Бюджеттік ұйымдардағы бухгалтерлік басқару есебінің жүргізілуі, олардың проблемалары мен жетілдіру жолдары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1 Басқару есебінің негіздері
1.1 Басқару есебі жөніндегі жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.2 Бюджет туралы түсінік, мақсаты және құрылу міндеттері ... ... ... ... ... ... ... .17
1.3 Сметаны құрудың кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2 Басқару есебі жүйесінде бюджеттеуді жүзеге асыру ерекшеліктері (Алматы қалалық әкімшілігі мысалында)
2.1 Қорлардың деңгейін жоспарлау және бақылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
2.2 Қаржыландыру жоспарының орындалуын бақылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
2.3 Басқару шешімдерін қабылдаудағы өндіріс шығындары динамикасын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
3. Бюджеттік ұйымдардағы басқару есебінің проблемалары және оны жетілдіру
3.1 Бюджеттік бақылау жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50
3.2 Бюджеттік ұйымдағы есепті жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62
Қазақстан Республикасының бюджеттік Кодексіне сәйкес 2009-2011 жылға арналған бюджеттік заңы Қазақстанның одан әрі дамуын тұрлауын, осы заманғы және болашағы зор экономикалық, әлеуметтік, саяси және әкімшілік негізінде жүргізуге мүмкіншілік береді [1].
Диплом жұмысының өзектілігі - бюджеттік ұйымдардағы басқару есебін ұйымдастыру ерекшеліктері мен орын алып отырған проблемаларды айқындау. Басқару есебінің принциптері деп орын алған шаруашылық фактілерін байқау және жинақтау, ұйымдар қызметін тиісті ақпараттар және мәліметтермен қамтамасыз ететін мәні бар жүйені айтамыз.
Есеп беруді ұйымдастыру деп - есеп жүргізудің жағдайын, құрамдас элементтерін, есеп кезеңдерін арнайы тәртіпке сай қатаң сақтау, бухгалтерлік есеп жүргізудің түрлерін жүргізу, есептеу техникаларын тиімді пайдалануды айтамыз.
Диплом жұмысының мақсаты - бюджеттік ұйымдардағы бухгалтерлік басқару есебінің жүргізілу ерекшеліктерін зерттеп, олардың проблемалары мен жетілдіру жолдары туралы тиісті қорытындылар жасау.
Қойылған мақсатқа жету үшін төмендегі міндеттер қойылады:
- Бюджеттік ұйымдарда басқару есептің ұйымдастыру негізі мен ерекшеліктерін айқындау;
- Бюджеттік ұйымдарда бухгалтерлік есептің нормативтік актілері мен жүргізілу қағидаларын сипаттау;
- Бюджеттік ұйымдардағы шығыс сметасының орындалуы мен есеп жүргізу саясатын қарастыру;
- Бюджеттік ұйымдардағы бухгалтерлік есептің проблемалары мен жетілдіру жолдарын зерделеу;
- Халықаралық стандарттар негізінде қазақстандық бухгалтерлік есеп жүйесін жетілдіру.
Бухгалтерлік есеп деп - орын алған шаруашылық фактілермен байқау жинақтау, ұйымдар қызметтің тиісті ақпараттар және мәліметтер мен қамтамасыз ететін мәні бар жүйені айтамыз [2].
Дипломдық жұмыстың объектісі ретінде Алматы қалалық әкімшілік басқармасы алынды.
Дипломдық жұмыс жазу барысында Қазақстан Республикасы бюджеттік Кодексі, 2009 - 2011 жылға арналған бюджеттік заңы, ҚР Қаржы Министрлігінің нұсқаулар және басқа да нормативтік құжаттар, отандық және шет елдік экономист ғалымдардың еңбектері,ғылыми мақалалары қолданылды.
Жаңадан қабылданған 2009 - 2011 жылдарға арналған үш жылдық Бюджет Заңына сәйкес Қазақстан Республикасының бюджет жүйесінің бірінші деңгейі республикалық бюджет болып табылады. Республикалық бюджетте ақша қаражаттарын орталықтандырып жинақтау мемлекеттің тиімді қаржы саясатын іске асыру қажеттілігімен түсіндіріледі. Мұндай жағдайда ақша ресурстарымен әрекет жасау, оларды ел мен аймақтардың әлеуметтік - экономикалық дамуының басымдылық бағыттарын қаржыландыруға жұмсау, экономикалық дамушылықты ынталандыруға мүмкіншілік туады. Ақша ресурстарын орталықтандыру мемлекет тарапынан жылдан - жылға үлғаятын әлеуметтік шығындарды қаржыландыруға, мемлекеттік займдар бойынша пайыздар төлеу мен мемлекеттік борышты өтеуге, қорғаныс қабілеттілігі мен қоғамдық тәртіпті бекініс ету мен мемлекеттік басқару аппараттарын үстау және басқа да шығындарды өтеуге мүмкіндік береді.
1. Қазақстан Республикасының 8-ші жетоқсан 2008 жылғы шыққан 2009-2011 жылға арналған Бюджет заңы.
2. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» 2008 28 ақпан №234 Заңы.
3. Бюджеттік ұйымдар мен ұйымдардағы бухгалтерлік есеп туралы нұсқаулық 1998 27 қаңтардағы №30 бұйрығы (03.30.2008 №159 бұйрығымен енгізілген өзгерістер мен толықтырулар ) 24 б.
4. Белов.А.Н. Бухгалтерский учет в учреждениях непроизводственной сферы.Москва:Финансы и статистика, 1998.- 30 б.
5. Хорнгрен Ч.Т.,Фостер Дж. Бухгалтерский учет:управленческий аспект. М.:Финансы и статистика, 2003.-416с
6. Бюджеттік ұйымдар мен ұйымдардағы бухгалтерлік есеп туралы нұсқаулық 1998 27 қаңтардағы №30 бұйрығы ( 2007 20 мамырдағы №24 бұйрығымен енгізілген толықтырулар мен өзгерістер) 45б.
7. Управленческий учет для нефинансовых менеджеров. П.Атрилл, Э.МакЛейни. Днепропетровск, 2003.-601с.
8. Ержанов А.К.,Айтанаева Ә.К. т.б. Басқару есебі . Алматы: Экономика, 2009.- 303 б.
9. Друри, Колин Управленческий и производственный учет.М.:Юнити-Дана,2005.-735с.
10. Кондраков.Н.П. Кондраков.И.Н. «Бухгалтерский учет в бюджетных организациях»Москва:Проспект,2006.- 22б.
11. Бухгалтерский учет и налоги в государственных и бюджетных организациях №12.2006.- 2 б.
12. Голубева.М.А. Особенности учета имущества в бюджетных организациях//Глав.бух. №30.2000.- 42 б.
13. Земляченко С.В.Новый порядок бухгалтерского учета в бюджетных оргнаизациях //Главбух. №12.2000.- 10 б.
14. Практическое пособие по бухгалтерскому учету в бюджетных организациях/Под.ред. В.П.Нефедова.Москва:Цитп,1993.- 18 б.
15. Бухгалтерский учет и налоги в государственных и бюджетных организациях №8.2008.- 10 б.
16. Бухгалтерия организаций-получателей бюджетных средств.№7-8.2007.-14б.
17. Бухгалтерский учет и налоги в государственных и бюджетных организациях №4.2008.-8 б.
18. Бухгалтерский учет и налоги в государственных и бюджетных организациях №3-4.2008.- 12 б.
19. Кондраков.Н.П. Кондраков.И.Н. Бухгалтерский учет в бюджетных организациях Москва:Инфра,2006.- 25 б.
20. Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары.Алматы: 2003.-50 б.
21. Әбдіманапов Ә.Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері (халықаралық стандарттар)Алматы: 2008.- 284 б.
22. Е.Михалева ХҚЕС: алдағы көшу проблемалары.//Бухгалтерлік бюллетені,№32 тамыз 2007.- 4-6 б.
23. Н.В. Скала, В.И Скала. Рекомендации по подготовке входящей финансовой отчетности в формате МСФО или НСФО. Алматы: ТОО «Издательство LЕМ», 2008. -148с.
24. К.Ш.Дүйсенбаев., Э.Т. Толегенов., Ж.Т. Жұмағалиева . Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. –Алматы: Экономика,2001.-310б.
25. Т.Ә. Абдіхалыков. Аудит және бухгалтерлік есеп.- Алматы :Қазақ университеті, 2000.-177б.
26. В.Л. Назарова. Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп: Оқулық. Жалпы ред. Басқарған Н.Қ. Мамыров. -Алматы: Экономика, 2005.-310 б.
        
        Мазмұны
Кіріспе..........................................................................................................................5
1 Басқару есебінің негіздері
1.1 Басқару есебі жөніндегі жалпы түсінік..............................................................8
+ ... ... ... ... және ... ... ... құрудың кезеңдері...............................................................................23
2 Басқару есебі жүйесінде бюджеттеуді жүзеге асыру ерекшеліктері (Алматы ... ... ... ... ... ... және ... Қаржыландыру жоспарының орындалуын бақылау........................................40
2.3 Басқару шешімдерін қабылдаудағы өндіріс шығындары динамикасын талдау..........................................................................................................................46
3. ... ... ... ... ... және оны ...
3.1 ... бақылау жүйесі.................................................................................50
3.2 Бюджеттік ұйымдағы есепті жетілдіру жолдары.............................................53
Қорытынды..............................................................................................................59
Пайдаланылған әдебиеттер...................................................................................62
Кіріспе
Қазақстан Республикасының бюджеттік Кодексіне сәйкес 2009-2011 ... ... ... заңы Қазақстанның одан әрі дамуын тұрлауын, осы заманғы және болашағы зор экономикалық, әлеуметтік, саяси және ... ... ... ... ... ... жұмысының өзектілігі - бюджеттік ұйымдардағы басқару есебін ұйымдастыру ерекшеліктері мен орын алып отырған проблемаларды айқындау. Басқару есебінің принциптері деп орын ... ... ... ... және жинақтау, ұйымдар қызметін тиісті ақпараттар және мәліметтермен ... ... мәні бар ... ... ... ... деп - есеп ... жағдайын, құрамдас элементтерін, есеп кезеңдерін арнайы тәртіпке сай қатаң сақтау, бухгалтерлік есеп жүргізудің түрлерін ... ... ... ... ... ... ... мақсаты - бюджеттік ұйымдардағы бухгалтерлік басқару есебінің жүргізілу ерекшеліктерін зерттеп, олардың проблемалары мен жетілдіру жолдары туралы ... ... ... ... жету үшін төмендегі міндеттер қойылады:
* Бюджеттік ұйымдарда ... ... ... ... мен ... ... Бюджеттік ұйымдарда бухгалтерлік есептің нормативтік актілері мен ... ... ... ... ... ... сметасының орындалуы мен есеп жүргізу саясатын қарастыру;
* ... ... ... ... ... мен жетілдіру жолдарын зерделеу;
* Халықаралық стандарттар негізінде қазақстандық бухгалтерлік есеп жүйесін жетілдіру.
Бухгалтерлік есеп деп - орын алған шаруашылық фактілермен ... ... ... ... ... ақпараттар және мәліметтер мен қамтамасыз ететін мәні бар жүйені айтамыз [2].
Дипломдық ... ... ... ... қалалық әкімшілік басқармасы алынды.
Дипломдық жұмыс жазу барысында Қазақстан Республикасы бюджеттік ... 2009 - 2011 ... ... бюджеттік заңы, ҚР Қаржы Министрлігінің нұсқаулар және ... да ... ... ... және шет ... ... ... еңбектері,ғылыми мақалалары қолданылды.
Жаңадан қабылданған 2009 - 2011 ... ... үш ... Бюджет Заңына сәйкес Қазақстан Республикасының бюджет жүйесінің бірінші деңгейі республикалық бюджет болып табылады. ... ... ақша ... ... ... ... ... қаржы саясатын іске асыру қажеттілігімен түсіндіріледі. Мұндай жағдайда ақша ресурстарымен әрекет жасау, оларды ел мен аймақтардың әлеуметтік - ... ... ... бағыттарын қаржыландыруға жұмсау, экономикалық дамушылықты ынталандыруға мүмкіншілік туады. Ақша ресурстарын орталықтандыру мемлекет тарапынан жылдан - жылға үлғаятын ... ... ... мемлекеттік займдар бойынша пайыздар төлеу мен мемлекеттік борышты ... ... ... мен ... ... ... ету мен ... басқару аппараттарын үстау және басқа да шығындарды өтеуге мүмкіндік береді.
Айтылғандай, анықтама бойынша республикалық бюджет өз алдында Бюджеттік кодексте бекітілген салықтық және ... ... ... ... ... ақша қорын қүрайды. Ол орталық мемлекеттік органдар мен оларға жататын мемлекеттік ұйымдардың функцияларын орындау мен мемлекеттік саясаттың ... ... ... іске ... қаржылық қамтамасыз етуге арналған. Республикалық бюджет, қаржы ресурстарын жинақтаудың негізгі ... ... ... билікке өз уәкілеттігін шынайы іске асыруға, экономиканы, инвестициялық белсендікті реттеу мен ынталандыруға, ал бастысы - әлеуметтік ... ... ... ... ... өз алды биліктің бір тарауымен жасалып, екіншісімен бекітілетін едәуір жеке құжаттар ... ... ... ... ... ... ... - ол мемлекет таңдаған ел басқару стилін іске асырады. Республикалық бюджетте мемлекетке қажетті қаржы ресурстары мен барлық резервтер көлемі саналады, ... осы ... ... елдің қаржы ахуалы, қаражаттар жұмсаудың нақты бағыттары,
салалары, аймақтары мен әрекет салалары бойынша шығындар арақатынасы анықталады. Осыған байланысты ... ... ... ... іске ... ... ретіндегі мемлекеттік мәні мен экономикалық рөлі білінеді.
Республикалық бюджеттің ... оның ... ... ... ... ... шарттанады, яғни кірістер және шығыстар. Осы формалар ... ақша ... ... ... ... мен пайдалану іске асырылады. Кірістер мен шығыстарының құрамы мен құрылымы мемлекеттің нақты әлеуметтік - экономикалық шартта ... ... орта ... фискалдық саясатты іске асыру бағыттары сәйкес. Кірістері қалыптастыру мен бюджеттік құралдарды жұмсау ... мен ... де ... ... болуы тиіс.
Республикалық бюджет кірістер құрылымы Бюджеттік кодекс ережелеріне сәйкес салықтық және салықтық емес түсімдер, негізгі капитал сатудың ... мен ... ... ... Бүл ... ... заңнамалар мен елдің әлеуметтік - экономикалық дамудың орта мерзімді жоспарының маңызды макроэкономикалық көрсеткіштер негізінде анықталады. Республикалық бюджеттің кірістер ... ... ... және ... ... мен түсімдер болжамының өзгерістер есебімен құралады.
Республикалық бюджеттің шығыстар құрылымы Бюджеттік кодекске ... ... ... ... ... жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтерге жұмсалатын;
* қорғаныс, қоғамдық тәртіп және қауіпсіздікке жұмсалатын;
* құқықтық, соттық, қылмыс іс-атқарушы әрекетке жұмсалатын;
* білім ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мен әлеуметтік жәрдемге жұмсалатын;
* түрғын-үй коммуналдық шаруашылығына жұмсалатын;
* мәдениет, спорт, туризм және ақпарат кеңістігіне жұмсалатын;
* өнеркәсіп, ... және жер ... ... ... ... және коммуникацияға жұмсалатын;
* табиғатты қорғау іс-шаралары және ... ... су, ... ... ... қаржыландырудың ерекшелігі болып нысанды ағымдағы трансферттерді пайдалану табылады. Олар тек қана ... ... мен алып ... есебінде есептелмеген аймақтық бюджеттік бағдарламалар бойынша шараларды орындауға беріледі.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен ... ... І - ... баскару есебінің негіздері қарастырылған. ІІ - бөлімінде бюджеттік ұйымдардағы басқару есептің жүргізілуі және ... ... ... ... ІІІ - ... ... ұйымдардағы басқару есебінің проблемалары және оны жетілдіру жолдары көрсетілген.
Диплом жазу барысында шет елдік (Белов А.Н., ... И.П., ... В.П., П. ... Дури, Колин, Хорнгрен Ч. Т.) және отандық авторлардың (Ержанов А.К., Голубаева М.А., Әбдіхалықов Т.Ә.), сонымен қатар, заңнамалық, нормативтік - ... ... ... ... ... ... 63 ... тұрады, онда 11 кесте, 8 сурет тұрады.
1 Басқару есебінің негіздері
1.1 ... ... ... ... түсінік ... ... ... ... үшін ... басқарушылық есепке үлкен мән беріледі. Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев кәсіпкерлерге ... ... есеп ... ... халықаралық стандартқа көшудің маңыздылығына тоқталды. Ол өзінің бұл ... ... есеп ... ... және ... ғана білдіріп қойған жоқ, сондай - ақ әр түрлі экономикалық шешімдерді қабылдай білуге шақырды [3].
Бәсекелестер мен нарық жағдайының өзгеруіне қарсы тұра ... және ... ... ... күйреуге ұшырайды. Басқа субъектімен өзара әрекет тудыру ... ... ... ететін менеджмент (басшылық) маңызды рөл ойнайды. Оның міндеті - ... ... ... ... ... (тудыру), сондай - ақ оны (кәсіпорын жұмысын) тиімді тәсілмен басқару және үйлестіру болып ... ... ... ... және қаржы менеджменті сияқты аса маңызды да өзекті мәселелерге, сондай - ақ ... және ... ... үлкен мән беріледі, өйткені бұл жалпылай және оперативтік басшылық үшін ... ... сай ... есеп - ... ... жүйесінің құрамдық бөлігі.
Басқарушылық есеп - бұл идентификация, ... ... ... ... ... ... және ... да обектіні (яғни, ішкі есеп) басқаруға қажетті ақпаратты тапсыру.
Өндірістік есептің мақсаты - өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік құнын калькуляциялау. ... ... ... алынған ақпаратты менеджерлер сату бағасын белгілеу, қорларды бағалау, пайданы есептеу және т.б. үшін қолданылады. Сол себепті, өндірістік есеп - бұл ... есеп пен ... ... бір бөлігі.
Кәсіпорынды басқаруға қажетті барлық ақпаратты бухгалтерлер дайындайды, осыған байланыстырылған кәсіби қызмет деп аталады. Бұған есептілікті құрастыру жұмысы, ... ... ... ... жоспарлау жұмысы, субъект қызметін бақылауға байланыстының барлығы қатысты болады.
Басқарушылық есептің объектісі - бұл шаруашылық жүргізуші субъектінің және оның ... ... ... мен ... баға белгілеу, бюджеттеу және ішкі есеп беру.
Басқарушылық есептің пәні - объектілерінің ... және ... ... ... ... процестеріндегі оқиғалар.
Басқарушылық есептің негізгі тапсырмалары (міндеттері) - есеп, жоспарлау, бақылау, талдау және ... пен оның ... ... ... қызмет нәтижелері мен шығындары туралы деректерді бағалау; аса ... ... ... ... ... ... үшін ақпарат беру.
Басқарушылық есептің принциптері - субъектінің үздіксіз қызмет ету; жоспарлау мен есепте өлшеудің біркелкі бірліктерін пайдалану; ... ... және онық ... бөлімшелерінің қызметтік нәтижелері мен шығынды бағалау және талдау; алғашқы және аралық деректерді ... ... ... ... ... сабақтастырып жиі пайдалану; субъект ішіндегі коммуникация жүйесін ұйымдастыру; ақпараттардың жеткіліктігі және ... ... және ... циклдерді бейнелейтін кезеңдігі; субъект қызметінің нәтижелері мен шығындарын сметалық басқару.
Қазақстан Республикасының экономикасы белсенді нарықты өзгерістер кезеңінде. Оның ... ... ... қорытындылап, эволюлиялық процестерді анықтаумен нарықты реформалауды басқаруды, шаруашылық субъектілердің кәсіпкерлік қызметін басқару ... мен ... ... ... ... ... ... ең бірінші негізгі мақсаты акпараттың жиынтығы және жан - ... ол ... ... ... ... қолдану үшін қажет. Басқару шешімін қолдану альтернативтік қимылдық салыстырмалы нұсқасын және оптимальдігінің таңдауын көрсетеді.
Өнеркәсіп дұрыс шешім қабылдау үшін ... ... ... бойынша болашақта болатын шығындар туралы мәлімет болуы керек. Басқару есебінің мәліметтерін қолданған кезде ... ... ... ... ... есептер:
* өндірістің шығынсыздығын сұрыптау;
* өнімнің шығынын, ассортиментін (түрін), көлемін жоспарлау;
* баға туралы шешім қабылдау.
* ... ... ... ... ұзақ ... ... ... бар:
* қаржы туралы шешім қабылдау;
* бизнестің структуралық түрін өзгерту;
* жаңа өнімді шығару ... ... ... ... ... екі ... ... бар. Біріншісі - нысандандырылған жоспарлау процесі, ол смета жасау мен ұзақ мерзімді жоспарлау үлгісінде көрсетіледі. Бұл процесстер ... ... ... көрсеткіштерін бағалауға мүмкіндік туғызатын есептеу базаларын орнату үшін қолданылады. Екіншісі - жауапкершілік орталықтарын ашудың көмегімен жүзеге ... ... ... ... ... ... ... бақылап, ақырғы нәтижені ұйымның нақты қызметкерлерімен байланыстыруға мүмкіндік береді. Жауапкершілік есебінің мақсаты - қызметтің ... етіп ... ... ... ... ауытқуларды тауып, оған орталықтардың қайсысының жол бергенін анықтау үшін әрбір жауапкершілік орталығына қатысты шығындар мен түсімнің көрстекіштерін жинау. ... ... ... үшін бұл ... ... ... көрсеткіштерін белгілеу, оны өлшеу, шынайы көрсеткішті мақстатты көрсеткішпен салыстыру ауытқуларды сараптау және ауытқулар елеулі ... ... ... ... ... ... ... және инвестиция орталықтары үшін мақстатты қаржылық көрсеткіштер ... ... ... түсімдермен немесе экономикалық жағынан елеулі қосылған құнмен көрсетілсе, шығын орталықтары үшін ... ... ... ... ... Жауапкершілік есебі белгігі уақыт аралықтарынан кейін (әдетте айына бір рет) ... ... ... ... ... ... Онда ... орталықтарының менеджерлеріне олар жауап беретін бөлімшелеріндегі сметадан ауытқулар туралы ақпарат беріліп, түзету ... ... ... ... беріледі.
Ұйымдарда басқару алуан түрлі деңгейлерде жүзеге асырылады. Стратегиялық басқару мен басқарушылық бақылаудың айырмашылығын келесі түрде анықтауға ... ... ... ... ... жағдайлардан бастау алады. Мұнда ұйымның мықты және әлсіз жақтарын және оның қызметіне қойылатын түрлі шектеулердің ескерілуімен ұйымның бір салада қызмет ... ... ... да ... қаншалықты деңгейде бәсекелесе алатынына көңіл бөлінеді. Басқарушылық бақылау жүйелерінің мақсаты - қызметкерлердің жүріс - тұрысына әсер ету, ол ... ... ... ... ұйым өз мақсатына жете алатындай деңгейге дейін көтеру.
Ұйым негізгі жүйе ретінде екі ... - ... ... ... ... және басқарылатын саладан (басқару объектісі) тұрады. Басқарылатын салаларға: техника мен технология; өндірісті ... ... ... ... ... ... ... қатынастар экономикасы; ұйымның халықаралық байланыстары; коллективтің әлеуметтік еңбек қатынастарының жағдайы; табиғатты ... ... ... ... ... ... - ... қатынастар (еңбек қатынастары мен еңбек ақыны төлеу, қаржыландыру (инвестициялау), кредиттеу, салық салу, табыс, сақтандыру, т.б.), ... ... ... табыс, қаржылық санкциялар, баға, дивиденттер, пайыздар, салық, еңбек ақы т.б.) және ... ... ... және ... есебі, қаржылық және басқару талдауы, қаржылық жоспарлау, қаржылық реттеу, қаржылық бақылау) енеді.
Басқару - ... ... ... ... ... әсер ету ... ... негізгі мақсат тиімді басқару шешімдерін қабылдау. Бұл жердегі ... ... - ... жүйе ... ... ... ... адамдармен де де тығыз байланыста. Мұндай басқаруды ресурстардың мақсатты қолданылуы мен адамдардың қызметін атқаруын бақылайтындар жүзеге асырады. ... ... ... де іске асырады, олар жаңа техника мен технологияны енгізу, еңбекті тиімді ұйымдастыру, материалдық - техникалық тұрғыда жабдықтау,өткізу - ... ... ... және ... ... жұмысшыларды басқаруды орындайды.
Егер басқаруды өнеркәсіптік ұйымның басқару ... ... ... онда оның ... ... ... ... сипаттамаларын байқаймыз. Басқару жүйесінде екі бөлімше бөлініп шығады, олар өндіріс және басқару аппараты. Басқару процессі объекті, ал ... ... ... ... ... ... ... барлық процесстер материалдық - заттық нәтижеге ұмтылады, ал процесстегі ақпарат бағынышты сипатта болады. ... ... ... ... ... байланыста болады, материалдық жағы бағынышты сипатта болады. Басқару ... орын ... ... ұйымның негізгі мақсатына да осы процесстер арқылы әсер етеді. Ұйым қызметін басқару ұйым мақсаты аясында жүзеге асырылатын өндіріс процесстерін реттеуге ... ... ... табылады.
Шетелдік зерттеуші ғалымдар ұйымды басқару тиімділігін арттыратын, яғни, ұйым ... ... ... жүйелері мен процедураларын, басқару стилін, жұмысшылар құрамын жақсартатын, ұйымның даму стратегиясы мен басқару іс-тәжірибесін жетілдіретін бірнеше элементтерді жеке атап көрсетуде. Бұл ... ... ... мәдени құндылығын сипаттайды.
Кей әдебиеттерде басқару объектіге әсер ету жүйесі ретінде қарастырылып, оның негізгі 5 ... ... ... жоспарлау, өндірістік тапсырмалардың, нормалар мен нормативтердің, өндірістік шығындар сметасының бар болуы;
- ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының тиімді пайдаланылуына бағытталған қызмет;
- ынталандыру, ерекше еңбегі үшін, жетістіктері үшін ынталадыру жүйесін қалыптастыру;
- координациялау, барлық жұмысшылардың мақсатқа қол ... үшін ... ... ... есеп және ... ... аппаратын басқару объектісі жөніндегі ақпаратпен қамтамасыз ету құралы.
Басқару ... ... ... циклі өте маңызды мәселе. Басқару циклі деп ақпарат алынған кезден шешім қабылданғанға дейінгі кезең аталады. Циклдің ... ... ... ... етеді. Басқарушы және басқарылатын жүйелердің өзара байланысын 1-ші суреттен көре аламыз.
Басқарушы жүйе басқарылатын жүйеге басқарудың ... ... мен ... ... әсер ... Басқарылатын жүйемен кері байланыс бухгалтерлік ақпарт арқылы ... ... ... бұл ... ... ... ... басқару аппаратына жеткізіледі. Алынған ақпарат негізінде басқарылатын жүйеге тікелей әсер ететін басқару шешімдері қабылданады.
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... ... Ұйымды тиімді басқаруды қамтамасыз етудің ең маңызды аспектісі кәсіпорын қызметінің залалсыздығы болып табылады, ол ... ... ... ... ... ... ... қадамы болып келеді. Сол себепті біз диплом жұмысында ұйым ... ... ... ету ... басқаруға мүмкіндік беретін арақатынасын зерттеу мен ұйымның негізгі шығын түрлеріне қатысты ... ... ... зерттеуді жөн көрдік.
Басқару нысандары, әдістері, процесстері, құралдары
Басқару функциялары
Басқаруды ұйымдастыру
Коммуникациялар
Ақпарат (Бухгалтерлік, статистикалық, оперативті есеп мәліметтері)
Басқарылатын жүйе
Процесстер: жабдықтау, ... ... ... ... ... ... көлемі, өнім ассортименті, өзіндік құн, материал сыйымдылығы, т.б.
Сурет 1. Басқарушы және басқарылатын жүйелердің өзара байланысы[5]
Ұйымды басқаруда басшылықтың ... ... екі ... шешілуге тиісті:
* Жауапкершілікті қалай бөлу?
* Орындаушыларды қалай бақылау?
Орталықтандырылмаудың басты ерекшелігі - шешім қабылдау еркіндігі.
Орталықтандырылмаудың ... ... ... ... ... - ықпал ету дәрежесі өте төмен, шешім қабылдаудағы ең жоғарғы дәрежедегі еркіндік, бостандық.
2. ... ... - ... ... ету дәрежесі өте жоғары және шешім қабылдау еркі шектеулі.
Орталықтандырылу дәрежесі оның тиімділігіне қарай таңдап алынады. Тиімділігі ... мен ... ... арқылы жүзеге асырылады. Орталықтандырылмаған жүйенің келесідей ерекшеліктері бар:
1. Бөлімше менеджері ақпаратпен толық қамтамасыз ... ол ... ... ... ... орын алған жағдайлар мен оқиғалар жөнінде ұйым басшылығына ақпарат жіберумен байланысты шығындар өте ... Және ... ... ... ол жартылай немесе толығымен жоғалып кетуі мүмкін.
2. Бөлімше менеджерінің уақыттылы шешім қабылдау мүмкіндігі жоғары. Жоғары жақты хабарландырумен ... ... ... ... пайда бола салған кезде сәйкес әрекет ету мүмкіндігіне ие болады.
3. ... өз ... ... ... ... болады, себебі өз бетімен шешім қабылдауы табыс алудың басты шарты болуы ...
4. ... ... ... ... қабілеттерінің ашылуына мүмкіндік береді.
5. Бөлімшелердің де ұсақтап бөлшектенуі ... ... ... жоғары еңбек ұжымын қалыптастырады.
6. Күнделікті басшылыққа ақпарат беруден босатылған бас менеджерлер өз уақытын бүкіл ұйым ... ... ... бөле ... ... ұйым ... ... бөлу құқығы қалдырылады, яғни тауарды түсіру және қызмет ... ... шарт ... ... ... ... келісімдері, шаруашылық және басқада жетіспеушілікке байланысты аванстарды белгіленген уақытында алу және өз ... ... ... ... ... ... ... төлеуді шешу, ұйымның жетіспеушілігі тағам өнімдері және басқада материалдық ... ... ... және ...
Орталықтандырылған бухгалтерияда басқарылатын ұйымдардағы басқарушыларына сметалық шығындардың уақытында төленуі, осы ұйымдардағы басшылардың келісімімен орталық бухгалтерияда бас ... ... ... ... де жоқ ... ... кемшіліктер ретінде келесілерді атауға болады.
1. Бөлімше үшін тиімді шешім қабылдау мүмкіндігі болғанымен, жалпы ұйым үшін тиімсіз ... ... Оған ... ... ... бөлімшелердің, жеке менеджерлердің бірлесе, өзара келісе отырып мақсатты айқындамағандығы және менеджердің қабылдаған шешімінің өзге бөлімшелер қызметіне қалай әсер ететіндігі ... ... ... кері ... ... ... болады. Бөлімшелер арасында жабдықтаушыларға немесе сатып алушыларға деген таластан туындайтын бәсекелестік, сонымен қатар барлық бөлімшелер бір технологиялық процеспен өзара ... ... онда ... ... өз ... ... ... жалпы ұйым үшін қауіпті болуы мүмкін.
2. Қызметтердің қайталануы. Мысалға, есеп және заң қызметтері қайталанып кетуі мүмкін.
3. Ұйымға қызмет ету ... ... ... ішкі ... ... ... байланыстарға көбірек көңіл бөлуі және өзге бөлімшелердің жағдайына деген немқұрайдылығы мен оларға көмек ... орын алуы ... ... ... жүйе ... мен кемшіліктерін жоғарыда жазылған жағдайлары бойынша жинақтап келесі кесте түрінде көрсетуге болады.(кесте 1)
Кесте 1. Орталықтандырылмаған жүйенің артықшылықтары мен ... ... ... ақпаратпен толық қамтамасыз етілген, ол нақты жағдайды біледі.
1. Бөлімше үшін тиімді шешім қабылдау мүмкіндігі ... ... ұйым үшін ... ... ... ... ... уақыттылы шешім қабылдау мүмкіндігі жоғары
3.Менеджер өз ынтасымен шешім қабылдау қызығушылығы болады, себебі өз ... ... ... ... ... басты шарты болуы мүмкін.
2. Қызметтердің қайталануы. Мысалға, есеп және заң қызметтері ... ... ...
4. ... жүктеу менеджердің барлық қабілеттерінің ашылуына мүмкіндік береді.
5. Бөлімшелердің де ұсақтап бөлшектенуі жұмыс істеу қабілеті жоғары еңбек ұжымын ...
3. ... ... ету ... ... ... ішкі ... қарағанда сыртқы байланыстарға көбірек көңіл бөлуі және өзге бөлімшелердің ... ... ... мен ... ... ... орын алуы мүмкін.
6. Күнделікті басшылыққа ақпарат беруден босатылған бас менеджерлер өз уақытын бүкіл ұйым қызметінің стратегиялық жоспарлануына бөле ... ... ... ... өз ... ... ... оның ішінде ұйымның өз ішінде бар болса да сырттан ... ... ... ... шектеулер қойылады. Мұндай саясат жүргізудің келесідей артықшылықтары бар:
* Ұзақ мерзімді байланыстарды орнату, оның ішінде бөлімшелердің болашаққа деген үлкен ... ... ... асыруына және жедел шешім қабылдауына жағдай жасауға тырысу;
* Жеткізушілермен ұзақ мерзімге байланыс орнату немесе қорлардың орташа ... ... ... ... құру және оларға жағдай жасау;
* Ішкі өнім сапасына деген сенімділіктің қалыптасуы.
Қазіргі уақытта құрылымдардың басым бөлігі басынан кешіріп ... қиын ... ... олар үшін ... ... ... асыруға мүмкіндік бермей отыр. Орталық кеңсенің менеджерлері үшін ұйымның барлық деңгейлеріне арналған нақтыланған жоспарларды ... үшін ... ... ... ... ... ... ие болу өте қиын. Сол себепті, компаниялар үшін ұсақтарын есептемегенде әдетте орталықсыздандырудың ... ... ... ... Ұйымдар орталықсыздандыруды жауапкершілік орталықтарын құру арқылы жүзеге асырады. Жауапкершілік орталығына орталық менеджері сол ... ... ... көрсеткіштері үшін өзі жауап беретін компания бөлімшелері деген анықтама беруге болады. Жауапкершілік орталықтарының төрт негізгі түрін бөліп ... ... ... мен ... ... түсімдер орталықтары
* табыстар орталықтары
* инвестициялық орталықтар
Жауапкершілік орталықтарын құру басқарушылық бақылау жүйелерінің маңызды ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықты білгеніңіз маңызды.
Шығындар мен шығыстар орталықтары - менеджері әдетте бақылауындағы шығыстар үшін жауап беретін ... ... Бұл ... екі ... бөлуге болады: нормативтік шығындар орталықтары мен дискрециялық шығыстар орталықтары. Нормативтік шығындар ... ... ... ... оның қызметін өлшеуге және өнімнің әрбір бірлігін шығару үшін ... ... ... ... ... табылады. Бұл жағдайда бақылау нормативтік шығындарды (яғни жоспарланған өнім көлемін шығару үшін тұтынылуы тиіс бастапқы ресурстарға қажет ... ... шын ... тап ... шығындармен салыстыру арқылы жүзеге асырылады. Шын мәніндегі және нормативтік шығындардың арасындағы айырмашылық ауытқу деп ... ... ... ... - ... қаржылық түрде өлшене алмайтын және бастапқы ресурстар (тұтынылатын ресурстар) мен алынған нәрселердің арасында анық ... ... жоқ ... ... Бұл ... басқару әдетте шығындардың әрбір категориясы бойынша шынайы шығыстардың сметалық шығыстарға ... ... және ... ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз ету түрінде көрінеді. Дискрециялық орталықтарға жарнама бөлімдері немесе зерттеулер мен әзірлеу бөлімдері мысал бола ... ... ... ... көрсеткіштерге қарағанда қаражаттың аз жұмсалуы жағымды фактор болмауы да мүмкін екенін ескерген жөн, ... ол ... ... ... ... басшылық жоспарлағаннан төменірек болғанын білдіруі мүмкін. Мысалы, зерттеу мен әзірлеуге шығындардың аз болуы қызметтің бұл бағыттарына жұмсалған қаражаттың нәтижесінде жеткіліксіз ... ... ... орталықтар кездесетін ең үлкен қиыншылықтардың бірі болып бөлінген ақшалай қаражаттың ... ... ... ... ... ... маркетингті қамтамасыз ету бөлімі жарнамаға бөлінген қаражатты асырмауы мүмкін, бірақ ол қаражаттың ... ... ... ... жарнама қолайсыз уақытта көрсетіліп, басқа аудиторияға бағытталып немесе дұрыс емес ... ... ... ... Дискрециялық орталықтың тиімділігі мен өтімділігін анықтау басқарушылық ... ең қиын ... ... ... ... - ... тек қана ... сатудан келген түсімдерден алынатын қаржылық нәтижелер үшін жауап беретін жауапкершілік орталықтары. Мұндай орталықтардың мысалдары болып аймақтық сату бөлімшелері табылады, ... ... ... бір ... ... ... қамтамасыз етілуі үшін жауап береді. Кейбір ұйымдарда түсімдер орталықтары дайын өнімді өндірістік бөлімшелерден алып, оның дистрибьюциясы мен сатылуы үшін ... ... ... ... ... сатылымнан келген түсімнің шамасының негізінде ғана бағаланатын жерде менеджерлердің жоғары деңгейдегі түсімдерді пайдалылықтың есебінен қамтамасыз етуге тырысуының қаупі ... ... Ол ... ... ... ... болғанда орын алуы мүмкін, менеджерлер түсімнің жоғары көрсеткіштеріне пайдалылық көрсеткіштері төмен өнім ... ... жете ... ... ... ... - ақ сатылу шығындары үшін, мысалы сатушылардың жалақысының көлемі, комиссиялық ... ... ... ... ... ... үшін жауап бере алады. Алайда, өздері сататын өнімнің құны үшін олар жауап бермейді. Түсімдер орталықтарын табыс орталықтарынан айыра ... жөн, ... ... ... ... мен қызметтерді өндіру мен сатудың жалпы шығындарының шағын ғана ... ... ... сатылу шығындары үшін жауап береді, ал табыс орталықтарының менеджерлері шығынның басым бөлігі үшін, оның ішінде өндірістік және сатылу шығындары үшін ... ... ... ... тұрғысынан шығын орталықтарының да, түсімдер орталықтарының да менеджерлерінің мүмкіндіктері шектеулі ... ... ... өз орталықтарының бастапқы ресурстарының басқарылуы үшін жауап береді, бірақ ... ... ... ... ұйымның басқа бөлімшелерімен қабылданады. Түсімдер орталықтары тауарлар мен қызмет көрсетулердің сатылуы үшін жауап береді, бірақ олардың ... ... ... Менеджерлерге әрі өндіріс үшін, әрі сатылым үшін ... беру ... ... ... ... ... ... едәуір өсуі орын алады. Бұл жағдайда менеджерлер ... ... ... бекітуге, өнімнің сұрыпталымдары мен көлемін анықтауға, жеткізушілерді таңдауға мүмкіндік алады. Менеджерлері түсімдер үшін де, шығындар үшін де ... ... ... ... ... деп аталады.
Инвестициялық орталықтар. Инвестициялық орталықтар сатылым және ... ... үшін ... ... әрі ... ... мен ... салымдарына қатысты шешім қабылдауға өкілетті болатын орталықтар. Инвестициялық орталықтардың жұмыс істеуінің көрсеткіштері болып табысқа келген түсімдер мен ... ... ... ... құн ... Бұл көрсеткіштердің мәніне түсімдер, шығындар, қолданыстағы активтер әсер ... ол ... ... ... ... ... базаны басқару жауапкешілігінің жүктелетінін көрсетеді. Инвестициялық орталықтар - менеджердің автономдық әрекеттерінің ... ... ... ... ... ... өзі, оның еншілес құрылымдары, операциялық топтар мен жекелеген бөлімшелер санала алады. Қазіргі уақытта компаниялардың көбісін оталықтардың келтірілген топтастырылуында ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық орталық немесе табыс орталығы деп атау дұрыс емес.
1.2 Бюджет туралы түсінік, мақсаты және құрылу ... ... 2009 - 2011 ... ... үш жылдық Бюджет Заңына сәйкес Қазақстан Республикасының бюджет жүйесінің бірінші деңгейі болып республикалық бюджет табылады. Республикалық ... ... ақша ... ... мемлекеттің тиімді қаржы саясатын іске асыру қажеттілігімен түсіндіріледі. Мұндай жағдайда ақша ресурстарымен әрекет жасау, оларды ел мен аймақтардың әлеуметтік -экономикалық ... ... ... ... ... ... дамушылықты ынталандыруға мүмкіншілік туады. Ақша ресурстарын орталықтандыру мемлекет тарапынан жылдан - жылға үлғайатын әлеуметтік шығындарды қаржыландыруға, ... ... ... пайыздар төлеу мен мемлекеттік борышты өтеуге, қорғаныс қабілеттілігі мен қоғамдық тәртіпті бекініс ету мен ... ... ... ... және басқа да шығындарды өтеуге мүмкіндік береді.
Айтылғандай, анықтама бойынша республикалық бюджет өз ... ... ... ... ... және басқа түсімдер арқылы қалыптасатын орталықтандырылған ақша қорын ... Ол ... ... ... мен оларға жататын мемлекеттік ұйымдардың функцияларын орындау мен мемлекеттік саясаттың жалпы республикалық бағыттарын іске асыруды ... ... ... ... Республикалық бюджет, қаржы ресурстар терімшілдіктің негізгі құралы болғандықтан, мемлекеттік билікке өз уәкілеттігін шынайы іске асыруға, экономиканы, инвестициялық белсенділікті ... мен ... ал ... - ... ... ... мүмкіншілік береді.
Республикалық бюджет, өз алды биліктің бір тарауымен жасалып, екіншісімен ... ... жеке ... ... болғандықтан, қолданбалы, бірақ маңызды функция орындайды - ол мемлекет таңдаған ел басқару стильді іске асырады. Республикалық бюджетте мемлекетке ... ... ... мен ... ... көлемі саналады, сондықтан осы бюджет арқылы елдің қаржы ахуалы, қаражаттар жұмсаудың нақты бағыттары,
салалар, аймақтар мен әрекет салалары ... ... ... ... ... ... ... бюджеттің экономикалық саясатты іске асыру құралы ретіндегі мемлекеттің мәні мен экономикалық рөлі білінеді.
Республикалық бюджеттің мазмұны оның ... ... ... ... ... ... яғни кірістер және шығыстар. Осы формалар арқылы ақша құралдарының орталықтандырылған қорын қалыптастыру мен пайдалану іске асырылады. ... мен ... ... мен ... ... нақты әлеуметтік - экономикалық шартта жүргізіліп жатқан орта мерзімді фискалдық саясатты іске асыру бағыттары ... ... ... мен бюджеттік құралдарды жұмсау формалары мен әдістері де осыған ... ... ... ... ... құрылымы Бюджеттік кодекс ережелеріне сәйкес салықтық және салықтық емес түсімдер, негізгі капитал сатудың ... мен ... ... ... Бүл кірістер салықтық заңнамалар мен елдің әлеуметтік - экономикалық дамудың орта мерзімді жоспарының маңызды макроэкономикалық көрсеткіштер негізінде анықталады. Республикалық ... ... ... ... ... және кірістер құрылымы мен түсімдер болжамының өзгерістер есебімен құралады.
Республикалық бюджеттің шығыстар құрылымы Бюджеттік кодекске сәйкес ... ... ... ... жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтерге жұмсалатын;
* қорғаныс, қоғамдық тәртіп және қауіпсіздікке жұмсалатын;
* құқықтық, соттық, қылмыс іс - атқарушы әрекетке ... ... ... ... денсаулық сақтауға жұмсалатын;
* әлеуметтік қамтамасыз ету мен әлеуметтік жәрдемге жұмсалатын;
* түрғын - үй коммуналдық шаруашылығына жұмсалатын;
* мәдениет, спорт, ... және ... ... ... ... қүрылыс және жер қойнауын пайдалануға жұмсалатын;
* көлік және коммуникацияға жұмсалатын;
* ... ... іс - ... және ... ... су, ... ... қаржыландырудың ерекшелігі болып нысанды ағымдағы трансферттерді пайдалану табылады. Олар тек қана ... ... мен алып ... есебінде есептелмеген аймақтық бюджеттік бағдарламалар бойынша шараларды орындауға беріледі. Төмен ... ... ... ... міндетті.
Ал ендігі кезекте жеке ұйымдағы бюджетке келетін болсақ, кез - келген ұйымның алдағы уақытқа қызметін болжау қажеттілік болып табылады. ... деп ... ... ... бір ... ... ... айтамыз. Бюджет қаржылық көрсеткішетрден құралады. Бюджеттің маңыздылығын оның ұзақ мерзімді жоспрадың жақын арада орындалуға ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерді анықтайды:
- ақша қаражаттарының түсімдері мен төлемдер мөлшерін;
- сату мөлшерін;
- тауарлық ... ... ... ... ... талаптарды;
- нақты өндіріс қажеттілігін.
Ұйым қызметі қаншалықты жақсы жоспарланғанымен, оны ... ... ... ... онда ... ... ... мүмкін. Жоспарлау және бақылау үрдісін келесі сурет арқылы келтіреміз.
Ұйым міндеттерін анықтау
Мүмкін болатын әрекет ету ... ... ... ... ... және ... дайындау
Нақты нәтижелер жөнінде ақпаратты жинау
Ауытқуларды ескеру және басқаруды жүзеге асыру
Жоспарлар мен бюджеттерді қайта қарау
Сурет 2. Жоспарлау және ... ... ... ... ... ... деп те ... болады. Ал жоспар дегенді болжам деп те түсінуге болады. Бірақ бюджет осы жоспарды және болжамды негізге ала отырып құрастырылады. ... ... ... және ... жүзеге асырылуы мүмкін. Кезеңдік бюджет нақты бір мерзімге құрастырылады. Әдетте басшылық бір жылға бюджет жасап, оны ... ... ... ... бюджет үздіксіз жаңартылып отыратын бюджет. Ұйымда белгілі-бір кезеңге қатысты әртүрлі бюджет құрастырылуы мүмкін. Барлық жекелеген бюджеттерді жиынтық бюджетке біріктіріп қарауға ... 3-ші ... ... ... ... ... көре ...
Ең алдымен сату бюджеті жасалынады. Бұл бюджет келесі ... ... ұйым ... ... анықтайды. Дайын өнімге деген қажеттілікті сату бюджеті анықтаса, ал қажетті өнім көлемі өндірістік бюджет арқылы анықталады. ... ... ... ... ... бар ... ...
Шикізаттар қоры бюджеті
Өндірістік бюджет
Дайын өнім бюджеті
Дебиторлық борыштар бюджеті
Ақша қаражаттарының бюджеті
Кредиторлық борыштардың ... ... ... ... ... ...
Шикізаттар мен материалдарды сатып алу бюджеті
Тікелей еңбек шығындарының ... 3. ... ... арасындағы өзара байланыс [7]
Бюджеттерді құрастыру келесідей мүмкіндіктерді тудырады:
* қысқа мерзімді мәселелерді анықтауға және перспективалық ой қалыптастыруға көмектеседі;
* менеджерлерге ұйым қызметінің ... ... ... ... бақылау жүйесінің негізін қалыптастырады;
* әртүрлі бөлімшелердің жұмысын ұйымдастыруға және басқаруға жағдай жасайды;
* өкілеттілікті ... ... ... кезеңдерден құралады:
1) бюджетті құрастыруға жауапты адамды белгілеу;
2) менеджерлерді бюджетті дайындаудың нұсқаулық құжаттарымен ... ... ... ... ... ... алу;
4) шектеулі факторға қатысты бюджетті дайындап алу;
5) барлық ... ... үшін ... ... ... ... қарау және бекіту;
7) Жиынтық бюджетті құрастыру;
8) қызығушылығы бар ... ... ... таныстыру;
9) Бюджет тұрғысынан қызметке баға беру.
Әдетте ұйымда бюджетті құрастырумен айналысатын комиссия құралады. Оның мүшелері бюджеттің құрастырылуына жауапты болады және ... ... ... ... ... да мүмкін.
Бюджетті қысқа мерзімді жоспар деп қарасақ болады, оның мақсаты ұзақ мерзімді міндеттерді шешудің қысқартылған жобалары болып ... ... ... ... ұйым ... ... тап ... мүмкін. Мұндай жағдайлар көптеп кездеседі. Мысалы, біз қарастырып отырған әкімшіліктегі шектеуші фактор - ол ақша ... ... ... бұл ... ... ... ұйым ... табылады. Әкімшіліктің бюджеті осы ақша қаражаттарының мөлшеріне қатысты, яғни шектеуші факторды ескере отырып құрастырылады. Ал ... ... ... осы шектеуші факторға қатысты құрылған бюджетті толықтырушы бюджеттер деп ... ... ... ... екі ... ... ... бұл әдіс бойынша әрбір бюджеттік саладағы жоғары басқарма жоспарлы бюджеттік көрсеткіштерді бекітеді, осы көрсеткіштерді төменгі ... ... ... ... ... және ... нақты анықтағаннан кейін бюджетті бекітеді.
2. әдісі, бұл әдіст бойынша керісінше ... ... ... ... ... ... қалыптастырылады да кейін жоғары сатыға жіберіледі. Бұл әдісті қолданған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... өз көрсеткіштеріне негіздеме жасайды. Тәжірибеде бұл әдіс ... ... ... есебі бойынша американың куәландырылған бухгалтер инстиутының анықтамасына сүйенсек, ... - ол ... бір ... ... және ... ... ... шамасын көрсететін және осы кезең ішінде жұмсалатын шығындардың, мақсатқа жету үшін ... ... ақша ... ... ... ... сандық жобаларын үйлестіретін, түзету жасайтын кәсіпорын кызметінің және ... ... ... ... білдіреді; оны құру нәтижесінде осы немесе басқа даму жоспарының мақұлдау кәсіпорынға қандай пайда әкелетіндігі түсінікті ... ... ... ... ... артықшылықтарды жасайды:
* Жоспарлау үйымдардың қызметін бақылауға көмектеседі. Жоспарсыз басқарушы жағдайды бақылай ... ол тек ғана ... ... ... ... ... нақтылығына және мақсаттылығына әсерін тигізетін жоспардын құрамдас бөлігі болып табылады (сурет 4).
* Бюджет басқарушылық бақылаудың ... ... ... ... ... ... және оның бөлімшелерінің қызмет нәтижелерін бағалауға объективті негізін құрайды. Бюджет болмаса, өткен мерзімдегі ... ... ... салыстыруда қателесуге болады, нақты айтатын болсақ: өткен кезендегі ... ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіштердіің жақсаруы кәсіпорын жақсы жұмыс істегенін көрсетеді, бірақ ол өзінің ... әлі де ... ... ... мерзімде болмаған, енді пайда болған мүмкіншіліктерді ескермейді.
* Бюджет кәсіпорыннның әр түрлі бөлімшілерінің қызметтерін үйлестіру құралы болып табылады. Ол жеке ... ... ... ... ... аударып өз қызметін жүргізуді үйретеді.
-Мәселені қою ... ... ... ... ... есептеу
өңдеу ... ... ... ... ... үлестіруге бұйрық беру
Процесс фазалары
4. Бақылау
Кәсіпорын басшылығының қызметі
Жоспарланған көрсеткіштермен алынған ... ... 4. ... ... және ... ... - ... орталықтардың жоспарының орындалуын және олардың жетекшілерін бағалайтын ... ... ... бюджетті орындау туралы есеп беру бойынша бағаланады; бюджет мәліметтерімен нақты нәтижелерді салыстыру менеджерлердің қызметін қай салаға бұру керек екенін ... ... ... ... ... ... Қойылған міндеттерге байланысты бюджетті келесі түрлерге бөлуге болады:
а) бас жоспар және жеке;
б) икемді және тұрақты.
Кәсіпорынның барлық ... - ... ... ... бюджет бас бюджет деп аталады. Бас бюджеттің негізгі мақсаты: Басқарушылық бақылау жүйелерінің екі негізгі ерекшелігі бар. ... - ... ... ... ол ... ... мен ұзақ ... жоспарлау үлгісінде көрсетіледі. Бұл процесстер қызмет етудің шынайы көрсеткіштерін бағалауға ... ... ... базаларын орнату үшін қолданылады. Екіншісі - жауапкершілік орталықтарын ашудың көмегімен жүзеге ... ... ... ... ... ... ... бақылап, ақырғы нәтижені ұйымның нақты қызметкерлерімен байланыстыруға мүмкіндік береді. Жауапкершілік есебінің мақсаты - қызметтің мақсаты етіп қойылған көрсеткіштерден (әдетте, сметадан) ... ... оған ... ... жол ... анықтау үшің әрбір жауапкершілік орталығына қатысты шығындар мен ... ... ... ... ... ... үшін бұл процессте қызметтің мақсатты көрсеткіштерін белгілеу, оны өлшеу, шынайы көрсеткішті мақсатты көрсеткішпен ... ... ... және ... елеулі болған жағдайда түзету шараларын қолдану қарастырылған. Пайда және инвестиция орталықтары үшін мақсатты қаржылық көрсеткіштер ... ... ... ... немесе экономикалық жағынан елеулі қосылған құнмен көрсетілсе, шығын орталықтары үшін мақсатты көрсеткіштер шығын бірліктерімен көрсетіледі. Жауапкершілік есебі белгігі ... ... ... ... ... бір рет) ... ... есеп беру арқылы жүзеге асырылады. Онда жауапкершілік орталықтарының менеджерлеріне олар жауап беретін учаскелеріндегі сметадан ... ... ... беріліп, түзету шараларын қолдану туралы бұйрық беріледі.
1.3 Сметаны құрудың кезеңдері
Смета (немесе ... - ол ... ... орындау алдында құралатын қаржылық құжат. Ол келешектегі қаржылық операциялардың болжауы [9].
Негізгі ... - бұл ... бір ... бөлігін қамтитын мөлшерлік өлшеммен белгіленетін жоспар. Әдетте сметалар айларға бөлінетін бір жылға құрылады. Сонымен қатар ... ... ... ... үшін әр ай сайын және қалған 9ай үшін ... ... ... ... ... жаңа ... түскен сайын смета жаңарып тұрады. Бұл әдіс деп аталады.
Смета келесі жұмыстарды жасауға көмектеседі:
1.Компанияның операциялың ... ... ... ... бөлімдерінің қызметін үйлестіру;
3.Жоспарларды жауапкершіліктің әртүрлі орталықтарына дейін жеткізу;
4.Қойылған ... ... ... ... ... ... ... құру кезеңдері:
1. Сметаны құрастыруға жауапты адамдарды бюджеттік саясатпен және өзге басшылық нұсқауларымен таныстыру
Сметалық жыл көрсеткіштері ұзақ мерзімді жоспарлау нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... перспективалық жоспар деуге болады. Ұйым басшылығы сметаны ... ... ... ... жоспардың ұйым саясатына әсер ету деңгейімен таныстыруы қажет. Бұл ақпарат сатылатын өнім ассортиментінің өзгеруіне, өндірістің кеңейтілуіне, ... ... ... әсер етуі ... Сонымен қатар сметаны құрастыру мақсатында бағаға қатысты түзетулерді, еңбек ақының артуына байланысты түзетулерді, еңбек өнімділігінің күтілетін мөлшеріне қатысты түзетулер ... ... ... Салалық сұраныс пен өндірілуге тиісті өнім көлеміне қатысты ескертулерді, ... ... жөн. ... ... ... анықтау үшін сметаны құрастыруға қатысатын барлық адамдар ұйым саясатының негізгі қағидаларын білуге тиіс.
2. Өндіріс көлеміне әсер ... ... ... ... ұйым ... ... оның қызметін нақты бір кезеңге қатысты шектеуші фактор анықталуы мүмкін. Көптеген ... ... үшін ... шектеуші фактор олардың өнімдеріне деген сұраныс мөлшері болып табылады. Керісінше, өндіріс көлемі шектеулі шикізаттар мен материалдар есебінен қысқарып кетуі, ал ... ... өте ... ... ... сату сметасын дайындау
Сметалардың ең негізгі сату сметасы болып табылады. Сметаны құрастырудың өзіндік ерекшелігі бар, бұл сметаның орындалуы ... ... ... ... Тұтынушылар тарапынан сұраныстың қалыптасуы өз кезегінде, елдегі экономикалық жағдайға, бәсекелестікке тәуелді болып қалуы мүмкін. ... ... ... ... ... әрбір саласына жауапты адам сол салаға қатысты сметаны жасауға тиісті. Сметаны дайындау үрдісі төменнен жоғары қарай қозғалуы қажет. ... ... ... ең ... сатыда басталуы керек. Ослайша, менеджерлер тарапынан өз ... ... ... жүзеге асырылуына барлық күштерін жұмсауларына мүмкіндік туады.
Барлық сметалар үшін нақты бір сметалық ... ... жоқ. ... ... басшылыққа өткен кезеңде қалыптасқан нақты көрсеткіштер алынуға тиіс. Бірақ, ... ... орын ... ... ... қажеттілігі жоқ. Себебі, базалық көрсеткіштердің келесі есепті кезеңде өзгерістерге ұшырау ықтималдығын ескеру қажет.
5. Сметаны жоғары ... ... ... ... ... ... ... адамдарды қатыстыру мақсатында сметаның үлгісін басшылықпен бірлесе талқылайды. Сметаны құрастырудың төменгі сатыда басталғанын ескеретін болсақ, онда жоғары сатыда осы сметаларды ... ... ... ... ... өз қажеттілігін қанағаттандыру шараларын жүзеге асыра алады.
Осы сметаның басшылық сатыларындағы қозғалысын келесі сурет арқылы ... ... ... ... менеджер
Ұйымдық құрылым 1
Ұйымдық құрылым 2
Бөлімше А
Бөлімше Б
Бөлімше С
Бөлімше Д
7
6
5
4
3
2
8
1
Сурет 5. ... ... ... ... ... ... ... ең төменгі сатыдағылар өздерінің сметаларын жоғары сатыға, яғни А бөлімшесіне береді, ал әр бөлімше сметаны қарап шыққаннан ... оны ... ... ... ... ... менеджерлері сметаның үлгісін белгілі-бір салалық менеджерге ұсынады. ... ... ... ... ... ... ... деңгейі үшін берілген периодқа дайындалады.
Смета өндірістің бір деңгейі үшін ... ол ... деп ... ... ... ... есептегенде нақты жетілген нәтижелерге ешқандай түзетулерді жасамайды.
Икемді смета нақты көлемдер анықталғанда период ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылған көлемге есептелінген жоспарланған табыстар мен шығындарға негізделгендіктен, алынған ауытқулар менеджерлерге статистикалық сметадан есептелген ... ... ... ... береді.
Сметаны басқару шаралары:
1. Ауытқулар арқылы басқару. Ауытқу ... - ... және ... ... ... ... айырма.
Ауытқуларды қолдану менеджерлерге операциялық қызметті жоспарлау мен бақылауға көмектеседі.
Ауытқулар арқылы басқару дегеніміз - сметада жоспарланған ... ... ... ... менеджерлер көңіл бөліп, ал сәйкес келгендерге кем көңіл бөлуі.
2. Өзіндік құнның нормативтік төлемдер бойынша калькуляциясы. Өнімнің бір ... ... ... ... нормативтік шығындар деп аталады. Олар негізінен операциялық тиімділікті өлшеу үшін қолданылады және тәжірибе нәтижесінде немесе ағымдағы шарттардан енгізілуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... мүмкін. Идеалды шығындар өнімді жасауға қажетті шығындардың ең кіші мөлшері негізінде құрылады. Ал практикалық шығындар өнім өндірісінде қол жететін ... ... ... ... ... ... ... Нормативтік шығындар бойынша өзіндік құнның калькуляциясының қолданудың мақсаты - жоспарлау, бақылау және шешім қабылдауда қолдану үшін нақты ... ... ... ... ... Нақты шығындар нормативтік шығындардан өзгеше болады. Бұл айырма ... деп ... ... ... ... ... шығындардан кем болса, онда ауытқу- жағымды, ал нақты ... ... ... ... ... жағымсыз болып табылады.
2 Басқару есебі жүйесінде бюджеттеуді жүзеге асыру ерекшеліктері (Алматы қалалық ... ... ... ... ... және ...
Негізгі қорларды жөндеу үшін материалдық ресурстардың қажеттілігі жоспарланған жылдың алдындағы жылдың бірінші қаңтарындағы негізгі қорлардың көлеміне, құны 1 миллион ... тең ... ... ... ... нормаларына, қайта енгізілген еңбек құралдарын, өндірістік және өндірістік емес ғимараттар мен құрылыстардың жөнделуі үшін берілген материалдың ... ... ... коэффициентінің негізінде анықталады.
Кәсіпорынның материалдық ресурстарға деген жылдық қажеттілігінің құрамдас бөлігі болып шикізат пен ... ... ... жасауға деген қажеттілік табылады.
Өндірістік қордың көлемі төмендегілерге байланысты:
* шикізат пен материалдардың ... ... ... ... жеткізуші кәсіпорындардың өнімді тұрақты шығаруы;
* шикізат пен материалдарды өндіріске тұрақты жіберуі;
* материалдарды жеткізудің маусымдылығы;
* жабдықтардың транзиттік және ... ... ара ... транзиттік жеткізулердің көлемі.
Өндірістік қордың шамасы өндірістік қордың нормасына негізделеді. Ол жыл ... ... орта қоры ... ... және жыл ... аралық деп жоспарланады.
Аралық қордың өлшемі келесі формуламен анықталады:
(1)
Мұндағы КАі - і материалының аралық қорының өлшемі;
Ni - i материалының аралық ... ... - ... ... үшін і ... ... - жоспарлы кезеңдегі күндер саны.
Материалдық ресурстарға жалпы қажеттілік кәсіпорын үшін жоспарлы кезеңге ... ... ... ... сомасы ретінде анықталады.
Материалдық ресурстарды сатып алу жоспары материалдық - техникалық ресурстардың балансының негізінде құралады. Кәсіпорынның кооперациялық ұйымының ... ... ... ... ... ... ... болып табылады: жоспарлы жылдың басындағы материалдық ресурстардың күтілетін қалдықтары; ресурстарды сырттан әкелу; өздігінен ... ... ... ... абсолютті көлемі төмендегі формуламен анықталады:
Қ күт = Қ ш +Ткүт - Ш күт ... Қ күт - ... ... ... ... ш - материалдық - техникалық жабдықтау жоспары жасалған уақыттағы материалдың ... қоры ... күт пен Ш күт - ... ... алынған күннен бастап жоспарлы кезең басталғанға дейінгі кезеңде күтілетін ... мен ... ... ... ... ... келісімдерге сәйкес жеткізушілер жыл соңына дейін жеткізуі тиіс материал саны;
* шынайы ... ... ... ... ... ... басталғанға дейінгі кезеңдегі материалдың шынайы түсімі;
* материалдық - техникалық жабдықтау жоспары жасалып жатқан уақытта жолда болған ... ... және ... көздердің есебінен күтілетін түсімдер.
Кәсіпорындарда өндіріс жоспарын материалды қамтамасыз етудің ... ... - ішкі ... ... Ол келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылады:
* ұйымдастыру - техникалық іс - шараларды өткізу есебінен ... ... ... ... жаңа ... ... ... енгізу есебінен утилизациялау;
Жалпы
шығындар
600
500 ... ... ... ... ... 400 600 ... ... 200 300 ... 6. ... ... ... ... қосалқы бөлшектерді, арнайы киімді қалпына келтіру, резеңке бұйымдарын ... ... ... рет қолдану арқылы материалдар мен құрал - ... ... ... ... ... және ... материал қорын қолдану, қажетсіз материалдарды уақытында өткізу және т.б.
Графиктен көрініп тұрғандай, егер ... ... ... ... орташа денгейі өссе, онда сақтау құны да өседі. Басқа жағынан, тапсырыстың мөлшері немесе қорлардың денгейі өссе, онда ... ... құны ... ... ... сызығымен сақтау құны және орындалған тапсырыстың сомасы байқалады.
Сметалардың жұмыс көрстекіштерін бағалау үшін қалай қолданылатынын ... ... ... ірі ... ... ... бөлімшесінің қызметінің талдамасы алынды. Талдау барысында сметалық ақпаратты қолданудың үш айрықша әдісі табылып, менеджерлердің ... ... ... ... ... шығындар бойынша мәліметтер анықталды.[10]
1. Негізгі өлшемі болып смета табылатын әдіс. Менеджерлердің жұмысын бағалаудың қазіргі заманғы құралы ретінде есептік ақпаратты қолданудың ... ... ... ... осы ... ... ... орталықтары менеджерлерінің қысқа мерзімді жоспардан сметалық көрсеткіштерге жету қабілеттілігінің негізінде құралады. Бұл өлшем әдетте басқаларынан басым болады, ... ... ... ... ... ... ... менеджерлері басқа көрстекіштерге қарамастан өзі үшін жағымсыз баға алады. Сметалық ақпараттар бұл жағдайда өте ... ... ... ... болып табыс алынатын әдіс. Шығындар орталықтарының жетекешілерінің жұмыс ... оның ... ұзақ ... ... ... ... ... жалпы тиімділігін жоғарылату қабілеттілігінің негізінде бағаланады. Бұл тәсілдің ең маңызды аспектілерінің бірі болып орталық менеджерлерінің ұзақ ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда есептік ақпараттар өте сақ және икемді қолданылуы тиіс. ... ... ... ... ... оның ұзақ ... табысқа жасаған үлесіне аударылу керек.
3. Бағалау кезінде негізге қаржылық емес өлшемдер алынатын әдіс. Бұл жағдайда менеджердің жұмысын ... ... ... маңыздылығы өте аз болады.
Эммануэль мен онымен бірлескен авторлар былай деген: ... үш ... бір - ... ... ... шамасының сметаның орындалуы деңгейіне қаншалықты тәуелді екеніне байланысты ерекшеленеді. Қатаң әдіс (негізгі өлшемі болып смета табылатын) нақты тәуелділікті білдіреді: сметалық ... ... ... орындалуы марапаттауға соқтырады.[11]
Нормалар негізінде шығындарды жоспарлау, шығындарды құжаттандыру, нармаларға қарай шығындарды бухгалтерлік есепте көрсету ... ... ... ... Жоспарлау және есептеу объектісі өндірістің құрамына кіретін натуралдық мөлшері. Нормативті ... ... ... - ... ... бойынша шығындарды есептеу және бұл нормаларға қарай шығындардың өзгеру мен қозғалысын байқау негізгі принциптерге келесілер ... ... ... мен ... ... ... калькуляцияны алдын - ала қарастыру; есепті периодтың ішіндегі ... ... ... ; нормалар бойынша шығындарды және нормаларға қарай өзгерістерді, есепті мезгілдің бөлімшелерге нақты шығындар есебін жүргізу. ... ... ... ... ... үшін ... ... және бұл жазуларды ұзақ мезгілдер ішінде қолдануы. Бұл нәтиже ... ... ... ... ... үшін әсер ... ... жеткен немесе нормативті берілген көрсеткіштермен салыстыра аламыз. Стандарт - кост жүесі бойынша өндіріске кеткен шығындарды есепке алудың әдісі есептің басқа ... ... ... ... табылмайды. Шын мәнінде, ол бөлістік, тапсырыстық, бөлшектік (детальдық) жай (процесстік) және басқа да ... ... ... және ... ... ... шығару әдістерімен ұштастыруды табуды көздейді. Негізінен алғанда, стандарт - кост жүйесі машина жасау кәсіпорында қолдау үшін әзірлеген. Алайда бұл ... ... ... да ... болады. Одан басқа, стандарт - кост өнімді сатудың, негізгі құралдың жөндеуіне кеткен шығынның, күрделі құрылыстың материалдық ресурстарды ... ... ... ... ... ... - кост ... негізгі ерекшелігі мынадай: өндіріске жұмсалатын барлық шығындар ... ... ... ... Шығындар стандартын есептеу үшін натуралдық және құндық көрсеткіштер пайдаланылады. Одан ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығындар мен стандарттық өзіндік құнның арасындағы айырманы көрсетеді. Сөйтіп, стандарт - кост ... ... ... ... ... нормаларды әзірлеуді, бұйымдардың стандарттық калькуляциясын жасауды және стандарттардан ауытқуларды бөліп ... ... іс - ... ... есепке алуды көздейді. Стандарт - кост жүйесі өндіріс шығындарын жедел бақылап отырудың басты құралы болып табылады.
Шетел ... ... ... ... ... көпшілігі стандарт - кост жүйесін толық көлемінде пайдаланбайды: олар аяқталмаған өндірістің қалдығын бағалау үшін пайдаланбайды, бухгалтерлік есеп ... ... құны ... ... баптары (материалдар ,жалақы және т.б) калькуляцияланбайды. Көптеген ... ... ... мен ... калькуляцияны шығарылған өнімнің негізгі номенклатурасы үшін ғана әзірлейді. Соның ... бұл ... ... тек ... өлшемдермен ғана белгіленеді.
Стандарт - кост жүйесінің жұмыс істеуі негізіне ... өзі ... және ... процесі барысында өзгеріп отыратын стандарттар (нормалар мен нормативтер) топтамасы жатады. Барлық стандартты үш топқа бөлуге болады:
* теориалық стандарттар - бұл кез ... ... ... ... ... ... жетілдірілген стандарты;
* ағымдық стандарттар - стандарт белгілеген мерзіміне өндіріс шығындары мөлшерін көрсететін стандарттар;
* базистік (негіздік) стандарттар - өндіріс процесінде ... ... ... ... ... ... ... Материалдарға, энергия тарифтеріне, қызметтерге жасалған баға өзгерістері базистік стандарты өзгертпейді, ол тек қана стандарттық өзіндік құнмен нақты ... ... ... ... ... ... баптар бойынша фирманың келесі қызметі олардың стандартын әзірлейді: технологиялық қызметі материалдардың барлық түрлері бойынша стандартын белгілейді; жабдықтау ... - ... ... материалдардың барлық түрлері бойынша стандарттық бағасын; өндірістік операциялар бойынша өнімділік стандартын; ... ... ақы ... ... - процесстер, өндірістік операциялар, мамандықтар, қызметкерлер категориясы бойынша еңбек ақының бағасын қоюды және сағаттық мөлшерлемені жасайды.
Бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... құрайтын активтер, материалдық запастар және арзан құнды тез тозатын заттар болып табылады. Сондықтан олардың есебінің дұрыс ұйымдастырылуына ... ... ... Активтер бөлімінде бюджеттік ұйымға жататын, оның ішінде жалға берілген, барлық активтердің қолдағы саны және ... ... ... ... ... ... ... түсімінің, олардың бюджеттік ұйым ішінде ауыстырылуының және шығарылуының дұрыс құжаттық рәсімделуін және уақытында көрсетілуін, сондай - ақ ... ... ... ... ... сақталуына және дұрыс пайдаланылуын бақылауды қамтамасыз етуі тиіс. Активтерге мыналар жатады: жылжымайтын мүліктер (жер бөліктері, ғимараттар, құрылыстар, ... ... және ... тығыз байланысты, жылжытқанда олардың мақсатына зиян келтірілмеуі мүмкін емес, басқа объектілер), көлік құралдары, жабдықтар, өндірістік және шаруашылық құрал - ... ... ... және өнім ... мал, ... құрал - саймандар, өзге активтер. Активтерге сондай-ақ жерді жақсартуға арналған күрделі салымдар (суландыру, құрғату, ирригациялау және ... ... және ... ... ... ... және ... жататын басқа да активтер жатқызылады.
Активтерді есептеу үшін 01 шоты арналады; 010 ; 011 ; 012 ; 013 ; 014 ; 015 ; 016 ; 017 ; 018 ; 019 ... ... ... ... ... жеке ... ... есептеледі:
1. басқару органдары, әлеуметтік - мәдени және басқа ұйымдар пайдаланатын өндірістік - ... ... ... (оқу ... ... ... және амбулаториялардың, қариялар мен мүгедектерге арналған үйлердің, балалар ұйымдарының, кітапханалардың, клубтардың, мұражайлардың, ғылыми-зерттеу ... ... және с.с. ... ... немесе көбіне тұрғын үйге арналған ғимараттар (барлық пайдалы тұрғын және тұрғын емес алаңдардың 50% - нан кем ... ... ... жалпы пайдалы алаңы).
011 "Құрылыс" қосалқы шотында: су айдағыштар, стадиондар, бассейндер, жолдар, көпірлер, ескерткіштер, парктердің, саябақтардың және ... ... ... тағы ... есептеледі.
012 "Ауыспалы қондырғылар" қосалқы шотында электр тарату желілері, тұтынушыларға дейін сұйық және газ ... ... ... ... ауыстыруға арналған қуаттарды трансформациялау (баға түрге айналдыру) және беру үшін ... ... ... ... бар ... мен ... есептеледі.
013 "Машиналар мен жабдықтар" қосалқы шотында қуат машиналары мен жабдықтар, ... ... мен ... ... аспаптары, реттеу аспаптары мен қондырғылары, лаборатория жабдықтары, компьютерлік ... ... ... офис ... ... - ... (сауытты техника, атыс қаруы, оптикалық аспаптар, жеке сауытты қорғаныш құралдары, әскери химиялық мүлік, радиациялық және химиялық барлау құралдары, инженерлік қару - ... ... ... жеке ... ... ... ... материалдық емес активтер есептеледі - олар материалдық - заттық негізі жоқ, бірақ ұзақ ... ... ... ... мүмкіндік беретін объектілер. Активтердің бұл түріне мыналар жатады: төлемге сатып алынған ... ... ... қазбаларды және басқа табиғи ресурстарды, ғимараттарды, құрылыстарды, жабдықтарды пайдалану құқығы; тауар белгілері мен сауда маркалары үшін ... ... өзге ... ... (оның ішінде жаңалықтарды, "ноу - хауды" пайдалану), брокерлік орын, гудвилл, ... ... ету, ... шығыстары (өндірісті дайындау жөніндегі, тәжірибелік-конструкторлық ), маркетинг және басқа активтер[9].
Материалдық емес активтер есепте оларды сатып алу және дайындық жағдайына келтіру ... іс - ... ... ... ... емес активтер қозғалысының талдама есебi НОС - 6 - н. Материалдық емес ... ... ... ... карточкасында жүргiзiледi.
015 "Көлік құралдары" қосалқы шотында адамдар мен жүктерді ... ... ... ... ... ... ... олар мынадай жеке топтарға бөлінеді:
1) темір жол, су, автомобиль көліктерінің жылжымалы құрамы;
2) әуе көлігінің жылжымалы құрамы ... ... ат - ... ... ... және ... ... көлігі (электрокарлар, мотоциклдер, мотороллерлер, велосипедтер, қоларбалар, мүгедектер арбасы және басқалар);
5) спорт көлігінің барлық түрлері.
016 "Аспаптар, өндірістік және ... ... ... ... - ... қосалқы шотында мыналар аспаптар,өндірістік саймандар мен жарақтар, шаруашылық офис керек жарақтары, басқа да өндірістік шаруашылық жарақтар, есептеледі.
017 ... және ... мал" ... ... ... ... мал, өнімдік және асыл тұқымды мал есептелінеді.
018 қосалқы шотында жекелеген кітаптардың құнына қарамастан кітапханалық қорлар есептеледі. Кітапханалық қорларға ... ... ... және оқулық әдебиет, әдебиеттің арнаулы түрлері және шараларға: жер бөліктерін жоспарлауға, алқаптарды егістік үшін ... ... ... ... ... ... ... №ОС-9 карточкасы кітапханалық қорларды және сахналық-қойылым құралдарын топтап есептеуге арналған. Карточкалардағы жазу сандық және сомалық тұрғыда ... ... ... үшін жеке карточка ашылады. Ондағы есеп ақшалай түрде жалпы сомамен ғана жүргізіледі[12].
Тозу ғимараттар мен құрылыстар, ауыспалы құрылғылар, ... мен ... ... мал, ... ... ... (тиесілігін қоса) және шаруашылық мүліктер, пайдалану жасына жеткен көпжылдық өскіндер бойынша анықталады және есептеледі. Тозу ... - ақ ... тыс ... ... ұйымдардың активтері бойынша да анықталмайды.
Активтердің тозуы, олардың есепті айдың қай айында сатып ... және ... ... ... нормаларға сәйкес, толық күнтізбелік жыл үшін анықталады. Нормативтік активтер бойынша тозудың есебі 021 қосалқы шотында ... ... ... ... анықтау мүмкін емес материалдық емес активтер бойынша тозудың нормасы он жылға, бірақ ұйым қызметі мерзімінен көп емес уақытқа белгіленеді. Тозудың ... ... ... 100 %-нан ... ... ... ... Жыл сайын тозудың сомасы карточкалардан ведомостқа жазылады. Желтоқсанның ... күні ... ... ... ... ... - 250 ... шотын және кредит бойынша - 020, 021 қосалқы ... ... ... ... ордер жасалады. Мемориалдық ордер бойынша тозудың сомасы тек "Бас журнал" кітабына жазылады. Әрі қарай пайдалануға жарамды объектілерге ... ... 100 % ... ... тозу оларды толық тозу себебі бойынша есептен шығаруға негіз бола алмайды. Объектілердің ... ... ... ... ... ... ... берілуіне байланысты оларды (заттарды) шығарған кезде зат (объект) пайдалануда болған ... ... ... ... ... және тозу 020 ... шоты бойынша осы сомаға кемітіледі. Объектiнi пайдаланудың бүкiл кезеңi үшiн тозу сомасы беру жылын есептемегенде, объектiнiң баланстық құны, оның ... ... ... ... ... жыл саны бойынша) туралы түгендеу карточкаларда бар деректердiң негiзiнде есептеледi. Бұл ... ... ... ... ... материалдары, қондырғы жабдықтары, материалдар, тамақ өнімдері, отын мен жанармай, мал азығы, жем, ыдыс, машиналар мен жабдықтардың запас ... ... ... ... мен ... малдың төлдері мен бордақыдағы малдар, оқулық, ғылыми және ... ... ... ... сондай - ақ ұзақ пайдаланылатын және лабораториялық сынақтағы материалдар, шаруашылық шарттарындағы ғылыми-зерттеу ... ... ... ... ... 2. ... есебінің шоттар корреспонденциясы [12]

Шаруашылық операция мазмұны
Дебет
Кредит
1.
Қайтадан тұрғызылған ғимараттарды, құрылыстарды және үй-жайларды қайта құру жөніндегі ... ... ...
010-012
250
2.
Машиналар мен жабдықтарды, көлік құралдарын,құрал-саймандарды және басқа ... ... ... қайтарусыз алу
010-109
020,021
4.
Шаруашылық тәсілмен дайындалған активтерді кіріске алу
016,019
084
5.
Мүліктерді түгендеу кезінде анықталған активтердің артығын ... ... ... деп ... ... ... шығару
020,250
010-019
7.
Заттарды активтердің құрамынан арзан құнды және тез тозатын заттардың құрамына ауыстыру
020,250
013-019
8.
Сыртқы заемдардың есебінен алынған ... ... ... ... ... ... ... тозуын есептеу
250
020
Материалдық запастар есепке алуда және есеп беруде, берерменнен алынған несие үшін проценттердің төлемін, жабдықтау, делдал, сыртқы ... ... ... үстеме бағаларды (үстеме ақыларды), тауарлық биржалар қызметтерінің құнын, кедендік баждарды, өзге ... ... ... асырылатын тасымалдау, сақтау және жеткізу шығындарын қоса, оларды сатып алу шығындары бойынша анықталатын олардың іс жүзіндегі құны ... ... ... ... ... ... міндеттері: барлық материалдық құндылықтардың сақталуын және қозғалысы мен дұрыс пайдаланылуын бақылауды қамтамасыз ету; запастар мен ... ... ... ... ... тәртіппен өткізуге жататын, пайдаланусыз материалдарды дер кезінде анықтау; бюджеттік ұйымның қоймаларында тұрған қалдықтар туралы нақты мәліметтер алу ... ... ... ... ... ... ету және есебін дұрыс жолға қою мақсатында, қоймалық есептің ойдағыдай ұйымдастырылуын ... ету ... ... ... ... арнайы бейімделген бөлмелерде (қоймаларда) жүргізілуге тиіс. Материалдық құндылықтарды қоймалық ... ... ... ... ... беру және түгендеу жөніндегі операциялардың тездігін қамтамасыз етуі керек. Материалдық құндылықтарды қабылдау, сақтау және босату үшін жауапкершілік бюджеттік ұйым басшысының ... ... ... бір материалдық жауапты тұлғаға жүктеледі. Бұл тұлғалардың ауыстырылуы қоймаларда түгендеу жасаумен және бюджеттік ұйымның басшысы бекітетін қабылдау - ... ... ... ... ... тиіс.
Материалдық құндылықтардың сақталу орыны қажетті таразылық жабдықпен, өлшеу аспабымен, өлшейтін ыдыспен және басқа да бақылау жабдықтарымен ... ... ... құндылықтардың есебі материалдың атаулары және жауапты тұлғалар бойынша сандық және сомалық тұрғыда жүргізіледі. Қоймада ... ... ... ... ... ... тек ... сорттар және сан көрсеткіші бойынша ғана материалдың №017 қоймалық есеп кітабында жүргізеді. Бухгалтерлік қызмет қоймадағы ... ... ... ... және ... ... жүзеге асырады, сондай-ақ материалдардың есебі жөніндегі өз ... ... ... ... салыстырып отырады. Материалдар мен тамақ өнімдері кірістер жөніндегі ... ... ... ... негізінде құндылықтар түскен күнмен жазылады. Бастапқы құжаттарда мынадай деректер көрсетілуге тиіс: материалдар мен тамақ өнімдері кімнен түскендігі, атауы, ... саны ... ... ... ... ... уақыты және осы құндылықтарды қабылдаған материалдық жауапты тұлғаның қойған қолы.
Берермен құжаттарының деректерімен алшақтық болған жағдайларда № 429 қабылдау актісі ... ... ... ... міндетті түрде қойма меңгерушісін және мүдделі жақтарды қатыстыра отырып, екі данада жасайды. Актінің бір данасы қабылданған ... ... ... ... ... - ... ... хатын рәсімдеу үшін қолданылады. Қоймадан материалдарды беру бюджеттік ұйымның басшысы бекіткен құжаттар бойынша ... ... беру үшін ... ... ... №434 жолдама қағазы (талап қағазы) қоймадан материалдар берілген кезде және ... ... ... ... ауыстырылған кезінде қолданылады. Жолдама қағаз (талап қағаз), әдетте, бір данада ... №298 және №299 меню - ... ... ... өнімдерін беру үшін қолданылады. Меню - талапхаты күнсайын тамақ өнімдерін бөлудің нормалары және тұтынушылардың саны туралы деректері негізінде жасалады. ... ... ... беру және алу ... ... қойылған меню - талапхаттары кестеде белгіленген мерзімде, бірақ айына үш реттен сиретпей, бухгалтерлік қызметке тапсырылады. Емдеу - ... ... ... ... беру ... Республикасы Қаржы министрлігінің келісімі бойынша өкілетті ведомствоның нұсқауымен белгіленген құжаттар бойынша жүргізіледі;
в) №397 шөп және жем беретін ведомость. Шөп пен жем ... ... ... ... босатылады; ұйымдардың мұқтажына материалдар беретін №410 ведомосты ай бойында шаруашылық материалдарын, оқулық және ... ... ... ... беру үшін ... Бұл ... ... хронологиялық ретпен жүргізбеу керек, материалдардың әрбір түрі бойынша айдың аяғында жалпы қорытынды алу үшін, ... ... түрі үшін ... сан ... жол ... ... № 431 алыс - ... картасы материалдар мен отынды күн сайын босатқан кезде, ... - ақ ай ... ... бір ... ... ... қолданылады. Алыс - беріс картасы әрбір алушыға материалдардың бірнеше атауы бойынша тікелей мақсат бойынша жұмсау үшін ... ... Бұл ... екі ... ... оның ... ... қолымен - қоймада, екіншісі алушыда сақталады. Босатылған кезде алыс-беріс картасы - 15 ... ... ал уақ - уақ ... ... - бір айлық мерзімге беріледі.
Материалдар мен отын алушы алыс - беріс картасының ... ... ... ... ... ... ... беріледі. Материалдарды белгіленген лимиттен артық босату №434 жолдамахат (талапхат) бойынша жүргізіледі.
Егер қоймадан отынды ілеспехат ... ... алыс - ... ... бойынша беру мүмкін болмаса, отынның шығынын есептен шығару қалдықты өлшеу актісі бойынша ... ... ... ... отын белгіленген жұмсау нормаларымен салыстырғанда кем шыққан ... ... ... ... ... ... ... анықтау және тиісті жағдайларда - төлеттіру шараларын қолданады;
е) жол парағы автомобиль бензинін ... ... үшін ... ... іс жүзіндегі жұмсалуы бойынша есептен шығарылады, бірақ автомобилдердің жекелеген маркалары үшін белгіленген нормалардан ... ... ... №1 - т ... ... ... тауарлық - көліктік жолдамахат ұйымның өз мұқтажы үшін өз автомобилдерімен жүк тасуда қолданылады.Материалдар мен тамақ өнімдерін есептен шығару, егер олар ... ... ... ... ... ... сатып алған немесе орта баға бойынша жүргізіледі. Қайтарылатын немесе алмастырылатын ыдыстар (күбілер, бидондар, жәшіктер, құмыралар және с.с.), бостары ... да, ... ... ... тұрғандары да, тиісті топтар немесе түрлер бойынша, берермендердің шоттарында көрсетілген бағалармен есептеледі. Ыдыстар қайтарылған немесе сатылған ... ... ... баға мен ... ... ... ... айырмашылық іс жүзіндегі шығыстарға жатқызылады [13]. Материалдық запастарды есептеу үшін мынадай шоттар арналған:
Бұл шотта бюджеттік ұйымның иелігіндегі барлық ... ... және тез ... ... ... бары және ... ... бөлімде бюджеттік ұйымның иелігіндегі барлық арзан бағалы және тез тозатын ... ... бары және ... есептеледі. Арзан бағалы және тез тозатын заттардың құрамында осы нұсқаулықтың 33-тармағының "а", "б", "в", "г", "д", "е", "ж", ... ... ... есептеледі.
07 "Арзан бағалы және тез тозатын заттар" шоты қосалқы шоттарға бөлінеді: 070 "Қоймадағы арзан бағалы және тез тозатын ... 071 ... ... ... және тез ... заттар"; 072 "Қоймадағы іш киім, төсек - орын жабдықтары, аяқ киім"; 073 "Пайдаланудағы іш киім, төсек-орын жабдықтары, аяқ киім". 070 ... ... ... және тез тозатын заттар" қосалқы шотында қоймада тұрған арзан бағалы және тез тозатын ... ... ... және тез ... ... ... ... алынуына қарай 070 қосалқы шотының дебеті және 09, 10, 11, 16, 17 шоттардың тиісті қосалқы шоттарының кредиті ... ... ... ... 08, 20, 21 ... ... ... шоттарының дебеті және 260 қосалқы шоттың кредиті бойынша жазу жазылады.
Арзан бағалы және тез тозатын заттар ... ... ... ... ... бір өлшемі құны лимитінің 1/10 шегінде 070 қосалқы шотының кредитіне және 260 қосалқы шотының дебетіне жазылады. Бұл ... ... ... ... 412 - ... ... құнды және тез тозатын заттар қозғалысының жедел (сандық) шотының ведомостарында немесе М - 17 нысанындағы материалдардың қоймалық есеп ... ... ... қызметтің қызметкерлері бұл заттардың нақтылы қолда барын №412 ... №М - 17 ... ... дүркін - дүркін тексереді.
Арзан бағалы және тез ... ... ... бір ... құны лимитінің 1/10 - нен асқаны 071 қосалқы шотының дебетіне және 070 ... ... ... ... ... арзан бағалы және тез тозатын заттардың есебін материалдық жауапты тұлғалар заттардың атаулары мен саны ... №М -17 ... ... Бұл ... қоймадан беру №434 жіберу құжаты (талап ету) бойынша жүргізіледі.
Қоймадан берген кезде заттарға бюджеттік ұйымның атауы, ... ... ... жылы мен айы ... ... ... ... бояумен (өшуге және химиялық әсерлерге шыдамды), жетонмен бекітіліп және басқа тәсілдермен жасалады [14].
070 қосалқы шоты ... ... ... ... ... ... құны және ... жауапты адамдар бойынша №296 - а карточкаларында (№ 296 кітапта) жүргізіледі.
071 "Пайдаланудағы арзан құнды және тез тозатын ... ... ... ... ... ... бағалы және тез тозатын заттар есептеледі.
Арзан бағалы және тез тозатын заттарды есептен шығару олар толықтай ... ... ... ... басшысы бекіткен тиісті актілердің негізінде жүргізіледі.
Сынған ыдысты есептен шығару үшін №325 ... ... ... ... ... ... жазба жазуды тиісті лауазымды адамдар жүргізеді. Тұрақты жұмыс ... ... ... ... ... қадағалайды және тоқсан сайын (ай сайын) сынған ыдысты ... ... акт ... ... оны ... ... ... бекітеді.
Пайдаланудан шығарылған арзан бағалы және тез тозатын заттардың сомасы 071 қосалқы шотының кредиті және 260 ... ... ... ... ... жазылады.
Арзан бағалы және тез тозатын заттардың шығарылуы және ауыстырылуы жөніндегі операциялардың есебі №438 жинақтау ведомостында (10 - ... ... ... ... және тез ... ... ... есебі 071 қосалқы шоты бойынша заттардың атаулары, ... ... құны және ... ... ... ... №296 - а ... немесе түгендеу тізіміне қосымша 402 - жапсырма парақтарда және арзан бағалы және тез тозатын заттардың салыстырма ведомостында жыл ... ... ... ... ... ... ... тапсырма парақтардың тиісті бағанында көрсетіледі.Тапсырма парақтарды талдау есебінде қолданған ... ... ... жасалмайды.
№ 402 жапсырма парақта жазулар әр құжат бойынша жүргізіледі. Бұл орайда "Мемориалдық ордердің күні мен нөмірі", "Саны" және "Сомасы" ... ... ... бос ... ... қозғалысы болған ай және операциялардың түрі - "түсті" немесе "шығарылды" деген белгілер қойылады. Егер бір айда бір атаулы және ... ... ... екі рет ... болса, операциялар екі рет жазылады. Жыл бойында бірінші қаңтарға ... ... жаңа ... ... ... болса, олар № 401 түгендеу тізіміне (салыстырмалы ведомость) жазылуы тиіс [15].
072 "Қоймадағы іш киім, төсек орын ... киім және ... ... ... ... сақтау, халықты әлеуметтік қорғау, халыққа білім беру және басқа ұйымдарында көрсетілген заттар, олардың атаулары, саны, материалдық жауапты адамдар бойынша ... ... ... М - 17 ... ... қоймалық есеп кітабында есептеледі:
1) іш киім (жейделер, қысқа жеңді көйлектер, халаттар және с.с.);
2) ... орын ... мен ... ... жастықтар, көрпелер, ақ жаймалар, көрпе тыстар, жастық тыстар, жапқыштар, ... - ... және ... киім және ... ... ... киімдерді қоса (костюмдер, пальтолар, сулықтар, шолақ тондар, көйлектер, кофталар, юбкалар, күртелер, шалбарлар және с.с.);
4) аяқ - киім, ... ... қоса ... ... сандалдар, пималар және с.с.);
5) спорт киімдері және аяқ-киім (костюмдер, ботинкалар және ... ... ... ... ... ұйым ... және ... қызмет өкілінің қатысуымен қойманың меңгерушісі ұйымның атауын көрсетіп, жуылмайтын және заттың сыртқы түрін бұзбайтын ... ... ... ал ... ... ... ... олар қоймадан берілген жыл мен ай қосымша көрсетіледі. Таңбалау штамптары бюджеттік ұйымның басшысында немесе оның ... ... ... ... ... алынуына қарай олардың құны 072 қосалқы шотының дебеті және "Ақшалай қаржылар" бөлімінде немесе ... ... ... ... ... ... кредиті бойынша көрсетіледі. Сонымен бірге 08, 20, 21 ... ... ... шоттарының дебеті және 260 қосалқы шотының кредиті бойынша жазулар ... ... ... ... ... ... 073 қосалқы шоты дебеттеледі және 072 қосалқы шоты кредиттеледі.
072 қосалқы шоты бойынша талдау есебі заттардың ... ... ... және ... жауапты адамдар бойынша №296-а карточкаларында (№296 кітапта) немесе №402 жапсырма парақтарында жүргізіледі.
Іш киімдер, төсек орын жабдықтары, киім және ... ... ... ... кезде активтердің бір өлшемі құны 1/10 лимитіне дейін №412 арзан ... және тез ... ... ... ... (сандық) есептеу ведомостарында есептеледі және 072 қосалқы шотының кредиті және 260 қосалқы шотының дебеті бойынша көрсетіледі.
Пайдалануға берілген активтердің бір ... құны 1/10 ... ... іш ... ... орын ... ... мен аяқ-киімдер 073 қосалқы шотының дебетінде және 072 қосалқы шотының кредитінде жазылады.
Іш ... ... орын ... ... мен аяқ - киімдерді есептеудің тәртібі Қазақстан ... ... ... ... ... ... бойынша бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің ведомостволық нұсқаулықтарымен белгіленеді.
073 ... іш ... ... ... киім және ... қосалқы шотында ұйымдардағы пайдаланудағы заттардың есебі жүргізіледі. Материалдық жауапты адамдар таңбаланған іш киімнің, төсек орын жабдықтарының және с.с. пайдаланылуы үшін ... ... Бұл ... ... шығарған немесе қайтарусыз тапсырған кезде 260 қосалқы шоты дебеттеледі және 073 қосалқы шоты кредиттеледі.
Пайдаланудағы іш ... ... орын ... киім және ... ... ... заттардың атаулары, саны, олардың құны, топтары және ... ... ... ... 296 - а ... ... (№ 296 кітапта) немесе түгендеу тізіміне немесе салыстырма ведомосқа қоса 402 ... ... ... ... [16].
Кесте 3. Материалдық запастар есебінің шоттар корреспонденциясы

Шаруашылық операцияның мазмұны
Дебет
Кредит
1.
Өндірістен ... ... ... ... және өнімдерді кіркске алу
030,031
080,081,400
2.
Қосалқы шаруашылықтың дайын бұйымдары мен өнімдерін сату
280,281
030,031
3.
Құрылыс үшін берушіден жабдықтар мен ... ... ... ... ... жабдықтар мен құрылыс материалдарының артығын кіріске алу
040,041
143,231
5.
Жұмсалған ұзақ пайдаланылатын материалдарды есептен шығару
083,200,211
043
6.
Материалдар мен тамақ өнімдерінің түсуі
060-096
090,100,11,118,160,178,179
7.
Материалдар мен ... ... ... өңдеуге жіберу
084
061,063,065,
8.
Артық және пайдаланылмайтын материалдарды сату
090,100,120,178
060-067,069
9.
Арзан және құнды тез тозатын заттарды, киімдер мен аяқ-киімдерді ... ... 100,111 ... ... Қаржыландыру жоспарының орындалуын бақылау
Өндірістік есеп жүйесінде ... ... ... құны ... яғни өндірістік өнімнің құнын және табыс табу үшін қорларды ... ал ... ... ... ... ұстанған тұлғалар ақпарат дұрыс шешім қабылдау үшін ұйымның ішінде дайындалып беріледі.Қарапайым мәліметтерді жинақтау жүйесі өндірістік есеп шегінде ... ... жеке ... ... шығыны бойынша болады, ол сатылған өнім мен қорлар арасындағы анықталған кезеңге өндірістік ... бөлу ... ... есеп талабын қанағаттандыру үшін қолданылады.
Мұндай ақпаратты жинақтау жүйесі ... ... ... ... өзіндік құнының мәліметтерін жинақтау үшін бейімделген, осыған орай , ақпаратты жинақтау ... ... ... ... ... ... ретінде қолданбауы тиіс.
Шешім қабылдау және жоспарлауда шығын мен кірістің сыныптамасының қосымша түрлерін өндеуге болады. Сыныптаманың ... ... ... ... өндіріс көлемінің қатынасына шығын динамикасы;
- есепке алынатын және алынбайтын шығын мен кіріс ... ... және ... ... шығындары);
- қайтарылмайтын шығындар және өтіп кеткен кезеңнің шығындары;
- жойылатын және жойылмайтын шығындар;
- қабылданған альтернативті курс нәтижедегі міндетті шығындар;
- инкрементті (өспелі) және ... ... ... динамикасы: шешім қабылдауда өндірістік қызмет деңгейіне байланысты ... ... ... ... ... өте ... Өндірістік қызмет деңгейі (көлемі) келесідей өзгере алады: өндірістік өнімнің немесе өткізілген тауардың көлемімен; еңбек шығындарымен (сағатпен); ... ... ... ... ... саны бойынша; қабылданған студенттері саны бойынша; ұйым қызметінің басқа бағалау ... ... әр түр - ... ... көлемі қатынасының басқару есебі ақпараттық қаржылық отчетта жасалады. Әр түрлі өнім шығаратын кәсіпорын оны ... ... ... ... және кіші мөлшерде, тауарларда көтерме және бөлшек сауда арқылы, әр түрлі географиялық және территориялық аймағына қарамай тұтынушыға ... ... ... ... ... ... нарықтың жеке бөлімінен алынатын бөлек отчет пен табысты қажет етеді.
Бөлек сегменттелген қаржылық отчеттар ... ... ... ... ... мен ... ... енгізу қажет.
Әр кәсіпорынның спецификалық жүйесінің бақылауына қарамай, өзінде келесідей топтық жылжулар болуы қажет:
* әр өнімнің рентабельдігін бақылау;
* әр ... ... ... ... ... ... ауытқан фактілік пайданы анықтау;
* ұсталым структурасын есептеу;
* әр өнімге келетін қолданған қосымша шығындарды ... ... ... күтілген пайдамен қамтамасыздандыру үшін қандай өндіріс көлемін нақты ұлғайған көлемді алу үшін қандай сату ... қою ... ... жағдай жасайды.
Сандық өнім данасының есебі зиянсыз нүктенің есебінсіз теңдігінен анықталады.
Егер өнімнің әр түрлілігі таза ... және ... қор ... анықталса, онда айнымалы шығындар реализациялық пропорцимен де ... ... ... ... ... ... ... азайтады. өндіріс күшінің жетіспеуі реализацияны өсурі үшін қосымша инвестициямен жұмыс күшін қажет етеді, бұндай жағдай шығынның өсуі және ... ... ... Әр ... өнім ... ... кәсіпорынның алдында түрлі өнім шығару мен сатудың рацианалдық жоспарды құру мақсаты ... ... көп ... өзін ... немесе сырттан шығаратын жеке бөлшек немесе бөлек өнімді ... алу ... ... Бұл ... ... қажет ететін барлық өндірістің жалпы мәселесі болып табылады. Бұл мәселені шешу үшін релеванттық шығын мен табысты анықтау қажет.
Бұл ... ... ... беру үшін ... ... ... ... квалификацияға сай жұмысшылар, технология және тұтынушымен ұзақ мерзімді байланысы сияқты ... және ... ... ... жөн. ... ең ... ... өндіріс күшінің саны болып табылады, себебі оны белгілі бір ... ... ... басқару есебінің мақсаты және маңыздылығы шығарған өнімге баға қою және көрсетілген ... ... ... Нарықтық экономиканың шартында баға саясаты түбірімен өзгереді. Көрсетілген ... пен ... ... ... өнімге баға қоюға аса маңызды қызмет атқарады. Баға саясатының процесі кезінде бірнеше жүйелер ... ... ... бағаны қою;
* бәсекелестік бағаны қолдануда өзіне шектік бағаны анықтау;
* тұтынушыны қанағаттандыратын және рентабельділікпен қамтамасыз ... ... ... төмен бағаның шегі өнімді сату және кәсіпорынның толық өндірістік шығынын жабу үшін, ... ... ... қою керектігін көрсетеді. Бұл шек өнімнің толық өзіндік құнына қатысты.
Қысқа мерзімді төмен бағаның шегі - ол айнымалы шығынның белгілі бір ... ... баға ... ... Бұл шек ... ... ... құнына қатысты. Бірақ шығындық баға өнімнің бәсекелестік орны мен нарықтық жағдайын қарастырмайды. ... ... ... ... мүмкін: нақты - сатушы мен тұтынушыға міндетті; реттелген - өндірісте өнімнің белгілі бір түрі ... ... ... ... ... ... - ... сату - сатып алу құжатын әр бөлімінде әр түрлі болып келеді.
Экономикалық бағаны қою үшін кәсіпорын басшылары бірнеше ... ... ... ... ... барысында көрсетілен шығын құрамын ескеру қажет;
* керекті есеп әдісін таңдау;
* күнделікті минималды шығынның ... ... ... ... ... ... ... толық нарықта кәсіпорынның өзіндік орнын көрсетеді және берілген өнімге тұтынушының көзқарасын көрсете алады.
Бюджет есебінен ... ... ... талдау мақсатында қаржыландыру жоспары орындалуына талдау жасалынады (кесте 4).
Кесте 4. 2009 ... ... ... ... ...
Көрсеткіштер атауы
Коды
Жоспар
Нақты
Ауытқулар
Мың.теңге
өзгерісі,%,
1
2
3
4
5
6
1.Активтер
010
7430480
7430480
-
-
2.Материалдар және азық-түлік
070
3214
3217
-3
-0,93
Көрсеткіштер атауы
Коды
Жоспар
Нақты
Ауытқулар
Мың.теңге
өзгерісі,%,
Кесте 4 жалғасы
3.Арзан құнды және тез тозатын заттар
080
117
68
49
0,42
4.Дебиторлармен есеп айырысу
310
50
-
-50
-
5.Бюджет ... ... ... ... ... пассивтер құрамына қатысты талдауды кесте түрінде келтіреміз.
Кесте 5. 2009 жылдың пассив құрлымын талдау теңдігі ... ... ... ... ... және ... шаралардан қаржыландыру
450
3213
3217
-4
-2,2
2.Активтер қоры
530
3109646
2588863
-520783
-0,17
3.Активтердің тозуы
540
4320834
4841617
+520783
10,3
4.Арзан құнды және тез тозатын заттар қоры
550
117
68
49
0,41
5.Әлеуметтік салықпен есеп айырысу
580
51
-
-51
-
6.Бюджеттен капитал салымдары
750
300000
300000
-
-
Баланс
760
7733861
7733766
96
0,001
Баланс бойынша 010 ... І жыл ... ... құны 7430480 мың ... құрайды, ал жыл аяғына 743048 мың теңгеге өзгеріс жоқ.
070 бөлімде ІІ азық - түлікті қамту жыл ... 3214 ... және жыл ... 3217 мың теңгеге өсті.
ІІІ бөлімде мекемедегі және қоймадағы барлық арзан құнды және тез ... ... ... ... ... ... Арзан құнды және тез тозатан заттар 080 бөлімде жыл басына 117 мың.теңгеден жыл ... 68 ... ... ... ... және тез ... заттардың құнының төмендеуі тез тозатын заттарды есептен шығару актісінен және бастықтың бұйрығы бойынша жүргізілді.
ІV бөлімінде жыл ... және жыл ... ... ... > бюджеттен құралдардың бөлінуін, ағымдағы ақша құралдарын, банк және ... ... есеп ... ... чек ... және т.б. ақшалай құжаттар жүргізіледі.
VІ бөлімде активте және ІІІ пассивте жыл аяғына аяқталмаған есеп айырысулар баланста жеке ... ... ... ... ал ... - кредиторлық қарыз. Бұларды біріктіруге болмайды.
ІХ бөлімде жыл басында 300000 мың ... жыл ... 300000 мың ... ... ... ... ... жыл басына 7733861 мың теңгені, ал жыл аяғына 7733766 мың теңгені құрады.
І баланстың пассивінде 450 бөлімде ... ... ... ... ... ... Жыл ... ол 3213 мың теңгені, ал жыл аяғына 3217 мың теңгені құрады.
баланстың пассивының 530 бөлімінде ... ... > ... ... ... ... 020 540 ... бөлімінде көрсетілген. 530 және 540 бөлімінің берген мәліметін бірге ... ... ... табамыз, ол 010 бөлімінде көрсетілген.
550 бөлімде арзан құнды және тез тозатын ... ... ... құны ... 580 ... ... салық есебі көрсетілген.
ІV пассив балансында жыл басы 300000 мың теңгеден жыл аяғына 300000 мың ... ... ... ... ... жыл ... 7733861 мың ... ал жыл аяғына 7733766 мың теңгені құрады.
Осы жерде бюджеттен ақшалай қаржыландыру сомасы субшот бойынша 230 және 231 (140 - 143) ... ... ... ... талдау 5 - кестеде көрсетілген
Кесте 6. 2010 ... ... ... талдау теңдігі
Көрсеткіштер атауы
Коды
Жоспар
Нақты
Ауытқулар
Мың.теңге
өзгерісі,%
1
2
3
4
5
6
1.Активтер
010
7430480
7430434
-46
-0,6
2.Материалдар және азық-түлік
070
3217
379
-2838
-0,89
3.Арзан құнды және тез тозатын заттар
080
68
60
-8
-1,12
4.Жабдықтаушы және мердігерлермен есеп айырысу
-
41713
-
41713
5.Бюджет бойынша салымдарының шығындары
420
300000
344985
44985
-0,89
Баланс
440
7733766
7817570
89544
1,158
Енді 2010 ... ... ... ... ... ... ... құрылымына талдау жасаймыз.
Кесте 7. 2010 жылдың ... ... ... ...
Көрсеткіштер атауы
Код
Жоспар
Нақты
Ауытқулар
Мың.теңге
өзгеріс,%
1
2
3
4
5
6
1.Мекеменің шығысын бюджеттен және басқада шаралардан қаржыландыру
450
3217
379
-2838
-0,89
2.Активтер қоры
530
2588863
2070651
-518212
-0,20
3.Активтердің тозуы
540
4841617
5359782
+518165
-0,11
4.Арзан құнды және тез ... ... ... және ... есеп ... ... ... қаржыландыру
750
300000
382200
82200
0,274
Баланс
760
7733766
7817570
89544
Алматы қалалық мәдениет бөлімінің берілген теңдігі бойынша 010 ... І жыл ... ... құны 7430480 мың ... ... ал жыл аяғына 7430434 мың теңгеге төмендеді. Активтердің ... ... ... ... акті ... ... ... және қолдану мезімінің тозуына байланысты төмендеді.
070 бөлімде ІІ азық - ... ... жыл ... 3217 мың ... және жыл ... 379 мың теңгеге .
ІІІ болімде мекемедегі және қоймадағы барлық арзан құнды және тез тозатын ... ... ... ... көрсетеді. Арзан құнды және тез тозатан заттар 080 бөлімде жыл ... 68 мың ... жыл ... 60 мың ... төмендеді.
ІV бөлімінде жыл басына және жыл аяғына көрсетілмеген.
V бөлімде > ... ... ... ... ақша ... банк және касса шотында есеп айырысу, аккредитивтер, чек кітапшалары және т.б. ақшалай құжаттар жүргізіледі.
VІ бөлімде активте және ІІІ ... жыл ... ... есеп ... ... жеке ... ... - дебиторлық қарыз, ал пассивте - кредиторлық қарыз. Бұларды біріктіруге болмайды.
ІХ бөлімде жыл басында 300000 мың теңгеден жыл ... ... млн ... ... ... сомасы жыл басына 7733766 мың теңгені, ал жыл ... 7817570 мың ... ... ... ... 450 бөлімде мекеменінің шығындары бюджеттен қаржыландыру бойынша жүргізіледі. Жыл басына ол 3217 мың ... ал жыл ... 379 мың ... ... ... пассивінің 530 бөлімінде берілген субшотта > тозуды шығарудан.
Субшот бойынша 020 540 баланстың бөлімінде көрсетілген. 530 және 540 ... ... ... бірге қойып, активтер сомасын табамыз, ол 010 бөлімінде ... ... ... жыл басы 300000 мың теңге мен жыл аяғына 382200 мың теңге ... ... ... жыл басына 7733766 мың теңге, ал жыл аяғына 7817570 мың теңгені құрады.
2.3 Басқару шешімдерін қабылдаудағы ... ... ... талдау
2 - форма бюджеттік мекмедегі шығын сметаларын орындауға берілген мәліметтерді қамтиды.
2 - форма бөлімшелер, бөлімнен және бюджеттік классификациядан құралған. ... ... ... ... ... орындау туралы берілген мәлімет бойынша талдау жүргізілген.
Кесте 8. 2008 ... ... ... ... талдау
Атауы
Код
Жоспар
Нақты
Ауытқулар
мың теңге
Өзгеріс,%
Негізгі еңбекақы
111
6404000
6404000
-
-
Қосыша төлемақы
112
1051500
1051500
-
-
Компенсациялық төлемақы
113
1133000
1133000
-
-
Әлеуметтік салық
121
113700
1136444
556
-
Авто-көлік құралдарын сақтандыру
125
17500
17460
-40
-0,22
Іс-сапар ... ... ... төлемақы
142
798000
798000
-
-
Электроэнергия төлемақысы
144
105000
105000
-
-
Жылу төлемақысы
145
254000
254000
-
-
Ағымдағы ремонт,басқада негізгі құралдар
146
1061000
1114524
53524
0,51
Басқада қызметтер
149
414000
413634
-366
-0,88
Ағымдағы басқада шығындар
159
2000
2000
-
-
Барлығы
14024000
14023594
53890
Алматы қалалық мәдениет бөлімінің ... ... ... ... 1137000 мың теңгеден нақты бойынша салыстырғанда 1136444 мың теңгеге азайды. Авто - көлік құралдарын ... ... ... 17500 мың ... ... бойынша 17460 мың теңгеге азайды. Ағымдағы ремонт, басқада негізгі құралдардар жоспар ... 106100 мың ... ... ... 1114524 мың ... ... көбейді.
Басқадада тауарларды қамту жоспар бойынша 757000 мың теңгеден нақты ... ... 700375 мың ... ... қалалық мәдениет бөлімінің сметаларын орындау туралы берілген мәлімет бойынша талдау жүргізілген.
Кесте 9. 2009 ... ... ... орындалуын талдау
Атауы
Код
Жоспар
Нақты
Ауытқулар,мың теңге
Өзгеріс,%
Негізгі еңбекақы
111
7002300
7002300
-
-
Қосыша төлемақы
112
1809100
1809100
-
-
Компенсациялық төлемақы
113
1278800
1278800
-
-
Әлеуметтік салық
121
1190800
1190800
-
-
Авто-көлік ... ... ... ... қызметақы
141
25000
25000
-
-
Байланыс төлемақы
142
798000
798000
-
-
Электроэнергия төлемақысы
144
116000
115998
-2
-0,18
Жылу төлемақысы
145
362000
362000
-
-
Ағымдағы ремонт, басқада негізгі құралдар
146
1061000
859175
-201825
-0,19
Басқада қызметтер
149
610400
609614
-786
-0,13
Ағымдағы басқада шығындар
159
4000
4000
-
-
Барлығы
13220100
94115434
100472
Алматы ... ... ... көлік құралдарын сақтандыру жоспар бойынша 18500 мың. теңгеден нақты бойынша салыстырғанда 18449 мың ... ... ... ... ... ... ... бойынша 753000 мың теңгеден нақты бойынша салыстырғанда 852432 мың теңгеге ... ... ... ... 116000 мың теңгеден нақты бойынша салыстырғанда 115998 мың теңгеге төмендеді. Ағымдағы ремонт, басқада негізгі құралдар ... ... 1016000 мың ... ... бойынша салыстырғанда 859175 мың теңге төмендеді. Басқада қызметтер жоспар бойынша 610400 мың тегеден нақты бойынша салыстырғанда 609614 мың ... ... 10. 2010 ... ... жоспарының орындалуын талдау
Атауы
Код
Жоспар
Нақты
Ауытқулар мың теңге
Өзгеріс,%
Негізгі еңбекақы
111
8001700
8001700
-
-
Қосыша төлемақы
112
4001400
4001400
-
-
Компенсациялық ... ... ... ... ... ... ... төлемақы
142
996000
996000
-
-
Электроэнергия төлемақысы
144
157000
157000
-
-
Жылу төлемақысы
145
443000
44300
-
-
Ағымдағы ремонт, басқада негізгі құралдар
146
2528000
2528000
-
-
Басқада қызметтер
149
121000
120999
-366
-0,88
Ағымдағы басқада шығындар
159
10000
10000
-
-
Барлығы
23948700
23577827
1534
Басқада тауарлар жоспар бойынша 1634500 мың теңгеден ... ... ... 1263628 мың ... төмендеді. Басқада қызметтер жоспар бойынша 121000 мың теңгеден нақты бойынша салыстырғанды 120999 мың теңгеге дейін төмендеді.
Кассалық есеп және ... ... ... ... 2 - ... тіркеу арқылы толтырылады.
Ұйымдар, ұйымдар мен кәсіпорындар, жергілікті бюджетті жергілікті бюджеттік ... ... ... ... ... ... айға дейін 2 - форма жергілікті қазыналық органдарға берілуі ... 2 ... 2 - ... ... ... осы ... өзінің жоғарғы тұрған органдарына тапсыруы тиіс. ... ... ... берілген нақтылық бойынша мекеме банкте ағымдағы бюджеттік шот бойынша жыл ... ... ... тіркеу қажет немесе есепке 1 - нен бастап келесі есептік айға ... ... шот ... беру керек [25].
Кесте 11. Үш жылдық салыстырмалы ... ... ... ... (+,-) теңге
2010 жыл
2008 жыл
2010 жыл
1
2
3
4
5
6
Негізгі еңбекақы
6404000
7002300
8001700
1597700
999400
Қосыша төлемақы шығындары
1051500
1809100
4001400
2949900
2192300
Компенсациялық төлемақы
1133000
1278800
1239500
106500
-39300
11 кестенің жалғасы
Іс-сапар шығындары
860000
894000
2008000
1148000
1114000
Коммуналды төлем
30000
25000
47000
17000
22000
Байланыс төлемақы ... ... ... ... ... ... 2009 - 2010 жылдағы Алматы қалалық мәдениет бөлімінің жалпы шығын баптарының көрінісін төмендегі диаграммадан көруімізге болады.
Сурет 7. ... ... ... ... ... ... Бюджеттік ұйымдардағы басқару есебінің проблемалары және
оны жетілдіру
3.1 Бюджеттік бақылау жүйесі
Басқару ... мәні - ... мен ... мөлшерлеуді, жоспарлауды, бақылауды және кәсіпорының болашақ даму мәселелерін үйлестіру мен шұғыл басқару шешімдері үшін ... ... ... есеп ... ... кіріктіру (интеграциялау).
Ұйымды жауапкершілік орталықтарына бөлу мен оларды маңызына қарай іріктеуді кәсіпорынның ұйымдастырушылық ... деп ... ... ... ... байланысты кәсіпорынның ұйымдастырушылық құрылымы орталықтандырылған немесе орталықтандырылмаған болып сипатталуы мүмкін.
Орталықтанған ұйымдар функционалді ... ... ... қаржы, жабдықтау, өндіріс, маркетинг жіне т.с.с.) құрылған және олардың басқару есебі жүйесі шығындар орталығына негізделген. ... ... ... шын ... консервативті болып табылады, ең көп шамада мәжбүрлікті көздейді және өз қызметкерлеріне іс - ... ... ... ... пайда мен инвестиция орталықтары бар болуымен сипатталады. Шығын орталықтарының менеджерлерімен салыстырғанда олардың басшыларының мол құқықтары мен міндеттері бар, ... ... ... - ала келісуінсіз шешімдердің едәуір бөлігін қабылдай алады.
Дегенмен орталықтандырылмаған жүйенің табысты жұмыс істеуі тым болмағанда, екі ... ... ... ...
- ... ... басқару құрамының бар болуы;
- тұтастай ұйымның және оның жеке құрылымдық бөлімшелерінің ... мен ... ... ... ... ... ... тұтастай компанияны қаржыландыру үшін жауапкершілік, әдетте, жоғары басшылықта болады.
Басқару есебінің ... - есеп беру ... ... ... ... іс - әрекеті, сондықтан басқару есебін кейде жауапкершілік орталықтары жөніндегі есеп немесе сегментік есеп деп те ... есеп - ... жеке ... ... қызметі туралы ақпаратты жинау, көрсету және жинақты қорыту жүйесі.
Сегменттік есептің ақпараты фирмашілік басқаруда, сегменттік есепті құрастыруда, басқарудың әр түрлі ... ... мен ... ... ... ... ... сондай - ақ қабылданған шешімдерді орындауды бақылау үшін ... ... жеке ... ... ... ... мен ... реттеу мен бақылау үшін менеджерлер қолданатын ережелер мен олардың бірқатарын өзіне алады. Сегменттік есептің нақты мәліметтері мен жоспарды экономикалық ... ... олар ... орталықтарының қызмет нәтижелерін өлшейді және жоспарланған көрсеткіштерге мәліметтері ... ... ... ... ... мен ... ... есеп пен есеп берушілік өзара байланысы 5 суретте көрсетілген.
Басқарушылық бақылау
Басқарушылық бақылауды ақпаратпен қамтамасыз ету
Сегменттік жоспарлау
Сегменттік есеп
Сегменттік
есеп беру
Сурет 8. Сегменттік есеп пен ... есеп беру ... ... ... ... ... ... бақылау жүйесін ұйымдастыруда сегменттік жоспарлау - құрылымдық бөлімшілер үшін смета (бюджеттердің) әзірлеу қалыптасу негізі болып қызмет етеді. ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жүйесінің құрамдас бөлігінің бірі болып табылады. Басқа екі құрамдас бөлігі ... ... есеп пен ... есеп ... ... ... ету - жүйелі, уақытылы, сыйымды, нысаны мен ... ... және ... ... іс - әрекеті барысын жоспарлау мен бақылау үшін менеджерлер қолданатын, қаржылық және ... емес ... ... ... мен ... ... есептеу мен есеп беруді жүргізу бухгалтер-жолдаушының қызметтік міндеттеріне кіреді.
1 - суреттен байқалатыны, сегменттік есептеу ... ... және ... қорытылған ақпарат сегменттік есеп беру түрінде мүдделі пайдаланушыларға жеткізіледі, оны жүргізу тәртібін ұйымның өзі дербес (бұған ... ... үшін ... есеп ... ... жағдайлары кірмейді) белгілейді және көбіне кәсіпорынның ұйымдық құрылымына байланысты ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі әдістер мен амалдар басқару есебінің тәсілдері деп аталады. Ол мынадай элементтерден ... - ... ... қызметін жеткілікті дәрежеде толық көрсететін алғашқы құжаттар мен ақпараттық машиналық атқарушылары. Кәсіпорын ерекшелігіне сәйкес бастапқы есеп қаржылық және ... ... ... ... ... көзі ... табылады.
Түгендеу - обьектінің іс жүзіндегі жағдайын, сондай - ақ есептік мәліметтерден ауытқушылықты, есепке алынбаған құндылықтарды, шығындарды, кем ... ... ... тәсілі.
Топтастыру мен жинақтап қорыту, бақылаушы шоттарды пайдалану - белгілі бір белгілер бойынша обьекті туралы ... ... және ... ... ... ... ... ақпарат іс - әрекет нәтижелерін бағалау мен шұғыл және стратегиялық шешімдер қабылдау үшін ... ... ... - сол кезең операцияларының жиынтық сомасы бойынша жазбалар жасалатын жиынтық шоттар. Бақылаушы ... ... ... және ... ... арасын байланыстыратын буын болып шығады және есептік жазбалардың толықтығы мен дұрыстығын анықтауға жол ашады.
Мөлшерлеу (нормалау) - ресурстардың ... ... ... пайдалану мен шығындарды өнімге айналдыратын ең өнімді жолдарды іздестіруді қамтамасыз ететін оңтайлы нормалар мен нормативтерді ғылыми негізделген есептеу процесі.
Мөлшерлеусіз ... мен іс ... ... ... бақылау мен басқару есебі жүйесін ұйымдастыру мүмкін емес. Мөлшерлер бақылау жүйесінің негізгі ретінде жауапкершілік, азық - түлік және операциялар ... ... ... және ... - ... ... мен ... анықтауға, осы мақсаттарға сәйкес шешімдер қабылдауға жетелейтін өндірістік ... ... ... ... ... Бұл ретте сметалар мен оларды орындау туралы атқару есептері алға шығады.
Сметаларды теңгерімдірілген жоспарлық көрсеткіш болады және олар менеджерлерді кәсіпорын ... ... ... ... ... Атқару есептері жоспарланғандарға қатысты нақты нәтижелерді түзетудің негізділігін дәлелдейді және кәсіпорын жеке құралын болашақта болуы ықтимал ... ... не ... ... жою ... шараларды қабылдауға ынталандырады. Ішкі есеп беру менеджерлер жүзеге асыратын бақылау мен реттеу ... ... ... үшін ... ... - ... мүмкіншіліктерін нарық жағдайына сәйкестікке келтіруге бағытталған үздіксіз циклды процесс.
Жоспарлау шаруашылық іс - ... ... ... мен ... зерттеуге негізделген кезде ғана тиімді. Талдау басқару есебінің мақсаттарына сай топтасып, өңделген ақпарат мәліметтері бойынша ... - қор мен ... ... жүйесіне негізделген материалдық шығындарды бақылаудың бірінші дәрежесі. Лимит - технологиялық ... ... және өнім ... ... ассортиментіне негізделіп, әрбір өндірістік бөлімшенің өндірістік бағдарламасымен ... өнім ... ... ... ... мөлшері.
Лимиттеу жүйесі - цехқа материалдар босату лимиті есебінен ғана емес, есептік және бақылау операцияларынан да құралуы тиіс. Сондықтан басқару есебінде ... ... ... ... белсенді әсер етуге мүмкіндік беретін оперативті ақпарат рөлін береді.
Талдау - басқару ... ... бұл ... ... ... қарай іс жүзінде оның барлық құрамдастарымен өзара ... ... ... ... да, жеке ... де, ... көрсеткіштермен көрсетілген өндірістік қызметі тартылады.
Көрсеткіштерді таңдау басқару ... ... мен ... ... ... ... белгіленген жоспарлы тапсырмаларды орындау, тиісті басқару шешімдерін қабылдау үшін өндіріс нәтижелерін өзгертуді тудырған ауытқушылық пен себептер бойынша бөлімшелер арасындағы ... ... пен ... ... ... - ... болған ауытқуларды ашу мен жоюға мүмкіндк беретін, кәсіпорын қызметін бұрын белгіленген тапсырмаларды орындауға бағыттайтын жоспарлау мен талдауды ... ... ... ... ... ... ... мәліметтермен нығайтылады және кейде толықтырады. Өз кезегіндегі ... есеп ... ... ... ... ... түсетін ақпаратпен толықтырылады.
Бағалау - шешім қабылдаудың барлық жүйесін талдаудың соңғы процесі; қойылған мақсатқа (кері ... жету ... ... ... ... кемшіліктері; оперативті шешімдер санын көбейтуге әкелген іс қимылдың қолайсыз жақтары; бақылау жүйесінің басқару талаптарына сәйкессіздігі; қате мақсатты таңдау айқындалады.
3.2 ... ... ... ... ... ... ... теориялық негізі - социализм кезіндегі мемлекеттік мекемелердегі есеп ... ... ... ... ... ... Қаржы министрлігінің бұйрығымен бекітілген 1998 жылға №30 нұсқаулы. Бұл нұсқаудың талабына сәйкес бюджеттік ұйымдарда активті - пассивті шоттар және ... ... ... қорлар мен арзан құнды тез тозатын заттарға бөлу сақталған. Сондықтан 1998 жылдан ... осы ... ... ҚР ... ... ... мен ... бүгінгі талабына сай келмеуіне байланысты және басқа экономика ... ... ... ... есеп стандарттарына (ҰҚЕС) және халықаралық қаржылық стандарттарына (ХҚЕС) көшуіне байланысты бұл салада да түбегейлі өзгерістер ... ... ... есеп ... қаржылық есептің негізін құраушы халықаралық деңгейдегі ресми құжаттар мазмұнында қаралған. Сонымен қатар бухгалтерлік есеп стандарттарының дәлме-дәл ... әр елде әр ... ... терминин ресми түрде ең бірінші рет қаржылық қорытынды есеп халықаралық стандарттары жөніндегі комитет (ХҚЕС) қолдана бастады. ... ... ... ... , АҚШ ... деп аталынады. Дей тұрғанымен кейбір елдер стандарттар мазмұны ұсыныс ретінде қабылданып, ірі компаниялар өз ... ... ... ... өз ... мен ... ерекшеліктеріне қарай стандарттарды қабылдау немесе бұларды негізге алу мәселелерін бейтараптық жолдармен шешу мүмкіндігі сақталған. Осы ... орай ХҚЕС ... және ... ... ... бухгалтерлік ұйымдар ХҚЕС - тің барлық аспектілерін барлық ұйымдар мен елдерде ... ... ету ... ... жоқ ... айта ... жөн.
Халықаралық есеп стандарттарының мәселелері мен жекелеген сұрақтары көп жылдар бойы ... мен ... ... ... негізінде қаралып, қазіргі кезеңде мәселелердің шешілу жолдары белгіленіп, есеп жүйесіне тән негізгі принциптер қалыптасқан.
термині ағылшын тілінен аударғанда норма, үлгі ... ... ... ... ... тән стандарт деп - есеп жүргізудің құжаттарымен ресімделген кешенді ережелерін айтады. Кешенді ережелердің әр ... ... есеп ... ... ... ... көрсету үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді, терминологиялық ұғымдарды, сондай - ақ орын алған шаруашылық операцияларының мәні мен маңызын ... ... ... ... тән ... қорытынды есеп стандарттарының атқаратын міндеттеріне мыналар жатады:
1) Сыртқы мүдделі тұлғаларды пайдалы ақпараттармен қамтамасыз етуге ... есеп және ... есеп ... ... ... Халықаралық деңгейде бухгалтерлік есеп пен стандарттар ... ... ... ... ... ету;
3) Бухгалтерлік есеп жүйесін ұйымдарға әдіснамалық көмек беру.
ұғымына ... ... ... ... жиынтығынан: ХҚЕС ережелеріне жазылған алғы сөзден, қаржылық қорытынды есепті ... мен ... ... жекелеген есеп объектілеріне тән стандарттардан, бұларды түсіндірудің әдіснамалық жолдарынан тұрады. ХҚЕС-те қаржылық қорытынды ... ... есеп ... ... сапалық сипаты, қаржылық қорытынды есеп элементтерін тану мен өлшеу әдістерін анықтау және ... ... мен мұны ... ... ... қаралған. Есеп стандарттары бірнеше типтік бағыттардан тұрады. Олар:
1. Мақсаты. Есеп ... ... ... ... ... беру және стандарттар жасау мен шығарудың міндеті көрсетіледі.
2. Қолдану ... ... ... ... мен ... ... объективті жағдайы қаралады.
3. Анықтау. Стандарт мәтінінде қолданылған негізгі терминдерге түсінік беру және бұларды ... ... ... Баяндау. Мұнда есеп принциптері, бағалау әдісі, шаруашылық фактілері мазмұнын тіркеу т.б. көрсетіледі.
5. Ақпараттар маңызын ашу. Ақпараттар ... есеп ... ... ... ... ... ... көрсетіліді.
6. Орындалуға жіберілген күн. Мұнда стандарттың іске асырыла бастаған күні ... ... ... күні ... ХҚЕС деп - ... және ... ... есеп жүргізудің жалпы принциптерін анықтайтын ресми құжатты ... ... ХҚЕС ... құрылады:
1) Тұжырымдамалық концепциядан;
2) 40-тан аса қолданбалы стандарттардан;
3) 25-тен аса қосымша ... ... есеп ... бухгалтерлік есепке тән барлық маңызды мәселелер: ұйымдардің есеп саясаты, тауарлы-материалды босалқыларды бағалау, жинақталған қаржылық қорытынды есеп, салық салу т.б. ... ... ... ... есеп ... іс жүзінде қолдануға өтетін болсақ, онда дәл осы жерде біз көптеген басқа да күрделі мәселелерге тап келеміз.
Біріншіден, ... ... ... ... алу ... мен ... едәуір үйлеспейтін атап кеткен жөн.
Бухгалтердің көпшілігі халықаралық қаржылық есеп стандарттарын қолданған кезде шоттың үлгі жоспарын және үлгі жазбаларды, ережелер мен ... ... ... мен ... ... ... қолдануға міндетті отандық бухгалтерия үшін дағдылы болмайтын жайт екендігін қабылдай алмайды.
Екіншіден, халықаралық қаржылық есеп ... ... ... мен ... ... бухгалтер үшін оңай емес, өйткені көп жағдайда ол қазақстандық рәсімдерге сәйкес келе бермейді. Бухгалтерлік есептің қазақстандық ... ... ... ... қарамастан, халықаралық қаржылық есеп стандарттарын түсіну үшін өз бетінше оқумен ғана шектеліп қою қиын.
Үшіншіден, халықаралық қаржылық есеп стандарттарын ... ... ... ... есеп ... ... жөніндегі комитеттің халықаралық қаржылық есеп стандарттарын пайдалануға шешім қабылдаған елге бастапқы мәтінді өзгертуге рұқсат берілуне де байланысты болады.
Төртіншіден, халықаралық қаржылық есеп ... ... ... ... ... тән ... мен ... бухгалтерлік ақпарат қалыптастырудың әдеттегі бағыныштығы кедергі келтіреді.
Қазақстанда көптеген салалар шетелдік инвестициялардың тартылуын қажет етеді. Батыс инвестициялардың көпшілігі, өз ... ... ... халықаралық стандарттар бойынша дайындалған есептілік тапсырылмайынша қараудан бас тартуда. Қазақстандағы компанияның, меншік нысанына қарамастан, халықаралық ... есеп ... көшу ... ... тартылуына, демек, жалпы экономиканың дамуына жәрдемдесетін болады. Әйтсе де халықаралық қаржылық есеп стандартарына көшуге байланысты негізгі ... ... ... ... халықаралық қаржылық есеп стандарттарын енгізу проблемасын тек заң шараларымен шектеуге болмайды. Қазіргінің өзінде Қазақстан ... ... ... ... қаржылық есеп стандарттарына көшуі негізіндегі қаржы есептіліктің халықаралық стандарттары бойынша білікті мамандардың жетіспеуі ... ... ... ... ... ... есеп ... бойынша сапалы есеп саясатын белгілеуде проблемалар туындауда.
2.Есептіліктің алуан түрлерін дайындауға қатысты ауыртпалық Қазақстан Республикасында есеп пен есептілікті ... ... ... жүйесі қалыптасып жұмыс істеуде. Қазақстандағы компаниялар бухгалтерлік, салық, статистикалық есептілік пен ... ... ... есептілікті дайындауға міндетті.
3.Сенімді қаржылық есептіліктің мүделлі жоқтығы, халықаралық қаржылық есеп стандарттары бойынша дайындалған есептілік анағұрлым ашық, ал ... ... ... өз ... ашық ... ... емес [26].
Бюджеттік ұйымдар өз қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясына және заңдарына, ... ... ... мен ... ... өзге де ... ... кесімдерге, сондай-ақ осы Ережеге сәйкес жүзеге асырылады.
Басқарма мемлекеттік мекеменің ұйымдастырушылық-құқықтық нысанындағы заңды тұлға ... ... ... ... өз атауы мемлекеттік тілде жазылған мөрі мен мөртаңбалары белгіленген үлгідегі бланкілері, сондай - ақ заңнамаға сәйкес Қазақстан Республикасы Қаржы ... ... ... және ... шоттары болады.
Басқарманың қызметін қаржыландыру республикалық бюджеттен ғана ... ... ... ... міндеттеріне мемлекеттік саясатты іске асыру және автожол секторын дамыту мен магистральдық темір жол салу ... ... ... ... күрделі жөндеу жасау және бекіту; жол саласындағы қозғалыс қауіпсіздігін жою; ... ... ... ... ... жоспарларын әзірлеуге қатысу; төтенше оқиғалардың салдарын жою жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру. Есептілік өзі көрсеткіштердің жүйесін ... ... ... ... мен ұйымдардың есептік кезеңнің көрсетіштеріне әсер етеді. Есептілік кесте түрінде беріледі, есеп ... ... ... Мекеме мен ұйымдардың есептілігі мүлік құрамы мен реттеу көзіне әсер ету мүмкін, соның ішінде өндіріс мүлігі мен ... ... да ... жеке ... ... Баланс анықталған есеп кезеңіне қарай құрастырылады: ай, тоқсан, жыл. Ұйымдар, сонымен ... ... ... ... мен ... ... көрсетеді, әр түрлі бюджеттік деңгейлер, жылдық, тоқсандық және айлық бухгалтерлік есептің қаржыландыру жоспарын орындау туралы ... ... ... және ... ... көлеміне ақшаны қаржыландыру туралы мәлімет кіреді.
Есептілік айналым мен синтетикалық есеп шотының қалдығын толтыруға арналған. Үнемделген шығындардың сметасымен анықталған ... ... ... ... 31 желтоқсаннан кешіктірілмей құралдары бюджеттік ұйымдардің бұйрығымен және ұйымдардың анықталған ретте қызмет көрсеткіштерінің орындалу шартты негізінде өндіріс және ... ... ... ... ... мекеменің сметасымен және айырмасымен анықталған сметалық тағайындаулардың жалпы сомасымен және касса шығынымен жылдың аяғында ... ... ... ақша құралдары, сонымен қатар бюджеттік қаржыландыру құралы түседі. ... ... есеп ... ... еңбек ақы төлеудің бірыңғай қор құралдары, өндірістік және әлеуметтік даму қоры, басқа қорлары ұйымдарда сақталады. Қалдық құралдары жыл ... ... да ... ... көшіріледі. Есеп - қисаптар дебиторлармен және несие ... жыл ... ... ... ... Есеп - қисаптар жауапты беттермен пайдаланылмаған құралдардың қалдығы ... ... ... ... - ... есепте құрастырылады
Егер мекеме толық шараларды жүзеге асыру үшін құралдарды басқа бюджеттен алса, шығыс ... осы ... жеке есеп ... Бұл есеп несие бөлушіге осы құралдарды алғаны үшін табыс етіледі.
Бюджеттік ұйымдар ... ... ... ... және ... ... жылдық және тоқсандық есеп құрады және салық органдарына табыс етуде 2 - форманы ... ... ... ... ... ... органның тұрғылықты жері бойынша есеп кезеңі соңына және беріледі. Кіріс және шығыс есебі берілген аналитикалық есеп ... ... ... ... үшін 2 - 1 ... ... 4 ... бойынша берілген. Қосымша құн салығын шот-фактура негізінде жүргізіледі. Шот - фактура бойынша салық ... ... ... ... және ... ... ... бақылау арқылы жүзеге асырады.
Берілген материалдарды анықтау үшін, сонымен ... жеке ... ... ... арқылы көптеген сауалдар зерттелінді, бюджеттік ұйымдардағы қаржыландыру жоспарын ... ... ... түрінде 1-форма және бюджеттік ұйымдардағы қаржыландыру жоспарын орындау есебі 2 - ... ... ... бухгалтерлік есеп шоттарымен есептің айналымдары негізінде құрастырылады. Есеп ағымдағы ... ... ... ... ... ... Активтер, материалдық запастар, арзан құнды және тез тозатын заттар баланста нақты құны бойынша қайтарылады.
Қорытынды
Экономиканың нарықты қатынастарға өтудегі басқару жүйесінің күрт ... - ... елде ... ... маңызды бағытының бірі, әсіресе осы мәселе кәсіпорын деңгейінде өте маңызды, себебі оның жағдайы нарықты экономикаға өтуіне байланысты қатты өзгерді. ... ... ие және ... ... нәтижесіне толықтай жауап бере алатын тауар-ақша қатынасының объектісі бола отырып кәсіпорын өзінде басқару жүйесін құру қажет (менеджмент), себебі ол өте ... ... ... ... ... ... қабілеттілікті және нарықтағы тұрақты жағдайды қамтамасыз ету үшін қажет. Нарық ортасында ... ... ұйым ... ... ... басқаруға өте жоғарғы талаптарды қояды. Қазіргі басқарушы - басқару ғылымының негізімен кірген және басқару ... ... ... ... мен ... ... маркетинг, персонал мен өндірісті басқара алатын адамды айтамыз.
Қандай - да ... ... ... адам - оған ... ... ... мен ғана ... жасау емес, сонымен қатар тікелей немесе жанама түрде басқарып отырған объектіге қатысы бар адамдар мен жұмыс жасау.
Басқарушылық шешімді ... - ... ... ... ... яғни одан тек ... ... қасиеттерді ғана емес, сонымен қатар әдістемелік компетенцияны талап етеді, яғни туындап отырған мәселені ... ... ... қабілеттілігі және оларды шешудің жолын іздеу.
Бүгінгі күні қалыптасқан жағдайды толықтай сипаттау және күткен нәтижеге алып келетін факторларға ... ... ... ... анықтау - әр бір қызметкерге жұмысшының квалификациясын сипаттайды.
Аналитикалық ойлау қабілеттілігі, маңыздысын ... ... мен ... ... ... - салдар байланысын негіздеу, болған жағдайдың маңыздылығын ... ... ... ... ... ... ... үшін қажет, ал өндірістің даму стратегиясын жасап отырған, ... мен ... ... қызметін орталақтандырып отырған, өндіріс процесстерін ұйымдастырып отырған басшы үшін ол өте маңызды болып табылады. Аналитикалық дайындық, талдаудың ... мен ... ... ... дайындау барысында қалыптасады ал тәжірибеде - негіздеу, қабылдай және нақты ... ... ... ... ... ... ... үшін маман бір қатар оқу пәндерін меңгереді, олар талдауды жалпы ғылыми әдістің ең ... ... ... ... аймақтарын және жеке бағыттарын кеңінен ашады, әр түрлі ... ... ... әр ... деңгейдегі менеджерлерді дайындау ең алдымен талдаудың жалпы экономикалық талдауын, қызметтің қаржы-шаруашылық ... ... ... жеке ... талдауды, бизнес түрлерін талдауды құрамына енгізеді.
Қазақстан Республикасының бюджеттік Кодексіне ... 2009 - 2011 ... ... ... заңы ... одан әрі ... ... осы заманғы және болашағы зор экономикалық, әлеуметтік, саяси және әкімшілік негізінде жүргізуге ... ... ... 2009 - 2011 ... арналған үш жылдық Бюджет Заңына сәйкес Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... бюджет табылады. Республикалық бюджетте анағұрлым ақша қаражаттарын орталықтандыру мемлекеттің тиімді қаржы саясатын іске асыру қажеттілігімен түсіндіріледі.
Бухгалтерлік есеп ... ... ... жетілдіру ақпараттың негізгі жабдықтарын талап етеді. Қазіргі уақытқа дейін бухгалтерлік есеп мемлекеттік ... ... ... ... негізінде қолданылады.
Соңғы жылдарда ұйымдарда бухгалтерлік есеп және методология жақсарған. Жаңа нормативті ... ... ... әр ... және ... ... ... бухгалтерлік есеп шоттының жоспары; бухгалтерлік есеп және қаржылық қорытынды туралы; негізгі қорлардың толық қалпына келу мен тозуы ... ... ... ... ... басқару туралы және т.б.
Толық жетілдірудің негізгі бағыттары ұйымдардағы бухгалтерлік есеп рыноктық экономиканың дамуына ... ... Ең ... ... ... бухгалтерлік есепті батыстағы елдердің тәжірибесімен салыстыра отырып, соның ішінде бухгалтерлік есепті жетілдіру және есеп әдістерін енгізу.
Мекемедегі ... ... ... үшін, ЭВМ автоматтандыру талаптарын іздеу арқылы ... ... ... процесін бейімдеу және стандарттау. Уақыт шығындарын қысқарту және еңбекті жинауға, тіркеуге, сақтау, іздеу және автоматандыру шарттарында ақпарат жаңа ... ... ... операцияларды толық жетілдіреді. Негізінде осы құралдарды есептеуіш техниктер және арнайы әдістемелерді алғашқы ақпараттар бойынша тіркеуге және жинауды жүзеге асыруға ... ... ... ... құжаттарды қолмен толтыру қысқартылған. Автоматтандырылған есеп методологияларын одан ары дамуын талап етеді, бухгалтерлік регистрлер формаларын қолдану, ... ... ... және ... ... ... тұрақты ақпарат сілемдерін жасау.
Ертеректе бюджеттік ұйымдарда, аймақтық және жергілікті бюджетте ... ... және ... ... ... ... салыстырмалы түрде жалпы сомасын есеп айыратын әдіспен барлық шығындарды бөліп орналыстырады. Есептік саясатты қалыптастыра отырып, бюджеттік ұйымдардің ... жеке есеп ... ... ... болады, бюджеттік және кәсіпкерлік қызметке қажетті шығындарды тарату әдістерін қоса немесе ... ... ... байланысты анықтайды. Нарық экономикаға сай әр нәрсенің қаржылық көзі болады. Сондықтан әрбір бухгалтер жекелеген экономикалық фактілердің барлығын да ... ... ... ... ... алынатын фактілердің барлығы бағаланады, мұның экономикалық маңызы ашылады. Әрбір факті арнайы құжаттарға түсіріледі, фактілер жинақталып, ... ... ... ... ... шешімдер қабылданады. Бухгалтерлік есеп жүйесі ұйымдардағы активтер мен материалдық запастар, міндеттемелер, ақшалай қаржылар, есеп айырысу жағдайлары, жылдық ... есеп ... ... ... және осы жоғарыда аталған есеп объектілерін бағалау қызметтерін атқарады. Сонымен қатар көрсетілген бухгалтерлік есеп объектілері ... ... және ... ... ... есеп ... ... талабын қанағаттандыру жұмыстары да атқарылады. Қазіргі жағдаймен байланысты бюджеттік ... ... ... ... Әр жыл ... ... ... оған өзгерістер мен толықтырулар енгізіліп отырады.
Дипломдық жұмысымды жазу барысында 2008 - 2010 жылдарды салыстырғанда шығын баптарының жиынтық ... ... 2008 жылы 4820170 мың ... ... 2010 жылы 5125002 мың теңгеге көбейді, ауытқу сомасы 304832 мың теңгеге артқанын көреміз. Бюджеттік ұйымдардың бастапқы құжатпен есеп ... ... ... мен ... шығарып алуды тек тексеріп білу, алдын - ала тергеу, салық қызмет органдарымен тексеру жүргізіліп ... ... ... бюджеттік бағдарламаларды бухгалтер жылдық, тоқсандық есептілікті ҚР - ның Қаржы Министрлігі белгілеген мерзімде және тәртіппен жасауға және ... ... ... жүргізудің әдістерін сақтай отырып, мекемедегі есепті жасауды жүзеге асыруға, мекеменің қаржылық ... ... ... алу ... ... ... және ... орындалуын бақылау жасау арқылы жұмыстарды жүргізуге міндетті. Мақсаттар мен бухгалтерлік есеп функцияларын тек қана жоғарғы кадрлардың біліктілігінің ... ... ... ұйымдарда есеп жүргізу саясаты басқа шаруашылық субъектілердегі есеп саясатынан ерекшеленеді. Оның себебі, бюджеттік ұйымдардың құрастырылу ... ... ... ... ... барлығы мемлекеттік бюджеттен, оның ішінде, Республикалық және жергілікті бюджеттерден қаржыландырылады.
Бюджеттік ұйымдардағы есептің теориялық негізі - социализм кезіндегі мемлекеттік ... есеп ... ... ... ... ... Республикасы Қаржы министрлігінің бұйрығымен бекітілген 1998 жылға №30 нұсқаулы. Бұл нұсқаудың ... ... ... ... ... ... және активтерді активтерге, материалдық қорлар мен арзан құнды тез ... ... бөлу ... ... 1998 ... ... осы нұсқауларға енгізілген ҚР Қаржы Министрлігінң толықтырулары мен өзгерістері бүгінгі талабына сай келмеуіне байланысты және ... ... ... субъктілерінің Ұлттық қаржылық есеп стандарттарына (ҰҚЕС) және халықаралық қаржылық ... ... ... ... бұл ... өзгерістер жасалуы тиіс.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының 8-ші жетоқсан 2008 ... ... ... ... ... ... заңы.
2. Қазақстан Республикасының 2008 28 ақпан №234 Заңы.
3. Бюджеттік ұйымдар мен ұйымдардағы бухгалтерлік есеп туралы нұсқаулық 1998 27 ... №30 ... ... №159 бұйрығымен енгізілген өзгерістер мен толықтырулар ) 24 б.
4. Белов.А.Н. Бухгалтерский учет в ... ... ... и ... 1998.- 30 б.
5. ... ... Дж. Бухгалтерский учет:управленческий аспект. М.:Финансы и статистика, 2003.-416с
6. Бюджеттік ұйымдар мен ұйымдардағы бухгалтерлік есеп туралы ... 1998 27 ... №30 ... ( 2007 20 ... №24 ... ... толықтырулар мен өзгерістер) 45б.
7. Управленческий учет для нефинансовых менеджеров. П.Атрилл, Э.МакЛейни. Днепропетровск, 2003.-601с.
8. ... ... Ә.К. т.б. ... ... . Алматы: Экономика, 2009.- 303 б.
9. Друри, Колин Управленческий и производственный учет.М.:Юнити-Дана,2005.-735с.
10. Кондраков.Н.П. Кондраков.И.Н. Москва:Проспект,2006.- 22б.
11. ... учет и ... в ... и ... ... №12.2006.- 2 б.
12. Голубева.М.А. Особенности учета имущества в бюджетных организациях//Глав.бух. №30.2000.- 42 б.
13. Земляченко С.В.Новый порядок бухгалтерского учета в бюджетных ... ... ... 10 ... ... ... по ... учету в бюджетных организациях/Под.ред. В.П.Нефедова.Москва:Цитп,1993.- 18 б.
15. Бухгалтерский учет и ... в ... и ... ... ... 10 б.
16. Бухгалтерия организаций-получателей бюджетных средств.№7-8.2007.-14б.
17. Бухгалтерский учет и налоги в ... и ... ... ... ... ... учет и налоги в государственных и бюджетных организациях №3-4.2008.- 12 б.
19. Кондраков.Н.П. Кондраков.И.Н. Бухгалтерский учет в ... ... ... 25 б.
20. Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары.Алматы: 2003.-50 б.
21. Әбдіманапов Ә.Бухгалтерлік және ... есеп ... ... ... 2008.- 284 ... Е.Михалева ХҚЕС: алдағы көшу проблемалары.//Бухгалтерлік бюллетені,№32 тамыз 2007.- 4-6 б.
23. Н.В. Скала, В.И ... ... по ... ... ... ... в ... МСФО или НСФО. Алматы: ТОО , 2008. -148с.
24. К.Ш.Дүйсенбаев., Э.Т. Толегенов., Ж.Т. Жұмағалиева . ... ... ... ... - ... Экономика,2001.-310б.
25. Т.Ә. Абдіхалыков. Аудит және бухгалтерлік есеп.- Алматы :Қазақ университеті, 2000.-177б.
26. В.Л. Назарова. Шаруашылық ... ... ... ... Оқулық. Жалпы ред. Басқарған Н.Қ. Мамыров. -Алматы: Экономика, 2005.-310 б.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Семей жолдары» ЖШС-тың жылдық жиынтық табысы30 бет
Биология пәні бойынша есеп шығарудың жолдары59 бет
Дислалия және оны түзету жолдары43 бет
Жылдық жиынтық табыс бойынша тәжірибелік есеп30 бет
Манихей жазба ескерткіштеріндегі есім сөз таптарының жасалуы70 бет
Тауарлы-материалды қорларды түгендеу және оларды есеп беруде ашып көрсету31 бет
Қазіргі электр байланысы11 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
Проблемалы отбасыларда бала тәрбиесіне байланысты әлеуметтік әлеуметтік жұмыс37 бет
«Семей былғары-мех комбинаты» ЖШС-дегі өндірістік шығындардың аудиті және талдауы66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь