Спандияр Көбеев


Спандияр Көбеев - Ыбырай Алтынсарин үлгісіндегі педагог-жазушы. Өз ұстазына еліктеп, ол ағартушылық идеясын педагогтік қызметі арқылы жүзеге асырған, қазақ халқы ішінде орыс әдебиетін насихаттаған. Сол негізде Спандиярұлы Абай мен өз ұстазы Ыбырай Алтынсарин негізін салған казақ әдебиетіндегі демократтың, ағартушылық идеяны әрі қарай жалғастырды және жаңа жағдайға лайық дамытты.
Спандияр 1878 жылдың 1-қазанында бұрынғы Торғай облысы, Николай уезі Обаған болысына қарасты № 3 ауылда туған. «Менен бұрын бес баласы, бір қызы бар ата-ана мен дүниеге келгенде, сірә, қуана қоймаған болу керек,— дейді жазушы естелігінде. Ес біліп, етек жапқан кезде анамыз: «Сен әрі суық, әрі қатты мұқтаждық көрген кезімізде туып едің»,- деуші еді.
Спандиярдың әкесі Кебей - мұсылманша хат таныған, шыншыл, қолөнерімен (етік тігу, балташылдық кәсіп, т.б.) күн көрген адам. Ол балаларын оқыту жағын көбірек қарастырған. Анасы Айтбоз да, жазушының өзінің айтуынша, өте қайратты және есті, ауылдың ортақ анасы сияқты қадірлі адам болған. Жарастықты еемьяның үлгілі тәрбиесі болашақ педагог-жазушының мінез-құлқының қальштасуына да әсер еткен.
Спандияр мектеп жасына жетіп қалған кезде ауылда «Ыбырай Алтынсарин мектеп ашады» деген хабар тарап, әкесі баласын осы мектепке орналастыруды армандаған. Бірақ мектеп ашу ісі созылыңқырап кетеді де, Көбей тоғыз жасар Спандиярды ескіше оқуға береді. Алайда діни-схоластикалық мектептің адам тезбестік қатал дене жазасына шыдай алмай, Спандияр оқуды тастап кетеді.
1887 жылы Ыбырай мектебі ашылады да, Спандияр үлы ағартушының өз көмегімен сол мектепке орналасады. Оны 1892 жылы бітіреді. Содан кейінгі жылдары Қарағайлыкөл деген жердегі төрт жылдық болыстық мектепте (1892—1895), Қостанай қаласындағы екі кластық орыс-қазақ мектебінде (1895—1897) оқиды.
Болашақ педагог-жазушы бұдан кейін тағы да оқып, мұғалім болып шығуды армандайды. «Ыбырайдың өлімі менің оқытушы болатын деген

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге


СПАНДИЯР КӨБЕЕВ
(1878—1956)
Спандияр Көбеев - Ыбырай Алтынсарин үлгісіндегі педагог-жазушы. Өз
ұстазына еліктеп, ол ағартушылық идеясын педагогтік қызметі арқылы жүзеге
асырған, қазақ халқы ішінде орыс әдебиетін насихаттаған. Сол негізде
Спандиярұлы Абай мен өз ұстазы Ыбырай Алтынсарин негізін салған казақ
әдебиетіндегі демократтың, ағартушылық идеяны әрі қарай жалғастырды және
жаңа жағдайға лайық дамытты.
Спандияр 1878 жылдың 1-қазанында бұрынғы Торғай облысы, Николай уезі
Обаған болысына қарасты № 3 ауылда туған. «Менен бұрын бес баласы, бір қызы
бар ата-ана мен дүниеге келгенде, сірә, қуана қоймаған болу керек,— дейді
жазушы естелігінде. Ес біліп, етек жапқан кезде анамыз: «Сен әрі суық, әрі
қатты мұқтаждық көрген кезімізде туып едің»,- деуші еді.
Спандиярдың әкесі Кебей - мұсылманша хат таныған, шыншыл, қолөнерімен
(етік тігу, балташылдық кәсіп, т.б.) күн көрген адам. Ол балаларын оқыту
жағын көбірек қарастырған. Анасы Айтбоз да, жазушының өзінің айтуынша, өте
қайратты және есті, ауылдың ортақ анасы сияқты қадірлі адам болған.
Жарастықты еемьяның үлгілі тәрбиесі болашақ педагог-жазушының мінез-
құлқының қальштасуына да әсер еткен.
Спандияр мектеп жасына жетіп қалған кезде ауылда «Ыбырай Алтынсарин
мектеп ашады» деген хабар тарап, әкесі баласын осы мектепке орналастыруды
армандаған. Бірақ мектеп ашу ісі созылыңқырап кетеді де, Көбей тоғыз жасар
Спандиярды ескіше оқуға береді. Алайда діни-схоластикалық мектептің адам
тезбестік қатал дене жазасына шыдай алмай, Спандияр оқуды тастап кетеді.
1887 жылы Ыбырай мектебі ашылады да, Спандияр үлы ағартушының өз
көмегімен сол мектепке орналасады. Оны 1892 жылы бітіреді. Содан кейінгі
жылдары Қарағайлыкөл деген жердегі төрт жылдық болыстық мектепте
(1892—1895), Қостанай қаласындағы екі кластық орыс-қазақ мектебінде
(1895—1897) оқиды.
Болашақ педагог-жазушы бұдан кейін тағы да оқып, мұғалім болып шығуды
армандайды. «Ыбырайдың өлімі менің оқытушы болатын деген ынта-ниетімді енді
біржолата баянды етіп бекітті»,- дейді ол. Сол ниетпен Орынбордағы
оқытушылар семинариясына түсуге талаптанады да, оның сәті түспей қалған соң
Қостанайдағы екі жылдық педагогикалық курсқа түсіп (1898 жылы) оқиды.
Курсты 1901 жылы бітіріп, бастауыш мектепке мұғалімдік право алады.
Жасынан Ыбырайдың ағартушылық, ұстаздық жолын үлгі тұтынған Спандияр
енді мақсатына жетіп, алған білімін елі ішіне таратуға мүмкіндік туғанын өз
естеліктерінде қуана еске алады. Алдымда туып-өскен ауылым. Мәдениеттен
кенже қалған қараңғы ауыл. Менің ендігі өмірім сол ауылда өтпекші. Сол
ауылда қолымнан келгенінше мәдениет шам-шырағын жақпақшымын. Бір кездегі
өзім сияқты, кіршіксіз, таза, уыз тілекті жас жеткіншектерді оқытып, көзін
ашып, ғылым жолына, мәдениет соқпағына түсіремін деп асығып келемін».
Спандияр өз аулында және оған таяу жердегі мектептерде орын болмай,
Қостанайдан мың шақырымдай Ырғыз уезіндегі Толағай болысына қарайтын
Кішіқұм деген жерге жіберіледі. Жүрегі надандық торына шырмалған өз халңына
деген сүйіспеншілік пен оған білім шырағын жағу үмітіне толы жас жігіт
жердің шалғайлығына қарамай, сонда оқытушы болып барады. Онда бірталай
қиыншылықтарға кездеcеді. Арнаулы салған мектеп үйінің жоқтығы, жабдықтар
мен оқу құралдарының жетімсіздігі, балаларын орысша оқытуға наразы ел
ішіндегі надан көзқарас — бәрімен жас мүғалім жалғыз күреседі. Балаларды
ЬІбырай әдісімен орысша оқытады, ғылым негіздерін түсін-діретін пәндерге
үйретеді. Сөйте жүріп, Спандияр өзіне тілектес достар табады. Ол ел
адамдарына ғылым салаларынан түсінік береді, орыс әдебиеті жайлы әңгімелер
айтады. Пушкиннің «Дубровский», Н. В. Гогольдің «Өлі жандар» атты
шығармалары мен А. П. Чеховтың күлкілі әңгімелері, И. А. Крыловтың:
мысалдары Спандиярдың ауызша әңгімелері арқылы ел ішіне бірінші рет
тарайды. Сейтіп жүріп Спандияр Крылов мысалдарын аудара бастайды. Мұны ол
ескі ауылдағы ұнамсыз мінез-құлық пен ел әкімдерінің, байлардың кертартпа
көзқарастарын сынауға пайдаланады. Жазушы өз естеліктерінде бірде бала
оқытып жатқан үйге Ыбырай деген байдың жас төлдерін әкеп қамағанын
әңгімелейді. «Үй менікі, бұл үйді салдырған — менмін. Арық-тұрақ төлдерімді
далаға қоя алмаймын мына отырған қу маңқаларыңнан маған төл артық»—дейді
бай. Бұған ыза болған Спандияр Крыловтың «Көлбақа мен Юпитер» атты мысалын
аударып, бай қылығын әшкерелеуге жұмсайды. Оны кешке жиналған өз достарына
оқып береді.
«Бүгін мен оларға енді өлеңмен аударылган «Көлбақаны» оқып бердім,—
дейді жазушы. Бұл тыңдаушыларыма қатты ұнады. Тағы-тағы оқышы деп, екі-үш
рет оқытты. Әрі күле, әрі ойлана тыңдап отырған Оспан ағай:
Соңғы бір шумағын қайта оқышы,- деді. Мен қайта оқып шықтым. Ол менің
аударуымда:
Болады бір өзіне берсе алла,
Жамандық тілегені бөтен жанға.
Шіркіннің бес тиындық іші ашылмас,
Өзі аман, дүниені өрт алса да,-
делінген еді:
Бұл біздің Ыбекең,- деді Оспанның кіші інісі Хасен. Оның Ыбекең деп
отырганы Ыбырай бай еді.
Дәл өзі,- деді тағы бір жігіт.
Оспан ағай «Көлбақаны» көшіртіп алды. Осы өлең көп ұзамай-ақ ауылдан-
ауылға тегіс тарап, «Оқытушының Ыбекеңе шығарған өлеңі екен» деген хабар
болып, жайылып кетті.
 ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаштың ардақтысы Спандияр Көбеев43 бет
Спандияр Көбеев - қазақ жазушысы5 бет
Спандияр Көбеев өмірі11 бет
Спандияр Көбеевтің шығармалары10 бет
Спандияр Көбеевтің шығармалары арқылы балаға ұлттық тәрбие беру20 бет
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет
Балалар әдебиеті және балалар жазушыларының өмірі менi шығармашылығы21 бет
Балалар әдебиетінің атасы8 бет
Спандиар көбеев4 бет
ХХ ғасыр басындағы аударма23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь