Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қылмыстар бойынша қылмыстық заңды қолданудың теориясы мен тәжірибесі, оның тиімділігі

Анықтамалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
Атаулар мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1 Сыбайлас жемқорлықтың жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9

1.1 Сыбайлас жемқорлықтың түсінігі мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.2 Сыбайлас жемқорлықпен күресудің тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
1.3 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің құқықтық нормативтік негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

2 Қылмыстық заңнамадағы сыбайлас жемқорлық қылмыстарының құрамы, оның қолданылу мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
2.1 Сыбайлас жемқорлықтың қылмыстық құқықтық мәселелері ... ... ... ... ... ... .33
2.2 Мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік басқару мүдделеріне қарcы сыбайлас жемқорлық қылмыстарының теориясы мен тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
2.3 Сыбайлас жемқорлық қылмыстары үшін шетелдік заңнамаларда көзделген қылмыстық жауапкершілік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...77

3 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты Қазақстан Республикасында және шетелдерде жүзеге асырудың жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .84
3.1 Қазақстан Республикасының сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияның құрылуы, даму сатылары, теориясы мен тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .84
3.2 Шетелдердегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестегі тәжірибе ... ... ... ... ..90
3.3 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қолданылатын халықаралық құқықтық құралдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..96

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 102
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..105
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыста Қазақстан Республикасындағы сыбайлас жемқорлықтың жалпы сипаттамасы, тарихы, күресу шаралары, құқықтық нормативтік негіздері, сыбайлас жемқорлықтың қылмыстық құқықтық мәселелері, сыбайлас жемқорлық қылмыстарының теориясы мен тәжірибесі, елімізде және халықаралық аренадағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың жүзеге асыру жолдары және шетелдердегі сыбайлас жемқорлық қылмыстарын жасағаны үшін жауапкершілік түрлерін және сыбайлас жемқорлық қылмыстарының құрамы мен қатар қоғамда көрініс алған жағдайларын қарастырылады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Еліміз тәуелсіздік алғаннан бері көптеген реформалар жүзеге асты. Барлық заңдар бастау алатын еліміздің ата заңы конституция қабылданып, мемлекетіміздің құқықтық негізі өз орнын нық орнатты. Осы аз уақыт ішінде Қазақстан Республикасында көптеген кодекстер- қылмыстық, қылмыстық атқару және т.б қабылданды. Негізінен, әлемдегі елдердің экономикасына, азаматтардың әділетті өсіп-өркендеуіне балта шабатын құбылыстардың бірі сыбайлас жемқорлық болып отыр. Сыбайлас жемқорлық құбылысымен күресуде еліміз қылмыстық заңнама мен қатар, мемлекеттік бағдарламаларды іске қосуда. Тамырын тереңге жіберген сыбайлас жемқорлық қоғамды қылмыстылыққа бой алдырады, мемлекетіміздің қарқынды дамуына кедергі келтіруде. Сыбайлас жемқорлық қылмыстарың мәселесі қылмыстық құқық теориясында көптен бері зерттеліп келе жатыр. Сонымен қатар мемлекет тарапынан сыбайлас жемқорлық қылмыстарының күрес шараларына қоғамда көңіл бөліп, азаматтарлың жұмыла көмектесуін айта өткеніміз жөн. Осы қылмыстардың қоғамда жауапкершілік белгілеу мәселелері маңызды деп айта аламыз.
Негізінен сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы, оның теориясы мен тәжірибесін, сыбайлас жемқорлық қылмыстарының қылмыстық мәселелерін заң ғылымы саласында шетел ғалымдары Панченко. П.Н, Анциферов. К, Ширяев. Н.В, Эстрин.А.Я, Овчинский.В.С, Зубченко. В.А, Михайлов.В.И, Козлов.А.П, Смолицкий М.С, Джонстон.М, Радачинский.С.Н, Кирпичников.А.И зерттеген. Ал, отандық ғалымдардың сыбайлас жемқорлық туралы А.Н Ағыбаев, Е.О Алауханов, И.Ш Борчашвили, Б.А Жетпісбаева, Н.И Акуев, Ж.Байсалбаева, Б.Баяндин, Г.Р Ахметова, О.А Абдыкаримов, К.П Кожамжаров, Е.С Кемали Д.К Исмагулов, Г. Тіленчиева, Ж.А Тұяқбай, И.И Рогов, М.О Нукенов, Е.З Тұрғымбаев, Д.В Курбатов, Ю.И Ляпунов, М.М Алиев, З.О Ашитов, Ә.Қ Бәкір зерттеген. Сыбайлас жемқорлық қылмыстарының құрамының құрылысының ерекшеліктерді, олардың түрлерінің жекелеген белгілерін талдау, бұл қылмыстар үшін тағайындалатын жаза түрлерінің ерекщеліктерін зерттеу тақырыптың өте өзекті екенің көрсетеді.
1 Джерри Д. Большой толковый социологический словарь. в 2-томах, 1том.-Москва: 2001.- 332с.
2 Государственное управление. Словарь.- Москва: Петрополис. 2006. - 250с.
3 Охотский Е.В Государственное управление в современной России.- Москва: МГИМО – университет, 2008. - 524 с.
4 Экономические и социальные проблемы РФ: Социолого –экономические аспекты коррупции. 2 раздел.- Москва.1998. - 357с.
5 Рогов И.И, Мами К.А, Бычкова С.Ф Сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекеттің негіздірі: Оқу құралы.- Алматы. 2004. – 268с.
6 Томчин Г. Кто против коррупции? http\www.tomchin.ru
7 Скаков А. Коррупция как социальное явление\ Фемида, 2008г -№4.
8 Волженкин Б.В Коррупция. - Ген. Прокуратура РФ. 2002. - 44 с.
9 Корчагин А.Г, Иванов А.А Коррупция и борьба с ней в странах АТР. Статья. Москва:Юрист. 2000. – 41- 48 с.
10 Юридическая энциклопедия. 2-изд.-Москва: 2003. - 656с
11 Международная защита прав и свобод человека. Конвенция. 1990.- 45с
12 Криминология: Учебник. – Москва.1997. - 501с
13 Криминология//под.ред. Кузнецова Н.Ф. Москва:Проспект. 1994.- 132с.
14 Михайлов Л.В Борьба с коррупцей в США 80-годы: вопросы истории.-1994.- №5- 65с.
15 Джонстон М Поиск определений: качество политической жизни и проблема коррупций. Международное жюри социальных наук.-Париж. 1997. - №16-54с.
16 Агыбаев А.Н Уголовно-правовые и криминологические меры борьбы с коррупцей.- Алматы: Жеті Жарғы. 2003.- 410с.
17 Исмагулов Д.К Причины и условия коррупционных правонарушений в государственных органах// Материалы научной конференции молодых ученых Казахстана – Алматы: Университет им.Кунаева. 2007. - 63с.
18 Алауханов Е.О Криминологические проблемы предупреждения корыстно-насильственных преступлений: Монография. 2005.- 389с.
19 Сатаров Г.А Россия и коррупция. Российская газета.19.02.1998г
20 Алауханов Е. Сыбайлас жемқорлықпен күресу: теория және практика. Алматы: Заң әдебиеті. 2000.- 237б.
21 Епифанова.Н Исследование коррупции на основе методов экономической теории. 2007 г - №1 – 70с.
22 Рогов И.И, Мами К.А, Бычкова С.Ф Сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекеттің негіздірі: Оқу құралы.- Алматы: 2004. – 268с
23 Жетписбаева Б.А Стратегия борьбы с коррупцией. - Алматы: Заң әдебиеті. 2009. – 294с.
24 Рогов И.И, Мами К.А, Бычкова С.Ф Сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекеттің негіздірі: Оқу құралы.- Алматы: 2004. – 268с.
25 Струве В.В Хрестоматия по историй древнего мира. Дарение или взятка: http\\krrupciya.com\index\php\page\66544112\ 12-14с.
27 Жетписбаева Б.А Стратегия борьбы с коррупцией. Алматы. 2009.-294с.
28 Мовсумов В Древний Рим – образец коррупционного государства. Москва. 2001.- 213с.
29 Гоббс Т Левифан или материя, форма и власть государства церковного и гражданского. Москва: Мысль. 1936. - 478с
30 Гилинский Я.И Коррупция: теория и российская реальность. Леонтьевский центр. 2004.- 384с.
31 Чистяков А.И Россиское законодательство.
Литература. 1985. - 390с.
32 Г.А Сатаров Антикоррупционная политика: Учебное пособие.- Москва: СПАС. 2004.- 368с.
33 Гуриев.С Что известно о коррупции в России и можно ли сней бороться? 2007. -18 с
34 Алауханов Е.О, Турсынбаев Д.Е Борьба с коррупцией: Учебное пособие. Алматы: 2008. - 288 с
35 Жетписбаева Б.А Стратегия борьбы с коррупцией. Алматы. 2009.-294с.
36 ҚР Конституциясы 1б
37 ҚР -ң 1998 ж 2 шілдедегі Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы Заңы. 1бап - 12бап.
38 Алауханов Е. Сыбайлас жемқорлықпен күресу: теория және практика.-Алматы. 2009.- 240б.
39 Экономикалық және сыбайлас жемқорлық қылмыстарға қарсы агенттіктің сайты: Жаңалықтар бөлімі.
40 Аникин А. Ответственность за взяточничество по новому УК : Законность. 1999.- №6 – 68с.
41 ҚР Жоғарғы сот Пленумының 1999 жылғы 9 шілдедегі “Қылмыстық үдеріс жүргізуші органдардың заңсыз іс-әрекеттерінен келтірілген зиянның орнын толтыру бойынша заңнаманы қолдану практикасы туралы” №7 қаулысы.
42 ҚР Жоғарғы соттың 2001 жылғы 21 маусымдағы “Соттардың моральдық зиян орнын толтыру туралы заңнамасын қолдану туралы” №3 Нормативтік қаулысы.
43 Қазақстан Республикасының 2003 жылдың 25 қыркүйегіндегі «Қазақстан Республикасының сыбайлас жемқорлықпен күресу мәселелері жөніндегі кебір заңнамалық актілеріне өзгертулер мен толықтырулар еңгізу туралы» заңы
44 Козлов А.П Понятие преступления. – СПб. 2004. - 819с.
45 Молдабаев С.С Проблебы субъекты преступления в угловном праве РК: Монография.-Алматы.1998.- 129с.
46 Алауханов Е.О Проявление коррупции в обществе. Правовая реформа в Казахстане. –Алматы. 2006.- №4- 58с.
47 И.Ш Борчашвили Коррупционные преступления: закон, теория и практика. –Алматы: Жеті жарғы. 2009. - 35-37с
48 Ағыбаев А.Н Қылмыстық құқық: Ерекше бөлім. – Алматы: Жеті Жарғы. 2003 . – 584б.
49 Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет туралы заңы 1999 ж 23 шілде.
50 Ағыбаев А.Н Ответсвенность должностных лиц за служебные преступления. – Алматы. 1997.- 160с.
51 КСРО Жоғарғы сотының 1990 ж 30 наурызындағы пленумның қаулысы
52 Борчашвили И.Ш Коррупционные преступления: закон, теория и практика. –Алматы: Жеті жарғы. 2009.- 488с.
53 Экономикалық және сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттіктің сайты жедел мағлұмат бөлімі.
54 Уканов К.Ш Предупреждение хищений в Республике Казахстан: Уголовно-правовые и криминологические аспекты.- Алматы. 1973.- 391с.
55 Ағыбаев А.Н Уголовно-правовые и криминологические меры борьбы с коррупцией:Учебное пособие.- Алматы. 2003. – 330с.
56 Борзенков Г.Н. Уголовно-правовые меры борьбы с коррупцией. // Вестник МГУ. Право.1993. №1 -313 с. Гальперин Г.И. Организованная преступность, коррупция, уголовный закон. //Социалитическая законность. 1989. - №4- 411с.
57 Мишин Г.К. Коррупция: Понятие, сущность меры ограничения: Лекция. Москва. 1991. – 34с.
58 Амеркулов Б. Должностное злоупотребление и получение взятки.Фемида: 2001. - №1-71с.
59 Уголовное право РК. Особенная часть. Курс лекций. Под.общ.ред И.Ш Борчашвили. Алматы. 2006.-426с.
60 Волженкин Б.В, Квашис В.Е Цагикян С.Ш Ответственность за взяточничество. – Ереван. 1998.- 198с.
61 Курбатов Е.В Уголовная ответственность за получение взятки по законодательству РК:Афтореф. Дис.к .ю.н Караганда: 2009.- 205с.
62 Проблемы борьбы с коррупционными преступлениями: Учебное пособие.-Алматы: Академия МВД РК. 2004.-360с.
63 Курбатов Е.В Получение взятки: уголовно-правовые, процессуальные и криминалистические аспекты: Учебное пособие. - Караганда: КарЮИ МВД РК. 2001. – 205с.
64 Уголовное право РК. Общая часть\\ Под.ред. И.Ш Борчашвили. –Алматы. 2006. – 426с.
65 Алауханов Е.О Проявление коррупции в обществе: Правовая реформа в Казахстане.-Алматы. 2006.-424с.
66 ҚР-ң Жоғарғы Сот пленумның парақорлық үшін жауапкершілік туралы 1995 ж 22 желтоқсанындағы №9 қаулысы.
67 Барсуков Р.Т Уголовно-правовая борьба со служебным подлогом. Автореф. Дисс.на соиск, к.ю.н. – Караганда. 2002. - 219с.
68 Алауханов Е.О Қылмыстық Құқық: Ерекше бөлім. 2 том. Алматы: Дәнекер. 2000. – 224б.
69 Ағыбаев А.Н Қылмыстық құқық: Ерекше бөлім. – Алматы:Жеті Жарғы. 2003. – 584с.
70 Айтамбаев Н Субъективная сторона присвоения и растраты ввереного чужого имущества.-Закон и время. 2006. - №8 - 78с.
71 Ағыбаев А.Н Қылмыстық құқық: Ерекше бөлім. – Алматы: Жеті Жарғы.-2003. – 584б.
72 Борчашвили И.Ш Коррупционные преступления: закон, теория и практика. Алматы: Жеті Жарғы. – 488с.
73 Нукенов М.О Коррупционные преступления: криминологический и уголовно-правовой анализ. – Алматы. 1999. – 321с.
74 Ағыбаев А.Н Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім.- Алматы:Жеті Жарғы. – 584б.
75 Алиев М.М Экономическая контрабанда: понятие, виды, ответственность. Учебное пособие.- Астана. 2005. – 202с.
76 Ағыбаев А.Н Қылмыстық құқық.Ерекше бөлім. -Алматы:Жеті Жарғы. – 584б.
77 Ашитов З.О Воинские преступления,причины и предупреждения. –Алматы. 1998. – 168с.
78 Ответственность за должностные преступления в зарубежных странах. –Москва:Юр.литература. 1994.- 256с.
79 Основы борьбы с организованной преступностью: монография// под.ред Овчинского В.С. - Москва: ИНФРА-М.1997. –400с.
80 Роуз-Аккерман С. Коррупция и государство. - Москва: "Логос". 2003. - 218с.
81 Бондаренко С.В. Коррумпированные общества. – Ростов-на-Дону: «Росиздат». 2002. - 197с
82 Коррупция в Казахстане (сущность, проблемы, предупреждение). //Материалы международной научно-практической конференции. Астана: Акмолинская полиграфия. 1999. – 142с.
83 Алауханов Е. Сыбайлас жемқорлықпен күресу. Теория және практика. Алматы. 2009. – 240б.
84 Алауханов Е. Сыбайлас жемқорлықпен күресу. – Алматы. 2009. – 240б.
85 Жұмабаев Н.Ә. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты іске асырудың халықаралық және қазақстандық тәжірибесі. Дөңгелек үстелдің «Құқық қорғау органдары, прокурорлар, судъялар және өзге де тиісті лауазымды тұлғалар үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәселелері жөніндегі мамандырылған семинар бағдарламасы. //www.apa.kz: 28.01-01.02. 2008.
86 Алауханов Е. Сыбайлас жемқорлықпен күресу: теориясы және практикасы Алматы. 2009. – 240б.
87 Жетписбаева Б.А Стратегия борьбы с коррупцией.- Алматы: Заң әдебиеті. 2009. – 294с.
88 Рогов И.И, Мами К.А, Бычкова С.Ф Сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекеттің негіздірі: Оқу құралы.- Алматы. 2004. – 268с.
89 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің 2006-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
90 "Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында" атты Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 18 ақпандағы Жолдауы
91 Херберт Берсток. Коррупция в Казахстане. //Материалы международной научно-практической конференции.- Астана. 1999. – 90 с.
92 Коррупция в Казахстане (сущность, проблемы, предупрежддение) //Материалы международной научно-практической конференции.- Астана: Акмолинская полиграфия.1999. – 165с.
93 Шнарбаев Б.К. Коррупция в Казахстане. //Материалы международной научно-практической конференции. – Астана. 1999. - 165с.
94 Қапаров С.Ғ. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны іске асырудың шетелдік тәжірибесі. Дөңгелек үстелдің «Құқық қорғау органдары, прокурорлар, судъялар және өзге де тиісті лауазымды тұлғалар үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәселелері жөніндегі мамандырылған семинар бағдарламасы. //www.apa.kz 28.01-01.02. 2008г
95 Коррупция в Казахстане(сущность, проблемы, предупрежддение) //Материалы международной научно-практической конференции. - Астана: Акмолинская полиграфия. 1999. – 165с.
96 Коррупция в Казахстане (сущность, проблемы, предупреждение). //Материалы международной научно-практической конференции.- Астана: Акмолинская полиграфия. 1999. – 165с.
97 Сенаторов А. Как избавиться от коррупции? Япония сегодня: 2001. - №8 -59с.
98 Жапония Республикасының Ақпараттарды ашу жөніндегі 2001 ж Заңы
99 Алауханов Е. Сыбайлас жемқорлықпен күресудің проблемалары. //Заң. №2 2008. - 41 б.
100 Сенаторов А. Как избавиться от коррупции? //Япония сегодня. 2001. №7,8; Иванова А.М. Корруптология-правовая наука и учебная дисциплина: путь совершенствования уголовной практики и законодательства о воздействии на организованную преступность и коррупцию. – 59с.
101 Койдзёми Ё. Правовая защита представителей власти в Японии //Механизмы государственного и гражданского противодействия коррупции. Хабаровск. 1999. - 199с.
102 Михеев Р.И, Морозов Н.А. Коррупция в современной Японии //Коррупция и борьба с ней(Сб.статей). Москва. 2000. – 250с.
103 Морозов Н.А. О причинах успеха японской уголовной политики: Сравнительно-правовой анализ преступности в современной Японии.- Влвдивосток.1999. – 192с.
104 Правительство столицы Южной Кореи. Система онлайного контроля за рассмотрением обращений граждан делает Сеул прозрачным.http: //www.crime.vl.ru/docs/stats/stat-51htm
105 Гилевская М.А. Анализ антикоррупционной программы Сеула. 20.02.2008. http://crime.vl.ru С.1
106 Елесізова Қ.Б. Электрондық үкімет сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес ресурстары ретінде. Дөңгелек үстелдің ақпараты «Құқық қорғау органдары, прокурорлар, судъялар және өзге де тиісті лауазымды тұлғалар үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәселелері жөніндегі мамандырылған семинар бағдарламасы. //www.apa.kz 28.01-01.02. 2008ж. Б. 1.
107 Коррупция в Казахстане (сущность, проблемы, предупреждение). //Материалы международной научно-практической конференции. - Астана: Акмолинская полиграфия. 1999. - 165с.
108 Исакбаев Н. Налогоплательщик вправе знать. //Казахстанская правда. 2008. - №85- 30с.
109 Біріккен Ұлттар Ұйымының «Халықаралық коммерциялық мәмілелер жасаған кездегі сатып алушылық пен сыбайлас жемқорлықпен күрес» 1996 ж. 16 желтоқсандағы Декларация.
110 Игнатенко Г.В. Международно-правовые проблемы противодействия транснациональной преступности и коррупции. //Организованная преступность и коррупция. 2000. -№1 - 174с.
111 Қазақстан Республикасының «Біріккен Ұлттар Ұйымының Сыбайлас Жемқорлыққа Қарсы конвенциясын ратификациялау туралы» 2008ж. 4 мамырдағы №31 – Заңы //Егемен Қазақстан. – 2008. - 6 мамырдағы №1 -131с.
112 Біріккен Ұлттар Ұйымының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы» Нью-Йорк: 2003. - 31 қазандағы Конвенциясы.
113 Сарсембаев М.А. Международно-правовые инструменты в борьбе с коррупцией. //Человек и закон. 2008. -№4- 155с.
114 Славомир Редо. Коррупция в Казахстане. //Материалы международной научно-практической конференции. – Астана.1999. -241с.
115 Еуропа Кеңесінің «Сыбайлас жемқорлық үшін қылмыстық жауапкершілік туралы» Страсбург. 1999. - 27 қаңтардағы Конвенциясы
116 Коррупция в Казахстане (сущность, проблемы, предупреждение). //Материалы международной научно-практической конференции.- Астана: Акмолинская полиграфия. 1999. - 165с.
117 Топорин Б.Н Европейское право: Учебник. Москва: Юристъ. 2001. - 154с
118 Еуропа Кеңесінің Сыбайлас жемқорлық үшін азаматтық-құқықтық жауапкершілік турал 1999 ж. 9 қыркүйектегі Страсбург. 1999. - 4 қарашадағы Конвенциясы.
        
        АБАЙ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
МАГИСТРАТУРА ЖӘНЕ PHD ДОКТОРАНТУРА ИНСТИТУТЫ
ӘОЖ 343.35(574)
УТЕГЕНОВА МАКПАЛ ЕРТАЛАПОВНА ... ... ... ... бойынша қылмыстық заңды қолданудың теориясы мен тәжірибесі, оның тиімділігі
6M030100- құқықтану
Заң ... ... ... ... алу үшін ...
диссертациясы
Ғылыми жетекші:
з.ғ.д Жатканбаева.А.Е
Қорғауға жіберілді
Саясаттану және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... № 9 ... 2011 ж.
Кафедра меңгерушісі, ф.ғ.д., профессор ______________ Әбсаттаров Р.Б.
Ғылыми семинар төрағасы, з.ғ.д., профессор_______Айтмұхамбетов Т.Қ.
Алматы, 2011 ж.
Мазмұны: ... ... мен ... ... ... жалпы сипаттамасы..........................................9
+ Сыбайлас жемқорлықтың түсінігі мен түрлері..................................................9
+ Сыбайлас ... ... ... ... жемқорлыққа қарсы күрестің құқықтық нормативтік негіздері................................................................................................................26
2 Қылмыстық заңнамадағы сыбайлас жемқорлық ... ... оның ... ... ... ... ... құқықтық мәселелері.........................33
2.2 Мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік басқару мүдделеріне қарcы сыбайлас жемқорлық қылмыстарының теориясы мен ... ... ... ... үшін ... ... көзделген қылмыстық жауапкершілік.......................................................................................77
3 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты Қазақстан Республикасында және ... ... ... ... ... ... ... жемқорлыққа қарсы стратегияның құрылуы, даму сатылары, теориясы мен тәжірибесі.............................................84
3.2 Шетелдердегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестегі тәжірибе..................90
3.3 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қолданылатын ... ... ... ... ...
+ Социум - бұл адамдар мен әлеуметтік ұяшықтардың реальды қарым-қатынас әлемі.
+ Коррупция - ... ... ... ... ... алу, пара беру ... ... Рим құқығында сонымен қатар сындыру, бүлдіру, бұзу, зиян келтіру, фальсификациялау, ... алу ... ... және ... ... ... әрекетті білдіреді.
+ Кикбэкинг - АҚШ-тағы параның бір түрі. Онда келісуші жақтар ... бір ... ... ал ресми келісімде одан жоғары баға көрсетіледі.
+ Элитарлық сыбайлас жемқорлық - оны жасайтын субьектілердің әлеуметтік жағдайының жоғаралығы, олардың ... биік ... ... іске ... ... зор заттық, тәни және моральдық залалды, бағасы қымбат шешімдірді - заңдар формулаларын, мемлкеттік тапсырыстарды, меншік ... ... және т.с.с ... ... ... аса мұқият жасырылған озбырлықтар.
+ Монокоррупция - өз қызметін пайдалана отырып, тек өздігіне пара қаражатын алу деп түсініледі.
+ Фаворитизм - ... ... ... ... ... бір ... немесе жұмысқа қазығушылық білдіруі.
+ Протекционизм - (пана болу) ... ... ішкі ... қорғауы және ұлттық компаниялардың әлем нарығына жол ашу, еркін сауда саясаты.
+ Лауазымды адамдар - ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарда, жергілікті өзін-өзі басқару органдарында , ... ҚР-ң ... ... ҚР-ң ... да ... мен ... құрамаларында өкімет өкілінің міндеттерін жүзеге асыратын не ұйымдастырушылық-билік етушілік немесе әкімшілік - шаруашылық ... ... ... мен қысқартулар
o ҚР - Қазақстан ...
o БҰҰ - ... ... ... АҚШ - ... ... Штаттары
o ТМД - Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
o БАҚ - ... ... ... ҚР - ң ҚК- ... ... ... Кодексі
o ШҚО- Шығыс Қазақстан облысы
o ЖШС - жауапкершілігі шектеулі серіктестік
o МКК- мемлекеттік коммуналдық кәсіпорын
o ОҚО - ... ... ... БҚО - ... Қазақстан облысы
o СҚО - Солтүстік Қазақстан облысы
o АҚ - Акционерлік қоғам
o ЭСДҰ - ... ... және Даму ...
o БСҰ - ... сауда ұйымы
o ХСП - Халықаралық сауда палатасы .
Кіріспе
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыста Қазақстан ... ... ... ... ... ... күресу шаралары, құқықтық нормативтік негіздері, сыбайлас жемқорлықтың қылмыстық ... ... ... жемқорлық қылмыстарының теориясы мен тәжірибесі, елімізде және ... ... ... ... ... саясаттың жүзеге асыру жолдары және шетелдердегі сыбайлас жемқорлық қылмыстарын жасағаны үшін ... ... және ... жемқорлық қылмыстарының құрамы мен қатар қоғамда көрініс алған жағдайларын ... ... ... ... ... ... алғаннан бері көптеген реформалар жүзеге асты. Барлық заңдар бастау алатын ... ата заңы ... ... мемлекетіміздің құқықтық негізі өз орнын нық орнатты. Осы аз ... ... ... ... ... ... қылмыстық, қылмыстық атқару және т.б қабылданды. Негізінен, әлемдегі ... ... ... ... ... балта шабатын құбылыстардың бірі сыбайлас жемқорлық болып отыр. Сыбайлас жемқорлық құбылысымен күресуде еліміз қылмыстық заңнама мен қатар, мемлекеттік ... іске ... ... ... ... ... жемқорлық қоғамды қылмыстылыққа бой алдырады, мемлекетіміздің қарқынды дамуына кедергі ... ... ... ... мәселесі қылмыстық құқық теориясында көптен бері зерттеліп келе жатыр. Сонымен қатар мемлекет тарапынан ... ... ... күрес шараларына қоғамда көңіл бөліп, азаматтарлың жұмыла көмектесуін айта өткеніміз жөн. Осы ... ... ... белгілеу мәселелері маңызды деп айта аламыз.
Негізінен сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы, оның теориясы мен тәжірибесін, сыбайлас жемқорлық ... ... ... заң ... ... шетел ғалымдары Панченко. П.Н, Анциферов. К, Ширяев. Н.В, ... ... ... В.А, ... Козлов.А.П, Смолицкий М.С, Джонстон.М, Радачинский.С.Н, Кирпичников.А.И зерттеген. Ал, отандық ғалымдардың сыбайлас жемқорлық туралы А.Н ... Е.О ... И.Ш ... Б.А ... Н.И ... ... Б.Баяндин, Г.Р Ахметова, О.А Абдыкаримов, К.П Кожамжаров, Е.С Кемали Д.К ... Г. ... Ж.А ... И.И ... М.О Нукенов, Е.З Тұрғымбаев, Д.В Курбатов, Ю.И Ляпунов, М.М Алиев, З.О ... Ә.Қ ... ... ... жемқорлық қылмыстарының құрамының құрылысының ерекшеліктерді, олардың түрлерінің жекелеген белгілерін талдау, бұл қылмыстар үшін тағайындалатын жаза ... ... ... тақырыптың өте өзекті екенің көрсетеді.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Зерттеу жұмысы Қазақстан Республикасының Конституциясының қағидаларына,қолданыстағы қылмыстық кодекспен халықаралық нормативтік актілердің ... ... және ... ... ... проблемаларына байланысты нормативтік-статистикалық материалдар мен ғылыми заң әдебиеттері қолданылды. Сыбайлас жемқорлық қылмыстарының құрамы талданды. Диссертацияда ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар әлемдік тәжірибені қарастырдық. Халықаралық құқықтық құралдарды кеңінен талданды. Қоғамға қауіпті сыбайлас жемқорлық қылмыстарының іс-әрекетті жүзеге асыру барысында пайда ... әр ... ... ... ... осы ... қылмысты саралаудың теориялық және тәжірибелік мәні бар аспектілері ... ... ... ... ... ... ... жемқорлық қылмыстарының түсінігі және сыбайлас жемқорлық қылмыстарымен күресудегі қоғамдық қарым- қатынастар.
Зертеу пәні: Қылмыстық кодекстегі сыбайлас ... ... ... ... мен ... ... құбылыстарына қарсы нормативтік заңнаманы және мемлекеттік бағдарламаның тиімділігін зерттеу. ... ... ... ... зерттеудің мақсаты сыбайлас жемқорлық қылмыстары бойынша қылмыстық заңды қолданудың теориялық және ... ... ... ... күрестің құқықтық нормативтік негіздерін кешенді түрде зерттеу. Сыбайлас жемқорлық қылмыстарына байланысты қылмыстық заңдарды ... ... ... жасау, зерттеліп отырған проблемаға байланысты қылмыстық заңды ... және ... ... ... ... ... ... оны дамытуға мүмкін болатын жағдайларды көрсету болып табылады. Олар:
* сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы мәселенің ғылыми-теориялық негіздерін айқындау,
* ... ... ... ... ... ... ... оларға сипаттама беру,
* сыбайлас жемқорлық қылмыстарының болмысын, түрлерін, ... ... ... ... ... ... жағын, объективтік жағын яғни қылмыс құрамын анықтау болып отыр, қылмыстық заңның ... мен ... ... алға қойған мақсаттары мен олардан шығатын нәтижелерді қарастыру.
Зерттеу жұмысының міндеті. Зерттеу жұмысында төмендегідей міндеттерді шешу жолы ...
* ... ... ... ... ... зерттеу, жалпы қоғамға келтіретін зардаптарын ашып қарастыру, оның қылмыстық - құқықтық көріністерінің нысандарын анықтау,
* сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске бағытталған ... ... ... ... ... ... ... көрсету,
* қылмыстық кодекстегі сыбайлас жемқорлық қылмыстарына зерттеу нәтижесінде жалпылама ... ашып ... ... ... ... белең алған қылмыстар түріне жауаптылық белгілейтін заңдарды жетілдіруге ұсыныстар еңгізу.
Зерттеудің ғылыми жаналығы. Зерттеу ... ... ... ... бірі ... жемқорлық қылмыстарының қылмыстық заңнамадағы қолданылу шекарасын айқындайды. Яғни, қоғамымыздың әрбір саласында орын алып отырған сыбайлас жемқорлық ... ... ... қолдану аясы.
Магистірлік диссертацияда ұсынылған негізгі тұжырымдар:
1. ҚК-ң 192-бабында деп белгіленген. Яғни, осы қылмыстың ... жеке ... деп ... ... ... ... осындай ұйымды құрған сәтте тек бір ғана адам емес бірнеше адамның немесе қандай да бір ... ... ... ... ... ... немесе банкте несие беруі де көрініс табады. Сол ... бұл ... ... тек жеке ... ... ... заңды тұлға деп және сол заңды тұлғаға жауакершілік қарастыру жағдайын ұсынамын.
2. Сыбайлас жемқорлықпен күресу туралы мемлекеттік бағдарламалардың азаматтарға қол ... және әр бір ... осы ... әшкерелеуде көмегі мен белсенді қатысуын қарастыру.
3. ҚР-ң ҚК бойынша Экономикалық контрабанданың (209-бап) мөлшерін азайту мақсатында, өткізілген тауарлардың ... ... ... ... туралы құжаттар табыс ету және деклорацияларды компьютерлік базаға еңгізу және апта сайынғы қорытынды беріп отыру жағдайын ұсынамыз.
Диссертацияның теориялық және ... ... ... ... мен тұжырымдары сыбайлас жемқорлық қылмыстарына қолданылатын қылмыстық заңнаманың ... ... ... өз ... ... ... зерттеу нысаны негізінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес саласындағы әлемдік тәжірибені жинақтап, жүйелеуге талпыныс жасалды. Жұмысты жазу барысында, ҚР-ң ... ... ... ... ... ... жедел мағлұмат бөлімі мен атқарылған іс шаралар бөлімінің және ҚР-ң Бас ... ... ... ... ... ... нәтижелерін сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мәселесі бойынша арнаулы курстар, семинарлар жүргізуде қоғамдық ғылыми практикада қолдануға болады. ... ... ... ... ... Зерттеу жұмысының негізгі тұжырымдары оқу орындарында өткен ғылыми теориялық , ... ... ... ... ... және жарияланған ғылыми журналдарда кеңінен баяндалды. Атап айтқанда:
1. Сыбайлас жемқорлықтың жалпы сипаттамасы және тарихы. Алматы 2010 жыл. 62-67 б.б.
2. ... ... ... ... ... даму сатылары. Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің Магистратура және докторантура институты атты республикалық тәжірибелік ... ... ... 2011 жыл. 1 ... 421-424 ... ... ... қарсы күрес туралы заң және мемлекеттік бағдарламалардың ... Абай ... ... ... педагогикалық университетінің Магистратура және докторантура институты атты республикалық тәжірибелік конференция материалдары. ... 2011 жыл. 1 ... 424-427 ... ... ... Жұмыстың құрылымы зерттеудің мақсаты мен міндеттеріне сәйкес келеді. Зерттеу жұмысы кіріспеден, 3 тараудан, қорытындыдан және ... ... ... ...
1 Сыбайлас жемқорлықтың жалпы сипаттамасы
1.1 Сыбайлас ... ... мен ... екі ... әлем ... ... түрі арта ... Негізінен олар: ұйымдасқан қылмыс, терроризм, есірткі және қоғамдық социумның ауыртпашылығы - сыбайлас ... ... ... ... жемқорлық қоғамда деген атқа ие болған. қоғамның өмірі мен одан әрі оның ... ... кері ... ... ... ... - ... әлеуметтік құбылыс. Бұл құбылыстың тамыры сонау көне заманнан етек жая бастады. Негізінен, мемлекет пен құқықтың, ақша мен ... ... ... болған кезде. Сол кезден-ақ бұл құбылыспен қандай да бір күресу шараларын жүргізсе де, сыбайлас жемқорлық адамзат тарапымен бірге өсіп-өркендеп келе ... ... ... Бұл ... қояр ... ... ... әрекетінің қандай деңгейде және қандай дәрежеде дамып келе жатқандығы? Зерттеушілердің, ғалымдардың пікірінше, сыбайлас жемқорлық - ол ... ... сол үшін бұл ... ... және ... ... кейін ғана, бұл құбылысқа дұрыс стратегия қолдануға болады. Әр ғылымда бұл өзекті ... ... ... ... бар, ... ... ғылымында сыбайлас жемқорлыққы былайша анықтама беріп отыр: - деп тұжырымдалады [1.332б], ал мемлекеттік басқару ... - ... ... ... ... Бұл анықтамаға қатысты Е.Б Охотскийдың айтуынша: ,- дейді [3.524б].
Кез келген күрделі әлеуметтік құбылыс сияқты сыбайлас жемқорлыққа да нақты ... беру ... ... Оған ... алғашқы құқық саласына жатады. Сыбайлас жемқорлық деп нені санауға болатындығы әр ... өз ... ... ... ... Заңда көрсетілген рұқсаттар мен тыйымдар қоғамның да, жеке адамның да іс - әрекетіне бағдар береді, ол жеке дара ... ... ... ... басады деп айтылған [4.15б].
Қазіргі ғылыми оқулық және қоғамдық-көсемсөздік әдебиеттерде де сыбайлас жемқорлыққа түрліше анықтама беріледі. Сыбайлас жемқорлық туралы онымен күресудің ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру - күрделі эволюциялық үдеріс. Сыбайлас жемқорлықтың интегралдық сипаты бұл күрделі құбылыстың ... бір ... ... жасауға бүгінгі күні мүмкіндік бермей отыр. Сыбайлас жемқорлық - яғни ... ... ... ... ... ... сөзінен аударғандағы сатып алу, пара беру мағынасын білдіреді. Рим құқығында сонымен қатар ... ... ... зиян ... ... сатып алу ретінде түсінілетін және тиісінше заңға қайшы әрекетті білдіретін ұғымы бар. Орыс ... ... ... ... жемқорлықты парамен сатып алушылық, лауазымды басшылардың, саяси қайраткерлердің сатымпаздығы ретінде сипаттайды.
Қазақстан Республикасы заңы сыбайлас жемқорлықты мемлекеттік қызмет атқаратын ... және ... ... ... игіліктермен артықшылықтарды өз қызмет бабы және онымен байланысты мүмкіндіктер арқылы пайдалануы, әйтпесе олардың мүліктік пайда табу үшін ... ... ... ... ... басқаша пайдалана отырып, заңмен қарастырылмаған түрде шешім қабылдауы, сонымен қатар, ол адамдарды жеке және заңды тұлғалардың оларға аталған игіліктер мен ... беру ... ... сатып алуы ретінде сипаттайтын анықтама. Халықаралық құқық көздері сыбайлас ... ... ... ... ... және ... сонымен байланысты құқық бұзушылық субьектілерін кеңейтілген шеңберін көрсетеді.
Сыбайлас жемқорлықтың анықтамасына қатысты көзқарас-пікірлердің алуан түрлілігі бұл құбылыстың күрделілігін білдіреді және оны ... де ... ... ... ... ... ... жемқорлықты түсінудің теоретикалық деңгейін тереңдету, (дәл, айқын анықтама беру сыбайлас жемқорлық пен оның дамуына мүмкіндік жасайтын себептерді тексеру), екіншіден, сыбайлас ... ... ... ... және саяси өміріне ықпалын анықтау және бұл құбылыспен күресу бағытындағы нақтылы шаралар жүйесін құру ... ... ... ... ... ... ... түсінік береді. Кейбір ғалымдар сыбайлас жемқорлықты - пара ... ... ал ... ... сатып алу, ал үшіншілері қызметін пайдаланып пайда табу дейді. Әрине сыбайлас жемқорлықтың негізі - пара ... ... Әлем ... ... ... ... ... анықтама берілген. Мысалға, Египетте - бакшиш деп, Кенияда - даш ... ... - ... ... - ... ... - ... және т.с.с. Ресейде параның 2 түрі дамып отыр: 1. пара - жайлылық, 2.пара - тірі ... Пара ... ... қайшы келмейтін іс әрекеттерді тез арада сұранған азаматқа орындау, ал пара тірі қалу заңға ... ... ... да ... талап ететін жағдай деген анықтаманы ғалымдар келтіріп отыр [6].
Ғалым-заңгер А.Скаков: -дейді. Яғни бұл жерде мемлекеттік қызметкермен қатар мемлекеттік емес ... ... ... отырған тұлғалармен қатар басқару органдарында жоқ тұлғаларды да жауаптылықта болу ... ... орай ... мынандай анықтама беріп отыр: - деп түсінікке бізде қосылып отырмыз[7].
Профессор Б.В Волженкин сыбайлас жемқорлықтың қазіргі ... жаңа ... болу ... келтіріп отыр. Олар:
* комерциялық ұйымдардың мемлекеттік органдармен бірігіп жұмыс ... ... ... ... қатарынан және ұйым қатарынан өз пайдаларын табу мақсатында пайда болатын заңсыз іс әрекеттер;
* өз статусын пайдалана отырып мемлкеттік қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... бағыттағы құрылымдарда заңсыз іс әрекеттің пайда болуы;
* өз қызметін пайдалана отырып мемлкеттік меншікті жекешелендіру кезінде мемлекеттік қызметкердің өз ... үшін пара алуы ... ... ... ... жекешелендіріп беруі, өз қаражатына осы мүліктерді алып тума-туыстарының атына аудару немесе ... ... ... ... ... ... саяси құрылымдарды заңсыз қаржыландыру, заңсыз сайлау өткізу үшін пара беру:
* банк басшыларына нормативтік актілерге ... емес ... ... ... ... алу;
* мемлкеттік мүлікті заңсыз пайдалану және алу;
* қандайда бір қызмет үшін мемлкеттік тұлғаның ақша алу арқылы орысша ... ... ... ... ... ... ... немесе үстеме жалақы алу;
* және т.б [8.44б].
Қазіргі кезде сыбайлас жемқорлықтың 2 негізгі көрініс бар:
* Екі ... ... ... ... ... ұшін ... іс-әрекетке барады, мысалы бұл әрекеттерді коммерциялық ұйымдар мен басқа да ... ... ... ... ... ... айтуға болады,
* Билік берген лауазымды тұлғаның өз өкілеттілігін пайдалана отырып заңсыз іс ... ... яғни пара ... ... және т.б [9.41-44б].
Сыбайлас жемқорлықтың басқа да экономикалық стимулдары арасында, ең алдымен, бақылауға ақша құнсызданудың ... ... ... ... роль ... олар шенеуніктерді табыстардың кез келген көзін іздестіріп табуға арандатады. Осы соңғысының нәтижесінде Ресейде (1998 ж.тамыз айы)болған ірі ... ... ... ... органдары қызметкерлерін жұмыста ұстауға арналған айлық ақшасының мөлшері екі ай бойы АҚШ-ң екі жүз ... ... ... елу ... дейін азайды [5.122-123б].
термині латынша деген мағына береді. Заң ... бұл ... ... [10.56б].
БҰҰ-ның анықтамалық құжатында деп халықаралық сатыда айтылып ... ... ... ... жемқорлыққа деп қазіргі таңда қорытынды анықтамада болып отыр[12.501б].
Н.Ф Кузнецова сыбайлас жемқорлықты дейді[13.98б].
Сыбайлас жемқорлық проблемаларын зерттеуші ... бұл ... деп ... анықтама береді[14. 5-6б].
Американдық зерттеушілер М.Джонстон мен Дж.С.Наем сыбайлас ... ... ... береді: деген тұжырымға қосыламыз [15.9б].
Профессор А.Н Ағыбаев деп дұрыс айтады[16.32б].ал қанағат таппаған адамның ерте ме кеш пе заң ... ... ... ... болмау үшін мемлекеттік қызметкерге өз міндетін адал атқаратындай жағдай тудыру ... ... ... ... - ... ... ... сүйенбей, нақты криминологиялық жағдайдың ( сыбайлас жемқорлықпен ... ... мен ... ... ... қылмыстық-құқықтық, іс-жүргізу проблемаларын өз деңгейінде шешу мүмкін емес [18.21б].
Г.А Сатаров, М.И ... және М.Л ... ... ... деген сипаттама береді [19.7-8б]. Осы анықтамаларды талдай ... ... ... ... мынадай белгілер тән деген қорытындыға келеміз:
* бұл, бәрінен бұрын, заңдық дәл ... жоқ ... ... ол үйреншікті жағдайға айналғанда азаматтық қоғам, мемлекет ыдырай бастайды;
* бұл ... ... ... тән ... бар (мемлекеттік қызметкерлер, мемлекеттік функциялар атқаруға өкілетті адамдар және де жеке сектордағы басқарушылық функцияларды ... ... ... бұл ... ... қызмет мүддесіне және құқық пен моральдің белгіленген нормаларына қарамай өз ... ... ... ... және ... ... ... пайдалануы;
* жоғарыда аталған субъектілердің өзінің баюын немесе басқа адамдардың мүддесін көздеп атқарған қызметі деп танылады[20.32б].
Негізінен қоғамда қандай құбылыс болмасын, ол ... ... ... ... ... қалыптасады. Осы категорияға сыбайлас жемқорлық та ... ... ... ... ... беретіндігін ескере отырып, соған сәйкес жіктелі жүйелеріне көңіл аудару қажет. Әдебиеттерде сыбайлас жемқорлықты саяси және экономикалық деп ... ... ... ... ... елде бақылаудан тыс саяси ахуалдың қалыптасуына алып келіп ... ... және ... ... мен ... түрлі бұтақтарының балансына қатер төндіреді. Экономикалық коррупция ... ... ... мен ... ... қызметінің тиімділігін төмендетеді. Сыбайлас жемқорлықты бірнеше негізгі түрлерге бөліп қарастыруға болады. Субъектінің мәртебесі бойынша:
А) билік органдарындағы сыбайлас ... жеке ... ... ... саясаттағы немесе саяси сыбайлас жемқорлық.
Деңгейлері бойынша:
А) төмендегі,
Б) жоғарыдағы,
В) ... ... ... ... ... ... - теріс қылық,
Б) сыбайлас жемқорлық - қылмыс деген бөлікке қосыламыз [21.33-34б].
Сыбайлас ... ... ... ... деп танылып, қылмыстық тәртіпте қудаланады, ал кейбіреулері ондайға жатпайды, олар құқықтың ... ... ... ... ... қылмыстарының құрамын шарты түрде:
* Тікелей (негізгі),
* Жанама, яғни факультативті деп бөлуге болады.
Тікелей құрамда ... ... ... алу сияқты қылмыстық белгілері болады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... заңсыз араласу, пара алу-беру, сайлау комиссияларының жұмысына араласу, куәларды, жәбірленушіні сатып алу және т.б ... ... ... ... ... ... мен ... қарастыру үшін, сыбайлас жемқорлық субъектілерінің қызметтік бабын өз басының ... ... пара ... мен пара алушының мәртебесіне, пара берушінің өзіне алған пайдасына, пара берудің мақсатына, сыбайлас жемқорлықтың ... және ... ... келесі жіктелімге назар аударалық. Сыбайлас жемқорлықтың түрлері:
* Мемлекеттік ... ... ... ... жемқорлық;
* Саяси сыбайлас жемқорлық.
Сыбайлас жемқорлықтық қарым-қатынастың бастамашысы мекемені басқарушы тұлға алдына келген адамды пара ... ... ... ... ... адамның өзі пара ұсынады. Кәсіпкерлік пара олар нақты фирмаларда, ал қылымыстық пара - ұйымдасқан қылмыс өкілдері жүзеге асырады. ... ... ... кең таралған түрі - . Онда келісуші жақтар ауызша бір бағаға келіседі, ал ... ... одан ... баға ... ... ақшаны өзара бөліседі. Пара алудың мұндай түрі Қазақстанда да бар. ... ... ... және ... ... ... түрлеріне де жіктеледі. Элитарлық сыбайлас жемқорлықтың ерекшеліктері: оны ... ... ... жағдайының жоғаралығы, олардың әрекеттерінің биік интелектуалды амалдармен іске асырылуы, орасан зор заттық, тәни және ... ... ... ... ... - заңдар формулаларын, мемлекеттік тапсырыстарды, меншік тұрпатын өзгерту және т.с.с шешімдер қабылдауда кездеседі, аса мұқият жасырылған озбырлықтар. ... ... ... ... ... ... ... жемқорлыққа қызыққан мемлекеттік шенеуніктердің деңгейіне байланысты),
* төменгі (әкімшілік, жүйелі)
* жоғарғы (жоғары өкімет эшелондарының ... ... ... ... ... ... ... алушының қызмет ортасына байланысты)
+ - мемлекеттік секторда
+ - жеке секторда
+ - ... ... ... жерде пара берушілердің қызмет саласы мен оған қарасты мемлекеттік орган деңгейіне байланысты сыбайлас жемқорлықтың ішкі ... ... ... ... органда( парлементте)
- атқарушы органдарда (салық министірлік және ведомствовалық, құқық қорғау органдары, автоинспекция органдаремен бірге баж және салық органдары, жергілікті ... ... ... ... сот органдарында.
Жеке секторда - пара беруші мен пара ... ... ... және ... ... денсаулық сақтауда
- білім беруде
- мұнай газ секторында
- құрылыс сферасында
- қорғаныс ауданында және т.б [22.10-12б].
Сыбайлас ... ... ... ... ... ғалымдардың ойынша, негізінен Алатас базалық түрін көрсеткен. Ойынша:
.
Алатас типологиясы бойынша сыбайлас жемқорлықтың 2 түрін атап ... ... - ... шарт ... ... ... тип,
* Экстортивті - алаяқтық арқылы ақшаны немесе ... ... ... ету.
Жоғарыда атап өткен түрлерден басқа кездесетін сыбайлас ... ... ... ... қатты зардабынан жемқор болатын жәйттардан қашып, оның алдын алу,
* инвестициялық сыбайлас жемқорлық - ... ... ... ... ... ... пара беріп, сол мемлекеттік тұлғадан маңызды инвестицияға қатысты ... ... ... сұрауы,
* непотикалық сыбайлас жемқорлық - мемлекеттік қызметкердің тума-туыстарын, ... ... ... ... ... ... ... - мәреге жетуге бағытталған маңызды жұмыстарда белгілі бір ақпаратты пара беру арқылы алуы,
* институционалдық сыбайлас ... - ... ... ... ... өз мүддесіне жету, яғни бұл жерде жарнамалық ... ... ... саяси сыбайлас жемқорлық - шенеуніктердің ресурстарға заңсыз қол жетілімділігі.
Ал қоғамдық секторда сыбайлас жемқорлық былай бөлінеді:
* бюрократиялық (әкімшілік) сыбайлас жемқорлық, ақша алу, ... табу ... өз ... ... қолдануы,
* саяси сыбайлас жемқорлық - өз қызметін пара алса да, сақтап қалуды көздейтін мақсатпен жүреді. ... ... ... ... ашып қарайтын болсақ:
Монокоррупция - өз қызметін пайдалана отырып, тек өздігіне пара ... алу деп ... ... ... ... ... ... - үшінші мемлекеттік емес тұлға болып табылатын субьект қатысу кезінде іске ... ол екі ... ... ... ... ... - ... қызметкерлермен қарым-қатынасқа түсуші мемлекеттік емес тұлғалар,
* іскерлік сыбайлас жемқорлық - ... бір ұйым ... ... ... мемлекетке түсетін жеке немесе заңды тұлға.
Экзогендік сыбайлас жемқорлықтың арнайы түрі:
* қылмыстық сыбайлас жемқорлық - ... ... әлем ... ... ... және ... өз ... жасыру немесе пайда табу мақсатында пара береді, ... ... ... түрмеден агенттермен келісіп, пара беріп қашқандығы туралы жәйт.
Эндогендік сыбайлас ... - ... ... ... ... ... үшін пара беру ... пайда болады.
Түрлері:
* көлденең - әр түрлі бөлімде немесе ведомствада жұмыс істейтін қызметкерлердің бірдей принциптері болған ... ... ... ... ... ... - шеңі жоғары немесе төмен тұраған қызметкердің пара ... өз ... ... ... ... аралас - жоғарыда көрсетілген барлық түрлердің бірін-бірімен қарым-қатынасы ... ... ...
Құзырлы халықаралық ұйымдар жүргізетін зерттеулер нәтижесіне сәйкес, қазіргі кезде ... ... ... түрлері мыналар:
* мемлекеттік басқарудағы сыбайлас жемқорлық,
* іскерлік белсенділікті жүзеге асыру ... яғни ... және ... бизнестігі сыбайлас жемқорлық,
* жоғары эшалондардағы саяси, әкімшілік және қаржылық салалардағы сыбайлас жемқорлық.
Сыбайлас жемқорлықтың көптеген нақтылы тұрпаттары бар:
* ... ... ... - ... ),
* ... ... қоғамдық ресурстар,
* қорларды заңсыз бөлу мен қайта бөлісушілік, заңсыз ерекшелендіру,
* саяси құрылымдарды заңсыз қолдау және қаржыландыру,
* ... ... бар ... ... ... қоғамдық ресурстарға қол жеткізу үшін жеке байланыстарды пайдалану
және тағы ... ... ... келгенде, сыбайлас жемқорлықпен байланысты заңбұзушылықтар мыналарды қамтитының белгілеуге болады:
* заттық, басқа да игіліктермен артықшылықтар ... және ... ... ... жасалатын сыбайластық жемқорлық заң бұзушылықтар,
* сыбайлас жемқорлыққа жағдай туғызатын және оны ... ... ... бұзушылықтар, қызметтік мүдделерді қызмет мүддесіне қайшы қолдану, билікті асыра пайдалану, бұндай құқық ... ... ... ... азаматтық-құқықтық тәртіп сипаттарына ие.
Сыбайлас жемқорлық қылмыстардың сипаттамаларына мыналар ... ол ... ... ... ... ... адамдардың белгісіз тобының мүдделеріне жиі қол сұғады,
* құпиялылықты қатты сақтайды,
* ұйымдасқан ... ... ... ... ... ... қатысты мәселелерді шешу барысында Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ережелерін ескеру қажет. Сыбайлас жемқорлықпен байланысты ... ... ... ... соған теңестірілген қызмет атқаратын адамдардың өз қызмет бабын одан өзі үшін де, өзге біреулер үшін де ... ... мен ... жеке және ... ... ... ... сатып алуға бағыттталған қасақана қылмыстық, жазаға лайық әрекеттерді де жатқызуға ... ... ... ... ... ... ... қатарына мемлекеттік немесе оларға теңестірілген қызметтерді атқаруына өкілеттілік берліген адамдар, лауазымды адамдарды сатып алу үшін оларға заңсыз түрде ... ... мен ... ... жеке адамдар жатқызылады.
Сыбайлас жемқорлық глобальды ... ... ... қарастырғанда мамандар оның негізгі себептеріне мыналарды жатқызады:
* сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңдар мен заң астырлы актілердің оңтайлы жүйесінің жоқтығы,
* экономикалық және ... ... ... ... ... мен ... қателер,
* құқық қорғау органдарының сыбайлас жемқорлықпен күрестегі жұмыстарының нәтижесінің мардымсыздығы (қолданылатын шаралардың көбі сыбайлас жемқорлықтың себептерін жою ғана емес, сыбайлас ... ... ... қарсы бағытталған, алайда тек қана қылмыстық қудалау шаралары сыбайлас жемқорлықтың іргесін ... ... ... элитаның бір бөлігінің қылмыспен ,
* халықтың құқықтық санасының дамымағандығы, ол ... ... ... ... ... мүлдем болмауына апарып соқтырады.
Мемлекет рұқсат беру функцияларын іске асырған кезде төмендегі жағдайлар сыбайлас жемқорлыққа мүмкіндік жасап ... ... ... ... ... ... байланысты ауқымды салаларын сақтау,
* азаматтардың өз құқықтарын және өздеріне қызмет көрсетудегі шенеуніктердің міндеттерін білмеуі,
* ... ... ... және ... ... ... ақпараттарды жасырын ұстау,
* бюрократиялық процедуралардың қиындатылуы,
* билік органдарының бір ведомствоға биліктік шешімдер ... да, ... ... де ... ... ... ерекшеліктері.
Сыбайлас жемқорлық тікелей үш бағытқа - қылмыстық қудалаушылықтың қорғану ... ... ... ... ... ... үшін ... билік органдарының құрығынан жалтаруға, рұқсат ететін құжаттар алуға келіп ... ... ... ... ТМД ... ... ... ең алдымен рұқсат етілген қызметтердің тиісті дәрежеде орындалуы мен әлеуметтік тұрғыдан құпталатын мақсаттарға қол жеткізудің құралы болу ... - ең ... ... ... ... ... сыбайлас жемқорлық үлгілерінің төрт түрі бар:
* мемлекеттің жоғары деңгейі дәрежесіндей айтарлықтай басып ... ... ... сыбайлас жемқорлықтың маңызды проблемасы бар, сондықтан бұндай ... ... ... ... тән,
* жоғары-орташа деңгейі дәрежесінде жоғары деңгейде мемлекетті ... алу ... бола тұра ... ... өзге ... ... ... бақылаушылары деңгейімен өздерінде сақтап қалған елдер кіреді,
* орташа - жоғары деңгейі дәрежесіне басқа елдердің өтпелі кезеңіне қарағанда кемінде ... жеке ... ... ... алуға ұшырауы мүмкін, әлеуметтік сыбайластық жемқорлық проблеманың негізі болып қалатын елдер кіреді, орташа деңгей дәрежесіне өзге ... ... ... қарағанда, әлеуметтік сыбайлас жемқорлық мемлекетті басып алу деңгейі болмасын, өте төмендегі бақыланған, сонымен қатар маңызды проблемалары болып қала бермек ... ... ... ... ... қосыламыз [24.13-18б].
1.2 Сыбайлас жемқорлықпен күресудің тарихы
Сыбайлас жемқорлық - қоғамның өмірі мен одан әрі оның тұрақты дамуына кері ... ... ... ... көп құбылыс ретінде жемқорлықтың тарихы өз ғұмырының ұзақтығы жөнінен адамзат өркениетінен кенже емес. Оның пайда болуы алғашқы ... ... мен ... ... ... ... ... жетелейді. Сыбайлас жемқорлық туралы жазбаша мәліметтердің ең алғашқыларын Көне Бабырдың б.з.д 24 ғасыр мұрағаттарынан ... ... ... ... ... шенеуніктер мен соттардың жүгенсіз әрекеттеріне тыю салу мақсатымен мемлекеттік ... ісін ... көз ... [25.359б].
Тарихқа жүгінсек сыбайлас жемқорлық туралы және оған тағайындалатын жаза, жауаптылық туралы 4 мың жыл бұрын Вавилон царі ... атты ... ... ... барып сыбайлас жемқорлық сол кезде-ақ қоғамда орын алғаның көруге болады. Бұл қылмыс түріне әділеттілік пен ... ... ... жаза ... ... Осы аталған заңның 5 тарауынан-ақ соттар қызметіне пікір беріле отырып, онда: ... ... ... ... ... ... өздерінің басқару жүйесінде де қолданған еді. Бірақ, тарихта мынадай да парадоксальды жәйттар орын алған. Мемлекет басшысы коррупционер ролінде ... да, ... ... ел ... ... ... өте ... атаққа ие болып отырған. Мысалға, Рим императоры Веспасианның өмірінде мынадай жағдай орын алып, қол астындағы жұмысшысы інісін ... ... ... ... Сол ... император жұмысшының інісін өзі шақырып, жұмысқа алу үшін белгіл-бір соманы төлеуін өтінген. Күндердің күнінде әлгі жұмысшы інісінен жұмыс ... ... ... ... - деп тіл ... ... ... елді басқаруында оның қаттылығы, тікелейлігі көрінген және де халық сол үшін оны құрмет тұтқан[26.12-13б].
Сол кезде-ақ Рим ... ... ... анықтама қалыптасқан. Сыбайлас жемқорлық - жаза тағайндалатын әрекет деп табылады делінген, өйткені Римде ... кең етек ... шағы еді. ... ... ... алу ... сыбайлас жемқорлық дамып отыра берді. Римде атанып кеткен Үлкен Катон (б.э.д 234-149) былай деген: - ... Бұл ... яғни ... шенеуніктер немесе қоғам басшыларын білдіріп тұрған. Осы сыбайластық салдарынан Рим империясы өзін сатуға дейін апарды және де ... ... ... ... ... еліне қарағанда Рим империясында пара алу жоғары ... ... Ал Грек ... ... бұл ... алдына төтеп беру үшін өз ақшаларын мемлекетке сақтауға бермеген. Өйткені мемлекетке немесе қоғам басшыларына сақтауға берілген ақша оларды сол дүниеге ... ... ... және де сол ақшаны алуға немесе пара сұраумен оларды пайда табудың оңай жолын өзіміз көрсетіп қойғанмен тең деп ... ... ... ... Рим ... сыбайлас жемқорлықтың дамуы немесе пайда болуы бүгінгі күнгі формасы мен негізі сияқты болған. Сыбайлас жемқорлық арқылы Рим империясын ... ... ... ... отырған, өйткені мемлекеттік сатып алу, қамсыздандыруда, жоғарғы басшылық орынға ... ... сол ... ... ... ... ... Рим империясына басқа елден келетін тауарды, бидайды тұрмысқа керекті құрал-жабдықтарды кіргізу үшін ... ... ... ... ... пара немесе сый-сыйапат беріліп отырған. Бұл лауазымды тұлғалардың жеп қалған пайдасы келетін ... ... ... ... ... өз тарапынан сондай сома ақшаны мемлекеттің қазынасынан төлеуге мәжбүр еді. Сайлау науқанында да сыбайлас ... өрши ... ... ... пара ... ... ақысыз той-томалақтар жүргізілген деген мәліметтер бар[28].
Рим құқығының 12 кесте атты ... ... ... ... ... ... Шығыс елдерінің ішінде Үнді мемлекеті атанған елде ... ... ... Б.э.д 4 ... ... ... Чандаргупта Маурия бұл қылмыстың 40 түрлі әрекетін сипаттап өткен. Осы мысалдан-ақ, түсінуге болады үнді елінің заң ... ... ... оның ... түрлері және жазасы болған. Сыбайлас жемқорлық мәселесін көне грек философы, ойшылы Платон да ойланған. Ол сыбайлас жемқорлықтын табиғаты мен ... ... ... оның ... > дейді. Ал аристотельдің ойынша: - дейді. Сол ... ... ... ... күресу басты орында болған. . Платон мен Аристотельдің тұжырымдары ... ... ... ... ... мемлекеттің монархиясының бұзылған формасына алып келіп соғады деген тұжырымға қосыламын[23.15б].
Әйгілі ғалым-энцеклопедист Абу-Наср Аль-Фараби ойынша: - ... ... ... 9-10 ... ... ... қағидасын іске асыруға бағытталған, яғни жоғары дәрежелі қызметке қабілеттілікке, кәсібилікке және жеке ... ... ... ... ... 14 ... ғалымы Ибн-Халдун ғылыми тарихшы және саясаттанушы деген атаққа ие болса да, ол сыбайлас жемқорлықты зерттеуші ғалым ретінде көрініп отырған. Оның ... ойы: , - ... ... өз ... ... ... әлеуметтік жағын емес, криминологиялық, қылмыстық-құқықтық аспектісіне көп мән берген. Оның ойынша: >, - ... ... ... ... ... ... басқаша қалыптасты. Сыбайлас жемқорлық - заңды іс-әрекет арқылы ... ... ... арқылы пайда табу болып табылады. Бұл құбылыс 9-10 ғасырларда Русь империясында институтының пайда болуынан дамыды. Бұл ... ... да өріс ... ... ... ... басшысы өз қол астындағы әскер басшыларын немесе елде беделі жоғары тұлғаны ауылдарға, яғни провинцияларға мемлекетке жиналатын салық деп ... ... ақша ... Бұл ... аталып кеткен құбылыстан наместниктер де өз пайдасын көріп отырған. ... ауыл бір ... ... ... Бұл құбылыс 1556 жылы тоқтатылып, бірақ бұл құбылыстың жағдайы әлі күнге дейін сақталып ... ... 15 ... парақорлық пен сыбайлас жемқорлық жүйесі жақсы дамыған. 14 ғасыр Двин грамотасында сыбайлас ... ... ... яғни ... ... деп анықталған. Ал 16 ғасырда бұл жүйе алаяқтық деген жаңа мағынаға ие ... Пара ... үшін 13 ... жаза ... ... Иван 3, Иван ... өлім ... кескен. Ресей империясында ең бірінші пара іс-әрекетін ... заң 1497 жылы атты ... ... да, бұл құбылыс 16 ғасырда күшейе түсті. Земск бұйрығының басшысы Леонид ... ... пара алу ... ... сол ... бастап лицензия үшін пара деген тәжірибе пайда болады. Сол кезден-ақ Ресей ... ... ... ... , оның тек қоғамның төменгі таптарында ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік, саяси ... де өз ... ала ... ... ... Ал 18 ғасырда сыбайлас жемқорлық формалары Ресейде одан әрі дами түсті. Петр 1 бұл фактілерге ... ... Ол бұл ... ... ... ... ... өлім жазасына дейін қолданды. Оған мысал, Сібір князі губернаторы ... ... ... ... ... пара алғандығы үшін өлім жазасына кесілген, ал 3 ... соң бас ... ... ... де жаза ... Сол заманның басты жемқоры А.Меньшиковті де жүз мәрте ұрып-соғу жазасына кескен. Осы жемқорлардың, сол кездегі сыбайлас ... ... ... Петр 1 өте ... ашындырады. В.О Ключевскийдің айтуынша: деп тіл қатқан. Сол кезде Петр 1 ... ... ... , , ... 1-ң ... көруге болады, сыбайлас жемқорлыққа қолданылатын жаза түрі ауыр болса да, бұл қылмыс түрі азаймайтындығы, сол үшін ... ... ... ... ... 1853 жылы ... пара алу ... өз көрінісін өзгерте бстады. Бұл сәтке дейін егер пара тек ... ... ... сол ... ... ірі ақша ретінде алынатын болды. Сыбайлас жемқорлықтың өсуі 1845 жылы қабылданған заңынан көруге болады. Бұл заңда парамен ... ... ... ... да ... аса көңіл бөлінді. Заңның 6 бөлімі, 5 тармағында атты заң 13 ... ... Пара ... 2 түрі нақтыланды: 1) пара-сыйлық, 2)пара-сатып алушылық31,10б. ... 2 ... ... сыбайлас жемқорлық одан әрі кең етек жайды. ... ... Ал, 20 ... ... ... жемқорлық Ресейде әлеуметтік өмірмен бірге ұштасып дамыды. Совет үкіметінде Ленин бастаған сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестер қолданылып, оның ішінде ауыр емес ... мен ... ауыр ... өлім ... ... ... ... өзгеріс білінбеді. 70 жылдары сыбайлас жемқорлық сөзіне төтеп беру шаралары басталды. Бұл мағына 90 жылдарға дейін халық уысында қолданылмады. ... ... ... өз орның жіберген жоқ. Тоталитарлық ... ... ... табиғи түрінде, тотальды және барша аумақты жаулап алушылық формада болды. Бұл формаларға негізгі себеп:
- жеке меншіктің ресми қорлануы,
- жетіспеушілік, бұл ... қара ... шикі ... ... ... ... ... әсерінен болды,
- үкіметтің жабықтығы, сыбайлас жемқорлықтың өсуін тудырады,
- агенттік қарым-қатынастардың тотальдігі, яғни ұстанымымен ... ... ... ролінде - мемлекет болды, ал агент - кез-келген азамат бола алды. Ал агент мемлкетте қызмет атқаратын ... ... Яғни ... табу ... болған әрекет - сыбайлас жемқорлықтың тууына ... ... ... үкіметінде сыбайлас жемқорлық жоқ деп айта алмаймыз, ол тек ... ... ... ... ... батыста сыбайлас жемқорлық өте қатты қалыптасты. 15 ғасырда Ұлыбритания патшалығының парлементінде ... ... ... ... ... көптеген пікір сайыстар болып отырды. Өйткені, бұл елде парламенттік сыбайластық пайда болған еді. 18 ғасырдың соңында либералдық ойлар мен ... ... мен ... ... ... ... ... Бұл қарым-қатынасты жаңа ағым деп тұжырымдады. Бұл тұжырымдама бойынша ел басы, елді басқарушы органдар халық үшін, ... ... үшін және ... дұрыс дамуына септігін тигізетін болуы керек деп, сыбайлас жемқолықты ысырып алып тастады. Сыбайлас жемқорлық ... ... ... ... халқы көп жұмыс атқарды.
1878 жылғы конституцияда пара алғандығы үшін қарапайым халықпен бірге ел ... өзі ... ... ... ... президентке ипичмент жарияланады. Онда:

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 145 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жемқорлық іс-әрекеттердің алдын алу4 бет
Ақпарат және оны өрнектеудің жолдары6 бет
Химияның ауыл шаруашылығындағы маңызы11 бет
Corel Draw программасын түрлі графикалық бейнелерді өңдеуге қолданудың әдістемелік негіздері21 бет
«Көліктегі қылмыстар».4 бет
Абайсызда жасалатын қылмыстар52 бет
Адам және азаматтың конституциялық және басқа да құқықтары мен бостандықтарына қарсы қылмыстар9 бет
Адам мен адамзаттың денсаулығына қарсы қылмыстар34 бет
Адам өміріне қарсы қылмыстар23 бет
Балабақшада сюжеттік-рөлдік ойындарды қолданудың тиімділігі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь