ... орналастырылған резервтер үшін ақы төлеу енгізілді. Анағұрлым тиімді болып табылатын ... ... ... ... ... жөнінде банктерге рұқсат берілді. Ақы қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің 25%- ына сай етіп ... ... ... ... Бұл ... ... ... банктің 1995 жылға арналған бағдарламасына сәйкес жүзеге асырылды. 1995 жылғы 1 қаңтарда банктердің саны 237- ге жетті, олардың 25-інің бас ... ... ... және жарғылық қор мөлшері бойынша республиканың ең ірі банктері қатарына жатты. Жалпы санаттағы банктер ішінде 8 банктің ғана жарғылық қоры 5 млн. ... және одан ... ... [3, ... жылы ... банк ... негізі болған екі заң қабылданды. Олар 1995 жылғы 30 наурызда қабылданған № 2155 Заң және 1995 ... 31 ... № 2444 Заң. ... ... ... ... банкінің елдің Орталық банкі және банк жүйесінің ... ... ... ... ... құқықтық негіздері, есептілігі, міндеттері, функциялары мен өкілеттіктері нақты белгіленді.
Екінші заңда да банк мәртебесі, банк жүйесі, банк операциялары ұғымдары, қызметтің ... ... ... ... ... тарату, банк қызметін жүзеге асыру және реттеу тәртібі, екінші деңгейдегі банктердің ... мен ... ... ... ... қабылданғаннан кейін республиканың банк жүйесінің сенімділігін арттыру басты мақсаты болып табылған банк ... ... ... сығымдалуы басталды. Банктердің сығымдалуына Ұлттық банктің жарғылық капиталға қоятын талаптарын қатайту және банктер арасындағы бәсекені күшейту арқылы қол жеткізілді. Барлық ... ... ... ... жақсарту және әлемдік стандарттарға жақындайтын банктер тобын құру Ұлттық ... ... ... ... банк ... ... ... құралдарын пайдаланды:
* қайта қаржыландыру кредиттерінің көлемін реттеу;
* қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің деңгейін реттеу;
* міндетті резервтер тетігін пайдалану;
* мемлекеттік ... ... ... ... Ұлттық банктің валюта нарығындағы интервенциялары.
1993- 1995 жылдардағы ... ... банк ... ... ... кему ... байқалып, 1995 жылдың соңында Ұлттық банктің банк операцияларын жүргізуге берген лицензиялары бар 130 ... ... банк (1306 ... бар) тіркелді. Олардың саны 1995 жылғы 1 қаңтармен ... ... 1994 ... 1 ... салыстырғанда үштің біріне кеміді. Республикада өнеркәсіп орындарының қаржылық жағдайларының нашарлауы банк қызметінің көрсеткіштерінен көрініс тапты (қайтарылмаған кредиттердің ... ... ... ... істеп тұрған тиімсіз филиалдарын жабуға мәжбүр болды. Олардың жарғылық капиталының мөлшері 20 мың ... әрі ... ... алғанда 6,8 млрд теңгені құрады. Мұның өзі 1995 жылғы қаңтармен салыстарғанда 1,4 есе артық болды.
1995 ... ... 62 банк ... ... ... ... іс жүзінде 6-ақ банк жабылды. Кей жағдайларда бұл процесс тура 2 жылға созылды. ... ... ... де орын алды, мұнда 1995 жылы 315 банк жабылуға тиіс болғанымен, нақты таратылғаны 6 банк болды. Қазіргі кезде банктерді ... ... ... ... және ... ұзақ ... ... Сонымен 1998 жылғы 1 қаңтарда 77 банк қалды.
Мемлекеттік реттеу органы ретінде Ұлттық банк банк ... ... ... ... ... бағыт беру үшін қүш-жігер жұмсады. Мәселен, банктердің қосылуы сияқты кейбір процестер бей-берекет жүрмейтін болды, бұған оң ... ... ... ... ... банктер бойынша консервация тәртібі енгізілуі мүмкін болды. Ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... шамалы уақыт жұмыс істеп, ол банкротқа ұшырады да, 2004 жылы оның негізінде АҚ ... ... ол да өз ... ... тайқып кете алмай, нашар кредит саясаты мен менеджменттің салдарынан 2005 жылы сот ... ... деп ... күшпен таратылды.
1995 жылдан бастап Ұлттық банк екінші деңгейдегі банктердің қызметіне араласудың келесі бір мүмкіндігін көрсетті. Аса ірі Әлембанк аз уақыт ... ... ... ... ... Ұлттық банк сондай-ақ банктерді қосу тетігін қолданды. Сөйтіп, 1996 жылы Тұран және Әлем ... ірі ... 1997 жылы ... мен ... ... [2, ... ... ахуалды өзгертудің келесі бір әдісі шетел банктерін Қазақстан нарығына жіберу, қаржы жағдайы ... ... ... ... ... алуына жағдай болып табылады.
Банк жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін депозиттерді ұжымдық сақтандыру қоры құрылды. Екінші деңгейдегі барлық депозиттік банктер оған мүше ... ... ... ... ... ... талаптарына сәйкес банктердің бухгалтерлік есеп (БЕХС) және қаржылық есептіліктің (ҚЕХС) халықаралық стандарттарына көшуі банк реформасының басты ... оның ... бірі ... ... ауқымында банктердің бухгалтерлік есептің халықаралық стандарттарына көшуі ... Орта ... ... ... 1995 жылы басталған Қазақстан Республикасының банктерінде және өзге де кредит мекемелеріндегі бухгалтерлік есеп пен есептілік саласындағы бірыңғай әдістемелік саясатты ... ... банк ... ... ... ... аяқталды деуге болады.
Бағдарлама жұмыс істеген мерзім ішінде Ұлттық банктің және екінші деңгейдегі банктердің жаңа есеп ... ... ... ... ... ... статистикасы мен төлем балансы статистикасы және ұлттық есептер үшін маңызды мәні бар жаңа ақпарат қалыптастыруға мүмкіндік ... ... ... ... аяқталды. Бұлар ақша-кредит саясатын, нормативтік ережелердің орындалуын талдау, жоспарлау және оған ... ... ... ... және ... даярлаумен қатар жүргізіледі.
Мұнымен қатар халықаралық стандарттар бойынша жүргізілетін бухгалтерлік есептің жаңа жүйесіне негізделген банк қызметінің ішкі және сыртқы аудитін ... ... ... ... база ... жылы ҚР ... ... қаулы қабылданып, оған сәйкес екінші деңгейдегі 30 банк ... ... ... және ... ... ... 2000 ... соңында жетуге тиіс болатын. Қалған 17 банк не кредиттік ... ... ... ірі ... ... кетпек. Аталған қаулы банк реформасы барысында толығымен орындалды.
Банк реформасын жүргізу бағдарламасының басты мақсаты - ҚР ұлттық валютасының ішкі және ... ... әрі ... ... және экономиканы қаржыландыру мүмкіндігін кеңейту үшін екінші дейгейдегі банктердің ... ... ... ... ... банк мынадай міндеттерді шешуге күш жұмсады:
* ақша- несиелік реттеу әдістері мен құралдарын жетілдіру;
* елдің ... ... ... ... араласуы арқылы қолма- қол ақша айналымында әкімшілік басқаруды ... ... ... ... және алтын валюта резервін басқару;
* банктік қадағалау жүйесін және банк қызметін реттеу ... ... ... ... ... және банк ... ... аяқтау;
* Ұлттық банктің басқа елдердің орталық банктерімен және басқа да қаржылық институттарымен байланысып, халықаралық ... ... ... ... ... ... жетілдіріп, кадр және техникалық әлеуетін нығайту;
* екінші деңгейдегі банк жүйесін сауықтыру;
* төлем жүйесін дамыту;
* елдің банк ... ... ... және ... құқықтық қамтамасыз етілуін жетілдіру [14, 27б].
1999-жылдан қазіргі кезге дейінгі реформалар. Қазіргі кезде Қазақстан Республикасының банк жүйесі ... ... және ... ... қол ... ... рөл атқарады. Қазақстан Республикасының құрылуы өзіне тән ... және ... ... ... ... Осы ... және ... негізгі мәні мен сипаты банк жүйесінің тиісінше ... ... ... ... ... заң ... ... ерекше құқықтық мәртебесі бар Қазақстанның Даму Банкін қоспағанда, өзге ... бәрі банк ... ... ... ... Даму банкі- Қазақстан Республикасының Даму Банкі туралы заңының 1-бабына сәйкес акционерлік қоғам, оның жалғыз акционері ... ... ... Даму ... ... даму ... Даму ... өзінің ерекше құқықтық мәртебесіне орай деңгей аралық мемлекеттік банк ... ... ... Шет ... ... ... орналастырған акцияларының үштен бірінен астамы:
а) Қазақстан ... ... ... ... ... немесе жарғылық капиталдарға қатысу үлестерінің үштен бірінен астамы Қазақстан Республикасының резиденттері еместердің не соларға ұқсас ... ... ... ... тұлғаларының иелігінде, меншігінде немесе басқаруында болатын Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... немемлекетаралық банк заңды тұлғалардың қаражаттарына билік етушілер (сенім білдірілген адамдар) ... ... ... ... ... ... ... немесе басқаруында болатын екінші деңгейдегі банк.
Мемлекетаралық банк- халықаралық шарт (келісім) негізінде құрылып, ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметі (немесе ол уәкілдік берген мемлекеттік орган) мен сол шартқа қол ... ... ... болып табылатын банк [15, 168б].
Несиелік жүйенің төменгі ... ... ... ... қызмет көрсететін және коммерциялық негізінде кең көлемді қаржылық қызмет жасайтын дербес банктік мекемелер торабынан тұрады. Бұлар коммерциялық, кооперативтік және жеке ... ... ... ... банктер деген жалпы атпен біріктіріледі.
Бүгінгі нарықтық қатынастарға негізделген экономикалық жүйедегі Қазақстан ... ... ... банк жүйесі ел экономикасының маңызды секторы ретінде дамуда. Осы банк ... ... ... және өзге де ... ... актілерге сай жұмыс істеуінің нәтижесінде Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі, Қазақстанның Даму Банкі және коммерциялық банктер өз клиенттеріне, мемлекетке, уәкілетті ... ... ... және жеке ... ... ... және есеп ... қызметін көрсете отырып жалпы ұлттық өнімді құруға өз үлестерін қосады.
Сонымен бірге олар ақша қаражаттарын, оның ішінде салық ... ... ... ... республикалық және жергілікті бюджет қаражаттарын қарыз алушыға немесе берушіге аудару, уақытша бос ... ... ... алу және осыған орай тиісті бюджетке сыйақы төлеу, мемлекеттік қарыз қаражаттарын тапсырма бойынша аудару, банктік несиелеу барысында ... ... ... шешуші буыны сипатында, сондай-ақ тиісті банктік құқықтық қатынастарда макроэкономикалық өсу көрсеткіштерінің ерекшеліктерін есепке алатын мемлекеттің ... ... ... ... ретінде көрініс табады. Сондықтан банк жүйесінде болып жатқан құбылыстар экономикаға әсер етпеуі мүмкін емес. Экономикалық дамыған мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... бірі. Несиелік жүйенің төменгі буыны халық шаруашылығына тікелей қызмет көрсететін және коммерциялық негізінде кең көлемді қаржылық ... ... ... ... мекемелер торабынан тұрады.
Банк жүйесінің дамуының соңғы жылдардағы ... ... ... ... ... нарықтық экономикасы бар елдегі принциптер бойынша құрылған банк жүйесінің ... ... ... ... ... заманғы банк жүйесі өз ауқымындағы мемлекеттік банктік менеджмент мән-жайларымен ғана ... ... ... өзіндік басқаруға және ұйымдастыруға қабілеттілігімен ерекшеленеді. Ол айтарлықтай қуатты қаржы институтына айналып, қоғам мен экономиканы ... ... ... ... ... рөл атқарып келеді. Қазір елімізде банк жүйесінің дамуында сапалы ... ... та ... ... беретін ұйымдар клиенттерге ашық та жариялы қызмет көрсетуге ұмтылуда. Бизнес үлгілер, жаңа банктік технологиялар, несиелеудің әрбір ... ... ... лайықты Ұлттық банк жүйесінің аумағы да кең болып, оның ұсынған қаржысы әрбір адамға, әрбір кәсіпорынға, әрбір аймаққа жеткілікті болуы ... ... осы ... ... ... банк ... әлде де жүйелі түрде, қарқынды дамыту керек. Банктердің капиталы да ... ... ... да ... ... ... мен стандарттар енгізіліп, кәсіби жағынан шебер мамандар даярланып жатыр.
Бәсекеге қабілетті елу ... ... кіру ... елбасының ұсынысын іске асыру үшін алдымен еліміздегі банктерден жасап, қабылдауын талап етті. Қазіргі таңда банк ... ... ... ... ... ... ... заңдарының бүгінгі талапқа банк жүйесімен мемлекеттік басқару құралы ... сай ... ... қатар тұрақты қызмет ететін қаржы жүйесі мемлекеттің монетарлық және экономикалық саясатын іске асыруды қамтамасыз етеді. Қазақстан ... банк ... ... ... ең ... және тез ... ... бөлігі болып табылады. Соңғы бірнеше жыл ішінде екінші деңгейдегі банктер активтерінің күрт өсуі салдарынан және ... ... ... жалғасып жатқан өсуі жағдайында орталық несиелік операцияларының ... ... ... ... де ... ... ... Сонымен қатар банк секторының несиелік және рыноктық тәуекелге, өтімділікті жоғалту тәуекеліне ұшырағыштығы әлі де болса ... [16, ... ... еліміздің банк саласына қаржы дағдарысының әсері қатты тиіп жатыр. Қаржылық ... ... ... ... ... 2007 жылы ... қарыз алуды шектеді. Яғни, елбасы шектеуінің арқасында біздің еліміздің банк саласы күйзелістен аман қалды. Еліміздегі банк саласы көбінесе жеке меншікте ... банк ... ... ... мемлекеттің құлдырауына әкеп соғады. Сондықтан қазіргі таңда еліміздің банк саласында мемлекеттік қадағалаудың болғаны абзал, сонымен қатар ... ... ... ... бір ... ... әсер ету тетігінің өз деңгейінде болуы. Мұндай ... ... ... ... қажет етсе, соншалықты билікті өз қолына алуы ... ... ... заңнамалық актілерді қабылдау арқылы ғана банктерге белгілі бір деңгейде әсер ете алады. Сондықтан мемлекет бұл саладағы барлық ... ... ... ... ... жөн ... еді. Бұдан басқа мемлекеттің ықпал ету тетігі жоқ, өйткені мемлекеттегі екінші деңгейдегі банктердің барлығы дерлік жеке ... ... ... етіп ... Бұл ... айта ... жайт, мемлекет банктердің қаржылық дағдарысын қатты сезініп отыр. Екіншіден, Қазақстан банктерінің осы күнге дейін шетелден алған қарызы тағы бар, яки ... ... ... ... ... 12 ... ... құрайды. Сол секілді келесі жылы да банктер шетелге мерзімі ... ... ... тиіс ... ... біліп отырған мемлекет банктердің мүлдем құлдырап кетпеуі үшін ... ... ... ... ... қолданып жатыр. Соңғы жылдары қаржылық дағдарыс салдарынан экономиканың нашарлауы мемлекет банктеріне қатты әсерін тигізді. ... ... ... Банктің негізгі акционері қаржылық корпарациясы мемлекеттің ... ... ... 76% ... ... келісім жасады. Сондай- ақ ұлттық әл-ауқат ... АҚ та ... жай ... 8401 ... 29915425 ... ... сатуға келісті. Нәтижесінде АҚ 251319485425 теңгеге қосымша капитал алды. Ал Қазкоммерцбанк пен ... ... ... ... қарсы бағдарлама шеңберінде экономика саласындағы жобаларды қаржыландыру үшін 1 миллиард доллардан алғашқы транш бөлініп отыр. Үшіншіден, ... ... ... арзан долларын қарызға алып, өз азаматтарымызға көп мөлшерде үстеме қосып ... ... ... дағдарыс әсерінен көптеген адамдар жұмысынан айырылып, банктерден алған ипотекасы мен несиелерін қайтара алмай отырған азаматтардың төлем мерзімін бір-екі жылға кейінге ... ... ... ... ... шаралар Үкімет тарапынан екінші деңгейдегі банктерге тиісті ұсыныстар беріп, мемлекетпен қадағалана отыра жасалса. Мемлекет банктерге арнайы қорлар құру және ... ... ... ... мақсаты - банктердің қызметіне әсер ету. Өйткені қазіргі ... ... ... шетелде өкілеттігі бар, олар еліміздегі капиталдарын күтпеген жерден шетелге аударып жіберсе, бірден қиындықтар туындары айдан анық. Жалпы, сарапшылардың берген ... ... және ... болып отырған жағдайға қарап 2009 жыл Қазақстанның экономикасы үшін де, ... ... үшін де ... ... ... ерәуір қиын жыл болды. Оны тек арнайы жасалған үкімет бағдарламасы ғана жеңілдете алмақ, сондықтан да қазіргі таңда банк ... ... ... болу ... [17, ... жағдайда банк жүйесіндегі туындаған мәселелерге келер болсақ, алдымен АҚШ-тағы тоқталайық. Қазіргі дүниежүзілік қаржы саласындағы ... ... 70 жыл ... ... ... орын ... дәл ... дағдарысты еске салады. Ол кездері де барлық мәселе Америкадағы ... ... ... ... ... еді. Ал, бұл бір ... ғана ... сол елмен тығыз қаржылық қарым- қатынаста болған елдердің де ... ... ... ... бұл ... ... ... атпен қалған. Дағдарыстын орын алуының басты себебі - бұл мемлекетаралық валюталық реттеудегі қордаланған проблемалар. Бірінші себеп бұл - мемлекеттер арасындағы ... ... ... ... ... ... ... келісіммен белгіленбейді. Үшіншіден,көптеген мемлекеттер мен банктер инвестицияларды бірдей қажет еткенімен, олардың ақшаларға қол жеткізімділігі әртүрлі. Осы дағдарыс ... не үшін әсер ... ... ... ... ... әсерін болжамдай алмады. Жағдайдың тұрақты болатынына сеніп қалған олар, сырттан ... ... ... ... оларды өз клиенттеріне ұзақ мерзімге беріп отырды. Екіншіден, банктер тұрғын үй саласында алыпсатарлық бағаның қалыптасқанын ескермеді және басқа ... ... ... жоқ. ... ... тапқан мол табыстарын өз қорларын өсіру үшін жұмсамай, оларды еліміздегі және шетелдердегі ғимараттар мен ... ... ... ... ... айналдырып отырды. Сондықтан да еліміздің банк жүйесіндегі айтарлықтай қауіптердің бір мезгілде жинала бастағаны заңдылық. Орын ала бастаған жағдайларды ... ... банк пен ... және ... ... ... мен ... агенттігі осыдан екі жыл бұрын шетелден алынатын қарыздардын көлемін банктердің қорларына сәйкестендіру үшін шек ... ... ... қарыздарды шұғыл қайтаруға қажет болған жағдайларға қаржыларды шоғырландыру, кез келген жағдайда дайын ... ... ... үш есеге көбейтуге және шетел валютасының көптеп ішкі айналымға енгізілуіне шектеулер ... ... ... ... ... ... Бұл ... коммерциялық банктер олардың ішкі қызметіне араласу деп кінәлағаны да белгілі. Алайда дәл осы шаралар мен ... ... ... ... болған жағдайлардан көп қиналмай шығуға мүмкіндік берді. Осы жердегі маңызды мәселе- әлемдегі қаржы дағдарысының болғандығы емес, біздің қаржылық ... осы ... ... ... Елбасымыз Жолдауында деп бекер айтқан жоқ. Сенім болмаса халық банктерден депозиттерін кері ала бастайды, банктер ... ... және ... ... ... Ал, ... іс-әрекеттер бізде байқалып отырған жоқ. Мысалы, біздегі қаржы саласының тұрақтанғандығын сезген жекеленген ... ... ... ... банктеріне несие беруді өндіретін компанияларды тікелей қаржыландыруға әрекет жасауда. Көптеген банктер өз филиалдарын ашуға құштарлық ... ... ... да ... ... ... Қазақстанның қаржы жүйесінің, оның ішінде банк секторының бәсекеге қабілеттілігін және оның тұрақтылығын арттыру басты міндет ретінде айқындады.
Осыған орай, ... банк ... ... аса ... ... мақсаттарды жүзеге асыру тұр:
экономикада қаржылық делдалдықтын тиімділігін арттыру, Қазақстанның барлық территориясында банк несиесінің қол ... ... ... ету;
* ұлттық тауар өндірушілерге, сонымен қатар экономикалық субъектілерге қаржылай қолду ... ... ... жағынан қайта құруға ықпал жасау, негізгі қорларды ... ... ... ... несиелеу көлемін ұлғайту;
* ауылда ипотекалық несие көлемін кеңейту;
* мемлекет инфляцияға қарсы саясатты қамтамасыз етуге ықпал жасау;
* банктерді қайта ... және ... ... ... ... ... банктердің өз жұмысын жүргізу кезінде болатын тәуекелдерді басқарудың тиімділігін көтеру;
* аймақтардағы орташа және шағын банктердің ... ... ... жасау [18, 133б].
Дегенмен, Банк жүйесі дамуының соңғы жылдардағы қорытындысына қарап отырып, елімізде дамыған нарықтық экономикасы бар елдердегі принциптер бойынша құрылған банк ... ... ... Ол ... қуатты қаржы институтына айналып, қоғам мен экономиканы қайта құрудың күрделі процестерінде маңызды рөл атқарып келеді. Банктердің капиталы да ... ... ... да ... ... ... мен стандарттар ендіріліп, кәсіби жағынан шебер мамандар даярланды. Мысалы, екінші деңгейлі банктердің экономика салаларына беретін несиелері бірқалыпты деңгейде тұр. ... 1-де ... ... 1 ... ... саласына берген кредиттері, млн.тенге. 02.02.2011ж*
Салалар
Барлығы
оның ішінде:
Банкке жатпайтын заңды тұлғаларға
Жеке тұлғаларға
Республика
бойынша барлығы
7 604 ... 495 ... 108 ... ... 291
748 421
791 408
ауыл шаруашылығы
289 778
299 ... ... 376 ... 372 123
1 361 126
көлік
252 338
260 645
259 763
байланыс
51 029
67 509
39 960
сауда
1 823 751
1 758 812
1 763 120
өзге салалар
3 086 ... 065 ... 086 ... көзі: Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің статистикалық бюллетені- 2011ж № 2(ақпан)
Жетістіктерді тілге тиек ете отырып, Ұлттық және коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... өзекті проблемаларды, жалпы, банк жүйесін дамытудың маңызды жолдарын талқылап отыру керек деп ойлаймын [19, ... ... ... ... ... бiрi банктерден, банк қызметiнiң жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдардан және микрокредиттiк ұйымдардан тұратын ... ... үш ... құру ... ... деңгей - банк секторын одан әрi дамыту, бұл орайда екiншi деңгейдегi ... ... ... және ... басқару жүйесiн енгiзу, сондай-ақ ағымдағы қадағалау, оның iшiнде банк қадағалауы жөнiндегi Базель комитетiнiң Негiзгi қағидаттары мен стандарттарына ... ... ... ... одан әрi ... ... iс-шараларды жүзеге асыру көзделедi.
Бұған қоса қызметi банк қызметтерiнiң белгiлi тiзбесiн жүргiзудi көздейтiн мамандандырылған банктер құрылатын болады. Атап айтқанда, осындай банктер ... ... үй ... ... ... ... ипотекалық банктер шеңберiнде келешегi бар.
Екiншi деңгей - қаржы ... ... ... ... ... дамытылатын болады, бұл орайда олардың заемшылары клиентураның негiзгi бөлiгiн құрайтын шағын және орта заемшылар бола алады.
Үшiншi деңгей - ... ... ғана ... ұйымдардың қызметiмен тiкелей байланысты кредит беру жүйелерi. Микрокредиттiк ұйымдар кредит берудi өз капиталы, гранттар және шағын кәсiпкерлерге арналған бағдарламаға ... ... ... жүзеге асыратын болады [20, 15б].
Сонымен, Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспарында Елбасы Қазақстанның қаржы жүйесінің одан әрі ... ... ... дағдарыстың негізгі қорытындыларын ескеріп былай болуы тиіс деп есептейді: қандай да болмасын қарыз алу коммерциялық, қаржылық және ... ... ... ... ... қатаң пруденциалды стандарттарға және ашықтық талаптарына негізделуі тиіс, халықаралық капитал нарықтарына қолжетімділік банк секторының және мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... басқаруды талап ету, ел ішіндегі жинақтар деңгейінің өсуі орнықты, ашық және ... ... ... тиіс ... ... ... нығаюына байланысты.
2.2 Қазақстан Республикасындағы банк қызметін мемлекеттік реттеу
Еліміздің банк жүйелеріндегі қызметтер 1995 жылдың 30 ... ... ... күші бар ... мен 1995 ... 31 ... заңы негізінде реттеледі. Аталмыш құжаттар қабылданып, іске кіріскеннен кейінгі ... ... ... жаңа даму ... ... ... Осы орайда, бүгінгі таңда еліміздің банктері даму деңгейі тұрғысынан дамыған мемлекеттер ... ... жете ... ... ... ... десек, артық айтқандық емес. Банк жүйесінің мұндай ... ... ... ... ... ... жасай білді. Ең бірінші қадамы - кез келген қатынастардың дамуына заңдық база дайын ... ... ... ... ... ... ... заңнамасына және халықаралық банкілік комитеттерінің ұсыныстарына негізделеді. ҚР-ның заңының 4-ші бабына сәйкес, ... ... ... ... ... және ... ҚР ратификациялаған халықаралық шарттармен реттеледі. ҚР-дағы банк ... ... ... 1995 ... 31 тамызында қабылданған және 30 наурызда заңдар, , заңдар және т.б. ... ... Ал ... ... ... ... ... құжаттарын жатқызуға болады. Көптеген дамыған елдер Базель комитеті жасаған құжаттарына сәйкес қадағалауды жүргізеді. ... ... ... ... келісімі қолданылады. Оның негізгі 25 принципі бар. Оның негізгі 3 тіреуіші бар:
* банк капиталдарына минималды талаптар;
* қадағалау процесі;
* нарықтық ... ... CAMEL ... ... Ол банк ... ... критерий атауларының бірінші әріптерінен құрылған.С - capital adeguacy - капиталдың жеткіліктігі. ... ... ... қамтамасыз ету үшін капиталдың жеткіліктігі, яғни меншік капиталдың көлемі бағаланады;
A - asset guality - активтердің сапасы, мұнда дәрежесі және ... ... ... әсері анықталады;M - management - басқарудың сапасы. Банк ... ... ... жұмыс тәртібі мен заңды және нормативтік актілер талаптардың орындалуына бақылау әдістерін ескере ... ... ... ... ... E - earnings - ... немесе пайдалылығы, банкілік қызметтерді кеңейту перспективалары үшін оның табысының ... ... ... ... ... - liguiditi - өтімділік. Банктің ағымдағы және болашақтағы міндеттерін ... үшін ... ... ... яғни ... ... анықталады [4,23б].
Банктік қызметті мемлекеттік реттеу мемлекеттік билік органдарының тарапынан банктік жүйенің ұйымдастырылу негіздерін, оның құрылымын, қызмет ету принциптерін бекітетін заң ... ... және ... ... мемлекет атынан банктердің қызметін бақылау және қадағалау жөніндегі банктік реттеуді іске асырумен түсіндіріледі.
Банктік қызметті мемлекеттік ... ... ... ... ... екі түрін: нормативтік және жеке құқықтық реттеуді қамтиды.
Нормативтік реттеу банктік қызмет мәселелері бойынша құқықтық құралдарды қолдану арқылы ... ... ... ... және нормативтік актілерді шығаруды білдіреді.
Осылайша, банктік қызметті мемлекеттік реттеудің құқықтық механизмінде нормативтік реттеу арқылы төмендегідей міндеттер шешіледі деуге болады:
* ... ... ... мен ... ... орындау ережелерін, банктік қызметтің субьектілерін және банктік жүйені анықтау арқылы банктік қызметтің нормативтік анықтамасы бекітіледі;
* реттеу органдарының ... мен ... ... ... субьектілерінің және обьектілерінің негізгі принциптері, презумпциялары, құқықтары мен міндеттері және жауапкершілігі бекітіледі;
* банктік қызметтің режимдік талаптарын, кепілдіктерін, оны іске ... ... ... ... ... ... ... араласу шегін қамтитын банктік қызметтің құқықтық режимдері белгіленеді;
* ... ... ... субьектілерінің мәртебесі бекітіледі;
* банктік қызметті мемлекеттік реттеуді іске асыру тәртібі бекітіледі.
Банктік құқықтық қатынастардың ... әрі ... ... ... олар ... ... құқықтық реттеуден тыс қалып қояды. Ал, Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің банктік қызметті реттеу міндетін монополиялы түрде іске асыруы және оған ... ... ... ... ... ақауларды толықтырып отыруда маңызды. Алайда, әлеуметтік жағынан аса маңызды банктік құқықтық ... ... ... бірі ... табылатын, банктік қызметті реттеу міндетін іске асыратын орталық банк ретінде Ұлттық банктің өзі үшін құқықты ... ... ... және өз ... ... оны ... ақылға сыйымсыз секілді.
Банктік қызметті басқару органдарының мәртебесін және өкілеттігін анықтау ... ... ... реттеудің құқықтық механизміндегі нормативтік реттеудің негізгі құралдарының бірі болып табылады. Осы құралдарды қолдану арқылы Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің банктік ... ... ... ... бекітіледі, міндеттері мен өкілеттіктері, несиелік ұйымдардың қызметіне араласу шектері белгіленеді. Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің құқықтық ... ... ... ... және басқа да заң актілерімен анықталады [21, 32б].
Банктік құқық саласына ... ... ... ұйымдастырушылық- құқықтық нысандарын бекітуде ерекше мәртебені бекіту секілді құқықтық құралды қолдану тән. Қазақстан ... ... ... ... ... банктің құқықтық мәртебесі заңды тұлғаның қандай да болмасын нысанына сай келмейді және осындай жағдайда Ұлттық банктің ұйымдастырушылық- құқықтық нысанына байланысты ... ... ... ... ... ... ... банкінің құқықтық жағдайы және құқықтық табиғатын екі жақты деп айтса болады. Ұлттық банк бір жағынан, банктік ... ... ... ... бар ... басқару органы болса, екінші жағынан, табыс табу және ... ... ... үшін шаруашылық қызметті іске асыратын заңды тұлға ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық банк басқа банктер үшін ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ Ұлттық банк валюталық операцияларды іске асыратын банктер үшін ашық ... ... ... ... банк ... ... шектерде міндетті нормативтерді есептеудің әдістерін және олардың нақты мәнін ... ... ... ... ... ... ... ету шараларын нормативтік бекіту де банктік қызметті реттеудің құқықтық құралдарына жатады.
Қазақстан ... банк ... ... ... ... ... ету, олардың депозиторларының мүдделерін қорғау, сондай-ақ, ҚР ақша-кредит жүйесінің тұрақтылығын сақтау үшін Ұлттық банк пен ҚНА банк ... ... ... ... деп атап ... ... Ұлттық банкі мен ҚНА банк қызметін реттеуді мына төмендегі ... ... ... пруденциалдық нормативтерді және банктер сақтауға міндетті өзге де нормалар мен лимиттерді, ... ... ... ... ... күмәнді және үмітсіз активтерге қарсы провизияларды (резервті) белгілеу;
* банктер ... ... ... ... құжаттарды шығару;
* банк қызметін инспекциялау (тексеру);
* банктің қаржы жағдайын сауықтыру жөнінде ұсыныстар беру;
* банктерге шектелген ықпал ету шараларын ... ... ... ... ... санкциялар салу [22, 16б].
Банктердің қызметін мемлекеттік- құқықтық ... ... банк ... да, ... тұрғыдан да, яғни банк тобына қатысты да жүргізіледі.
Ресурстық базаны тұрақтандыру мақсатында ұлттық компаниялардың, акционерлік қоғамдардың, мемлекеттік кәсіпорындардың және жарғылық ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банктің басқаруындағы мемлекеттік ұйымдардың уақытша бос ақша ... ... ... ... ... болады. Төртіншіден, қаржы секторында мемлекеттік реттеу жетілдірілетін болады. Қаржылық қадағалау агенттігі пруденциалдық реттеу ... ... ... міндеттемелерінің және тұтастай көтерме қаржыландыру деңгейін төмендету бойынша жұмыстар жалғасатын болады. Бұл ретте банк заңнамаларының қолданыстағы және жаңадан енгізіліп жатқан ... ... ... ... ... ... ... тиіс, яғни белсенді операцияларды көп дәрежеде депозиттік база, атап айтқанда жеке тұлғалардың есебінен ... ... ... ... ... банктердің капиталдандыру есебінің тәсілдері оңтайландырылатын болады. Банк ... ... ... ... ... ... бұл банк ... жанама факторлардың болуы мүмкін, оның ішінде экономика секторларында іскерлік белсенділіктің төмендеуі, жағымсыз ... ... ... ... ... ... отырған тұрақсыздығы әсерін ескере отырып банктердің қосымша резервтерді (провизияларды) қалыптастыруын көздейді. Тәуекелдерді басқару жүйесіне және банктердегі ішкі бақылауға талаптар ... ... Ең ... банктер өтімділікті жоғалту тәуекелі мониторингіне тәсілдерді елеулі түрде қайта өңдеуі тиіс болады, ал банктердің активтері мен пассивтерін басқару стресті ахуалдардың ... ... ... ... тиіс. Көрсетілген шаралар банктерге жекеше де, шоғырландырылған негізде де, сондай-ақ банк ... ... де ... ... [16, ... банк ... ... қажеттілігі оның елдің экономикалық жүйесіндегі маңызды рөлінің болуымен түсіндіріледі. Тәуелсіздік жылдарында отандық ... ... ... ... ... ... ... оның жұмыс істеуін қамтамасыз ететін және оның нарық жағдайында ... ... ... ... ... ... Отандық банктерге қолдау жасай отырып, мемлекет олардың ішкі экономика мен нақты секторды кредиттеу көлемін сақтайтындықтарына, атап айтқанда, шағын және орта ... ... ... және ... ... бойынша қолайлы жағдайды белгілейтіндіктеріне сенім артуда. Мемлекеттің мақсаты - жалпы жүйе тұрақтылығын қолдау және сақтау. Бұл мақсаттар үшін Қазақстанда ... ... мен ... ... депозиттерге кепілдік беру жүйесі бар. Жүйе тұрақтылығына қауіп төнген жағдайларда мемлекет банк секторына ... ... ... ... және ... ... қолдау көрсетеді. Мемлекет банктің борыштары бойынша ешқандай міндеттемелер алмайтыны сияқты банктердің операциялық қызметіне араласпайды. Ағымдағы ... ... банк ... мүдделері барынша қорғалатындай етіп активтер мен пассивтерді тиімді басқаруды қамтамасыз етулері тиіс. Бұған қарамастан мемлекет ... ел ... одан әрі ... ... ... жүйе ... банктерге қатысты тұрақтандырушылық бастамаларымен шығады.
Қаржы секторын тұрақтандыру үшін мынадай шаралар қабылданатын болады:Біріншіден, ол қарапайым және ... ... бар ... сатып алу, сондай-ақ реттелген қарыздар беру арқылы төрт жүйе құраушы банктерді қосымша капиталдандыру. Бұл ретте банктерге мұндай мемлекеттік ... ... ... ... бірі ... банк ... ... ұлғайтуы болып табылады. Қазіргі таңда банктер берген қарыздардың 35,6%-ы құны айтарлықтай төмендеген жылжымайтын ... және ... ... ... Бұл ... активтерінің сапасын төмендетеді. Осыған байланысты банк секторында залалдардың едәуір көлемі әлеуетті жинақталуда. Банк секторын сауықтыру үшін ... ... ... ... ... ... қойылатын талаптарды арттырады. Бұл банктердің өз шығындарын қабылдауына және оларды жасақталған провизиялар есебінен шығынға жазуына септігін ... ... ... провизияларды құруы үшін қосымша капитал қажет. Банктерді қосымша капиталдандырудың жалпы сомасы ... 4 ... АҚШ ... (480 ... теңге) құрайды, олардың ішінде:1 млрд. АҚШ доллары (125 млрд. теңге) төрт жүйе ... ... ... ... ... Қазкоммерцбанктің, Альянс банкі мен ТӘБ-нің) қарапайым акцияларын сатып алу түрінде берілетін болады.3 млрд. АҚШ доллары (355 млрд. теңге) реттелген борыш ... және ... беру ... ... ерекше артықшылығы бар акцияларды сатып алу арқылы берілетін болады. Берілген ... ... ... (провизиялардың) барабар деңгейін қалыптастыруға және ел ішінде қарыз алушыларға кредиттер беруге жіберуі тиіс. Мемлекет банктер капиталының бақылау пакетін сатып алмайтын ... Құны 2008 ... 24 ... яғни, банк ұсыныс жасаған күнге дейін Лондондық және Қазақстандық қор ... ... баға ... байланысты белгілі болатын банктердің дауыс беруші акцияларының 25%-ына дейін қорының меншігіне ... ... ... ... ұзақ ... ... ... қалмайды. Әлемдік қаржы дағдарысының бәсеңдеуі және халықаралық капитал нарықтарына жол ашылған жағдайда қоры ... ... ... банктердің қатысушылары құрамынан шығатын болады, бірақ акцияларды сату бағасы сатып алу бағасынан төмен болмайтын шарт негізінде. ... ... 5 жыл ... ... ... ... қайта сатып алатын құқыққа ие болады. қоры ... ... ... ... ... ... ... қабылдайтын болады. Банктер жеткілікті өтімділікке ие болады, ал қайта құрылымдау сыртқы қорландырудың шектеулі ... ... ... ... ... ... Егер сыртқы борыштарды қайта құрылымдау жөніндегі жұмыстың тиісінше тиімділігі болмаса және банктердің қауіптерге ұшырағыштығы олардың депозиторларының мүдделеріне қауіп төндіретін болса ... ... ... ... шара ... қолданыстағы заңнамаға сәйкес консервациялау рәсімдері шеңберінде банктердің активтері мен міндеттемелерін мәжбүрлеп қайта құрылымдауды ... ... ... Стресті активтер қоры құрылды. Стресті активтер қорының ... ... ... ... ... сапасын жақсартуға бағытталатын болады. Банктердің сенімсіз активтерін сатып алу және ... ... ... осы ... іске ... негізгі тетігі болады. Макроэкономикалық, нарықтық және басқа да факторлар әсерінен елеулі тәуекелдерге ұшырайтын (құнсыздануға) активтер, атап айтқанда, банктердің жылжымайтын ... және жер ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Банктерден мұндай қарыздарды сатып алу банктердің теңгерімін өтімділігі аз активтерден тазартуға және банктерге өз залалын мойындауға мәжбүрлейді. ... ... алу ... ... қоры ... дисконтты немесе тәуекелдерді бөлудің басқа нысанын (банктер құратын ... ... ... ... құны ... ... ... болады. 2008 жылы республикалық бюджеттен Стресті активтер ... ... ... ... 52 млрд. теңге бөлінді. 2009 жылы Қордың жарғылық капиталы республикалық бюджет ... ... 122 ... ... ... ... болады.
Үшіншіден, банктердің міндеттемелеріне уақтылы қызмет көрсетуді қамтамасыз ету мақсатында өтімділіктің қосымша көздері ұсынылатын болады. ... ... ... ҚРҰБ ... ... және ... беру ... көлемі атап айтқанда, Ұлттық Банк репо операциялары бойынша қамтамасыз ету ретінде қабылданатын құралдардың тізібесін кеңейтетін болады. Қазіргі уақыттағы банктердің ҚРҰБ ... ... және ... ... ( ... А ... деңгейдегі банктердің жиынтық міндеттемелері 2010 жылдың басынан бастап 1 821,5 млрд. теңгеге немесе 14,5%-ға азайды. Міндеттемелер құрылымында заңды тұлғалардың салымдары - 507,9 ... ... ... ... жеке тұлғалардың салымдары - 313,6 млрд. теңгеге немесе 16,2%-ға көбейді. Арнайы мақсаттағы еншілес ... ... - 1 770,2 ... ... немесе 98,6%-ға, басқа банктерден жəне банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардан алынған займдар 699,0 млрд. теңгеге немесе ... ... ... валютасындағы салымдар ағымдағы жылдың басынан бастап 322,4 млрд. теңгеге немесе 11,3%-ға азайды.Банк секторының жиынтық міндеттемелері ағымдағы жылдың желтоқсан ... 1,1 ... ... ... ... ... ... өткен айда 30,3 млрд. теңгеге немесе 0,7%-ға, жеке тұлғалардың салымдары - 53,5 млрд. теңгеге немесе 2,4%-ға ... ... 1 ... ... ... жеткіліктілігінің жаңа коэффициентін (k1-2) енгізу бөлігіндегі түзетулер күшіне енді. Екінші деңгейдегі банктердің меншікті капитал жеткіліктілігінің көрсеткіштері 2011 жылғы 1 ... k1-1 0,117, k1-2 0,136, k2 0,180 ... ( ... ... ... ... жартысында басталған әлемдік қаржы нарықтарындағы тұрақсыздық Қазақстанның даму қарқынына әсер етті. Бұл отандық банктердің сыртқы қаржылық ресурстарды тарту ... ... ал, ... ішкі ... ... беру ... қысқартуда көрінді. Бұдан басқа, әлемдік нарықтағы азық-түлік тауарлары бағасының шапшаң көтерілуі салдарынан экономикаға ... ... ... күшейтті.Қазақстан Республикасының Үкіметі, Ұлттық Банкі мен Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігі әлемдік қаржы және тауар ... ... ... ... жұмсартуға бағытталған бірінші кезектегі шаралар кешенін жедел ... және іске ... ... ... ... ... ... дағдарысының екінші толқыны әлемдік қаржы жүйесінің шеңберінен шықты және нақты секторға едәуір теріс әсер етті. Осының ... ... ... өсу ... ... ... ... тауарлар мен қызмет көрсетулерге жаһандық сұраныстың баяулауы байқалады.
Қаржылық тұрақтылықты арттыру, мемлекеттік органдардың өзара іс-қимылының ... ... ... және қаржылық тұрақтылыққа төнген қауіптерді уақтылы анықтау жөніндегі ... ... ... ... ... бар ... тәуекелдерін реттеу бойынша үйлестірілген саясатты жүргізу мақсатында Үкімет, Ұлттық Банк және ҚҚА 2007 жылғы 10 қарашада Қаржылық тұрақтылық мәсе - ... ... ... ... әpі - ... қол ... қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етудің нeгізгі қағидаттарын, әр тараптың Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету жөніндегі міндеттері мен ... ... ... ... ... сондай-ақ жүйелі дағдарыстардың тepіc әсерін азайту қағидаттары мен тетіктерін айқындайды. Атап айтқанда, Үкімет, Ұлттық Банк және ... ... ... ... және ... ... реттеу мен қадағалау агенттігі:
* мемлекеттік қолдау көрсетудің қағидаттары және қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... рәсімдері туралы;
* және Ұлттық Банктің соңғы сатыдағы кредитор ретінде заемдар беруінің оңтайлы базалық талаптарына қатысты;
* тиісті жағдайлар және осы ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің "проблемалық" активтерін басқару мәселесіне Үкіметтің қатысу тиімділігі туралы уағдаластық - қа қол ... ... ... ... Қазақстанның экономикалық тұрақтылығы үшін аса маңызды. Ұлттық Банк банк жүйесіне қысқа мерзімді өтімділікті беру арқылы ... ... ... ... ҚҚА және ... Банк барлық нарыққа қатысушылар арасында, екінші деңгейдегі банктердің акционерлерін қоса, транспаренттілік және тәуекелдерді әділ бөлу қағидат - тарын ... ... ... ... жылы Ұлттық Банктің алдында eкі нeгізгі міндет тұр: Бұл ең алдымен - баға тұрақтылығын және Қазақстан қаржы секторының ... ... ету. ... кезде осы проблемалардың болуы, ең алдымен, әлемдік қаржы және тауар рыноктарындағы ахуалдың тұрақсыздығына байланысты. Heгізгі экспорттық тауарлардың (бидай, мұнай) ... ... ... ... ... ... аяның сақталуына ықпал етеді, мұның өзі Ұлттық Банк ... сол ... ... ... ... ... ... қажет ететіндігі сөзсіз.
Ұлттық Банк Үкіметпен бірлесіп, елде баға тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған ... ... ... ... ... ... мен ... көрсетулердің нeгізгі тобы бағасының негізсіз өсуіне жол бермеу, бағаны келісіп алуды, адал емес бәсекені, нарық субъектілерінің өздерінің үстем ... тepіc ... ... жөніндегі шараларды жүргізуге басты назар аударылды. Бұдан басқа, сауда инфрақұрылымын ... ... ... ... ортаны дамыту жөнінде шаралар қабылдануда.
Әлемдік капитал рыноктарында сақталып отырған құбылмалылық Қазақстан - ның банк ... ... ... етуге бағытталған шараларды қабылдауға ықпал етеді. 2008 жылы Ұлттық Банк мемлекеттік және агенттік бағалы қағаздарды кепілге салып, кepі РЕПО ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру заемдарын беруді жалғастыратын болады. Соған қарамастан, Ұлттық Банк ҚҚА-мен және ... ... әр ... жанама құралдарды (активтерді секьюритилендіру, банктердің облигациялармен және акциялармен операциялары, даму инсти - туттары арқылы өтімділік ұсыну және басқалары) ... ... банк сек - ... ... ... пысықтауды және белсенді пайдалануды жоспарлап отыр.
Елбасымыз Н.Ә Назарбаев қазақстандықтарға арнаған "Жаңа онжылдық - жаңа экономикалық өрлеу - ... жаңа ... атты ... ... ашық ... ... ... құрылымдардан аулақ ұстау қажет, банктердің тек қана банк қызметімен айналысуын және олардың қызметінің барынша мөлдір болуын қатаң бақылауға алу ... Біз ... ... кезінде аман қалуына көмектестік, енді банктер экономикаға оның дағдарыстан кейінгі қалпына келуі мен дамуына жігерлі түрде жәрдемдесуі тиіс - ... ... ... ... ... банк секторына қаржылық дағдарыс кезінде елеулі көмектер ... енді олар өз ... ... ел ... дамытуды ойлау керек.
Сонымен, біз халықаралық тәжірибені қолданып, сонымен қатар халықаралық стандарттарға сүйеніп қадағалау ... ... ... заманымызға сай жасауымыз қажет. Ол түрлі өзгерістерге икемді болу керек. Және де несиелік жүйені тұрақтандыру ... ... ... ... ... тұжырымдар жасайық: біріншіден, қадағалаудың негізгі мақсаты болып іздеу мен жазалау емес, банк жүйесі қызметінің нәтижелі болуы керек. Екіншіден, ... ... ... ... ... қажеттілігі. Мұның басты шарты мен оны орындауды құраушы элементі - банк аясындағы ашықтылықтың жалпы және бөлек ... ... мен ... ... үшін ... Ол ... ... есептілікке және қадағалау қызметінің нәтижелігін арттыруға көмектесетін, халықаралық банкілік тәжірибелерден шығатын талаптарға жақындауға негізделеді. Сонымен, есеп беру ... ... ... ... ... мүлтіксіз орындауды көздейді. Үшіншіден, қадағалау анализдің дәрежесі мен банк жүйесінің жалпы жағдайына ... ... Бұл ... ... ... ... ... дамытудың маңызды факторы ашықтық болып табылады. Оның басқа факторы - ... ... ... ... ... ... Төртіншіден, банктердің баланстарын реструктуризациялау. Бұл жерде төмен өтімді немесе өтімсіз активтердің үлесін азайту және нашар кредиттерді жою үшін жеткілікті резервтер құру ... ... банк ... ... мен оның даму ... ... ... жалпы жағдайы банк жүйесінің жағдайына байланысты болып келеді.Әлемдік экономикамен қатынасты ұлғайту, әлемдік қаржы нарығына шығу, қаржылық ... ... және ... ... ... әсер ету мүмкіндігі, өкілетті мемлекеттік органдар, оның ішінде, ҚР Ұлттық банкі, ҚР қаржы нарығы мен ... ... ... және ... ... ... ... адекватты қаржылық қадағалауды қажет етеді. Бұл жерде терминдері әдебиеттерде нақты бөлінбейтініне ... ... ... Олар ... ... алмасып қолданыла береді. Бірақ көптеген ғалымдар түсінігін ... ... кең ... ... Ал ... олар банк секторындағы қадағалау және реттеу процесінің негізін құрайды. Халықаралық тәжірибеде банктік қадағалау және банктік реттеу органдары нақты бөлінеді [24, ... ... ... ... - мемлекеттің экономикалық дамуына әсер ететін қаржылық-тұрақты банк жүйесінің қалыптасуы.
Шетел тәжірибесіне ... ... ... ... 100 жыл ... ... және Европа мемлекеттерінде пайда болған. Соңғы 10-20 жыл ішінде банктік қадағалауға ... ... мен ... ... ... және ... басты рөл берілген. Мемлекеттегі банк ісін жүргізу мен ... ескі ... ... және ... ... ... жаңа ... мен міндеттерді бекіту ҚР банк жүйесінің соңғы 10 жыл ... ... әрі ... ... ... Қосымша В) [25,194б].
Банк жүйесін реттеудегі қадағалау - заңдылықты қамтамасыз ететін әр ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру ұлттық құқықтық базаға және халықаралық банк комитеттерінің кепілдемесіне негізделеді. Банктік қадағалау жүйесіне:
- қадағалауға тиісті банк кеңселерінің түрі;
- банк ... ... ... беру ... ... және статистикалық есептеме, бухгалтерлік есепке алу стандарттары;
- банктік операцияларды шектеу және банк қызметін лицензиялауды жою тәртібі;
- аудиторлық ... ... ... ... ... әкімшілік тағайындау тәртібі;
- банктерді төлеу мүмкіндігі жоқ деп ... ... банк ... лицензия беру процесінде, орындалатын операциялар шеңберін шектеу туралы шешім қабылдау кезінде, іс-жүзіндегі банкке бақылау жүргізу барысында өздерінің өкілеттіктерін ... ... ... заңы ... Онда ... қадағалаудың мақсаттары, міндеттері мен принциптері нақты сипатталған. Осы заңның 3-ші бабына сәйкес, Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын ... ... және ... ... мақсаттары:
- қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарының қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету және ... ... ... ... сенімді қолдау;
- қаржылық қызмет көрсету саласының тұтынушыларының мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету;
- қаржы ... ... ... ... ... бәсекені қолдауға бағытталған, тең құқықтық жағдайларды жасау.
Қаржы ... мен ... ... ... реттеу және қадағалаудың негізгі міндеттері:
- қаржы ұйымдары қызметінің стандарттарын анықтау, қаржы ұйымдарының ұжымдық басқаруын жақсарту мақсатында ынталарды ... ... ... ... сақтау мақсатында қаржы ұйымдары мен қаржы нарығының мониторингі;
- ... ... ... ... ... нарығы саласына қадағалау ресурстарын жұмылдыру;
- жаңа технологияларды енгізуді ынталандыру, ... ... ... ... мен ... ... ... жайлы толық әрі қол жетімді ақпаратпен қамтамасыз ету.
Қаржы нарығы мен қаржы ... ... ... және ... ... ... ... ресурстары мен аспаптарын ұтымды пайдалану;
- қаржы ұйымдары мен қаржылық қадағалау қызметтерінің тұнықтылығы;
- тәуекелді бағалауға ... ... ... ... ... жаңа ... ... мен қызметтерді дамытуды қолдау, жаңа технологияларды қаржылық нарыққа енгізу жолымен ... ... ... мүдделерін қорғауды қамтамасыз етудің кешенді шаралары.
- қаржылық ұйымдар органдарының жауапкершілігі.
Бұл заңға сәйкес, 2004 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... тәуелсіз, өкілетті мемлекеттік орган- ҚР-ның қаржы нарығы мен ... ... ... және ... агенттігі құрылды. Бұл агенттік қадағалауды біріккен негіз бойынша жүргізеді. Оның негізгі мақсаты- банктік ... ... ... банк ... ... ... ... негізінде, ҚР қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады.
Агенттік қаржы ұйымдарын ашуға рұқсат беруге және кері қайтарып ... ... ... ... ... ... сайлауға келісім беруге немесе келісім беруден бас тартуға, ... ... ... ... ... асыруға лицензия беру және кері қайтарып алу тәртібін анықтауға, нормативтік ... ... ... бухгалтерлік есеп және қаржылық есептеме туралы заңнамасының сақталуын ... ... ... ... аффилирленген тұлғаларының қызметін тексеруге, қаржы ұйымдарына шектеулі әсер ету шаралары мен санкцияларын қолдануға, қаржы ұйымдарының өтімділік комиссияларының қызметін бақылау, қаржы ... мен ... ... ... ... ... ... капиталының минималды мөлшерін анықтауға, міндетті, ұжымдық кепілді салымдардың тәртібін анықтауға құқығы бар [24, 23б].
Сонымен 2004 жылға ... ... 4 ... ... ... қадағалау департаменті, Ұлттық банктегі банктік қадағалау, брокерлік компаниялардағы бағалы қағаздар бойынша комиссияны қадағалау, зейнетақы қорларымен сәйкес комитет айналысты.
Тексерулер көбінесе бір ... ... жоқ. ... да ... ... ... байланысты тексерулердің тиімділігі жоғалды. Мысалы банктің зейнетақы қоры да, сақтандыру қоры да бар. Тексерулердің әр түрлі уақытта өткізілуі банктің шынайы ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Өйткені банк жетіспейтін қаражаттарды басқа еншілес құрылымдардан алуға мүмкіндігі бар. Іспеттес ... ... ... ... ... ... ... тексеру барысында орын алуы мүмкін. Яғни әсері айқындалып тұр. Барлық қадағалаулар бір жерге біріккенде, қаржылық топтар ... ... ... ... ... бір мезгілде тексеріліп, бірігу негізінде өткізіледі. Бұны біз ... үшін ... ... деп ... ... ... ... және қадағалайтын, мамандандырылған өкілетті органды құру дүниежүзілік тәжірибеге ... ... ... ... ... және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Қазақстан Республикасы Президентінің 2011 ... 12 ... № 25 ... ... таратылуына байланысты, ҚР Президентінің 2011 жылғы 18 сәуірдегі № 61 Жарлығына сәйкес Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Қаржы нарығын және ... ... ... мен ... ... құрылды.
ҚР Ұлттық Банкінің Директорлар Кеңесінің 2011 жылғы 28 сәуірдегі № 88 қаулысымен Комитет туралы ереже, ... оның ... ... ... ... ... ... , атауымен белгілі Базельдік процесі үлкен ... ие ... ... ... ... банктік қадағалаудың 25 принциптерін қосса, Базель-2, 3 негізгі компонентке сүйенеді. Олар:
* Капиталдың ... ... ... ... ... ... принциптер микрошаруашылық жүйеге енген барлық елдермен есепке ... ... ... да , ... ... кірісті. Бірақ та бүгінгі таңдағы пікірсайыс халықаралық банктік қадағалау принциптерінің ... ... ғана ... ... қатар банктік қадағалау және реттеу ұлттық органдарының жазалаушы ... ... кету ... ... өрбуде.
Бұл жерде Ресейдің Орталық банкі жазалаушы органға айналды деген Ресей ғалымдарының сөздерін атап өту ... ... ... ... ... ... ақылды-жеткілікті қадағалауды жүргізу қажет. ҚР-ның қаржылық қадағалау агенттігінің қызметі мөлдір және банктерге байланысты дәйекті болуы қажет. ... ... ... банктер таза несиелік мекемелерден әмбебап қаржылық делдал институттарына айналды. Сонымен бірге, барлық қоғам қабаттары мен нарық қатысушыларының қызығушылықтары кездесетін ... ... ... ... де ... ... бұл ... органдары ірі банктердің қызметіне белсенді араласып немесе ... ... орын ... Бұл ... ... ... Фредерик Мишкиннің: деген белгілі нақыл сөзі бар. Онымен американдық ғалым экономикалық және ... ... ... ... ... банктің банкротқа ұшырауының әлеуметтік-қоғамдық қаупін көрсетеді. Ақылды банктік қадағалау болған фактілерге артынша ... ... ... ... ... тәуекелдердің алдын-алу қажет [26, 67б].
Соңғы жылдары сыртқы міндеттемелерінің түсімі банктердің белсенді қызметінің себебі ... ... ... ... тең ... көбі бейрезиденттер алдындағы міндеттемелер болып табылады. Сыртқы міндеттемелер құнының көбеюі қайта қаржыландыру және жою тәуекелдерінің өсуіне себеп болып тұр. ... ... оң ... ... ... ... қорғау болатын инвестициялық топтары, бағам түрлері, мерзімі мен түрі бойынша банктер шығаратын қарыздық міндеттемелерді диверсификациялағаны табылады.
Банк ... 2011 ... 1 ... ... ... 39 екінші деңгейдегі банктермен ұсынылған. Екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... 480,7 ... теңгеге немесе 4,2%-ға ұлғайды, банктік займдар жəне операциялары 572,8 млрд. теңгеге немесе 5,9%-ға азайды, ... ... 799,0 ... ... ... ... ... 2010 жылғы қаңтар айында ЕДБ-ның активтері 89,1 млрд. теңгеге немесе ... ... ... ... жəне ... 91,8 ... теңгеге немесе 1,0%-ға, резервтер (провизиялар) 43,8 млрд. ... ... ... азайды.
Өтімділіктің глобальді дағдарысты бағалаудың аспектісі болып банктердің несиелік портфелінің жағдайы табылады. Сонымен қатар реттеушінің жағынан аса қамтитын жайт - ... ... ... несиелер жылжымалы мүлікпен байланысты қаржылық операциялар. Соңғы жылы портфель сапасы ... ... банк ... ... ... деңгейлі банктер саны, соның ішінде:
38
39
Жарғылық капиталына 100% мемлекет қатысқан банктер
1
1
Екінші деңгейдегі банктердің филиалдарының саны
374
365
Екінші ... ... ... ... саны
1 925
1 881
Екінші деңгейдегі банктердің шетелдердегі өкілдіктерінің саны
17
17
Қазақстан Республикасындағы резидент емес ... ... ... ... ... ... ... ұжымдық кепілдік беру (сақтандыру) жүйесіндегі қатысушы банктердің саны
36
34
*Дерек көзі: Қазақстан Республикасы Қаржы нарыгын және қаржы ұйымдарын реттеу мен ... ... ... ... құрылған.
Сондай-ақ Қазақстан банктерінің котировкасынан төмендеуін дүниежүзілік нарықтағы тұрақсыздықтың негізгі салдары болып атап өтсек болады. Қазақстан ... ... ... ... ... ... мен ... нарықтық бағасының төмендеуіне алып келеді. Ресурстартық базаны толтырудың негізгі көздерінің бірі ... ... ... ... отыр. Депозиттік базаның құрылымда олардың бөлігі басым. Жеке тұлғаның салымдарының өсу ... ... ... тұлға салымдарының өсу қарқыны жоғары. Заңды тұлғаның салымдарының құрылымында клиенттердің ағымды және карт-шоттары басым ... ... Ал жеке ... ... ішінде жедел салымдарының салмағы басым.
Дүниежүзілік қаржылық нарықтағы тұрақсыздыққа қарамастан, жалпы өткен жыл банк жүйесі үшін "тұрып ... жылы ... 2008 ... 1 ... ... ЕДБ ... салығын төлеп тастағаннан кейін алынған қосылған таза табыс (1 426,7 млрд.тг), 2010 жылға қарағанда (4260,9 млрд.тг) ... ... ... ... ... ... үлкен орын алады (1 044,6млрд.тг); ал шығыс құрлымында сыйақымен байланысты емес (4 220,5млрд.тг). Банк ... ... ... ... ... банктер (ЕДБ) пассивтерінің құрылымында көбінесе қарастырылған кезең ішінде салмағы өскен арнайы тағайындалған еншілес ұйымдарының салымдары (21,6% ) мен банк клиенттері (33,3 % ). ... ... 3 ... банк ... ... ... ... тенге)*
Көрсеткіш атауы
1.01.10
1.01.11
1-ші деңгейлі капитал
-1 055,3
1424,9
жарғылық капитал
1 415,3
2448,9
Қосымша капитал
4,5
9,3
2-ші деңгейлі капитал
312,2
456,3
Субординирленген қарыз
587,4
503,2
3-ші деңгейлі капитал
1,1
2,5
Банктердің инвестициялары
172,6
50,6
Барлығы есеп айырысу меншікті капиталы
-914,6*
1 832,5
*Дерек ... ... ... ... ... және ... ... реттеу мен қадағалау агенттігі мәліметтері бойынша құрылған.
Табыс салығының жиынтық активтерге қатынасы 12,01% (2010 жылдың 1 қаңтар бойынша жағдайы -24,06%) , ... ... ... ... таза табыстың өзіндік капиталға қатынасы 2 894,96 (2010 жылғы 1қаңтар бойынша жағдайы - `-1 192,63')
Дүниежүзілік ... ... ... ... ... 2007 ... екінші жартысынан бастап банк секторында жоғарылаған несиелік тәуекел ерекше назарды талап етеді.
Соңғы жылдары сыртқы капитал ... ... ... ... отырып, отандық банктер несие қызметін күшейтілген түрде активтеді. 2008 жылдың 1 қаңтарына тұтас активтердің 75,9%-ін ... ... Банк ... табыстылығын сипаттайтын көрсеткіштер және Қазақстан Республикасының резиденті еместерге берілген займдар (Қосымша Д мен ... ... ... ... ... жылдық ағымында несиелік портфельдің жоғары өсу қарқыны белгіленді. Ал келесі ... ... ... қорландыруға рұқсаттың шектеулілігі мен өз даму стратегиясының қайта бағалаумен және қайта қараумен ... ... ... ... Бұл ... ... банк жүйесінің несиелік тәуекелін қолдайды. Кестеде несиелік портфель жайлы мәліметтер келтірілген.
2010 жылғы оқиғалар төмендеу тенденциясы байқалған ЕДБ-дың несиелік портфелінің сапасына ... ... Бұл ... ... ... және ... құру процедураларына талаптардың қатаңдығының күшеюімен және үлкен дәрежеде, глобальді қаржылық нарығында қаржы жүйесі мен еліміздің экономикасында ... ... ... түсіндіріледі.
Екінші деңгейдегі банктердің несие портфелі жылдың басынан ... 572,8 ... ... ... 5,9%-ға азайды. Стандартты займдар 59,4 млрд. теңгеге (-2,4%) азайды, күмәнділері - 620,3 млрд. ... (14,6%) ... ... - 1 133,7 ... ... (-38,5%) азайды. Екінші деңгейдегі банктерге берілген займдар бойынша провизиялар 829,1 млрд. теңгеге (-22,8) азайды.
Кесте 4
Банк секторының несие портфелі ... ... ... / ... борыш
сомасы, млрд.теңге
жиынтығына
%-бен
негізгі борыш
сомасы, млрд.теңге
жиынтығына %-бен
Несие портфелінің барлығы
9 638,9
100,0
9 066,0
100,0
Стандартты
2 449,2
25,4
2 ... ... ... ... ... 598,9
17,6
2-санатты күмəнді
376,3
3,9
573,7
6,3
3-санатты күмəнді
1 266,4
13,1
954,4
10,5
4-санатты күмəнді
225,5
2,3
489,4
5,4
5-санатты күмəнді
694,9
7,2
1 245,6
13,7
Үмітсіз
2 947,8
30,6
1 814,0
20,0
*Дерек көзі: Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын ... ... ... ... тиіс ... мен ... ... мөлшері жылдың басынан бастап 2 570,3 млрд. теңгеге ... ... ... Бұл ... ... тиіс ... активтер мен шартты міндеттемелер 1 812,4млрд. теңгеге немесе 21,3%-ға азайды, күмəнділері - 498,0 ... ... ... ... ... үмітсіздері - 1 256,0 млрд. теңгеге немесе 37,2 %-ға азайды. Активтер мен ... ... ... ... да 978,6 ... ... немесе 23,8%-ға азайды.
Сурет 2. Екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... ... [35]
07.07.2010 жылы № 100 қаулысына сəйкес міндеттемелерін қайта құрылымдауды аяқтады жəне АҚ ... ... ... ж. № 116 ... ... ... ... құрылымдауды аяқтады;
Сонымен, банк секторын дамытудың негiзгi бағыттарының бiрi банктерден, банк ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдардан және микрокредиттiк ұйымдардан тұратын кредиттеу жүйесiнiң үш деңгейiн құру болып табылады. Бiрiншi деңгей-банк секторын одан әрi ... бұл ... ... деңгейдегi банктерде корпорациялық басқару және тәуекелдердi басқару ... ... ... ... ... оның ... банк қадағалауы жөнiндегi Базель комитетiнiң негiзгi қағидаттары мен стандарттарына сәйкес ... ... ... одан әрi ... ... iс-шараларды жүзеге асыру көзделедi. Қаржылық жағынан тұрақты шетелдiк банктер үшiн банк ... ... ... ... жалғастырылатын болады. Бұған қоса қызметi банк қызметтерiнiң белгiлi ... ... ... ... ... ... болады. Атап айтқанда, осындай банктер құрудың тұрғын үй құрылыс жинақтары жүйесi, мамандандырылған ипотекалық банктер шеңберiнде келешегi бар. ... ... ... институттарының кредиттiк серiктестiктер сияқты түрлерi дамытылатын болады, бұл орайда олардың заемшылары клиентураның негiзгi ... ... ... және орта ... бола алады.Үшiншi деңгей- микрокредит берумен ғана айналысатын ұйымдардың қызметiмен тiкелей байланысты ... беру ... ... ... ... ... өз капиталы, гранттар және шағын кәсiпкерлерге арналған бағдарламаға қатысушылар жарналары есебiнен жүзеге асыратын болады.
әл-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... кафедрасы
, 050115 - "Құқық және экономика негіздері" мамандығының студенттері үшін
қ/б ... ... ... саны 4 ... ... мәлімет: Бигеев Нурсултан Скакович
Байланыс ақпараты: Экономикалық теория кафедрасы, БОК 3Б, 220 кабинет, тел.: (8-3272) 3773330 ... Ұялы тел. +7702 396 89 71, E-mail: ... ... бөлігінде оқытылатын пәндер: , , , .
Пәнді оқыту мақсаты - ... ... ... банк ... ... және ... негіздерін мазмұндап, еліміздегі олардың түрлері мен қызмет ету ерекшеліктерін қарастыру. Сондай-ақ, банктік қызметтерді реттеу мен қадағалау ... және ... банк ... ... ... ... ... кiшiгiрiм жүйелерi ретiнде экономиканы басқарудың жалпы мақсатына жетудi қамтамасыз ететiн, өзiне тән жеке мiндеттерiн орындайды. Экономиканы ... ... ... ... басқарудың экономикалық қатынастарын көрсетедi, ал әр қоғамның экономикалық ... ең ... ... ... ... ... ал ... мүдде өндiрiстiң мақсаты, яғни оны қозғаушы фактор болып табылатын әдiстемелердi пайдаланады. Мүдденi ... деп ... ... ... яғни ... ... қанағаттандыру арқылы әсер етуге байланысты.
Курстың тақырыптық мазмұны:
Апталар
Тақырыптардың ... ... ... ... мен даму ... ... ... жүйенi реформалаудың қажеттiлiгi
3
Банк жүйесінің мәні және оның атқаратын қызметтері
2/1
4-5
Ұлттық банктің - ... ... ... ... ... және ... негіздері
4/1
Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясаты
6
Қазақстан Республикасының Ұлттық банктің ... ... ... мен ... ... қаржылық нәтижелерін басқару
2/1
Қаржы жүйесінің қағидаттары
8-9
Шаруашылық жүргізуді субъектілердің қаржысы
4/2
Коммерциялық есеп негізінде жұмыс жүргізетін материалдық өндірістің және өндірістік емес ... ... ... Республикасының қаржы қатынастары
2/1
Фискалдық (қазыналық) федерализм қағидаты
11
Банк жүйесін реттеуді құқықтық қамтамасыз ету
2/1
12
Ұлттық банктің ақша-несие және ... ... ... ... ... мен ... ... Республикасы банктерiнiң жиынтық балансы мен өз балансы
13
Ұлттық банктің инфляцияны реттейтін ақша-несие ... жаңа ... ... мен қызмет ету механизмі
2/1
Қазақстан Ұлттық банкiнiң функциясы, өкiлеттiгi және ... ... ... ... ... банктер өтімділігі мен валюта жүйесін реттеудегі рөлі
2/1
15
Қазақстан Республикасының банк қызметін реттеудің ... ... ... банк ... ... және ... жолдары
Бақылау жұмысы
30/15
Негізгі әдебиеттер:
* Сейітқасымов Ғ. Қазақстанның банк жүйесі. - Алматы: , ... ... О.И. ... ... - ... ... ... С.Б. Банк ісі. - Алматы: , 2007ж
* Хамитов Н.Н. Банк ісі. - Алматы: , 2006ж
* Коробова Г.Г. ... ... - ... ... ... Н.Б., Найманбаева С.М. Қаржылар саласындағы мемлекеттік басқарудың құқықтық негіздері. Алматы: 2002ж
* Тагирбекова К.Р., ... ... ... ... ... Сейітқасымов Ғ.С., Омарбекова А.Ғ, Сейітқасымова А.Ғ. Ақша, Кредит, Банктер. - Алматы: 2006ж
* ... Ғ.С., ... Д.М., ... С.Б., ... Ә.Ә. Банк ісі. - Астана Қаз ЭКХСУ 2009ж
* Пещанская И.В. ... ... ... ... ... ... ...
* журналы
* Журнал .
* Фабоцци Ф. Управление инвестициями: Пер. с англ. -- М.: ... 2000. 932 с. -- ... )
* ... ... Экономика сериясы
Нормативті-құқықтық база:
* 2010 жылдың 2 ақпанындағы Қазақстан ... ... ... атты ... ... жолдауы.//Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты.
* Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызмет туралы>> ҚР-ы ... заң күші бар ... 1995 ж. 31 ... №2444;
* Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 наурыздағы №2155 Заңы
* Сапаров Б.Ж. Банктік қызметті мемлекеттік ... ... ... ... ... // Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Заң сериясы. 2008ж. №1 ... - ... http:// ... http:// ... http:// ... http:// www.аfn. kz
* http:// www.rfca. kz
Білімді бақылау ... ... ... ... ... ... бойынша презентациялар: семестрде 4 презентация
СӨЖ: библиографиялық тізімдеме жасау, тақырыптар бойынша эссе жазу (семестрде 8 СӨЖ ... ... ... ... ...
Білімді бағалау критерийі, (аудиториялық және аудиториядан тыс ... ... ... түрі
Саны, балл
Дәріс сабағындағы интерактивті жұмыс
7
Практикалық сабақтағы жұмыс
12
СОӨЖ тапсырмаларын орындау
5
АБ-дағы презентациялық ғылыми жобалары
6
Барлығы
30
Жиынтығы
2 АБ 30+30=60
Семестрде барлығы
60 АБ + 40 ... = ... ... оқу ... ... ... ... мен практикалық сабақтардағы практикалық және теориялық мәселелер бойынша қорытынды презентациялық жоба жасау нәтижесі бойынша қойылады (7 апта үшін). ... ... 7 және 15 ... АБ ... ... қойылады және де емтиханға жіберудің негізі болып табылады. Пән бойынша емтихан бағасы АБ бойынша үлгерімдік көрсеткіштерінің (60%) және емтиханның - 40% ... ... ... және де ол - ... ... Егер де ... пән бойынша АБ қорытындысы бойынша жоғары баллдың (60%) ... ... ... онда ол ... ... ... ... жұмысын бағалау кезінде келесі жағдайлар ескеріледі:
-сабаққа қатысу;
-практикалық сабақтарда белсенді, әрі өнімді ... ... ... өзін паш ... және ... әдебиеттерді меңгеруі;
-СӨЖ орындауы;
-барлық тапсырмаларды өз уақытында өткізу.
Курс саясаты: сабаққа міндетті түрде қатысу: ... ... және ... ... көрсету, өзіндік жұмысқа оқытушының берген тапсырмалары бойынша ... ... ... СӨЖ ... ... және ... ... белсенді қатысу, сабаққа қатыспаған күндердегі жіберген сабақтарын оқып, айтып беру. 10 минуттан көп уақытқа сабақтан кешігуге болмайды, ... ... ... сабақ үстінде ұялы телефонды қолдануға, плагиатқа жол берілмейді.
Көмек: СОӨЖ және СӨЖ орындау бойынша, және де оқылатын курс ... ... ... алу үшін ... офис-сағаты кезінде жолығуға болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жалпы еліміздің банк жүйесі нарықтық экономика жүйелері ішіндегі ең бір дұрыс қалыптасқан жүйе және ол ... ... ... ... ... құрылым десек артық болмас. Банктік жүйе - нарықтық ... ең ... және ... ... бірі және несие жүйесінің негізгі буыны болып ... ... ... және маңызы жөнінен несие қатынастарының басым бөлігі ... ... ... ... мемлекет пен кәсіпорындардың, акционерлік қоғамдар мен жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердің, халықтың уақытша бос ақша қаражаттарын шоғырландырып, оларды іс ... ... ... ... кез ... ... өмір ... зор ықпал етеді, қазіргі замандағы экономиканың маңызды элементінің бірі болып табылады. Ол еркін ақша қаражатын шоғырландырумен қатар оны ... ... ... ... ... сонымен қатар ақша капиталын салалар арасында аймақаралық қайта бөлінудің алғышарты, сондай-ақ елдің шаруашылық жүйесінің есеп айырысу және төлем тұтқаларының ... ... ... ... ... ... елде ... істейтін банктер әр түрлі ұйымдардың тарамдалған жиынтығы ғана емес, бұл белгілі бір дәрежеде ... ... ... Банк ... ... әр ... банктік қызметтің ұйымдастырылу ерекшелігі және ресурстық ұйымдастыру негізгі банк жүйесінің экономикалық, сондай-ақ заңнамалық негізін құру процесінде айқындалады. Қазақстан Республикасында осындай ... ... ... ... ... ... ... оның нормативтік құқықтық негіздерінің қалыптасуы елімізде үзбей жүргізіліп отырған экономикалық және құқықтық реформаның ... ... ... ... дамуының соңғы жылдардағы қорытындысына назар салсақ, елімізде дамыған нарықтық экономикасы бар елдегі принциптер бойынша құрылған банк ... ... ... ... ... қазіргі заманғы банк жүйесі өз ауқымындағы мемлекеттік банктік менеджмент мән-жайларымен ғана емес, сонымен қатар өзіндік басқаруға және ... ... ... Ол ... ... ... институтына айналып, қоғам мен экономиканы қайта құрудың күрделі процестерінде маңызды рөл атқарып келеді. Қазір елімізде банк жүйесінің дамуында ... ... ... та ... Несие беретін ұйымдар клиенттерге ашық та жариялы қызмет көрсетуге ұмтылуда. Бизнес үлгілер, жаңа банктік технологиялар, несиелеудің әрбір түрлері ... ... ... Ұлттық банк жүйесінің аумағы да кең болып, оның ұсынған қаржысы әрбір адамға, әрбір кәсіпорынға, әрбір аймаққа жеткілікті болуы тиіс. ... осы ... ... еліміздегі банк жүйесін әлде де жүйелі түрде, қарқынды дамыту керек.
Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспарында Елбасы Қазақстанның қаржы ... одан әрі ... ... ... ... ... қорытындыларын ескеріп былай болуы тиіс деп есептейді: қандай да болмасын қарыз алу ... ... және ... тәуекелдерді бақылауға мүмкіндік беретін қатаң пруденциалды стандарттарға және ашықтық талаптарына негізделуі тиіс, ... ... ... қолжетімділік банк секторының және мемлекеттің қатысуымен заңды ... ... ... ... жауапты басқаруды талап ету, ел ішіндегі жинақтар деңгейінің өсуі орнықты, ашық және тиімді реттелетін болуы тиіс қаржы жүйесіне сенімнің нығаюына ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қолдау сақталады, алайда, бірте-бірте жеке бастамаға орын бере отырып, тікелей мемлекеттің қатысуы азаятын болады.
Біз халықаралық тәжірибені қолданып, ... ... ... ... сүйеніп қадағалау жүйемізді өзгеріп жатқан заманымызға сай жасауымыз ... Ол ... ... ... болу ... Және де ... ... тұрақтандыру жағдайлары ретінде өзара байланысқан келесідей тұжырымдар жасайық: біріншіден, қадағалаудың негізгі мақсаты болып іздеу мен жазалау емес, банк ... ... ... ... ... ... ... аспектіден тұратын қадағалауды активизациялаудың қажеттілігі. Мұның басты шарты мен оны орындауды құраушы элементі - банк ... ... ... және ... ... ... мен несие берушілер үшін үлкеюі. Ол коммерциялық банктердегі есептілікке және қадағалау қызметінің ... ... ... ... ... тәжірибелерден шығатын талаптарға жақындауға негізделеді. Сонымен, есеп беру аясындағы ашықтылық ... ... ... мүлтіксіз орындауды көздейді. Үшіншіден, қадағалау анализдің дәрежесі мен банк жүйесінің жалпы жағдайына бағытталуы керек. Бұл жерде банкілік қадағалаудың ... ... ... ... ... ... болып табылады. Оның басқа факторы - банктердегі істердің жағдайын ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде төмен өтімді немесе өтімсіз активтердің үлесін азайту және нашар кредиттерді жою үшін жеткілікті резервтер құру ... ... ... ... ... бiрi ... банк ... жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдардан және микрокредиттiк ұйымдардан тұратын кредиттеу жүйесiнiң үш деңгейiн құру болып табылады. Бiрiншi ... ... одан әрi ... бұл ... ... ... ... корпорациялық басқару және тәуекелдердi басқару жүйесiн енгiзу, сондай-ақ ағымдағы қадағалау, оның iшiнде банк ... ... ... ... ... ... мен ... сәйкес топтастырылған қадағалау әдiстерiн одан әрi жетiлдiру ... ... ... ... ... Қаржылық жағынан тұрақты шетелдiк банктер үшiн банк секторының тартымдылығын арттыру жұмысы жалғастырылатын болады. Бұған қоса қызметi банк қызметтерiнiң белгiлi тiзбесiн ... ... ... ... құрылатын болады. Атап айтқанда, осындай банктер құрудың ... үй ... ... ... ... ипотекалық банктер шеңберiнде келешегi бар.Екiншi деңгей- қаржы институттарының кредиттiк серiктестiктер сияқты ... ... ... бұл орайда олардың заемшылары клиентураның негiзгi бөлiгiн құрайтын шағын және орта заемшылар бола алады. Үшiншi ... ... ... ғана айналысатын ұйымдардың қызметiмен тiкелей байланысты кредит беру ... ... ... ... ... өз капиталы, гранттар және шағын кәсiпкерлерге арналған ... ... ... ... ... асыратын болады.
Қорыта айтқанда, біріншіден, біздің банктеріміз жергілікті рыноктағы, сондай-ақ өңірлік әрі халықаралық ... ... ... әзір ... керек.
Екіншіден, Қазақстанның банк жүйесі тарапынан экономиканың келешегі зор секторларына нарықтық жағынан орнықты қолдау көрсетуі үшін ... ... және ... ... ... ... ... ішінде мемлекеттік-жеке меншік әріптестік шеңберінде қатысуын күшейту қажет.
Үшіншіден, екінші деңгейдегі қуатты банктердің капиталын ұлттық ауқымдағы, әсіресе, энергетикалық, инфрақұрылымдық және "серпінді" ... іске ... үшін ... ... маңызды мәселені шешу қажет.
Төртіншіден, капиталдың қозғалысы саласындағы негізсіз шектеулерді алып тастау жайындағы мәселеге тағы да оралуымыз қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... қолдау қажеттігін есепке ала отырып қарастырған дұрыс. Біздің банктеріміз сыртқы қаржыландыруға шектен тыс иек артады, мұның өзі еліміздің ... ... ... ... ... әкеп ... мүмкін. Сондықтан да, банк қызметін мемлекеттік реттеуді дұрыс жолға қоюмыз керек.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* Мақыш С.Б. Банк ісі. - ... , ... ... Н.Н. Банк ісі. - ... , 2006ж
* Сейітқасымов Ғ.С., Омарбекова А.Ғ, Сейітқасымова А.Ғ. Ақша, Кредит, Банктер. - ... ... ... К.Ж. Банковское регулирование в РК. // Аль-Пари №4 , 2008г
* Хамитов Н.Н., Байбулатова Р.Ж. Банковский ... в ... - ... ... , 2001.
* Кучукова Н.К. Макроэкономические аспекты реформирования финансово-кредитной системы Республики Казахстан в условиях перехода к рыночной ... - ... ... ... ... Ю. ... планирования банковской деятельности // Бизнес и банки. - 1996. - №12. - 12 б.
* Сатова Р.К., ... Д.Т. ... ... устойчивости банка. - Павлодар: Изд. ПГУ им. С. Торайгырова, 1999. - 39-44 б.
* Макконел К.Р., Брю С.Л. ... ... ... и ... Т. 1. - М.: ... 1992. - 290-291 б.
* Панова Г.С. Анализ финансового состояния коммерческого банка. - М.: Финансы и ... 1996. - 95-115 ... ... А.И. ... ... Республики Казахстан: (Общая часть). - Алматы: Қаржы-Қаражат, 1995. - 163 ... ... Х. ... ... стабильность и поступательное развитие // Банки Казахстана. - 2009. - №4. - 36-41 ... 2010 ... 2 ... Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың атты Қазақстан халқына жолдауы.//Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты.
* Ахметжанова Ж.К. ҚР банк жүйесі. //Молодежь и ... ... ... - ... 2009ж. 1- ...
* ... А.О. ҚР банк ... қазіргі кезеңдегі дамуы. //Қоғам дамуындағы қазіргі жастар рөлі. Магистранттар мен студенттердің халықаралық ғылыми- практикалық конференция - ... 2007ж. 1- ... ... Р.Б. Қазақстан Республикасының банк жүйесі және оны қадағалаудың негізгі мәселелері. //Қазақстанның ғылымы мен өмірі. 2009ж № 3
* ... Б.Ш. ... ... ... ... ... мен орнықтылығын арттырмақ. // Егемен Қазақстан. 2010ж №82 5 наурыз
* Кенжетаева А.С. Влияние кризиса на ... ... ... ... // Аль- Пари №1-2, 2009г
* Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің статистикалық бюллетені. 2011ж № 3(наурыз)
* Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Ұлттық ... және ... ... мен ... ... ... және қадағалау агенттігінің Экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009 - 2010 ... ... ... ... ... ... Д.Р. Банктік қадағалаудың теориялық мәселелері.// Қазақстанның ғылымы мен өмірі. 2009ж №1.
* Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 ... ... ... ... мен толықтырулармен) №2155 Заңы
* Сапаров Б.Ж. Банктік қызметті мемлекеттік реттеудің құқықтық ... ... ... // Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Заң сериясы. 2008ж. №1
* ... К.А. ... ... РК: ... ... и ... роли регулирования АФН // Банки Казахстана. - 2009. - №11. - 20-23 б.
* Калиева С. ... ... ... сектора Казахстана и тенденции его развития в условиях глобальной экономики // ... ... ... роста в условиях дестабилизации глобальных рынков: Сборник материалов Круглого стола, 24 июня 2008. / Под ред. З. ... - ... ... ... ... и ... при Фонде Первого Президента РК, 2008. - 185-194 б.
* Базель келісіміне ... ... ... операциондық тәуекелдерді басқару әдістерін жетілдіру // Туран университетінің жаршысы. - 2008. - №38 (1-2). - 67-70 бб., 0,5 б.т.
* ... Ғ. ... банк ... - ... , ... ... О.И. Банковское дело. - Москва: 2004г
* Коробова Г.Г. Банковское дело. - Москва 2002г
* Мухитдинова Н.Б., ... С.М. ... ... мемлекеттік басқарудың құқықтық негіздері. Алматы: 2002ж
* Тагирбекова К.Р., Основы ... ... ... ... Сейітқасымов Ғ.С., Мәжітов Д.М., Мақыш С.Б., Мусин Ә.Ә. Банк ісі. - ... Қаз ... ... ... И.В. ... деятельности коммерческого банка. Москва: 2001г
* ҚР-ы Президентінің заң күші бар Жарлығы (2010.15.07. берілген ... мен ... 1995 ж. 31 ... №2444; ... - ...
* http:// ... kz ... ... ... ... міндеттемелерінің құрылымы*
Көрсеткіштің атауы / күні
1.01.10
1.01.11
млрд. тенге
жиынтыы на %-бен
млрд. тенге
жиынтыына %-бен
(%-бен)
Банкаралық салымдар
237,0
1,9
215,0
2,0
-9,3
Банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар мен басқа
банктерден алынған ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарынан алынған займдар
98,7
0,8
77,8
0,7
-21,2
Заңды тұлғалардың салымдары
4 066,5
32,4
4 5 74,4
42,7
12,5
Жеке тұлғалардың салымдары
1 937,4
15,5
2 250,9
21,0
16,2
Арнайы мақсаттағы еншілес ұйымдардың ... ... ... бағалы қағаздар
1 307,6
10,4
1 577,9
14,7
20,7
Бағалы қағаздармен операциялары
534,7
4,3
577,2
5,4
8,0
Басқа міндеттемелер
1 264,4
10,0
810,0
7,6
-35,9
Міндеттемелердің барлығы
12 536,8
100
10 715,4
100,0
-14,5
*Дерек көзі: міндеттемелерін қайта құрылымдау туралы шешім ... 3 ... ... ... ... ... ... АҚ Агенттік Басқармасының акционерлік қоғамының мəселесі бойынша>> 19.04.2010 ж. № 54 ... ... ... қайта құрылымдауды аяқтады, АҚ ЕҰ - АҚ ... ... ... ... ... ... ж. № 100 қаулысына сəйкес міндеттемелерін қайта құрылымдауды аяқтады жəне АҚ ... ... ... ж. № 116 ... сəйкес міндеттемелерін қайта құрылымдауды аяқтады;
Қосымша Б
Банк секторы өтімділігінің динамикасы*
Көрсеткіштің атауы
1.01.10
1.01.11
k46 ағымдағы өтімділік коэффициенті (min мəні 0,3)
0,9
1,0
k4-1 мерзімді өтімділік коэффициенті (min
мəні ... ... ... коэффициенті (min мəні 0,9)
2,6
3,3
k4-3 мерзімді өтімділік коэффициенті (min мəні 0,8) ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінде орналастырылған жоғары өтімді активтердің
жиынтық активтерге ... ... ... ... жəне жеке тұлғалардың салымдарына
арақатынасы (Арнаулы мақсаттағы еншілес ұйымдардың салымдары
есепке алусыз берілген).
1,6
1,3
*Дерек көзі: ... ... ... туралы шешім қабылданған 3 екінші деңгейдегі банкті есепке ... ... АҚ ... Басқармасының акционерлік қоғамының мəселесі бойынша>> 19.04.2010 ж. № 54 ... ... ... ... ... ... АҚ ЕҰ - АҚ ... Басқармасының акционерлік қоғамының мəселесі бойынша>> 07.07.2010 ж. № 100 қаулысына сəйкес міндеттемелерін қайта құрылымдауды аяқтады жəне АҚ ... ... ... ж. № 116 қаулысына сəйкес міндеттемелерін қайта құрылымдауды аяқтады;
Қосымша ... ... ... ... ... ақпан
Жалпы iшкi өнiм, млрд.теңге
өткен жылдың сəйкес кезеңiне %-бен өзгеріс
14639
7.5
21514
7.0
21514
7.0
Өнеркəсiп өндiрiсiнiң көлемi (тауарлар, ... ... ... ... сəйкес кезеңiне %-бен өзгеріс
8431
10.4
11757
10.0
2312
5.6
Негiзгi капиталды инвестициялау, млрд.теңге
өткен жылдың сəйкес кезеңiне %-бен өзгеріс
3127
-2.1
4773
-0.5
412
12.5
Жан басына орташа ... ... ... ... жылдың сəйкес кезеңiне
39035
13.7
44370
13.9
42344
19.6
Күнкөрістің ең төменгі деңгейінің ... жан ... ... алынған), теңге*
14353
13728
15338
*Дерек көзі: Қазақстан Республикасының Статистика жөнiндегi агенттiгiнiң "Қазақстан Республикасының əлеуметтiк-экономикалық дамуы" баяндамасы
* кезеңнiң соңғы ... ... ... ... ... сараптаудың өзгеру себебі респондеттерді қамтудың кеңеюіне байланысты
Қосымша Г
Банк секторының табыс құрылымы*
Банк секторының табыстылығы
1.01.10
1.01.11
1.01.11*
Сыйақы алумен байланысты табыстар
1 294,4
1 ... ... ... ... алумен байланысты таза табыс
440,6
307,4
364,6
Сыйақы алумен байланысты емес ... ... ... 641,2
Сыйақы алумен байланысты емес шығыстар
9 040,7
4 220,5
3 119,2
Сыйақы алумен ... емес таза ... ... ... 478,0
Ойда болмаған мақала
-
-
Табыс салығына дейінгі таза ... ... ... ... ... ... бойынша шығындар
13,3
0,8
10,2
Табыс салығынан кейінгі таза табыс
-2 834,2
1 426,7
- 123,6
*Дерек ... ... ... ... туралы шешім қабылданған 3 екінші деңгейдегі банкті есепке алусыз берілген. АҚ Агенттік Басқармасының акционерлік қоғамының мәселесі ... ... ж. № 54 ... ... ... ... қүрылымдауды аяқтады, АҚ ЕYen - АҚ Агенттік Басқармасының акционерлік қоғамының ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер*
Көрсеткіштер
01.01.10
01.01.11
Табыс салығына дейінгі таза табыстың жиынтық активтерге қатынасы ... ... ... таза табыстың жиынтық баланс бойынша меншік капиталға қатынасы (ROE)
-1 ... ... ... ... ... жиынтық активтерге қатынасы
11,04
8,79
Несие бойынша сыйақы алумен байланысты табыстардың ссудалық жиынтық портфельге қатынасы
11,87
9,73
Сыйақы төлеумен ... ... ... ... ... ... ... шығыстардың жиынтық активтерге қатынасы
50,27
18,30
Сыйақы алуға байланысты кірістердің кіріс пен шығыстар әкелетін активтерге және сыйақы төлеуге ... ... ... төлеуге байланысты міндеттемелерге (пайыздық спрэд) қатынастарының айырмасы.
-24,06
2,56
*Дерек ... ... ... ... ... 3 ... деңгейдегі банкті есепке алусыз берілген. АҚ Агенттік Басқармасының акционерлік қоғамының мәселесі бойынша>> 19.04.2010 ж. № 54 қаулысына ... ... ... ... ... АҚ ЕYen - АҚ ... Басқармасының акционерлік қоғамының мәселесі бойынша>> 07.07.2010 ж. № 100 қаулысына сәйкес міндеттемелерін қайта құрылымдауды ... және АҚ ... ... 31.08.2010 ж. № 116 қаулысына сәйкес міндеттемелерін ... ... ... ... деңгейдегі банктердің несие портфелі, оның ішінде 1.01.2011 ж. Қазақстан Республикасының резиденті еместерге берілген займдар жөніндегі ақпарат*
млрд. теңге

Банктің атауы
Несие ... ... ... жүйе ... ... ... жиынтық
займдардағы банктің
ҚР резиденті еместерге
Берген займдарынң
үлесі, %
Резидент еместерге
берілген займдардың
несие портфеліндегі
үлесі, %
1
"КАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ
2 344,3
245,0
18,3
10,5
2
"БТА Банк" АҚ
1 644,7
882,2
66,0
53,6
3
"Альянс Банк" АҚ
545,5
15,9
1,2
2,9
4
"Қазақстан Халық Банкі" ... ... ... ... ... ... BANK" ... АҚ
200,9
1,1
0,1
0,5
1
"Еуразиялық Банк" АҚ
227,5
18,7
1,4
8,2
*Дерек көзі: Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен
қадағалау агенттігінен алынған;

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының банк жүйесі туралы27 бет
Қазақстан Республикасының банк жүйесі туралы ақпарат39 бет
Қазақстан Республикасының банк жүйесі туралы мәлімет18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь