Спандияр Көбеев

Спандияр Көбеев - Ыбырай Алтынсарин үлгісіндегі педагог-жазушы. Өз ұстазына еліктеп, ол ағартушылық идеясын педагогтік қызметі арқылы жүзеге асырған, қазақ халқы ішінде орыс әдебиетін насихаттаған. Сол негізде Спандиярұлы Абай мен өз ұстазы Ыбырай Алтынсарин негізін салған казақ әдебиетіндегі демократтың, ағартушылық идеяны әрі қарай жалғастырды және жаңа жағдайға лайық дамытты.
Спандияр 1878 жылдың 1-қазанында бұрынғы Торғай облысы, Николай уезі Обаған болысына қарасты № 3 ауылда туған. «Менен бұрын бес баласы, бір қызы бар ата-ана мен дүниеге келгенде, сірә, қуана қоймаған болу керек,— дейді жазушы естелігінде. Ес біліп, етек жапқан кезде анамыз: «Сен әрі суық, әрі қатты мұқтаждық көрген кезімізде туып едің»,- деуші еді.
Спандиярдың әкесі Кебей - мұсылманша хат таныған, шыншыл, қолөнерімен (етік тігу, балташылдық кәсіп, т.б.) күн көрген адам. Ол балаларын оқыту жағын көбірек қарастырған. Анасы Айтбоз да, жазушының өзінің айтуынша, өте қайратты және есті, ауылдың ортақ анасы сияқты қадірлі адам болған. Жарастықты еемьяның үлгілі тәрбиесі болашақ педагог-жазушының мінез-құлқының қальштасуына да әсер еткен.
Спандияр мектеп жасына жетіп қалған кезде ауылда «Ыбырай Алтынсарин мектеп ашады» деген хабар тарап, әкесі баласын осы мектепке орналастыруды армандаған. Бірақ мектеп ашу ісі созылыңқырап кетеді де, Көбей тоғыз жасар Спандиярды ескіше оқуға береді. Алайда діни-схоластикалық мектептің адам тезбестік қатал дене жазасына шыдай алмай, Спандияр оқуды тастап кетеді.
1887 жылы Ыбырай мектебі ашылады да, Спандияр үлы ағартушының өз көмегімен сол мектепке орналасады. Оны 1892 жылы бітіреді. Содан кейінгі жылдары Қарағайлыкөл деген жердегі төрт жылдық болыстық мектепте (1892—1895), Қостанай қаласындағы екі кластық орыс-қазақ мектебінде (1895—1897) оқиды.
Болашақ педагог-жазушы бұдан кейін тағы да оқып, мұғалім болып шығуды армандайды. «Ыбырайдың өлімі менің оқытушы болатын деген
        
        СПАНДИЯР КӨБЕЕВ
(1878—1956)
Спандияр Көбеев - Ыбырай Алтынсарин үлгісіндегі педагог-жазушы. Өз
ұстазына еліктеп, ол ... ... ... ... ... ... қазақ халқы ішінде орыс әдебиетін насихаттаған. Сол негізде
Спандиярұлы Абай мен өз ... ... ... ... салған казақ
әдебиетіндегі демократтың, ағартушылық идеяны әрі қарай жалғастырды ... ... ... ... 1878 ... ... бұрынғы Торғай облысы, Николай уезі
Обаған болысына қарасты № 3 ауылда туған. «Менен ... бес ... бір ... ата-ана мен дүниеге келгенде, сірә, қуана қоймаған болу керек,— дейді
жазушы естелігінде. Ес біліп, етек жапқан кезде ... «Сен әрі ... ... ... көрген кезімізде туып едің»,- деуші еді.
Спандиярдың әкесі Кебей - мұсылманша хат таныған, ... ... ... балташылдық кәсіп, т.б.) күн көрген адам. Ол ... ... ... ... ... ... да, жазушының өзінің айтуынша, өте
қайратты және есті, ауылдың ортақ ... ... ... адам ... ... ... ... болашақ педагог-жазушының мінез-
құлқының қальштасуына да әсер еткен.
Спандияр мектеп жасына жетіп қалған кезде ауылда ... ... ... деген хабар тарап, әкесі баласын осы мектепке ... ... ... ашу ісі ... ... де, ... ... жасар
Спандиярды ескіше оқуға береді. Алайда діни-схоластикалық мектептің ... ... дене ... ... ... Спандияр оқуды тастап кетеді.
1887 жылы Ыбырай мектебі ашылады да, Спандияр үлы ағартушының өз
көмегімен сол мектепке ... Оны 1892 жылы ... ... ... ... ... ... төрт жылдық болыстық мектепте
(1892—1895), Қостанай қаласындағы екі ... ... ... ... ... ... кейін тағы да оқып, мұғалім болып шығуды
армандайды. «Ыбырайдың өлімі менің оқытушы болатын деген ынта-ниетімді ... ... етіп ... ... ол. Сол ниетпен ... ... ... ... да, оның сәті түспей қалған соң
Қостанайдағы екі жылдық педагогикалық курсқа түсіп (1898 ... ... 1901 жылы ... ... ... ... ... алады.
Жасынан Ыбырайдың ағартушылық, ұстаздық жолын үлгі тұтынған Спандияр
енді мақсатына жетіп, алған білімін елі ішіне таратуға мүмкіндік туғанын ... ... еске ... ... ... ... ... қалған қараңғы ауыл. Менің ендігі өмірім сол ... ... ... ... келгенінше мәдениет шам-шырағын жақпақшымын. Бір кездегі
өзім сияқты, кіршіксіз, таза, уыз тілекті жас ... ... ... ғылым жолына, мәдениет соқпағына түсіремін деп асығып келемін».
Спандияр өз аулында және оған таяу жердегі ... орын ... мың ... ... ... ... ... қарайтын
Кішіқұм деген жерге жіберіледі. Жүрегі надандық торына шырмалған өз халңына
деген сүйіспеншілік пен оған білім шырағын жағу ... толы жас ... ... ... сонда оқытушы болып барады. Онда ... ... ... салған мектеп үйінің жоқтығы, жабдықтар
мен оқу құралдарының жетімсіздігі, ... ... ... наразы ел
ішіндегі надан көзқарас — бәрімен жас ... ... ... ... ... ... ... ғылым негіздерін түсін-діретін пәндерге
үйретеді. Сөйте жүріп, Спандияр өзіне тілектес достар ... Ол ... ... ... ... ... орыс әдебиеті жайлы әңгімелер
айтады. Пушкиннің «Дубровский», Н. В. ... «Өлі ... ... мен А. П. ... күлкілі әңгімелері, И. А. Крыловтың:
мысалдары Спандиярдың ауызша әңгімелері ... ел ... ... ... ... жүріп Спандияр Крылов мысалдарын аудара бастайды. Мұны ол
ескі ауылдағы ұнамсыз мінез-құлық пен ел ... ... ... ... ... Жазушы өз естеліктерінде бірде бала
оқытып жатқан үйге Ыбырай деген ... жас ... әкеп ... «Үй ... бұл үйді салдырған — менмін. Арық-тұрақ төлдерімді
далаға қоя алмаймын мына отырған қу маңқаларыңнан маған төл ... ... ыза ... ... ... ... мен ... атты мысалын
аударып, бай қылығын әшкерелеуге жұмсайды. Оны кешке жиналған өз достарына
оқып ... мен ... енді ... ... ... оқып ... ... Бұл тыңдаушыларыма қатты ұнады. Тағы-тағы оқышы деп, ... ... Әрі ... әрі ... ... ... ... ағай:
Соңғы бір шумағын қайта оқышы,- деді. Мен қайта оқып шықтым. Ол менің
аударуымда:
Болады бір өзіне берсе алла,
Жамандық тілегені ... ... бес ... іші ... ... ... өрт алса да,-
делінген еді:
Бұл біздің Ыбекең,- деді Оспанның кіші інісі ... Оның ... ... ... бай ... өзі,- деді тағы бір жігіт.
Оспан ағай «Көлбақаны» көшіртіп алды. Осы өлең көп ұзамай-ақ ауылдан-
ауылға тегіс тарап, «Оқытушының Ыбекеңе шығарған ... ... ... хабар
болып, жайылып кетті.
Кішіқұмда жүргенде Спандияр Крыловтың басқа да мысалдарын аударған.
Сонымен қатар ол өз ... ... бір ... ... ... ... ... нақты бір жайды сынау үшін пайдаланған.
«Жазда болыстың сайлауы болып, Ыбырай бай ... ... ... көп шығындалды. Бірақ сайлауда бұрынғы болыс ... да, ... ... ... ... ... мен Крыловтың «Иттің достығы», «Қара
бұлт» деген мысалдарын аудардым. Бұл мысалдар ... ... мені ... да ... қудалай бастады. Менің үстімнен ұлықтарға
арыздар да жаудырылып жатты,- ... С. ... ... ... ... мектепке ауысуына себепкер болады.
1903-1905 жылдар ішінде Спандияр Петропавл уезіндегі Нілді болыстық
мектебінде істейді. 1905 жылы ... Омбы ... бір ... ауыл
шаруашылың курсында оқиды. Омбыда ол революцияшыл ... ... ... ... үйірмелеріне қатысады. Бірақ кешікпей елге ... ... қол үзіп ... ... ... ... ... екі кластың
орыс-қазақ мектебіне орналасады, онда 1910 жылға дейін мұғалім боп ... ... ... ол өзі ... бастап аударған Крылов мысалдарын
көбейтіп, жөндеп, баспаға ұсынады. Ол аудармалар 1910 жылы ... ... ... ... ... ... ... Крылов мысалдарының аудармалары
кірген. Спандиярдың ұстаз санаған ақындары Абай, ... ... ... С. Дөнентаев, С. Торайғыров — бәрі де Крыловқа бір соқпай
кеткен жоқ. Әрине, аудармаларының түрі, өлеңдік ... ... ... емес. Әр ақынның таланты, тіл ... ... ... ... ... өлеңнің тек мазмұнын гана емес, көркемдік ерекшеліктерін
де бере аларлық керкем сөз таба білулері жағынан айырмашылықтары бар. ... де ... ... негізінен дұрыс сақталады.
Сол ақындардың Крылов мысалдарын аударуга құмар болуы да кездейсоқ
еместі. ... өмір ... ... ... ... ... ... байфеодалдық құрылысының араларында әр жағынан да жақындық
сипаттар көп ... ... ... ... ... аю,
қасқыр, түлкі, момын бейшара қозы, ала қойлар, өгіздер, жыртқыштар мен жан-
жануарлардың ара-сындағы қарым-қатынас, ... ... ... ... ... ... ... жәбір-жапасын елестететін
еді. Ұлы ақын Крылов осыны бейнеледі.
Қаладан ... ... ... ... ... ... ... келіп, атқаны тиіп тұрган заманда Көбеев бала оқытқан
Ыбырай байдың аулы сияқты жерлерде осы тектес ... аз ... ... қасқыр, аю, арыстан, жылан, түлкілердің зұлымдық,
жауыздық іс-әрекеттері сол кездің өмір шындығына . дәл еді ... ... әрі ... ... бар ... ... ... жазып,
айналасындағы әр алуан сұм ... ... ... тілегінен
туғандығы даусыз.
Тек бұлар ғана емес, өтірік, тоғышарлық, надандық, әлін білмеген
әлек, ... ... ... ... ... ... әр ... қылықтарды да Көбеев Крылов мысалдарын аудару арқылы сынаған.
Мысалы, ол «Маймыл мен ... атты ... ... айтуымен
кезілдірік алып, оны іске жарата алмаған маймылды күлкі етеді. Мысал ... әр ... өз ... ... оның ... ... ... үйрету. «Аққу,
шортан һәм шаянда» ала ауыздықты, ынтымақсыздықты сынаса, ... ... ... атты ... әлін ... әлек ... шенейді.
«Көлбақа мен Юпитер» атты мысалында Крылов әлін білмей ... ... өз ... оңға ... ... ... тоғышар адамдарды
сынаған еді. Онда батпақты, сулы жерді тастап, тау басына шығып ... жер ... ... ... жете ... ... ... су ағызуды
тілейді. Тілегі болмаған соң ... тіл ... ... оған ... ойлағанша ақырындап төмен түс дейді. Мысалда Спандияр:
Көбі-ақ бұл кездегі адамзаттың
Ұқсайды ғибратына үшбу хаттың.
Көл тастап тауға шыққан ... бір ... ... деп ... ... ... арқылы Спандияр өзінің демократтық
көзқарасын қалыптастырды. «Қойлар» мен ... ... ... ... мен ... арасындагы күресті айтқанда, ол
үнемі халықты, әлсіз момынды жақтайды, оған зорлық жасамауды уағыздайды.
«Арыстан мен ... ... ... күші жоқ ... ... не ... деп.
Жиылып өңшең жаман кейбір жерде,
Алатын сыбағасын басып көптеп.
Іс етпе күшіңе ... ... ... қып жоқ ... барды-жоқты.
Аң патшасы кәдуелгі Арыстанды
Тыңдаңыз сары масалар не қылыпты,-
Одан әрі ... ... сары ... ... орманға қуып тыққанын
әңгімелейді.
«Арыстан мен тышқан», «Жапырақтар мен тамырлар» мысалдарының ... ... ... ... күш ... ... ... тәржімәға» Крылов мысалдарынан басқа да шығармалар кірген.
Олардың бірі «Асыл шөп» - ... ... ... ... ... өлеңмен жазылған түрі. Сондай-ақ ол Л. ... атты ... ... аударған.
Спандиярдың тәуір аудармалары өз кезі үшін гана емес, бүгінгі
оқушылар үшін де мәнін жойған жоқ.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаштың ардақтысы Спандияр Көбеев43 бет
Спандиар көбеев4 бет
Спандияр Көбеев өмірі11 бет
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет
ХХ ғасыр басындағы аударма23 бет
Ислам дінінің қоғамдағы орны мен ролі64 бет
Халықтың тәрбиелік дәстүрлері10 бет
100 көлеміндегі сандарды көбейту мен бөлу20 бет
3-сыныпта көбейту мен бөлуді игерту әдістемесі15 бет
Автокөлік тасымалының көбеюі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь