Қыз ұзату, үйлену салт дәстүрлері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I бөлім. Кешегі мен бүгінгі қыз ұзату тойы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

II бөлім. Қыз ұзату, үйлену салт дәстүрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
Қазақ – тойшыл халық. Шаңырағындаға кез-келген атаулы қуанышты шама-шарқынша ағайын-туыс, көршілерімен бөлісіп, қазан көтеріп, атап өтетін болған. Осыған байланысты талай ғасылар бойы қалыптастқан өте әдемі салт-дәстүрлер жеткілікті. Олардың бірі заманға байланысты бейімделіп, жаңарып отырса, кейбірі көнеріп, қазіргі өмір салтынан кейіндеп қалып жатыр немесе мүлде жаңаша кейіпке келіп, танымастай өзгергендері де бар. Қыз ұзату және үйленуге байланысты салттардың алар орыны ерекше. Бұның себебі түсінікті де. Баласының отау көтеріп, аяқтанғаны немесе құтты орынана отыруы - әрбір ата-ананың арманы, оның парызы да. Ләйім, «Баласына бір той жасап бере алмай, Бұл өмірден өтіп жатыр қанша адам» деген өлең жолдары өз басымызға қатысты болғанынан аулақ қылсын!
Қыз ұзатуға байланысты түйемұрындық, қыз көші, жасау, қоштасу, ау-жар, қыз ұзату, сыңсу, «жігіт түйе», ұрын бару, өлең той, күйеу киімі, сәукеле кигізу, «қызқашар», «қынаменде», қалың мал, құда тартар, «бата аяқ», қыз айттыру, құда түсіу т.с. әдемі салт, ғұрыптар бар. Үйлену, келін түсіруге де байланысты салт-дәстүрлер жетерлік: құттық, атбайлар, шаңырақ көтеру, отау көтеру, жолдық, күйеуаяқ, бие қысырамас, беташар, келін түсіру, «шаңырақ түйе», кимешек кигізу, итаяғына салу, дәмету, ілу, өңір салу, есік ашар, үй көсету т.с.с. Ал құдаларға байланысты әдет-ғұрыптар мен салттардың өзі бір төбе. Қазақ халқы осы аталған дәстүрледі өзінше мереке, атаулы оқиға ретінде өз отасына лайықты той қылып өткізген. Қазіргі кезде Қазақстанның әр аймағында бұл салт-дәстүрледің басым бөлігі әр түрлі бейімделген түрде көрініс береді. Бір айта кетелігі әрбір салт-салт-дәстүр бойына халық даналығын сіңірген, тәрбиелік мәні өте зор және жарасымды әзіл-қалжыңға негізделеді.
Менің миссиям: ұлттық салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарды сақтай отырып, қазақ елі арасында қайта жандандыру.
Мақсатым: тойларды салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарды сақтай отырып жүргізу. Әрине, мен бұл дәстүрлерді қаз-қалпында қайта жаңғыртайын деуден аулақпын. Олай ету қолымнан келе қоймас. Келген күннің өзінде, психологиялық тұрғыда қабылдай қоюымыз екіталай. Тек қазіргі заманға лайықтап, қайта жаңғыртуға әбден болады-ау деп ойлаймын.
Міндеттер: барлық ұмытылып кеткен дәстүрлердің элементін тойға қалай енгізерін ойланып, тойды нағыз қазақ ұлтының деңгейінде өткізу.
Қаражат мәселесіне келетін болсақ, барлық шығындарымызды санағанда 15 000 000 теңге қажет.
Тойыңыз тарқамасын!
1. Қазақ халқының салт-дәстүрлері// http://irgetas.com/main/index.php?Itemid=27&id=102&option=com_content&task=view
2. Қазақ халқының салт-дәстүрлері// http://stud.kz/?p=570
3. Салт-дәстүрлер// http://referatik.kz/load/azasha_referattar/n/salt_dstrler/8-1-0-1294
4. Қазақтың салт-дәстүрлері 2. //http://kaztube.kz/Video/f1f312ed-8fef-4c95-8474-4537427a6103
5. Қазақ қызын қалай ұзатады? // http://menkazakpyn.ucoz.kz/publ/
6. C.Е.Әжіғали Э «Қазақ халқының дәстүрлері мен әдеп-ғұрыптары» 1 том, Алматы 2005.
7. C.Е.Әжіғали Э «Қазақ халқының дәстүрлері мен әдеп-ғұрыптары» 2 том, Алматы 2005.
8. Мұхтар Қазбеков «Жаңғырған салт-дәстүрлер», Алматы «Қазақстан» 1991.
9. «Қазақ елі» халықтық бейнели энциклопедиясы.
10. «Этнографпен әңгіме» Дәстүр баспасы, Алматы 2010.
11. «Замандас» газеті «Қазақ қызын қалай ұзатады» Сәуле Әбілдаханқызы.
12. Инфо-цех «Қазақтың әдет-ғұрып, салт-дәстүрлері, танымдық тәрбиелік маңызға бай» Мақсұтбек СҮЛЕЙМЕН. 25.09.2009
13. «Астана-Айнасы» «Қыз ұзату» Мақсұтбек СҮЛЕЙМЕН. 19.02.2010
14. Инфо-цес «Қазақтың салт-дәстүрлері» №9 06.03.2009
        
        Мазмұны:
Кіріспе.......................................................................................................................3
I бөлім. Кешегі мен бүгінгі қыз ұзату тойы..........................................................5
II ... Қыз ... ... салт ... ... - ... ... Шаңырағындаға кез-келген атаулы қуанышты шама-шарқынша ағайын-туыс, көршілерімен бөлісіп, қазан көтеріп, атап ... ... ... ... талай ғасылар бойы қалыптастқан өте әдемі салт-дәстүрлер жеткілікті. Олардың бірі заманға байланысты ... ... ... ... ... қазіргі өмір салтынан кейіндеп қалып жатыр немесе мүлде жаңаша кейіпке келіп, танымастай өзгергендері де бар. Қыз ... және ... ... салттардың алар орыны ерекше. Бұның себебі түсінікті де. Баласының отау көтеріп, ... ... ... ... отыруы - әрбір ата-ананың арманы, оның парызы да. Ләйім, деген өлең жолдары өз басымызға ... ... ... ... ... ұзатуға байланысты түйемұрындық, қыз көші, жасау, қоштасу, ау-жар, қыз ұзату, сыңсу, , ұрын бару, өлең той, күйеу киімі, ... ... , , ... мал, құда ... , қыз ... құда түсіу т.с. әдемі салт, ғұрыптар бар. Үйлену, келін түсіруге де байланысты салт-дәстүрлер жетерлік: құттық, ... ... ... отау ... ... ... бие қысырамас, беташар, келін түсіру, , кимешек кигізу, итаяғына салу, дәмету, ілу, өңір салу, есік ашар, үй көсету ... Ал ... ... ... мен ... өзі бір ... ... халқы осы аталған дәстүрледі өзінше мереке, атаулы оқиға ретінде өз отасына ... той ... ... ... кезде Қазақстанның әр аймағында бұл салт-дәстүрледің басым бөлігі әр түрлі бейімделген түрде көрініс ... Бір айта ... ... ... бойына халық даналығын сіңірген, тәрбиелік мәні өте зор және жарасымды әзіл-қалжыңға негізделеді.
Менің миссиям: ұлттық салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарды сақтай ... ... елі ... ... ... ... салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарды сақтай отырып жүргізу. Әрине, мен бұл дәстүрлерді қаз-қалпында қайта ... ... ... Олай ету ... келе ... Келген күннің өзінде, психологиялық тұрғыда қабылдай қоюымыз екіталай. Тек қазіргі заманға лайықтап, қайта ... ... ... деп ... ... ... ... дәстүрлердің элементін тойға қалай енгізерін ойланып, тойды нағыз қазақ ұлтының деңгейінде өткізу.
Қаражат мәселесіне келетін болсақ, барлық шығындарымызды санағанда 15 000 000 ... ... ... мен ... қыз ... ... - әр ... арманы. , жастарға бөлек отау тігіп, үйлі-баранды ету - әрбір ата-ананың парызы. Кез ... ... ... да көп, ... қуантар рақаты да аз емес. Әсіресе, қыз ұзатудың . Өйткені бұл тойдың кәдесі мен ... ... ... қоятыны бар. Бұл - қазақтың қыз баланы қаншалықты аялап, құрмет тұтатындығының белгісі болса керек. Біз ... ... ... ... ... ортаға салсақ дейміз...
БҮГІНГІ ҚЫЗ ҰЗАТУ ТОЙЫ
Қазіргі таңда қыз ұзату тойы үйлену тойынан артық ... кем ... ... бірден ұрып көрінер ең өрескел тұсымыз - біз қазір құдды қызымыз үйленіп жатқандай, жас жұбайларды қыз ... ... ... бірге төрге отырғызып қоямыз. Орыс пен Батыстан . Бұл жігіт жақта өтетін үйлену тойына жарасатын көрініс емес пе? Ал ұзату ... ... өз ... мен ... ... отырғаны мақұл шығар. Ата дәстүріміз сол емес пе еді? Апа, ... ... ... ... қызы ... мен ағаларының, өзге аталас туыс-бауырларының көзінше жігіттің жанына жақындауға ұялған ғой. ... ол - ... ... ... ... болған нәрсе делік. Дегенмен ұзату тойында қыз бен жігіттің қатар отыруы көзге оғаш көрінбей ме? Қыз ... ... жоқ, ... ... ғой...
Екінші мәселе - қазір көптеген ұзату тойларында қонақтар жайғасқан соң асаба жігіт қыздың ата-анасын, қыз бен ... ... ... ... ... ... ақ ... айтқан соң дәстүрі жасалады. Сонда бұл жоралғыны кім ... ... ғой? ... әкесі жасайды. О заман да, бұ заман, әкесі қызы мен күйеу жігітті табыстырушы ма еді? ... ... ... ... жарасымды емес пе? Қазақ салтында жеңгелері қайын сіңлісінің ... ... ... ... , ... ... ... алған. Бұл, бір жағынан, жастар үшін , яғни сын болған. Осы сында қыздың ұяңдығы, ұялшақ, ... ... ... мен ... ал ... жігіттің тектілігі, жомарттығы көрінген. Және бұл жоралғылардың бәрі үлкен тойда, дүйім жұрттың көзінше емес, жас ... ... ... ... ... жасалған. Қыз әкесі мұндай ырымды жасамақ тұрмақ, оңаша отаудың маңына ... Ал ... ... ... ... ... ... қызын есік алдына дейін шығарып салып, күйеудің қолына табыстап жатады. Тереңірек үңілсек, мұның бәрі христиан ... ... ... Өз ... ... ... ... шетелдік фильмдер мен сериалдарға аузымыз ашылып, көзіміз жұмылып жүріп, дінімізге де, ... ... де жат ... ... ... сіңіріп алдық. Тура қазақтың өзінде ештеңе болмағандай, қазақ той тойламағандай, қазақ салт-дәстүрден жұрдай халықтай... кез келген нәрсені бірден көшіреміз де, ... ... ... ... айналдырамыз. Батыстың талай қанымызға сіңіп, ұлттық генетикалық кодымызды тастағанына өзіміз себепкерміз. Мәселен, , қай ... ... ... еді? Иә, ... жаһандану кезеңі. Бірақ деген - өзгелердің алдына түсіп алып жорғалау деген сөз емес шығар.Жә, бүгінгі қазақ ... ... ... қоя тұралық. Қазір, дегенмен кеңестік дәуір бойымызға сіңіріп кеткен біраз келеңсіздіктерден арылып, салт-дәстүрімізге қайта мойын бұра ... Бұл ... той ... деп ниет ... мен ... ... ... этнограф Сейіт Кенжахметұлы мынадай жасайды...
БҰРЫНҒЫ ҚЫЗ ҰЗАТУ ТОЙЫ
Қыз ұзату - үлкен ... әрі ... ... бұл күні ... ... әрі ... Қуанатыны - дейді, жылайтыны - қимастық көңілі, бағып-қаққан перзентінің жатжұрттық боп кете ... ... құда ... бес не жеті (тақ ... ... одан да көп адам ... Мұның ішінде бас құда, құдалар және күйеу жігіт пен ... ... ... ... және Орталық Қазақстанда тек ер адамдар барады. Құдалар, әдетте кешкілік баруы керек. Мұнда ойын-сауық, құдалық рәсімдер мен ... ... ... ... (ағайын-туыс, көрші-қолаң) құдаларды үйіне шақырады.
Ұзатылатын қызды, дәстүр бойынша, таң ата, күн шыға жөнелтеді. Оның алдында қыз , ... ... , , ... бара ... ... , - ... ... мектебінің тамаша үлгісі. Алтын ұяны, туған ел-жұрттан бөліну, жат босаға аттау оңай іс ... ... ... ... де ... ... жылай жүріп ән, жыр түрінде шеберлікпен үйлестіріп жасай білген. Қыз жылап қоштасқанымен, бұл қайғы ... ... ... ... қыз ... қыздары мен жігіттерінің де қимастық көңілдері де көрінбей қалмайды. Олар өлең жырды үстемелей ... ... ... , ... ... да ізгі тілектестік, достық көңіл, жаңа бақыт жолында жақсы ниет көрінеді. Оның сөзі де, әні де көркем, ойнақы ... Ол ... , ... , ... , біресе деп те айтыла береді. Олардың мынадай үлгілері бар:
Буынғаным беліме кісен бе еді, ... ... ... ... ... ме еді, ... ау,Әкең барып шешеңді ап келмесе, ау-жар, ау,Мұндай азап басыңа ... ме еді, ... ... де атың боз ... ... ... ... бике-ау.Өксігің сенің басылмас, бике-ау,Әлдилеп бала сүйгенше, бике-ау.Мінген де атым жиренше, үкі-ау,Тықыршып тұрар мінгенше, үкі-ау,Қыз көңілі ... ... бөпе ... ... ... ... ... кеттім, апа-ай, ау,Ерттеп қойған атыңа жеттім, апа-ай ау,Шымылдығын желпе сал, көрсін апам, ай-ау,Көзінің жасын қойнына, төксін апам, ай-ау!
СЫҢСУХалқымызда ... ... ең көп ... бірі - ... ... қыз өз босағасынан аттанар алдында ағайын-туғандарын аралап, айтып қоштасады. Бұл сәтте оның жанында жеңгелері ... Ол ... ... ... оң жақта бұлғақтап өскен бақытты күндерінің өткендігін, аяулы ата-анасының, ... өзін ... ... ... ... айта ... ... келген құйысқан,
Тарамай шашым ұйысқан.
Келіп кетіп жүріңдер-ай,
Сағындырмай туысқан, - деп ... ... де ... ... жарасымды әрі тәрбиелік мәні бар салтанатты салт. Бұл адамгершілік, әдептілік жағынан ... да өте ... ... ... ... күндерден ағайын ортасынан бөлініп кету оңай іс емес. Ал қазақтың қазіргі қыздары бұл дәстүрдің ... ... үзді десе де ... ... ауыл, үй аралап сыңсу, жылау түгілі, оң жақтан аттанарда күліп, қуанып жүргендерін де көз көрді. Бұл ұлттық тәрбие мен ұлттық ... ... деп ... қыз өз үйінен аттанар алдында өзінің ата-анасымен, аға-інісімен, сіңлісі, жақын- жуықтарымен қоштасу жырын айтады.
Әуеден ұшқан бұлдырық,
Құбыладан соққан ... ... ... соң қыз ... ... құл ... жақсы күң болмас.
Оң жақтан кетіп барамын.
Қыз еркелеп ұл болмас, - деп өзінің жат ... ... ... ... Ең ... ... мен інім-ау.
Жыл айналып келгенше,
Қош аман, бол күнім-ау, - деп ... ... ... ... ... ... бар. ... дәстүр бойынша, ұзатылған қыз жыл толмай өз үйіне бара ... ... ... ... екі ... ... тасымас үшін, соңына жаман сөз ермес үшін... тағысын-тағылар. Қазақтың бұл ... ... ... жас ... ... ... ... жатыр.Қоштасу қазақ халқының бауырмалдық, әншілік, айтқыштық қабілетін көрсететін тұрмыс- салт жырларының ішінде көркем де ... ... ... жыры соңынан қыздың жеңгелері мен серіктері:
Жылама, бикем, жылама,
Көзіңнің жасын бұлама.
Ұл болып тусаң әуелден,
Сені мұндай қыла ма? - деп оған ... ... ... ... ... білдіреді.
Салт жырларының тәрбиелік маңызы зор. Мұнда ұлттық дәстүр, халықтық қағида, ағайын- туыстық қимас сезім, алдағы арман... бәрі де бар. Қоштасу, ... жыры ... ... ұзату, үйлену салт дәстүрлері.
Бала ер жетіп, қыз балиғатқа толған шақта әрбір ата-ана ... ... деп 13-ке ... қыз ... ... ... Ал, осы жастағы ұл баланы деп атайды. Қазіргі кезде қолданылып жүрген ұғымы жасөспірімдік шақтың соңы ... 16-17 ... ... ... ... ... жастарды неғұрлым ерте үйлендірсе, жағымсыз қылықтардан аулақ болып, ұрпағы көп, дені сау, мықты болып қалыптасады деген. 13 жастан асқан соң, ... ... ... ... адам ... істерге барып, күнәһарлық жасай бастайды деп танылады. Сондықтан, қыз баланы 13-14 жасында, ұл ... 14-15 ... ... болған. Үйлену салтының осы аталған дәстүрлі бітімі негізінен ХХ ғасырдың орта шеніне дейін Қазақстанның әр жерінде және шет елде тұратын ... ... ... ... келді. ХХ ғасырдың соңғы ширегіне дейін жастар 20-25 жас аралығында үйленіп тұрмыс ... ... ... соңғы ондаған жылдар ішінде некелесу 28-30 жасқа дейін ұзарып келе жатқаны ... ... бері ... ... ауыл-аймақ шет-шекарасының тыныштығы, арғысы хандық немесе мемлекет қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында көрші ру-тайпалар немесе мемлекеттермен туыстық, меймандостық ... ... ... ... және деген бойынша неғұрлым алыс жерден қыз алып, қыз берісуді жөн ... Оның ... мәні тым ... ... Ең ... ... өз арасында кем дегенде жеті ата араламаған ру ішінде бір-бірінен қыз алысып, қыз берісуге тыйым салуы негізінде қан ... мен осы ... ... дені сау ... ... ... туындаған салт қалыптастырған. Сондықтан, шалғай жерлерде туып-өскендердің өзара некелесуінен туған балалардың дені сау, мықты болып өсетінін де қазақ о ... ... ... сіңіріп, бұлжымас қағидаға айналдырған. Сондай-ақ, сөзі айтып тұрғанындай, ... ... ... ... ... қыз алысып, қыз берісу арқылы шешіліп, мамыражай ... ... ... ... ... ... ... және өмірге ұрпақ әкелуші болашақ ана, қыздың аса зор маңызға ие екендігін байқау қиын емес. Тарих ... ... ... ... ... оқырман қауым хабардар болар деп сенеміз, әрі оларды келтіру арнайы мақаланың да жүгі. ... ... ... ... ... ... той және тойдан кейінгі әдет-ғұрыптар сияқты циклдерден құралады. Жалпы алғанда, жекелеген детальдардың өзгерістерге ұшырауын есептемегенде, ... ... ... ... ... ... деп айтуға болады. Ол өзгерістер мен жаңарулар ... әр ... ... ... өз ... ... отырмақ.
Екі жастың бас қосып, отбасын құруы ежелден қалыптасқан дәстүр бойынша құдаласудан басталады. Қазақтар , әдетте, ... ... ... ... сыйласатын, аралас-біліс, әлеуметтік деңгейі өзімен шамалас адамдармен құдаласатын ... ... құда ... бірнеше түрі болған. Осындай т.б. жағдайларға байланысты құдалықтың , және деген негізгі түрлері қалыптасқан.
Бел құда. Өзара таныс-біліс, ... ... ... ... ... ... жүрген болса, ондай адамдар алдын-ала уағдаласатын болған. Яғни, ... ұл, ... қыз туса ... бел құда атанатын болған. Ал, бірыңғай қыз немесе ұл туса, әке-шешелерінің достығын жалғастырып, ... ... ... Мұны ... дейді.
Бесік құда. Балалары бесікте жатқанда кейбір ... ... ... деп ... ... ... орташа дәулетті адамдар арасында болып, берілетін қалыңмал мөлшері әдеттегіден едәуір төмен және ... ерте ... ... төлеп отырған. Құдаласудың бұл түрі күні бүгінге дейін сақталған деуге боларлық.
Қарсы құда. Бір-бірімен өзара қыз алысып, қыз ... ... ... ... қарсы құдалықтың тағы бір түрі - қыз алған жақ қыздың қалыңмалын төлеуге шамасы келмесе, ... ... өз ... бір қыз ... ... ... тұрмыс құру көбіне жастардың өз қалауларымен жүзеге ... ... өз ... бас ... байланысты болатын құдалық түрі халық арасында деп атала бастады. Бұлайша ... өзі екі ... ... І) ... жолы бойынша жасалып, алдымен қалыңдық жағының , одан ... ... ... ... ... ІІ) ... ... байланысты туындаған немесе арқылы үйлену салты. Бұл салт ... екі ... ... ... ... ... деуге негіз бар. Ол шындығында қызды күшпен алып қашу емес, келісілген жағдайда ... ... ... ... жағы ... ... алған соң, құдалар ауылына 2-3 адам ... ... бұл түрі ... ... ... қыз ... екі ... үйленуіне қарсы болған жағдайында да жасалады. Алайда, екі жастың ниетін біле тұрса да ... ... ... азат болу ... ... ... ... баратыны кездеседі. Қыздың кетіп қалуының ерікті немесе еріксіз түрде болғандығын білу үшін қыз ... ... Ол ... ... ... болып келеді. Мұндайда көбіне екі жақтың өзара тіл табысып, мәмілеге келуімен аяқталып жатады. Алып қашу алдын-ала ... ... ... тойы сол күні ... ... те ... Ал, ... болмаған жағдайда бірнеше күннен кейін де той жасалады.
Алдын-ала құдаласу болмаған жағдайда, жігіт пен қыздың көңіл ... ... ... ... сөз ... ... ... уақытта қыз айттыру, құда түсу ісіне кіріседі.
Жоғарыда аталған құдалық түрлерінен басқа жігіттің қыз, жар ... ел ... бар. Оның ... ... ... ... ... жар таңдауын атауға болады. Осындай таңдалған қызға құда түсуге келетін тосын құдалық түрі де бар. ... басы - ... ... ... ... ... басталса, кейде ұзақтан келетін бейтаныстардың құдалық жорасын тұспалдай білдіретін деп аталатын ғұрыппен де басталып ... ... ... ... ... ... ... мұндай қонақтар ешкіммен ашылып сөйлеспей, аттарының ер-тоқымын бір жерге жиып қойып, түскі асын ішкен соң да кетпей жатып алады... Үй иесі ... ... мал ... ... ... ... көбіне шалдар болып, ертеңінде үн-түнсіз аттанып ... ... ... ... бұл ... жұмбағын шешкілері келіп, жапа-тармағай сырмақ қағуға кіріседі. Сол кезде сырмаққа шаншылған ... ... Бұл - ұл ер ... қыз бой жетті, хасқұлақ бала бізде бар, хаса сұлу ... бар, ... ... ... ... көп ... салмай, қыз жағы қайрақ сұратып кісі салмаса, әлгі ... және ... құда ... Бұл ... бар гәп - бізде. Біз - ... ... ... ... ... Ал, ... ... оның нышандық (символика) мәні - ер адамның өсіп-өну, өрбу мен күш-қуатын меңзейтін астары бар. ... ине. Ол да әйел ... ... шебер, ине сияқты епті болуын меңзейді. Сонда шалдардың сырмаққа біз ... ... - ... ұл бар еді, ол осы ... да ұл болса қалай қарайсыздар деген емеуіріні. Құдалықтың осы аталған және басқа түрлерінің келесі сатысы жігіт жағынан бірнеше әйелдің (әдетте, ... ... ... ... асын жеп, ... сөз ... ... жағының ауанын барлап қайту. Ертеректе мұндай адамдарды деп те атаған.
Құдалықтың баянды ... көп ... қыз ... ... байланысты. Жаушы жөн-жосықты білетін, тіл-ауызды, әзілге жүйрік адам ... ... ... сырт ... ... бірден ерекшеленіп тұрады. Қызыл (бурыл) ат мінген, сәнді, жеңіл киінген, шалбардың бір балағын етік қонышына салып, келесі балағын шығарып киген ... қыз ... ... ... ... ... беруді ұйғарған болса мал сойылып, құрмет көрсетіледі. Сыбағалы табақ тартылып, ас ... ... соң ... ... сөз ... - дегендей ниетін тұспалдай ... ... ... жаушының өтінішін қабыл алған болса, соның белгісі ретінде, екі жақтың құдалығының берік болуын нышандап, жаушыға ... ... ... ... ... ... мінгізуі - жігіт жағының құдалыққа келе беруіне ниет білдіргені. Жаушы қайтып келген соң ... ... оған өз ... аталатын кәде жасайды. Енді жігіт жағының туыстары жиналып, құдалыққа баратын адамдардың құрамын, санын және бас құданы тағайындап, ... күні ... Бас ... ... мен ... көп, ... ... жақсы білетін, шешен, өнерлі адам тағайындалады. деген бойынша қыз ауылы үйлер тігіп, құдаларды салтанатпен ... ... ... ... ... ... ... өлі-тірі, қыз беретін уақытты келіскен соң, дәстүр бойынша құдалықты бұзбауға серттесетін салт - ... қол ... ақ ... қызыл қан шығарған құда болысуына арналып ақсарбас шалынады. Бұл ырым ... ... ... ... бойынша, туыс-жекжаттықтың тамыры тереңге кеткендігін айғақтайды. Мал бауыздалғанда бата берген құда деп ... ... қол ... ант ... ... мәні ... да, ... жағынан да ерекше саналатын -- құдаларға жегізу салты ... ... ... әзірлеген қойдың құйрық майы мен бауыры туралған ... қыз ... ... құда ... ... жемесек,
Несіне құда деселік, - деп өлеңдете келіп, ... ... ... айнала құйрық-бауыр асатып шығады. Осы екі дәмнің үйлену салты кезіндегі ерекше сипатқа ие болуының астарлары халықтың дәстүрлі ... ... ... мал ... ... ... май -- ... береке-байлықтың нышаны саналады. Жаңа түскен келін босаға аттаған соң есіктің екі босағасына май ... үйге ... соң ошақ ... отқа май құюы сияқты т.б. жосын-жоралғылары майдың наным-сенімдік тұрғыдан туындайтын ғұрыптық қызметтерін айғақтайды. Сондай-ақ, жайлы, ... ... бай, ... ... ... ... ... сөзін де қолданатыны бар. Ал, бауыр сөзі қазақ тілінде туыс, ағайын және іні деген ... ... ... -- ... меймандостық ұғымдарына ұқсас түсініктер беретіні мәлім. Ет мүшелерінің ішінде бауырдың ... ... ... де ... ... бауырдай тату-тәтті болып, туыстасып, бауырласқанының белгісі реінде бауыр тартылады. Дүние, әлем, тіршіліктің жұп, қос ... ... ... ... түсінігі бойынша (дуалистік ілім), осы ғұрып астарында да жақсылық-жамандық, қайырымдылық-зұлымдық, аспан-жер сияқты категорияларға сәйкес келетін ақ-қара символикалары да ... ... ... ... ... ... делінетін ежелгі салт бойынша май мен ... жесу ... ... пен жамандықта бірге болып, туысқандық жүгін бірге көтерісуге серт беріскен магиялық мәнді ғұрып атқарылады. "Құдай" (уәде) дескен, құйрық бауыр жескен" ... ... ... ... ... ... ... соң, дәстүр бойынша өзара келiсiлген уәде-шартты бұзуға болмайды. Егер құдалыққа уағдаласқан екi жақтың бiрi уәде бұзып, би алдына жүгiнiске барса, ... ... ... пе ... ... өзi ... мұның аса маңызды ғұрып болғандығын дәлелдейдi. Екi жақ құйрық-бауыр жегендерiн мойындаса, билер бата бұзған жағына дереу айып ... ... ... ... төс те ... салт ... Осы ұғым негiзiнде төс күйеу мен келiннiң де сыбағалы асы саналады. Күйеу қайнына барғанда, келiн түскен соң табаққа төс пен асық жiлiк ... Асық ... ... ... асық ... әрi ... ... көп болсын" деп ырымдап бередi. Бала асырап алғысы келсе, асық жiлiк ... ... ... ... алатын жосын бар. Сайып келгенде, төс пен асықты жiлiктiң тартылуында "төсекте төс, дастарқанда бастарың айырылмасын" деп екi жастың махаббатын дәрiптеу ... ... тойы қыза ... ... қуанышты құттықтап, ортақ болуға келген ауылдас қатын-қалаштар шашуды сылтау етiп, құдаларға iрiлi-ұсақты құрт, iрiмшiктi де жаудыруы ... ... Шашу ... ... ... аздаған жарақат алса да ренжiмеуі тиiс, тіпті күлкі-әзілге айналады. Мұнан соң "құда тартуға" кiрiсiп, түрлi ойын ... ... ... ет ... деп ... құрт араластырған естен асата бере оны аузы-мұрнына толтыра жағу сияқты немесе ... ... үшiн ... ... ұн, ... та жаға салады. , , , ойындарымен қатар

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар жайлы5 бет
Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарының тәрбиелік мәні14 бет
Қазақ әдет-ғұрып заңдарындағы мұра мен мұрагерліктің қоғамдағы рөлі6 бет
Корея мәдениеті7 бет
Мектептің оқу – тәрбие процесінде салт – дәстүрдің пайдаланудағы тәрбиелік мүмкіндіктері53 бет
Үйлену салтына байланысты туған өлеңдердің жанрлық сипаты40 бет
Ұлттық дәстүр - әлеуметтік институт ретінде183 бет
"Қазақтың салт-дәстүрлері."35 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь