СПИД (ЖҚТБ) және СЕН

МАЗМҰНЫ

Автор жайлы бірер сөз
Кіріспе: Сенушілер ЖҚТБ.ға қарсы күрестің алдыңғы шебінде
1 Тарау: ЖҚТБ — сізге де төніп тұрған қатер!
2 Тарау: Вакцина, дәрі.дәрмек және сақтандырғыштар
3 Тарау: Адамдар жиі қоятын сұрақтар
4 Тарау: Баратын жер жоқ
5 Тарау: Сіз қалай ойлайсыз?
6 Тарау: Біз қайда бара жатырмыз?
7 Тарау: Біз не істей аламыз? Әрекет жасайтын мезгіл жетті
Кіріспе:

Сенушілердің ЖҚТБ-ға қарсы күреске ат салысуы

ЖҚТБ: дереу әрекет ету қажет

Егер еш нәрсе өзгермесе, 200 миллионнан астам ерлер, әйелдер және балалар ЖҚТБ-дан (СПИД, ЖИТС) өлетін болады. Бұған дейін 20 миллионнан астам ересектер мен балалар ЖҚТБ-мен ауырып, қайтыс болды. Жаңа эпидемия бұрынғы қай кезге қарағанда да тезірек таралып, жыл сайын он жыл бұрынғы есеппен салыстырғанда төрт есе көп адамның өмірін алады. Адамдар оның қаупін жете түсінбейді немесе ол туралы еш ойлағылары да келмейді.
Мен өмірімде алғаш рет көрген ЖҚТБ-мен ауырған адамды ешқашан ұмытпаймын. Ол жас жігіт, студент болатын, аурухана бөлмесінде жатып қара терге малынған, қақырығына тұншығып, демін әрең алып, тұла бойын үрейлі қорқыныш билеген еді . Оның бетінде оттегінің маскасы, денесінде көптеген түтікшелер болды. Жігіт сол жан түршігерлік бөлмеде мүлдем жалғыз жан тапсырайын деп жатыр екен.
Мен әлемдік деңгейдегі күллі медициналық құралдармен жабдықталған, дәрігерлер дайындайтын Лондондағы бір ауруханада осындай аурудың жападан жалғыз қалғанын көріп, қатты күйзелдім. Бірақ 1987 жылғы жағдай осылай болатын. Бұл Ұлыбританияда өлім аузында жатқан ауруларды күтетін ешбір аурухана ЖҚТБ-мен ауырған науқастарды қабылдамайтын, әрі кейбір медбикелер АҚТҚ-ны (ВИЧ, АИТВ) жұқтырған аурулардың үйіне барудан бас тартқан кез болатын. Менің қызметтес әріптестерімнің кейбіреулері оларға қажетті дәрі-дәрмек жазып та бермейтін. Мұның бәрі олардың ЖҚТБ деген ұнамсыз диагнозы болғандығынан ғана еді.
Мен бұдан былай бекер қарап жүре алмадым. Сол бөлімшеде Құдайға рухани жағынан ұқсас етіп жаратылған көмекке өте мұқтаж бір адам жатты. Мен оның өмір сүру салты және ауруға қалай шалдыққаны жайлы барлық сезімдерімді шетке ысырып қойып, оған күтім көрсетіп, жәрдем бергеннен басқа не істей алар едім?
Тіпті оның өз отбасы сол жігіттің сырқат екенін де білмейтін. Олар өзімнен бас тартады деп қорқып, ол құпиясын өзімен бірге о дүниеге алып кетпекші болды. Ішіп жатқан дәрілері оның жан азабын жеңілдетуге еш дәрменсіз еді. Бұл өлім аузында жатқан ауруларды күтетін медицинаның одан жиырма жыл бұрынғы дамымаған күйіне ұқсас болды.
Мен дәрігер-онколог білімін алып, өлім аузында жатқан аурулардың үйлеріне барып күтім көрсетуге дайындалған едім. Мен бірнеше жыл бойы ЖҚТБ ауруынан өзімді алшақ ұстап келдім: менің мамандығым емес, аурудың осы түрі мені еш те қызықтырмады. Бірақ мен кәсіпқой әріптестерім ауруларды қараудан бас тартқан жан түршігерлік ащы шындықты өз көзіммен көргенде, кейбіреулеріміз ракпен ауырып өлімге жақын қалған адамдарға қалай күтім көрсетуге дағдылансақ, дәл сол дағдының дереу ЖҚТБ-мен ауыратындарға да кеңінен қолдануымыз қажеттігін түсіндім.
Алайда ЖҚТБ науқастарынан тек медицина қызметкерлері ғана бас тартқан жоқ. Сенушілер қауымдары да оларды саусақпен шұқып көрсетіп, моральдік пікірталас жүргізді, ал олардың нақты беретін көмегі тым аз еді. Менің де олардан айырмашылығым болмады: осынау бір ұнамсыз жаңа аурумен айналыспаудың сылтауын табуға тырыстым. Содан кейін өзімнің қаншалықты тасжүрек болғандығымды әрі осындай науқастарға деген менің көзқарасымның түбегейлі өзгеруі тиіс екендігін түсіндім.
Сол жас жігіт ауруын басатын қажетті медициналық көмек алып, бірнеше күннен кейін өзінің сүйікті отбасының көз алдында мәңгілікке көз жұмды. Бірақ оның көрген азабы тұла бойымды тітірентті. Мен біржолата өзгердім.
Бұл кітап «ЖҚТБ туралы шындық» атты кітаптың қысқа нұсқасы ретінде алғаш 1989 жылы жарық көрген. Оның мақсаты әр түрлі сенушілер қауымдарын ЖҚТБ-мен жапа шеккендерге жанашырлықпен қол ұшын беруге жігерлендіру болды. Ондағы басты назар ауруларға күтім көрсету және мектептердегі ағартушылық, алдын алу шараларына бағытталды. Сенім тұрғысынан ЖҚТБ жайында қысқа да әсерлі кітап жазуды өтінген әлемнің әр жеріндегі адамдардың сұранысы бойынша бұл кітап түзетулер енгізіліп, толықтырылып, қайта басылып шықты.
Менің 1989 жылғы ескерткен барлық нәрсем дерлік, өкінішке орай, бүгінгі күнде шындыққа айналды. Дегенмен, миллиондаған адамның шеккен ауыр азабы мен қайғысы болашақта өткен-кеткеннің қайталамасы болмайды деген әлі де үміт бар. Аса уайымдататын жайт: 80-ші жылдардың соңында Африкада жайылған эпидемияның ғибраты он бес жыл өтсе де әлемнің басқа елдерінде әлі де ескерілмеген. Тіпті қазірдің өзінде де біздің басымызға бұндай күн тумайды деп ойлайтын үкіметтер мен күллі халықтардың бұл мәселені мойындамайтынын көреміз.
АҚТҚ-ны (ВИЧ-ті) жұқтырғандардың саны 60 миллионға жеткенмен, эпидемия әлі де болса өзінің бастапқы кезеңінде. Африкалық үлгідегі инфекция Азияның және басқа да құрлықтардың көптеген елдерінде кең ауқымда тарала бастады. Бірақ та біз 15 жыл бұрын Угандада көргеніміздей үкімет тарапынан ЖҚТБ-ға қарсы аса белсенді, көп сатылы шаралар жан түршігерлік аз көлемде жасалуда.
Көптеген елдерде ЖҚТБ-ға қарсы күресте сенушілер алдыңғы қатарда ат салысуда. Оңтүстік Африкада архиепископ Десмонд Тутудың бағалауынша АҚТҚ-ны жұқтырғандарға көмек беру қоғамдық бағдарламаларының 60%-дан астамын сенушілер қауымдары мен ұйымдары атқаруда. Үндістандағы ЖҚТБ-ға қарсы мәсіхшілер қозғалысы 25 мың қызметшіні жұмылдырған. Олар ауруларға күтім көрсетуге немесе аурудың алдын алу шараларына өздерінің бос уақыттарында немесе толықтай ат салысатын қызметкерлер ретінде үлестерін қосуда. Бұл елеулі жетістік — күллі елді қамтитын халық қоғалысы. Біз бұны жүздеген сенушілер ұйымының өсіп келе жатқан бірлестігі — Делидегі «Мәсіхшілердің ЖҚТБ-ға қарсы бүкіл халықтық одағы» арқылы білеміз.
Мұны, сонымен қатар, бастамасы 1988 жылы кішігірім ұйымнан ұласқан Мәсіхтің атынан жанашырлықпен әрекет етуге тырысатын тәуелсіз агенттіктердің дүниежүзілік «АСЕТ» бірлестігінен де көреміз. Бұны, сондай-ақ, «Операция Мобилизация», «Самариялықтың қапшығы», «Тир Фонд», «Уорлд Вижн», «Мәсіхшілік көмек» және «Құтқару Әскер» тәрізді жүздеген сенушілер ұйымдарының қызметтерінен көреміз.
Уганда — үкімет және сенімге негізделген ұйымдар жұмыла әрекет еткенде қандай нәтиже шығатынын көрсететін тамаша мысал. ЖҚТБ-ның алдын алу бағдарламасы ауруды жұқтырудың санын, әсіресе, жастар арасында 22%-дан 8%-ға дейін күрт төмендетті. Бұл жетістікке қауымдардың көмегінсіз қол жеткізу мүмкін емес еді. Бұл — болашаққа үміт туғызатын үлгі.

Әр дәстүрді ұстанатын мәсіхшілер қарапайым екі мақсат үшін еш қиындықсыз біріге алады:
• АҚТҚ/ЖҚТБ мәселесіне тап болғандардың бәріне бірдей шартсыз, жанашырлықпен қол ұшын беру
• Қауымның тарихи тәлімін құрметтеп қолдайтын нәтижелі алдын алу шаралары

Біз — мәсіхшілер ЖҚТБ мәселесіне тап болғанда, көбінесе ешқандай әрекет етпейміз немесе бір нәрсенің бұрыс екендігін мәлімдеу үшін Киелі кітапқа не қауым ілімдеріне сілтеме жасауға асығамыз. Осындай әрекетімізден біз Құдайдың мейірімі мен сүйіспеншілігін, кешірімін, әрі көптеген адамдардың ауруды өздерінің теріс қылықтарының кесірінен емес, басқалардың кесірінен жұқтырғандығын ұмытып кетеміз. Құдай сөзінің тәлімдерін дұрыс түсінгенімізбен, өзіміздің іс-әрекетіміз бен арақатынасымызда мүлдем алшақ кетуіміз мүмкін. (Яғни, мейірім, сүйіспеншілік атаулыны көрсетуден ада болуымыз мүмкін).
Мысал үшін «Жохан жазған Ізгі хабардағы» Иса және неке адалдығын бұзған әйел туралы әңгімені алайық. Шын мәнінде әңгіме жұрт алдына шығарылмаған ер адам жайлы. Екі адам күнә жасаса да, ер адамды, оның күнәсін көзге іліктірмей, ашынған бір топ еркек тек әйелді өз беттерімен жазалаудың сылтауын іздеуде. Исаның өмір сүрген заманында иерархия болатын: әйелдердің неке адалдығын бұзуы өлім жазасына кесілетін, басқа күнәлар соншалықты ауыр жазаланбайтын, ал еркектің неке адалдығын бұзуы сөзге тұрмайтын жайт секілді еді.
Исаға осы екіжүзді көзқарас жиіркенішті болды. Ол бір-ақ ауыз сөзбен үкім айтушылардың бетін қайтарды: «Араларыңда кімде-кім күнәсіз болса, сол әйелге бірінші болып тас лақтырсын». «Бүгінгі тұрғыдан айтқанда, сіз газет дүңгіршектеріндегі әдепсіз журналдарға көзін тікпейтін, ешқашан қызғанбайтын, ешкімді табаламайтын, боқтық сөз айтпайтын, не ешкімнің сыртынан өсек айтпайтын, еш уақытта өзгеге деген ашуыңызды балаларыңыздан қайтармайтын, шындықты еш жасырмайтын, әрі ешқашан машинаңыздың жылдамдығын шегінен асырмайтын мінсіз адам болсаңыз, онда алға шығып, әйелге тас лақтырыңыз» (Жохан жазған Ізгі хабар 8:1-8 қараңыз).
Ешкім орнынан қозғалмады. Алдымен үлкендері, содан кейін басқалары бірінен соң бірі шығып кетпейінше, Иса олардан көз алмай қарап отырды. Басқаларға күнәнің дәрежесіне қарап үкім шығару жайлы барлық мүмкіндікті Иса бір ауыз сөзбен-ақ түгелдей жоққа шығарды. Біз бәріміз де күнә жасап, Құдайдың рақымынан құр алақан қалғанбыз және бәріміз де Құдайдың рақымынсыз рухани өліміз.
Басқаларды саусақпен шұқып мінеп, ал өзімізді дәріптеп мінбеге көтеруге Иса тыйым салады. Ол дүниедегі үкім айтуға қақылы жалғыз адам болса да, әйелге: «Мен де саған үкім шығармаймын», — деді де, «Бара бер, бұдан былай күнә жасама!» — деп жөніне жіберді.
Мәсіхші бола тұра біз, Исаның айтқан екі нәрсесінің арасында қалып қоямыз: біз немесе әдеп пен ахлақ (мораль) жайлы айтуға асығып, басқаларға үкім шығарып күнә жасаймыз немесе нақты әдеп пен ахлақ ережелері жоқ терең тұңғиыққа құлай тұра, Құдайдың мейірімділігі мен сүйіспеншілігін жариялауға асығамыз. Құдайдың шексіз сүйіспеншілігін және Оның мүлтіксіз өмір жайлы ережелерін бірге ұстанатын Исаның жолымен жүру үшін бізге Оның көмегі қажет.
Жаратылыстың басталуынан Аянға дейін Киелі кітап ілімдері мынаны үйретеді: өздерін өмір бойына бір-біріне арнап некелескен әйел мен еркектің жыныстық қатынастағы біртұтастығы — бір тамаша сый әрі екеуінің арасындағы махаббат пен достықтың шарықтау шегі. Құдай жыныстық қатынасты ұнатады, бірақ некеден тыс жыныстық қатынас Оған ұнамайды. Киелі кітап некеден тыс жыныстық қатынастың күнә екендігін анық айтады. Мәсіхшілер қауымдары осы ілімді үнемі ұстанып келген, әрі иудаизм мен исламда да солай үйретіледі.
Киелі кітап бізге жыныстық қатынасты екі адам «біртұтас» болғандағы құпия, рухани оқиға ретінде көрсетеді. Біз бұл оқиғаның тәндік жағын көреміз. Ерекше, қайталанбас адамды жасау үшін, әйелдің жарты жасушасы еркектің жарты жасушасымен қосылып, сөзбе-сөз айтқанда, біртұтас дене құрайды.
Осындай бір-біріне қарама-қайшы талаптармен біз қалай өмір сүре аламыз? Исаның салып кеткен жолы анық: біз мұқтаждардың бәріне бірдей олардың соған қалай тап болғанына қарамастан, Құдайдың шартсыз сүйіспеншілігін көрсетуге шақырылғанбыз.
Егер менің үйімнің жанында машина соғылып, біреу ауыр жарақат алған болса, мен оған жәрдем беру үшін жүгіріп далаға шығамын. Мен оның мас болғандықтан апатқа ұшырағанын біліп, кетіп қалмаймын. Оған «жедел жәрдем» машинасында не жатқан палатасында маскүнемдіктің зияндығы жайлы уағыз да айтпаймын. Бірақ та мас күйде машина жүргізу қаншалықты қауіпті екендігі туралы барлық таныстарыма айтатын боламын.
Біз АҚТҚ/ЖҚТБ-ны жұқтырған адамдарға жәрдем беріп, күтім мен сүйіспеншілік көрсетуге шақырылғанбыз.
Біз адамдарға барынша көмек беруге шақырылған қызметшілерміз және бұл біздің артықшылығымыз. Тіпті олардың өмір сүру салтын қоштамаса да, мәсіхшілердің науқастарға соншама қамқорлық пен күтім көрсететініне көпшілік қатты таңырқайды.
Мен Исаның жоғалған ұл жайлы айтқан әңгімесі туралы жиі ойлаймын. Ол өзіне тиесілі еншісін алып, оны үйінен шалғай жерде ысырап етті. Егер ол үйінен алыста жүргенде АҚТҚ-ны жұқтырып, ақылға келуге мұршасы болмай көзін жұмса, не болар еді? Мен оның әкесінің бір күні ертеңгілік тамақта газет оқып отырып, ұлының қайтыс болғандығы жайлы хабарландыруды көргендегі күйін көз алдыма елестете аламын. Ол жасқа булыға: «Он жыл бойы ешқандай телефон да шалмай, хат та жазбай, хабар-ошарсыз кеткен ұлымыздан қалған белгі осы», — деп жұбайын шақырар еді.
ЖҚТБ ауруына шалдыққан көптеген адамдар ешбір үмітсіз әрі Құдайсыз бұ дүниеден өтіп жатыр. Біздің көктегі Әкеміз адамдардың өз бетімен жүруіне еркіндік берсе де, Ол ешбір жанның да құрығанын қаламайды, қайта, Өзінен бір күн болса да ажырамауын тілеп, олар үшін аза тұтып қайғырады.
ЖҚТБ ауруына шалдыққандар бүгінгі күннің алапестері — арам деп саналған науқастары. Олардан жұрттың бәрі де үркіп, алыстан қашады. Исаның алапеспен ауырған адамға қолын тигізгені 2000 жыл бойы еске алынып айтылып жүрген тарихқа енді. Бұл Өзінің жанын біз үшін қиғаннан кейінгі Құдайдың сүйіспеншілігінің ең керемет көрінісі болды.
Ерікті жәрдем беруші мәсіхші науқастың үйіне кіргенде, Иса да онымен бірге сол үйге енеді. Исаның Өзінің денесі жоқ, Оның рухани денесі — сенушілер қауымы. Оның көмек берер қолы, жүрер аяғы, жайдарлы күлкісі, жұбататын даусы, елжіреген жүрегі, басынан сипап еркелетері — біздерміз.
Адамдар өмірде байқай алатын Құдайдың тек бір ғана бөлігі — Исаның мендегі не сіздегі өмірі болатын шығар. Біз үйге кіріп біреуді құшақтасақ, оған су, дәрі не тамақ әкеліп берсек немесе біреудің қолын алатын болсақ, біз де тарихқа енеміз. Демек, біз Құдайдың сүйіспеншілігін көрсетіп, көбіне өзін Құдайдан мүлдем алшақ сезінетіндерге Оның жүрек сырын ашамыз.
Құдай жолын елеп-ескермеудің нәтижесінде болған дүниежүзілік апаттан қалай құтқарылуға болады? Егер әркім есірткі қолдануын қойып, өмір бойы бір ғана адаммен тұратын болса, 30 жылға жетпей-ақ АҚТҚ жер бетінен толықтай аластатылатыны шындық. Бірақ бәрі де бұрынғы қарқынмен жалғаса берсе, дәл сондай уақыт аралығында бұл аурудан 200 миллион адамның өмірі қыршын кетері сөзсіз.
Сақтандырғыш ЖҚТБ ауруына шалдығу қаупін төмендетеді дейді. Біреуі АҚТҚ-ны жұқтырып алғаны мүмкін бір жұптың сақтандырғышты 50 жыл бойы «көмегі тиіп қалар» деп қолданатынына қалайша үміт артуға болады? Ал егер олар өздерінен кейін ұрпақ қалдырғысы келсе немесе сақтандырғыш сенімді ақтамаса ше? Денсаулық сақтауға арнап бөлінген жылдық қаржысы әр адамға шаққанда 2 доллардан ғана тиетін миллиондаған түгі жоқ пақыр кедей халықтан тұратын, қаржы қоры жұтаң елдерде сақтандырғыш тым қымбатқа түседі. Бізге бұл мәселенің дұрыс шешімін табу керек.
Сондықтан Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы былай деп жариялады: «АҚТҚ-ны таратуды тоқтатудың ең тиімді жолы — жыныстық қатынасты үзілді-кесілді тыю немесе ауруды жұқтырмаған жұбайлардың бір-біріне адал болуы. Егер бұл мүмкін емес болса, сақтандырғышты дұрыс пайдалану ауруды жұқтыру қаупін азайтады».
Көптеген жұптар үшін өз дендерінің саулығына сенімді болудың бірден-бір жолы — екеуінің де АҚТҚ-ға анализ тапсыру. Кейбір елдердегі ЖҚТБ-мен ауыратын әйелдердің шамамен 35%-ы некеге дейін өздерінің пәктігін сақтап келсе де, күйеулерінің басқалармен қатынасы арқылы ауру жұқтырғандықтан қаза табуда. Бұл — күрделі де сезімтал мәселе. АҚТҚ-ға анализ тапсырамын деген әркім ең алдымен мамандардан ақыл-кеңес алғаны жөн.

Қалай көмектесу керек

Аурудың алдын алу шараларымен өмірді сақтап қалу, науқастарға және өлім аузында жатқан адамдарға жанашырлықпен көмек көрсету және жергілікті қоғамды дамыту үнемі қатар жүреді. Жұрт науқастарға күтім көрсетуде өз үлесін қосатындарға көбіне ең көп сенім артып, олардың ықпалы зор болады. Адамдар осылай аурудың ауыр азабын көріп, өз мінез-құлқын өзгертіп, өлім аузындағы науқастарға және олардың соңынан қалған жетімдерге қол ұшын беруге ниеттенеді. Алайда тамаққа тарығып, бір күндік нан үшін тәнін сатып, тәуекелге бел бууға бейімделген әйел заттың мінез-құлқының өзгеруі қиынға соғады. Жоқшылық, сауатсыздық пен ЖҚТБ бір-бірімен тығыз байланыста болады. Әдетте адамдар неғұрлым кедей болса, ауру соғұрлым тез тарайды.
Сіздің қауымыңыз не ұйымыңыздың жетекшілері ЖҚТБ мәселесімен бетпе-бет келуге дайын ба? Кез келген өсіп келе жатқан қауымнан бұрынғы өмір сүру салтының салдарынан АҚТҚ-ны жұқтырған кейбір адамдардың табылуы мүмкін.
ЖҚТБ-ға шалдыққандар айналасындағы адамдардың оны қабылдайтын-қабылдамайтындығы жайлы өте сезімтал болып келеді. Қатерлі ісік (рак) ауруымен ауыратындар секілді ЖҚТБ-мен ауыратындар да лезде ашу-ызадан ауруын мойындамауға, қайғыруға, торығуға, үміттенуге, болашаққа деген сенімге, күдікке, моюға, қарсыласуға, түңілуге, белсенді емделуге немесе тіпті өлуді қалауға да ауытқиды.
Адамның қазіргі өз жағдайы жайлы көзқарасына ерекше ықыласпен қараңыз. Оған болашақтың бұлыңғырлығына мойымауды, сіздің оған деген қамқорлығыңыз бен достығыңыздың мызғымайтынын және Құдайдың сенімі мен сүйіспеншілігі еш күмәнсіз екендігін түсіндіруіңіз аса маңызды.
Ауру адамның өткен өмірінен қалған жан жарасы мен өзінің еш нәрсеге жарамсызбын деген сезімдері болуы мүмкін. Абайсыз басқаларға ауру жұқтырдым-ау, немесе басқалар дүние салса да өзім әлі күнге дейін тірі жүрмін деп өзін кінәлі сезіне алады. Бұрынғы өмір сүру салтынан айыпты сезінуі де мүмкін. Оңашаланып бөлектену мен жалғыздық сезімдері өте күшті бола алады. Өлім аузында жатудан қорқу кей жағдайда өлімнің өзінен қорқудан да күштірек болады екен.
Науқас адам сөзбен жұбатуға немесе оны мұқият тыңдауға дайын болудан гөрі жай ғана көмекке көбірек мұқтаж. Адамды жуындырып, киімін ауыстырып, не оған тамақ әзірлеп беру — алты сағат бойы ыңғайлы креслода отыруға қарағанда, сіздің оның өзіне және балаларына деген қамқорлығыңыздың сенімдірек дәлелі. Көпшілік ЖҚТБ-мен ауыратын науқасқа ақыл-кеңес беруге құмар, бірақ оған іс жүзінде қолғабыс беруге кім дайын?
Адамдар осы дүниемен қош айтысқаннан кейін, соңында еңіреп балалары қалады. Он миллион бала жетім қалған. Оларға кім қамқорлық жасайды? Кім келесі ұрпақтың өмірін сақтап қалуы үшін жас ата-аналарға ЖҚТБ-ның қаупі туралы күнделікті ескерту жасайды? Осының барлығы туралы біздің кітабымыз ашық мәлімет береді.
АҚТҚ аса үлкен жылдамдықпен таралып жатқанына қарамастан, сенімнің жолына түсушілердің саны артуда. Соңғы жиырма жыл ішінде, әсіресе, кедей елдерде сенушілердің саны бұрынғыға қарағанда әлдеқайда арта түскен. Мен осы өмірді өзгертетін сенімнің таралуы ЖҚТБ-ның таралуына жол бермеуге көмектесіп, жаңа жанашырлық ниет, күтім және түсіністікке ояныш болуы үшін мінажат етемін.

Патрик Диксон
Шілде 2005
        
        СПИД (ЖҚТБ) және СЕН
ПАТРИК ДИКСОН
МАЗМҰНЫ
Автор жайлы бірер сөз
Кіріспе: Сенушілер ЖҚТБ-ға қарсы күрестің алдыңғы шебінде
1 Тарау: ЖҚТБ — ... де ... ... ... Тарау: Вакцина, дәрі-дәрмек және сақтандырғыштар
3 Тарау: Адамдар жиі қоятын сұрақтар
4 Тарау: Баратын жер жоқ
5 Тарау: Сіз қалай ... ... Біз ... бара ... ... Біз не ... аламыз? Әрекет жасайтын мезгіл жетті
АВТОР ЖАЙЛЫ БІРЕР СӨЗ
Патрик Диксон 12 кітаптың, солардың ішінде «ЖҚТБ/СПИД/ЖИТС туралы ... ... ... ... ... төңкеріс» атты және
т.б. туындылардың авторы.
Ол ... ... ... ... алып, содан соң ракпен ауырғандарға,
кейіннен ЖҚТБ-ны жұқтырған науқастарға күтім көрсетуге ... ... ... ... ... жарық көргеннен кейін, ол 1988 жылдың маусым
айында «АСЕТ» атты халықаралық бірлестіктің негізін ... ... аты — Aids Care ... and ... яғни, ЖҚТБ: күтім, ағарту ісі
және дайындау. Оның қызметі — өздерін ЖҚТБ-мен ... ... ... арнаған адамдарға білім беріп, оларды дайындау. Оның мақсаты —
ұлттық әрі ... ... ЖҚТБ ... ... ... тұрғысынан
түсінік пен көмек беру. Доктор Диксон 1991 жылға ... ... ... болды. Бүгінгі таңда ол ... ... ... ... ... атты ... ... көмек көрсетуде.
Диксон, сонымен қатар, ата-аналары ЖҚТБ-дан қайтыс болған ... ... ... бағытталған «HIV Hope» (АҚТҚ-дан зардап шеккендерге үміт) ... ... ... ... және ... қызметіне бағытталған «Глобал
Чейндж» компаниясының басқарушысы болып, көптеген үлкен корпорациялардың
кеңесшісі ретінде ... ... жаңа ... ... ... мотивация және корпоративтік құндылықтар жайлы
сұрақтарға қатысты дүние жүзі бойынша бұқаралық ақпарат ... ... ... беріп тұрады.
48 жастағы Патрик Диксон жұбайымен Батыс Лондонда тұрады. Олардың төрт
баласы бар. Отбасы түгелдей сенім жолымен ... ... ... ... Патрик Диксонның «ЖҚТБ және Сен» атты кітабының қазақ
тілінде жарық көргеніне өте қуаныштымын. Ол бүгінгі күні Қазақстанда ... ... Оның ... 1987 жылы ... ... назарын бүкіл
әлемге қауіп төндіріп тұрған ЖҚТБ ... ... ... ... ... алғашқыларының бірі. Оның «ЖҚТБ туралы ақиқат» атты
алғашқы кітабы Англиядағы ... ... ... ... әсер ... ... індетіне қарсы күреске құлшынысын оятты. Диксонның жеке
өзі қауымында бірнеше еріктілерден тұратын топ ... Өзі ... ... ... жасаудың, оларға үй жағдайында қызмет етіп, көмек көмек
көрсетудің негізгі қағидаларын үйретті. Осы топтың ... ... ... ... ... ... басқа да мәсіхшіл қызметтер пайда болды.
«ЖҚТБ туралы ... атты ... ... ... жарық көргеннен кейін
Англияда АСЕТ атты ... ... ... қаланды ( Aids Care,
Education, Training — ЖҚТБ: күтім, ағарту ісі, дайындау). Бұл ұйым ... ... ... ... ... ... ... көрсетумен
айналыса бастады. Көп ұзамай АСЕТ әлемнің басқа да елдерінде ... ... ... ... және Сен» ... ... ... шындық» кітабының
қысқартылып, қалың оқырман жұртшылыққа түсінерлік етіп берілген түрі. 2002
жылы бұл кітап осы күндері ЖҚТБ ... ... ... ... Африка
елдерінде таратылу үшін миллион тиражбен үшінші рет басылып шығарылды.
Кітаптың соңында Шығыс Еуропа елдері мен ... Орта Азия ... ... АҚТҚ-ны жұқтырғандарға сенушілердің көрсетіп жатқан
қызметтері жайлы бірқатар мысалдар берілген.
Соңғы ... жыл ... ... ... саны бұрынғы ТМД елдерінде,
соның ішінде Ресейде, бұған дейін болып ... ... ... 1988 жылы ... айында алғаш рет Иркутскіге келгенімде өзге
шетелдіктер ... мен де ... ЖҚТБ ... ... анализ
тапсырдым. Сол жерде мен дәрігерден Иркутск ... ... 20-ға жуық ... жұқтырғандардың ресми тіркелгені туралы білдім. Іштей бұл тым ... ... ... ... негіз жоқ деп ойладым. Бір жылдан
кейін 1999 жылдың наурыз айында қалалық ауруханалардың ... бас ... ... ... бір жас ... ... тексеріс барысында одан АҚТҚ ... сол ... ... ... ... ... ... АҚТҚ-ны жұқтырған
басқа бір ауру тіркелді. Ол да басына зақым алған жігіт оқитын училищеден
болып шықты. Дәрігерлер ... ... үшін ... сол оқу ... ... ... тексерістен өткізді. Суық хабар Иркутскіге
лезде жайылды: тексеріс ... ... ... студенттердің
көпшілігінде АҚТҚ-ға оң нәтиже берді! Бұл жігіттер есірткіні қан ... ... ... ... пен инеден бір-біріне ... ... ... ... тексере бастады, сонда жаңадан тіркелген вирус
жұқтырғандар саны геометриялық прогрессиямен көбейе бастады. Осылайша жыл
соңына ... ... ... ... ... ... ... 1200-ге жуық
вирус жұқтырғандар анықталды. Қазір Иркутск облысында 17 000-нан астам АҚТҚ
жұқтырғандар бар. Осыған ұқсас жағдайлар ... ... ... да
байқалады, бүкіл ел көлемінде ЖҚТБ эпидемиясы басталды. Ресейдегі АҚТҚ
жұктырғандар ... өсу ... ... ... ең көп ... ... жылдамдығын басып озды.
1998 жылы Иркутскідегі мектеп оқушылары арасында ... ... ... ... ... көп адамдар қатты уайымдап, мазасызданудың қажеті
жоқ. АҚТҚ тек оны ... алу ... ... ... топ: нашақорлар,
гомосексуалдар мен жезөкшелер үшін ғана қатерлі деді. Эпидемияның басында
АҚТҚ ... ... 97% –ын ... құрады, бірақ бұл қатерлі
аурудың таралуының ... ... ғана ... Көп ... АҚТҚ ... ... да ... үлгерді. ЖҚТБ бұл күндері көбіне жыныстық қатынас
арқылы тарайды — бұл эпидемияның ... ... деп ... Ол біріншісіне
қарағанда анағұрлым қатерлі, өйткені төсек қатынасынан ауру жұқтырып алдым-
ау деп сезіктеніп ... ... ... ... табу қиын ... саяқ. Ауру жұқтырғаны жайлы адамдардың көпшілігі тіпті білмейді де.
Олар ... ауру ... ... ... өмір сүру ... одан ... ... Адам АҚТҚ жұқтырған болса да ... ... ... ... келе жатқан қауіптен еш хабарсыз болып бірнеше жыл бойы
өмір сүре бере алады.
Мен Иркутскіде АҚТҚ-ны жұқтырған алғашқы ... ... ... ... арналған денсаулықты қайта ... ... ... ... ... Бұлар не бары 20-25 жаста
еді, менің құрдастарым болатын. Тәрізі олар ... ... ... ... ... ... іспетті. Мен осы жігіттер мен қыздарға барып
тұрдым, ... дос ... ... Жаратқан Иенің көмегімен олар есірткіге
тәуелділіктен құтылды, бұған олар сондай қуанды, әйтсе де, олар өздерінің
болашақтарынан ... ... Олар ... ... ... ... сау болып
көрінді. Өздері қалыпты жастар сияқты олар да ... өмір ... ... АҚТҚ ... құрбандарына айналды, өйткені олар өз өмірлерінде
орны толмас қате жіберді. Олар сүйіспеншілік пен ... ... ... Ресейде және басқа да ТМД елдерінде осындай он ... ... ... олардың саны күннен күнге ұлғая түсуде.
2005 жылдың қантар айында Ресейде АҚТҚ-ны ... ... ... ... аса тіркелді. Ал бұл не бары ресми ғана көрсеткіш. Бұлар тек АҚТҚ-ға
қанын ... оған оң ... ... ... Ал қаншама адам
тексерілмей жүр? Дәрігерлер мұндай тексерісті ... ... ... ... қатарына шақырылғандарды дәрігерлік комиссиядан
өткізгенде, жүкті әйелдерді бақылаған кезде ғана ... Ал ... ... ... ғана ... ... көбі АҚТҚ
жұқтырғандардың шынайы саны ... ... ... рет көбірек деп
ескертеді. Бүгінде Ресейде 900 мың адам АҚТҚ ... ... ... ... Бүкілресейлік федералдық орталығын басқаратын ... ... он жыл ... миллион ресейлік осы аурудан көз жұмуы
мүмкін, ... АҚТҚ ... ... ... 30% осы ... ... ... жетуі мүмкін екенін жоққа шығармайды.
Қандай қорқынышты сандар! Болашақта осы адамдардан ... адам ... ... ауру ... Ресейде 5 жылдан кейін АҚТҚ ... бала ... ... ... ... ... алаңдатып, табанды іс-
әрекеттерге итермелеуге тиіс.
Бүгінгі күні бүкіл әлемнің басына төніп тұрған осындай апатпен күресте
Иса Мәсіхке сенетіндердің ғана ... ... ... жоқ. ... ... ... ... бағыт беруге көмектесетін теңізшілерге
арналған маяк іспетті, қоғам үшін тұз бен нұр болуға тиіс. ... ... ... сенушілер осы қасіретпен белсене күрес жүргізіп келеді.
Олар ... ... ... алдын алу жұмыстарымен айналысып, ... пен ... өмір ... ... ... кітапта үйретілген
құндылықтарға назарларын аудартады. Сенушілер қауымдары ... ... ... оятып, олардың жаман қылықтарына
бола бастарына төніп тұрған ... ... ... ... ... жағдайын дұрыс бағалап, ескертетін дауысқа айналуға тиіс. Алайда
сенушілер тек ... қана ... ... ... ... ... ... айналып, өздері іс-жүзінде қызмет көрсетулері де қажет.
Көптеген елдерде ... ... ... ... ... жұмыс жасауда. Басқалары аурулардың үйлеріне барып, оларға
күтім көрсетіп, ата-аналары ... ... ... ... ... ... ... өліп, олардың соңында қамқоршысыз қалған қарт адамдарға
көмек көрсетуде. АҚТҚ ... ... ... көрсетуді мақсат етіп
қойған көптеген сенушілер ұйымдары мен ... бар. ... ... ... ... «Әрекет жасайтын мезгіл
жетті» атты ... ... оқи ... қарсы күреске жеке өз үлесіңізді қосу үшін сізге белгілі бір ресми
ұйымның мүшесі болу міндетті емес. Егер сіз ... ... ... жақын
досына айналсаңыз, мұның өзі сіз атқарған ... іс. Ауру ... ... ... ... ... олар өздерін қоршаған адамдарға
аурулары жайлы айтуға қорқады. Өйткені көбіне ... ... ... ең ... адамдары, достары қашқақтап, қорқатын болады. Заңға ... ... ... бола ... ... босатады. АҚТҚ-ны
жұқтырғандардың көпшілігі үшін аурудың өзі емес, ... ... ... тап ... жалғыздықтың қорқынышы. Бұл аурулар әлі де ... ... ... ... үшін олар ... санатында. Иса Мәсіх жер бетінде
болған кезінде осы ... ... ... ... АҚТҚ ... ... кездегі алапеспен ауыратындардан қашқақтап, бас тартқан жоқ. Иса
адамдардың қате түсініктерін ... ауру ... ... ... ... үшін мінажат етіп, өз істерімен ... ... ... ... ... қайырымдылық көрсету, риясыз
көмек беру жайлы үйретті (мысалы, қайырымды самариялық жайлы ... ... ... Иса өз ... ... ... үшін өз
жанын құрбан етуге баратын ... ... ... Ол басқа
адамдарға қатысты біздің Оның қолдары, Оның жүрегі болу жауапкершілігін
бізге үлестіріп берді. ... яки, Оның ... ... ... ... ... ... таралу жылдамдығын күшейтті. Әрекет жасайтын мезгіл
жетті.
Мен осы кітабымыз адамдарға ЖҚТБ ... ... ... ... ... ... тұрған апаттың көлемін ұғынуға көмектеседі
деп үміттенемін. Мен осы кітап сіздерге АҚТҚ ... ... ... ... ашып көрсетсін деп мінажат етемін. Жаратқан Иеміз
сіздердің жүректеріңізге Өзінің рақымдылығын, ... ... ... ... қоршаған басқа адамдар үшін Оның істейтін қолдары мен
сөйлейтін ауыздары болуға деген ынта-жігерін сала ... Осы ... ... басқа кім айналыспақ?
Марек Сланский
ТМД елдеріндегі АСЕТ-тің өкілі
Кіріспе:
Сенушілердің ЖҚТБ-ға қарсы күреске ат салысуы
ЖҚТБ: дереу әрекет ету қажет
Егер еш ... ... 200 ... ... ... әйелдер және балалар
ЖҚТБ-дан (СПИД, ЖИТС) өлетін болады. Бұған дейін 20 миллионнан ... мен ... ... ... қайтыс болды. Жаңа эпидемия бұрынғы
қай кезге қарағанда да ... ... жыл ... он жыл ... есеппен
салыстырғанда төрт есе көп адамның өмірін алады. Адамдар оның қаупін жете
түсінбейді немесе ол ... еш ... да ... ... ... рет көрген ЖҚТБ-мен ауырған адамды ешқашан ұмытпаймын.
Ол жас жігіт, студент болатын, аурухана ... ... қара ... қақырығына тұншығып, демін әрең алып, тұла бойын үрейлі қорқыныш
билеген еді . Оның бетінде оттегінің маскасы, ... ... ... ... сол жан түршігерлік бөлмеде мүлдем жалғыз жан тапсырайын деп
жатыр екен.
Мен ... ... ... ... құралдармен жабдықталған,
дәрігерлер дайындайтын Лондондағы бір ... ... ... ... ... ... ... күйзелдім. Бірақ 1987 жылғы жағдай ... Бұл ... өлім ... ... ... ... ... ЖҚТБ-мен ауырған науқастарды қабылдамайтын, әрі кейбір ... (ВИЧ, ... ... ... үйіне барудан бас тартқан кез
болатын. Менің қызметтес әріптестерімнің ... ... ... ... ... та ... Мұның бәрі олардың ЖҚТБ деген ұнамсыз диагнозы
болғандығынан ғана ... ... ... ... қарап жүре алмадым. Сол бөлімшеде Құдайға рухани
жағынан ұқсас етіп жаратылған көмекке өте мұқтаж бір адам ... Мен ... сүру ... және ... ... ... жайлы барлық сезімдерімді
шетке ысырып қойып, оған ... ... ... ... ... не ... едім?
Тіпті оның өз отбасы сол жігіттің сырқат екенін де білмейтін. Олар ... ... деп ... ол құпиясын өзімен бірге о дүниеге алып кетпекші
болды. Ішіп жатқан ... оның жан ... ... еш дәрменсіз еді.
Бұл өлім аузында жатқан ауруларды күтетін ... одан ... ... ... күйіне ұқсас болды.
Мен дәрігер-онколог білімін алып, өлім аузында жатқан аурулардың үйлеріне
барып күтім көрсетуге дайындалған едім. Мен бірнеше жыл бойы ЖҚТБ ... ... ... ... ... мамандығым емес, аурудың осы түрі мені еш
те қызықтырмады. Бірақ мен кәсіпқой әріптестерім ауруларды ... ... жан ... ащы ... өз көзіммен көргенде, кейбіреулеріміз
ракпен ауырып өлімге ... ... ... ... ... ... дәл сол дағдының дереу ... ... да ... ... түсіндім.
Алайда ЖҚТБ науқастарынан тек медицина қызметкерлері ғана бас тартқан ... ... да ... ... ... көрсетіп, моральдік
пікірталас жүргізді, ал олардың нақты беретін көмегі тым аз еді. ... ... ... болмады: осынау бір ұнамсыз жаңа ... ... ... ... ... ... өзімнің қаншалықты
тасжүрек болғандығымды әрі осындай науқастарға деген менің көзқарасымның
түбегейлі өзгеруі тиіс ... ... жас ... ... ... ... медициналық көмек алып, бірнеше
күннен кейін өзінің ... ... көз ... ... көз жұмды.
Бірақ оның көрген азабы тұла бойымды тітірентті. Мен біржолата өзгердім.
Бұл кітап «ЖҚТБ туралы шындық» атты ... ... ... ... ... жылы ... ... Оның мақсаты әр түрлі сенушілер қауымдарын ЖҚТБ-мен
жапа шеккендерге жанашырлықпен қол ұшын беруге жігерлендіру болды. Ондағы
басты ... ... ... ... және мектептердегі ағартушылық, алдын
алу шараларына ... ... ... ЖҚТБ ... ... да ... ... өтінген әлемнің әр жеріндегі адамдардың сұранысы бойынша ... ... ... ... қайта басылып шықты.
Менің 1989 жылғы ескерткен барлық нәрсем дерлік, өкінішке орай, ... ... ... ... ... адамның шеккен ауыр азабы
мен қайғысы болашақта өткен-кеткеннің қайталамасы болмайды ... әлі ... бар. Аса ... ... 80-ші жылдардың соңында Африкада жайылған
эпидемияның ғибраты он бес жыл өтсе де әлемнің ... ... әлі ... ... ... ... де ... басымызға бұндай күн тумайды
деп ойлайтын үкіметтер мен күллі халықтардың бұл мәселені ... ... ... саны 60 ... жеткенмен, эпидемия әлі
де болса өзінің бастапқы кезеңінде. Африкалық үлгідегі инфекция ... ... да ... ... ... кең ауқымда тарала бастады.
Бірақ та біз 15 жыл бұрын Угандада көргеніміздей үкімет тарапынан ... аса ... көп ... шаралар жан түршігерлік аз көлемде жасалуда.
Көптеген елдерде ЖҚТБ-ға қарсы ... ... ... ... ... ... ... архиепископ Десмонд Тутудың бағалауынша АҚТҚ-ны
жұқтырғандарға көмек беру ... ... ... ... қауымдары мен ұйымдары атқаруда. Үндістандағы ... ... ... 25 мың қызметшіні жұмылдырған. Олар ауруларға ... ... ... алдын алу шараларына өздерінің бос уақыттарында
немесе толықтай ат салысатын ... ... ... қосуда. Бұл
елеулі жетістік — күллі елді қамтитын халық ... Біз бұны ... ... өсіп келе ... ...... ... қарсы бүкіл халықтық одағы» арқылы білеміз.
Мұны, сонымен қатар, бастамасы 1988 жылы ... ... ... ... ... әрекет етуге тырысатын тәуелсіз
агенттіктердің дүниежүзілік ... ... де ... ... ... ... ... «Самариялықтың қапшығы», «Тир Фонд», ... ... ... және ... ... ... ... сенушілер
ұйымдарының қызметтерінен көреміз.
Уганда — үкімет және сенімге негізделген ұйымдар жұмыла әрекет ... ... ... көрсететін тамаша мысал. ЖҚТБ-ның алдын алу
бағдарламасы ауруды ... ... ... жастар арасында 22%-дан 8%-
ға дейін күрт төмендетті. Бұл жетістікке қауымдардың ... ... ... емес еді. Бұл — ... үміт ... үлгі.
Әр дәстүрді ұстанатын мәсіхшілер қарапайым екі мақсат үшін еш ... ... ... мәселесіне тап болғандардың бәріне бірдей шартсыз,
жанашырлықпен қол ұшын беру
• Қауымның тарихи тәлімін құрметтеп қолдайтын ... ... ...... ЖҚТБ мәселесіне тап болғанда, көбінесе ешқандай әрекет
етпейміз ... бір ... ... ... ... үшін Киелі кітапқа не
қауым ілімдеріне сілтеме жасауға асығамыз. Осындай әрекетімізден ... ... мен ... ... әрі ... ... ... теріс қылықтарының кесірінен емес, басқалардың кесірінен
жұқтырғандығын ұмытып кетеміз. ... ... ... ... өзіміздің іс-әрекетіміз бен арақатынасымызда мүлдем алшақ
кетуіміз мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... үшін «Жохан жазған Ізгі хабардағы» Иса және неке адалдығын ... ... ... ... Шын ... ... жұрт алдына шығарылмаған ер
адам жайлы. Екі адам күнә ... да, ер ... оның ... ... ... бір топ ... тек әйелді өз беттерімен жазалаудың
сылтауын іздеуде. Исаның өмір сүрген заманында иерархия болатын: әйелдердің
неке ... ... өлім ... ... ... ... ... ауыр
жазаланбайтын, ал еркектің неке ... ... ... ... жайт
секілді еді.
Исаға осы екіжүзді көзқарас жиіркенішті болды. Ол бір-ақ ауыз сөзбен үкім
айтушылардың ... ... ... ... ... ... сол
әйелге бірінші болып тас лақтырсын». «Бүгінгі тұрғыдан айтқанда, сіз газет
дүңгіршектеріндегі әдепсіз ... ... ... ... ... табаламайтын, боқтық сөз айтпайтын, не ешкімнің
сыртынан өсек ... еш ... ... деген ашуыңызды балаларыңыздан
қайтармайтын, шындықты еш жасырмайтын, әрі ешқашан машинаңыздың ... ... ... адам ... онда алға шығып, әйелге тас
лақтырыңыз» (Жохан жазған Ізгі хабар 8:1-8 ... ... ... ... ... содан кейін басқалары бірінен
соң бірі шығып кетпейінше, Иса олардан көз алмай қарап отырды. ... ... ... үкім ... жайлы барлық мүмкіндікті Иса бір ауыз
сөзбен-ақ түгелдей жоққа шығарды. Біз бәріміз де күнә ... ... құр ... ... және ... де ... рақымынсыз рухани
өліміз.
Басқаларды саусақпен шұқып мінеп, ал өзімізді дәріптеп мінбеге ... ... ... Ол ... үкім ... ... ... адам болса да,
әйелге: «Мен де саған үкім шығармаймын», — деді де, «Бара бер, ... ... ... — деп ... ... бола тұра біз, Исаның айтқан екі нәрсесінің арасында ... ... ... әдеп пен ... ... ... айтуға асығып, басқаларға үкім
шығарып күнә ... ... ... әдеп пен ... ... жоқ ... ... тұра, Құдайдың мейірімділігі мен сүйіспеншілігін жариялауға
асығамыз. Құдайдың шексіз сүйіспеншілігін және Оның мүлтіксіз өмір ... ... ... ... ... жүру үшін бізге Оның көмегі
қажет.
Жаратылыстың басталуынан ... ... ... ... ... ... үйретеді:
өздерін өмір бойына бір-біріне арнап некелескен әйел мен еркектің жыныстық
қатынастағы біртұтастығы — бір ... сый әрі ... ... махаббат
пен достықтың шарықтау шегі. Құдай жыныстық қатынасты ... ... тыс ... қатынас Оған ұнамайды. Киелі кітап некеден ... ... күнә ... анық ... ... ... осы
ілімді үнемі ұстанып келген, әрі иудаизм мен ... да ... ... ... ... ... қатынасты екі адам «біртұтас» болғандағы құпия,
рухани оқиға ретінде көрсетеді. Біз бұл оқиғаның тәндік ... ... ... ... жасау үшін, әйелдің жарты жасушасы еркектің
жарты жасушасымен ... ... ... ... дене ... бір-біріне қарама-қайшы талаптармен біз қалай өмір сүре ... ... ... жолы ... біз ... ... ... олардың соған
қалай тап болғанына қарамастан, Құдайдың шартсыз сүйіспеншілігін көрсетуге
шақырылғанбыз.
Егер менің ... ... ... ... ... ауыр ... алған болса,
мен оған жәрдем беру үшін жүгіріп далаға шығамын. Мен оның мас ... ... ... ... ... Оған ... ... машинасында
не жатқан палатасында маскүнемдіктің зияндығы жайлы уағыз да ... та мас ... ... ... ... ... екендігі туралы барлық
таныстарыма айтатын боламын.
Біз АҚТҚ/ЖҚТБ-ны жұқтырған адамдарға жәрдем беріп, күтім мен сүйіспеншілік
көрсетуге ... ... ... көмек беруге шақырылған қызметшілерміз және ... ... ... ... өмір сүру ... ... ... науқастарға соншама қамқорлық пен күтім көрсететініне
көпшілік қатты таңырқайды.
Мен Исаның ... ұл ... ... ... туралы жиі ойлаймын. Ол өзіне
тиесілі еншісін алып, оны ... ... ... ... ... Егер ол үйінен
алыста жүргенде АҚТҚ-ны жұқтырып, ақылға келуге мұршасы болмай көзін жұмса,
не болар еді? Мен оның ... бір күні ... ... ... ... ұлының қайтыс болғандығы жайлы хабарландыруды көргендегі күйін ... ... ... Ол ... ... «Он жыл бойы ... телефон да
шалмай, хат та жазбай, хабар-ошарсыз кеткен ұлымыздан қалған белгі осы», —
деп жұбайын шақырар ... ... ... ... ... ... ... әрі Құдайсыз бұ
дүниеден өтіп жатыр. Біздің көктегі Әкеміз адамдардың өз ... ... ... де, Ол ... ... да ... қаламайды, қайта, Өзінен
бір күн болса да ажырамауын тілеп, олар үшін аза тұтып қайғырады.
ЖҚТБ ... ... ... ... алапестері — арам деп ... ... ... бәрі де ... ... қашады. Исаның алапеспен
ауырған адамға қолын тигізгені 2000 жыл бойы еске алынып айтылып ... ... Бұл ... ... біз үшін қиғаннан кейінгі Құдайдың
сүйіспеншілігінің ең ... ... ... жәрдем беруші мәсіхші науқастың үйіне кіргенде, Иса да онымен бірге
сол үйге енеді. Исаның Өзінің денесі жоқ, Оның рухани ...... Оның ... ... ... ... аяғы, жайдарлы күлкісі, жұбататын
даусы, ... ... ... ... еркелетері — біздерміз.
Адамдар өмірде байқай алатын Құдайдың тек бір ғана бөлігі — ... ... ... ... ... шығар. Біз үйге кіріп біреуді құшақтасақ, оған су,
дәрі не тамақ әкеліп берсек ... ... ... алатын болсақ, біз де
тарихқа енеміз. Демек, біз Құдайдың сүйіспеншілігін көрсетіп, ... ... ... алшақ сезінетіндерге Оның жүрек сырын ашамыз.
Құдай жолын елеп-ескермеудің нәтижесінде болған дүниежүзілік апаттан қалай
құтқарылуға болады? Егер әркім есірткі қолдануын қойып, өмір бойы бір ... ... ... 30 ... ... АҚТҚ жер ... ... шындық. Бірақ бәрі де бұрынғы қарқынмен жалғаса берсе, дәл
сондай ... ... бұл ... 200 ... ... ... ... кетері
сөзсіз.
Сақтандырғыш ЖҚТБ ауруына шалдығу қаупін төмендетеді дейді. Біреуі АҚТҚ-ны
жұқтырып алғаны мүмкін бір ... ... 50 жыл бойы ... ... деп ... ... үміт артуға болады? Ал егер олар өздерінен
кейін ұрпақ қалдырғысы келсе немесе сақтандырғыш ... ... ... сақтауға арнап бөлінген жылдық қаржысы әр адамға шаққанда 2
доллардан ғана ... ... түгі жоқ ... ... ... ... қоры ... елдерде сақтандырғыш тым ... ... ... ... ... ... табу ... Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы былай деп жариялады: «АҚТҚ-
ны таратуды тоқтатудың ең тиімді жолы — жыныстық қатынасты ... ... ... ... ... ... адал болуы. Егер бұл
мүмкін емес ... ... ... ... ... ... қаупін
азайтады».
Көптеген жұптар үшін өз дендерінің саулығына сенімді болудың бірден-бір
жолы — ... де ... ... ... ... елдердегі ЖҚТБ-мен
ауыратын әйелдердің шамамен 35%-ы некеге дейін ... ... ... де, ... ... ... арқылы ауру жұқтырғандықтан
қаза табуда. Бұл — күрделі де сезімтал ... ... ... ... ... ең алдымен мамандардан ақыл-кеңес алғаны жөн.
Қалай көмектесу ... ... алу ... ... сақтап қалу, науқастарға және өлім
аузында жатқан адамдарға ... ... ... және ... ... ... ... жүреді. Жұрт науқастарға күтім көрсетуде өз
үлесін ... ... ең көп ... ... ... ықпалы зор болады.
Адамдар осылай аурудың ауыр азабын көріп, өз мінез-құлқын өзгертіп, өлім
аузындағы науқастарға және ... ... ... ... қол ... ... ... тамаққа тарығып, бір күндік нан үшін тәнін сатып,
тәуекелге бел бууға бейімделген әйел ... ... ... ... ... сауатсыздық пен ЖҚТБ бір-бірімен тығыз байланыста болады.
Әдетте адамдар неғұрлым ... ... ауру ... тез ... қауымыңыз не ұйымыңыздың жетекшілері ЖҚТБ ... ... ... ба? Кез ... өсіп келе ... ... ... өмір сүру
салтының салдарынан АҚТҚ-ны жұқтырған ... ... ... мүмкін.
ЖҚТБ-ға шалдыққандар айналасындағы адамдардың оны қабылдайтын-
қабылдамайтындығы ... өте ... ... ... ... ісік ... ... секілді ЖҚТБ-мен ауыратындар да лезде ... ... ... ... ... ... ... күдікке, моюға, қарсыласуға, түңілуге, белсенді емделуге немесе
тіпті өлуді ... да ... ... өз ... ... көзқарасына ерекше ықыласпен қараңыз.
Оған болашақтың бұлыңғырлығына мойымауды, сіздің оған деген қамқорлығыңыз
бен достығыңыздың мызғымайтынын және ... ... мен ... ... екендігін түсіндіруіңіз аса маңызды.
Ауру адамның өткен өмірінен қалған жан ... мен ... еш ... деген сезімдері болуы мүмкін. Абайсыз басқаларға ауру жұқтырдым-
ау, немесе басқалар дүние салса да өзім әлі күнге ... тірі ... ... ... ... ... Бұрынғы өмір сүру салтынан айыпты сезінуі де
мүмкін. Оңашаланып бөлектену мен ... ... өте ... бола ... аузында жатудан қорқу кей жағдайда өлімнің өзінен қорқудан да күштірек
болады екен.
Науқас адам сөзбен жұбатуға немесе оны мұқият тыңдауға ... ... ... ғана көмекке көбірек мұқтаж. Адамды жуындырып, киімін ауыстырып, ... ... ... беру — алты ... бойы ... ... ... сіздің оның өзіне және балаларына деген ... ... ... ... ауыратын науқасқа ақыл-кеңес беруге
құмар, ... оған іс ... ... ... кім ... осы ... қош айтысқаннан кейін, соңында еңіреп балалары
қалады. Он миллион бала жетім қалған. Оларға кім ... ... ... ұрпақтың өмірін сақтап қалуы үшін жас ата-аналарға ЖҚТБ-ның ... ... ... ... ... ... ... біздің кітабымыз
ашық мәлімет береді.
АҚТҚ аса үлкен ... ... ... ... ... ... саны ... Соңғы жиырма жыл ішінде, әсіресе, кедей елдерде
сенушілердің саны бұрынғыға қарағанда әлдеқайда арта түскен. Мен осы ... ... ... ... таралуына жол бермеуге көмектесіп,
жаңа жанашырлық ниет, күтім және ... ... ... үшін ... ... ... тарау
ЖҚТБ — сізге де төніп тұрған қатер!
Келешекте біраз жыл ... осы ... ... адам ... ... ЖҚТБ-дан (СПИД, ЖИТС) өлгенін еститін болады. Қазіргі күндері жер
шарында тұратын әрбір жүзінші ересек адам ... (ВИЧ, ... ... ... бауыры, қарындасы не сіңлісі, бөлесі, ағасы, бір көшеде тұратын
көршісі, дүкен сатушысы, мектептегі не жұмыстағы бір ... Бұл ... ... және ... ... кейбір аймақтарында,
сонымен қатар ТМД елдерінде, оның ... ... ... ... Сіз бұл туралы білмеуіңіз де мүмкін, себебі ЖҚТБ жайлы мәлімет
көбіне құпия сақталуда. Сізге адам рак ... не ... да бір ... ... ... деп ... ... бірақ шын мәнінде сол адамның ажалы
ЖҚТБ-дан болған.
2004-жылғы АҚТҚ-ны жұқтырғандардың саны шамамен 60 миллион ... ... ... ... ешкім білмейді. Бүгінгі таңда АИТ вирусы дүние жүзінде бес
жыл бұрынғы уақытқа қарағанда екі есе ... ... ... ... қорқыныштан өзін қоярға жер таппайды. Олар «ЖҚТБ» деген
сөзді естісімен теледидар ... ... ... ауыстырады. Оларға кеше
кеште ғана сөйлескен адамы осы ауруға шалдыққан болса керек деген ... ... Олар ... ... ... қолын ұстағаны немесе байқамай
оның стақанын алып, одан ... ... ... қалса болғаны, дүрліге кетеді.
Егер олар өздерін қоршаған адамдардың бірнешеуі ауру жұқтырғандығын ... ... ... байбаламға басады.
«Скафандр» киген дәрігерлер
Індет (эпидемия) шыққан алғашқы жылдары адамдар өздерін қызық ... ... ... ... жұқтырған болуы мүмкін
қылмыскерді тұтқындау үшін қолдарына қолғап, беттеріне ... ... етік ... ... ЖҚТБ ... шалдыққан деп күдіктенсе, «жедел
жәрдемнің» қызметкерлері оны алып кету үшін ... ... ... ... жетекшілері Нан үзу рәсімі кезінде қолына қолғап киіп, нанды ағаш
қалақшаның ұшына ... ... ... ... ... ... кіре ... суып қалатын, өйткені жүргізуші қоңырауды басып, үйге
кіруге қорқатын.
Үндістанның ... ... ЖҚТБ ... ... ... ... ... емхана жабылып қалған, себебі онда жұмыс ... ... ... дәрігер де, медбике де табылмаған. Сол ... бір ... ... ... ... оны ... ... қуып шыққан. Біраз уақыт бұрын Угандада егер біреу
ЖҚТБ-мен ... ... ... кіргеннен кейін ауырып калса, ауылдың
тұрғындары оған мүлдем жоламайтын болған және ол ... ... ... ... ... кез келген халықта ЖҚТБ-мен ... ... ... және ... ... мысалын табуға
болады. Бір қуанарлығы көптеген жерлерде бұл ... ... ... ... сол ... ... ... ретінде мен адамдар арасында осындай
теріс сезімдерді тудырған басқа ешқандай ауруды білмеймін.
Осы ауру алдындағы қорқыныш көп ... ... ... қарсы ащы ыза
тудырады. Адамдар науқастың үйінің терезесіне кірпіш ... ... өзін де ... көкке ұшырып өртеп жібереді (бұндай жайт Лондонда
екі рет орын ... ... ... ... далаға қуып шығады. Мұндай
мәселе үдей түсуде.
Мәселені қабылдамау
Батыс елдеріндегі мен ... ... ... ауру ... ... ЖҚТБ ... ... қабылдамайды. Сіздің жан досыңыздың
өлім үстінде жатқандығын білу — естен тандырарлықтай жайт. Бұл «дұрыс емес»
ауру деп ол туралы ешкімнің ... ... ... зоры жоқ
шығар. Ол қатерлі ісік (рак) ... ... ... да ... ... ... үшін ... жойылады. Мұны ешкімнің де
білгісі келмейді.
Алайда Руанда, ... ... ... ... немесе Уганда секілді
елдерде бәрі керісінше: мұнда әрбір ... ... не ... ... ... ... осы ... қайтыс болып жатады: жолдың шетінде
өздерінің өнімдерін тізіп қойған табытшыларға ... ... ... ... орын ... Африканың көптеген қалаларындағы зират
басында жылап-еңіреген адам топтарына қараудың өзі де жеткілікті. ... ... ... ... тараған жерлерде басқа да ... ... ... ... теріс бұрылып, шындықты мойындамайды.
ЖҚТБ адамды білдірмей өлтіреді, өйткені АҚТҚ-ны жұқтырушы өзінің сырқаты
жайлы тым кеш біледі. ... ... ... ... ... ... еместігіне қарамастан, АҚТҚ-ның күн сайын 14 000-ға жуық адамға
жұғып отыруында.
ЖҚТБ-дан мәңгілікке көз ... ... ... ... ... тұрғанға
дейін ала жіпті аттамай, пәктігін сақтап келгендер. Олар ... ... не ... ... ... ... құрамында АҚТҚ бар қанды
немесе лас ине мен дербес инені (шприц) қолданғаннан ... ... ... ... ... ЖҚТБ туралы уайымдамайды,
өйткені әзірше … олардың ешбіреуінің ... бұл ... қаза ... ... Бірақ мәселе мынада: сіз достарыңыздың біреуі ауруды жұқтырғанын
естіген ... сол ... тағы жүз ... жұқтырғанын және олардың көп
ұзамай о дүниеге аттанатынын болжай аласыз. ... ... ... ... ... ... көрсететін немесе олар туралы газеттерде жазатын ЖҚТБ
ауруына шалдыққандар ауруды 90-жылдардың бас ... ... ... ... жыл ішінде олар өздерін қалыпты сезінген және тіпті инфекция ... ... те ... ... жылы сіздің ықшам ауданыңызда екі-ақ адам ауру жұқтырғанын көз
алдыңызға келтіріп көріңізші. Он екі ай ... ... ... саны енді
төртеу болады. Тағы бір жыл өткенде олардың саны ... ... ал ... жыл ... ... он алты ... Әзірше бәрі өздерін жақсы сезінеді
әрі сырттай ... ... ... болып көрінеді. Тіпті ешкім
денсаулығымда мәселе бар деп күдіктенбейді де. ... жыл ... соң ... ал тағы да ... ... соң жүзге жуық адам о дүниеге аяқ басады.
Таралудың мұндай жолдары Африка және ... да ... ... ... ... ... болып ауру жұқтырғандардың бірі жұмбақ сырлы жұқпалы
вируспен ауырып, алты апта көрінбей кетеді. Ауруханадан шыққаннан кейін ... ... ... ... ... де, бір-екі аптадан соң әдеттегі
күнкөрісіне қайтып ... Алты ай ... ... ... оның ... және ... ... ол дем ала алмай тұншыға бастағандықтан,
оны «жедел ... ... бара ... ... күні таныстарының біреуі оның халін сұрамақшы болып келгенде, оның
өкпе қабынуынан қайтыс болғанын ... Бір апта ... соң оның ... ... ... оны ... қайтыс болды ... ... Дәл сол түні сол ... ... адам ауру
жұқтырған адаммен қауіпті ... ... Егер сіз ... өзіңіз
тұратын қалада он адамның ЖҚТБ-дан қаза тапқанын білетін болсаңыз, онда
сіздің қалаңызда өзін ... ... ... ... ... ... жуық
адамның вирусты жұқтырғанын да білуге тиіссіз.
Ормандағы өрт тәрізді ... өрши ... кез ... ... ... (ВИЧ-ті) тасымалдаушы бір адам бірнеше
ай ішінде орта есеппен оны бір адамға жұқтырады. Бір ... екі ... ... ...... сегізі — он алтысына және тағы сол
сияқты ауру жұқтыру уақыт аралығын «уақыттың ... деп ... ... тез ... оның ... уақыты — шамамен бір апта.
Мерзімнің бірінші күні бір адам ... ... ... ... саны ... баяу ... біреу, одан кейін екеу, содан
соң төртеу, сегіз, он алты, отыз екі. Бес ... ... бұл ... соғады:
алпыс төрт адам тұмаумен ауырады. Тағы бір апта өткен соң ... одан ... 128 адам ... ... түшкіреді. Бір аптадан кейін 256 адам
өзін ... ... ал тағы бір ... соң 512 адам ... ... ... мәнінде жағдай соншалықты жаман емес. Егер осы уақытқа дейін 512 адам
жұқтырған болса, онда тек 256-сы ғана ... ... ... ... ... ғана ... ал қалғандары болса бір аптадан ұзақ уақыт бұрын
жұқтырған және одан бері ... ... ... Егер мектепте 1000
оқушы болатын болса, онда бірнеше аптадан кейін олардың барлығы да тұмаумен
ауырып ... деп ... ... ... бұл солай емес, өйткені
кейбіреулер бізге ... ... ... ... ... ... ... қалай таралатынын көрсетеді. Әйтсе де,
бұл жерде бір не екі маңызды айырмашылық бар. ... ... ... ... бір аптаны емес, әдетте 6-12 ай аралығын қамтиды. ... ... ... ... ... тұмаурату тәрізді уақыт еселенуі, тіпті,
бірнеше жылға дейін баяулауы мүмкін. Мектепте әлі ... ... ... ... ... саны ... 100 ғана қалғанда, жаңадан
ауырғандардың саны бір апта ... азая ... 256, ... соң 512, ... 100, ... кейін 50. Бір апта өткен соң бұл мектепте тұмаумен ешкім де
ауырмайтын ... ... ... ... жыныстық қатынас арқылы таралуы адамдар өз серіктерін
күнделікті ауыстырып отырмайтындықтан салыстырмалы ... баяу ... ... ... ... өте ... ... мүмкін. Оның жылдам таралуы
соншалық, бір ... өзі кем ... ... бір ... ... жағдайда ауру жұқтырғандардың саны бірнеше күннің ішінде-ақ 1-ден 2-
ге, 4-ке, 8-ге, 16-ға, 32-ге, 64-ке, ... ... ... ... ... ... сондықтан да бұл күндері Италияда, Америкада, ... ... ... және ... да ... есірткі мәселесі
аса шиеленіскен, демек, көп ұзамай-ақ оларда ЖҚТБ ... ... ... ... өліп ... ... ... бәрімізді бірдей өлтіре қоймас. Кез келген топта, қалада немесе
халықта нар тәуекел деп өмір сүру ... ... ... ЖҚТБ ... ... Тәуекел етуге аса асықпайтындар арасында баяуырақ, ал
тәуекелге бел ... ... емес ... арасында өте баяу таралады.
Қанша адамның ауруды жұқтыратыны және ... тез ... тек ... ... ... адам жататындығына байланысты. Егер біз үнемі
нар тәуекел деп өмір сүру салтын ... ... осы ... ... ең ... ... таралуын бәсеңдетер едік. Угандада АҚТҚ-
ны жұқтырған жас келіншектердің саны ... 7%-ға ... ... іс адам ... ... ... бүкіл қоғамның жүріс-тұрысын
өзгерту — уақытты талап етеді.
Кім өзін «аурудан қауіпсізбін» деп айта алады?
Италияда ЖҚТБ-ны нашақорлардың обасы (чумасы) деп ... Ал ... ... мен ... ... ... Ұлыбританияда алғашқыда бұған гейлердің
ауруы деген атақ таққан. Бірақ бәрі де ... ЖҚТБ — ... ... оның ... ... ... ... Ол ерлер клубтарында,
фабрикаларда, ... би ... ... ... ... ... ... болады: ЖҚТБ ешқандай шекараны білмейді — ұлтты
да, нәсілді де, жеке ... да, ... ... да. ... ... ... қатынаста болған бір жынысты адамдар арасында немесе қан
я болмаса бір адамның денесінен бөлінетін сұйықтардың басқа біреудің ... ... ... ... ... алғаш ауру жұқтырып, ең көп жапа ... ... ... ... ... бір ұшы бір ... жыл ... тиіп кетсе болғаны, мәселе 100 есе ұлғаятыны ... ... сол ... ... ... бұл ... ... ауырасыз деген жалған
әсерде қалдыруы мүмкін.
Түйеқұстың қылықтары
Әрдайым адамдарға тым кеш болмайынша, ... ... ... ... ... те ... ойлайды. Сан-Францисконың билік иелері Нью-Йорк
пен Лос-Анджелестегі жастарды өлтіріп жатқан ЖҚТБ деп ... жаңа ... ... ... Олар ... ... ... өз қалаларынан іздей
бастады. Бірақ олар уақытты бекерге өткізіп алды. Үкімет басы бұл ... ... ... гей ... әрбір төртінші адам АҚТҚ-
ны жұқтырған болып шықты. Дәл осындай оқиға Азия мен Африканың көптеген
жерлерінде орын ... ... онда ... ... мен ... арасындағы
жыныстық қатынас арқылы таралған.
Көптеген қауымдардың жетекшілері түйеқұс іспетті «бастарын құмға сұғып
жасырады». Олар ... ... ... ЖҚТБ ... ...... ... қауымыңыздың басқалардан ерекше болғаны ғой», — деп жауап ... өсіп ... ... адамдар сенім жолына түсіп, өмірлері ... егер бір ... ... олар жұқтырып алған АҚТҚ өзінен-өзі жоғалып
кетпейді.
«ЖҚТБ бұл жерде ешқашан болмайды»
Орталық ... ... ... ... жас ... мен ... бесіншісі ЖҚТБ-дан өлімге кесілген. Енді біз ЖҚТБ Африкада АҚШ-
тағыдай ... ... ... ... ... ... қарамастан, адамдар осы аурудан өліп жатқан. Ал 1983 ... ... ... ... тек бір ғана мәлімет тіркелген. Тек сол
жылы ғана біз ... ... ... жатқан апатты кенеттен түсіне
бастадық. Он мыңдаған адам ЖҚТБ-дан көз ... ... адам ... ... ... беру тым кеш ... кейбір бөліктері мен ТМД елдерінде індет тез жайылуда, мысалы
Шығыс ... ... ... ... және ... қоса
есептегенде) және Орталық Азияда АҚТҚ-ны жұқтырғандар саны небары біразырақ
жылдың ішінде күрт өсті — 2004 ... ... ... бұл ... 1,4 ... ... Он ... аз уақыт ішінде 10 еседен аса өсті. 2004ж. ... саны ... 210 000 ... сол 60 000 адам ... көз
жұмды. Тек Индиядағы Мумбай (бұрынғы Бомбей) қаласының өзінде әр түні ... аса адам ауру ... ... ... шамамен 40000
тұрғыны бар ауылдарына барғанда солардың 8000-ы күре тамырға ... ал 4000-ы ... ... ... білдім. Мен өлім аузында
жатқан бағушының ұлының қасында болдым және оның үлкен ... да ... ... ... екен. Бүкіл ұрпақ апатқа ұшыраған. Әйтсе де, жыл
сайын миллиондаған адамның өмірін ... ... ... жол ... да ... АҚТҚ-ны жұқтырғандар алты апта ғана өмір сүретін болса, онда ... аза ... ... ... ... ... ... дүрлігер еді.
Вьетнамдағы он жылға созылған соғыста АҚШ ... 50 000 жас ... ... ... ... ... аса АҚТҚ-ны жұқтырғандарды
есепке алатын болсақ, ЖҚТБ-мен салыстырғанда майданда қаза ... ... ғана ... ... ... сіз осы ... ... алғаннан
кейінгі аралықта, АҚШ-та ауру жұқтырды деген бірде-бір мәлімет ... де, ... ... ... саны ... ... соғысына пара-
пар болмақ.
Ал Африкада ше? Біз ... қару ... ... эпидемияның
таралуына септігін тигізетінін білеміз. Бүгінгі ... ... ... ... ... ... соғыстар. Бұл миллиондаған
босқындардың елден безіп кетуіне жол ... Заң мен ... ... және
қарулы топтар көшелерді бағындырып немесе торуылдап, қозғалысты тоқтатып
жатқанда, ... ... ... ... ... ... емес. Алдын
алу ұйымдары күйрейді, ауру еш кедергісіз таралады. Тәртібі нашар қарулы
жасақ ... ер ... жиі ... ... көп ... ... не
қарудың күшімен не көрсетер қызметінің ... ... ... АҚТҚ аса ... ... ... емес ... бойынша Кенияның бірқатар әскер топтарындағы
АҚТҚ жұқтырғандардың саны 90%-ды құрайды. Біз Оңтүстік ... ... ... ... тұрғанын білеміз, онда әрбір бесінші адам ауру
жұқтырған. Бұл — жүз миллиондаған ... ойға ... ... ... ... ... ... демек?
Егер сіз АҚТҚ-ны жұқтырмасаңыз және ауру жұқтырмаған, әрі тәуекелге бел
байлап есірткіні күре ... ... не ... медицина
процедураларына жүгірмейтін, өз ... адал ... ... ... ... ... ... еш жаңалық жоқ па?
Жыныс жолдарымен жұғатын аурулар жүздеген жылдар бойы бар болып келеді.
Қырық жыл бұрын мерезге (сифилис) ... дәрі ... ол ... ... алған. Соз (гонорея) үнемі жылдам таралған және осы күнге ... ... ... ... бой ... Ең бір мәселе
туғызатын ауру —ұшық ... бұл ... ... ... ... жаралар пайда болады және жыныстық қатынас жасау мүмкін емес. Ол
өмір бойы біресе пайда болып, біресе ... ... Оның ... ... Егер сіз ... ... жасөспірім шағыңызда бастасаңыз әрі
жыныстық серіктеріңіз көп ... ... ... ... ... ... әбден мүмкін. Көптеген әйелдер бедеу болып қалған. Бұл ... ... ... ... ... байланысты. Әдетте бұл
денсаулыққа зиян келтіргеннен кейін ғана білінеді.
Екінші тарау
Вакцина, дәрі-дәрмек және сақтандырғыштар
Ешкім де жалғыз ... ... ...... бір вирустың ағзаңызды соншалықты әлсіретіп, оған басқа
микробтардың енуіне жол беріп, ... ажал ... ... атауы. Әдетте
сіздің ағзаңыз зиянды микробтарды оңай ... ... ... ... ... бойыңызда иммунитет бар. Сіздің иммундық қорғанышыңызға
қатты зиян ... біз ... ... ... жапа ... ... деп
айтамыз. Кейбір адамдар әлсіз иммундық жүйемен ... ал ... ... ... ... ... АҚТҚ ... инфекцияның
салдарынан енетін болғандықтан, біз бұл ауруды ... ... ... ... дейміз.
АҚТҚ — адамның қорғаныш ... ... ... деп талдап
түсіндіріледі, бұл ЖҚТБ-ны тудыратын қоздырғыштың (вирустың) ғылыми ... ... ... та, ... даму сатылары бар екендігін түсіну
маңызды. Ең алдымен адам инфекцияны ... ... ... ол өзін ... ... ... соң аурудың ушығуының алғашқы
белгілері пайда болады және кейін ол өлімге әкеп ... Бұл ... ... ... ... сырт келбетіне қарап оның бойында инфекцияның ... ... ... емес.
Вирус (қоздырғыш) дегеніміз не?
Вирус роботқа немесе компьютер бағдарламасына ұқсас. Онда ... ... ... ... көбірек өндіру керектігін үйрететін
нұсқаулар бар. ... ...... ... ... бар ... ... бағдарлама сіздің шашыңыздың түсін, мұрныңыздың немесе
құлағыңыздың пішінін анықтайды. Гендер сіздің ... ... ... тиіс ... ... ала ... ... және бір таңқаларлығы
тәніңіздің әрбір жасушасының ішінде дерлік сіздің дәлме-дәл көшірмеңізді
жасап шығаруға жетерліктей ... ... ... жасушалардың құртылуы
Вирустың ішіндегі бағдарлама бар-жоғы бір немесе екі ... ... бұл ... ... ... Егер осы ... қанның ақ денешіктерінің
ерекше түрлерінің біреуінің үстіне ... ... ... сәл ... тұра ... ... ... кішкентай көпіршік тәрізді жарылады да,
жасушаның ішіне өлтіретін бағдарламаны бүркіп жібереді. Бірнеше ... ... осы ... өз ... яғни ... ... ... да,
енді бұл жасушаның ядросы әрдайым сол бағдарламамен жүретін болады.
Бірнеше ... ай ... ... ... бойы ауру ... ... ... тамырларында не дененің тканьдарының арасында жүзіп жүре береді. Бұл
жасушаның бір ғана ... бар: ... ... ... ... жүздеген түрі бар және ақ ... ... түрі ... бір ... ... ... үшін жаратылған.
Біз неге ауырамыз?
Вирус жауынгер жасушалардың белгілі бір түріне ғана ... ... ... саны азайған сайын ағзаға белгілі микробтарды өлтіру қиынға соғады.
Сіз әдеттегі жөтел мен суық ... ... ... ... ... ... тез ... әйтсе де, біреуі не екеуі кедергісіз өсе
береді. Нәтижесінде еш ... өкпе ... құрт ... ... ... ... туындайды.
Осындай микробты кездестіргенде жауынгер жасуша әрекет ете ... бойы ... ... ... ... ... ... жылдамдықпен
антиденелерді өндіре бастайды. Бұл антиденелердің пішіні микробтың үстіне
дәлме-дәл сәйкес келіп, антиденелер ... орап ... ... ... егер ... бағдарламасы өзгеріске ұшыраған болса, механизм тоқтап
қалады. Жаңа ... іске ... ... ... ... бұйырады. Бұйрыққа бағынып жасуша антиденелердің орнына жаңа
вирустарды өндіре бастайды. Неғұрлым ... ұзақ ... ... ол ... Ақырында ол жарылып, қанға миллиондаған жаңа ... ... ... ... ... ... ... қана тұрақтайды. Сол уақыт
ішінде ол ... таза ақ ... ... жарылады, жаңа жасушалардың —
жауынгер жасушалардың бағдарламасын өзгертеді, мәселен, ми ... ... ... ағза ... ... оны ... да қабынулар
(инфекциялар) меңдей бастайды.
Осы инфекциялардың кейбіреулері жеңіл ... әкеп ... ... ... жояды. Алайда өкпе инфекциясы емдеуге оңайлықпен көнбейді, тіпті
адам өмірін әкетеді. Ешкім де ЖҚТБ-ның ... ... ... ... ... ... бұзылғаннан кейін, оның денесін ... бір ... ... ... ... ... бар рак ауруының
нәтижесінде қаза болады. АҚТҚ-ны жұқтырғандар көбіне туберкулезден ... ... және ... ... ... ... ЖҚТБ-ға қарсы жасалып шығарылған ғажайып жаңа дәрі-дәрімектер туралы
апта сайын ... оқып не ... ... ... ... ... тауыпты, енді
сақтандырғышты (мүшеқапты) қолданса, жыныстық қатынаспен айналысу қауіпсіз
дейді. Егер осылар рас болса, бұл ... ... ... ... ол ... ... егер пәктігін жоғалтпаған адаммен жыныстық қатынасқа түссең,
ЖҚТБ-дан айығасың дейді. ... ... ... ... оқитындарыңыз бен еститіндеріңіздің көбі — бос сөз. ... ... ... ... ... ... немесе жақсы вакцина
табылған болса, дәрігерлер, медбикелер және үкіметтер ... ... еді. ... де ... ... ... алу қамын ойлап жүруінің
себебі оның ешқандай емі ... және ... ... ... аздығында. Қазіргі уақытта тиімді вакцина жоқ және алдағы
онжылдықта табылып қалуы да ... Одан ...... ... сақтандырғыштар (мүшеқаптар) сондай қауіпсіз де емес.
Мен жуық арада вирусты өлтіретін, ... ... ... деп ... Сол іске ... бізде тұмаудың, әдеттегі суық
тиюдің, полиомиелиттің, сарыаурудың (гепатит), ұшықтың (герпес) және
көптеген ... ... ... ... ... де дәрі-дәрмектері
болады. Бірақ оған әлі ... ... ... оны ... ... ... технология жоқ. ЖҚТБ-ны
емдеу үшін бізге ... ... ... жеке ... ... ... ... құралдарды ойлап табу керек. Адамды Айға немесе ... өзі ... ... ... ... табумен салыстырғанда, оп-оңай
ғана шаруа. Оны тапқан адамның есімі ең ұлы ... бірі ... ... ... ... ... Ол туралы ХХІІ ғасырда да кітаптар
жазылатын болады.
Ал бізге әзірше жүздеген ... ... ... ... тура келеді. Мәселе
ЖҚТБ-ға шалдыққан ... сол ... ... ... ... ... ЖҚТБ-ның ағзаны әлсіретуінің нәтижесінде пайда болған
аурудан ... ... ... Дененің осы инфекциялардан құтылуына
көмегін тигізетін дәрілердің бәрі науқасқа үлкен қолғабыс бола ... ... ... ... ... және ... ... ай бойы өздерін
жақсы сезінеді. Олар тағы бір жаңа инфекцияны қабылдағанша, адамдар ... ... деп ... Және бұл ... сөз бен жалаң мәліметке жол ашады:
«Мен мына ерекше антибиотикті қабылдай сала бір күннен ... ... ... ... ... Енді ... ЖҚТБ ... айтылған ой дұрыс, ал екіншісі — өтірік. Адам кез келген ... ... өліп ... мүмкін. Жауынгер жасушалар әлсірей береді және ағза
күн өткен ... жаңа ... ... келеді. Тіпті адам тәуір болып
көрінгенімен, оның төрінен көрі жақын.
Түкке тұрғысыз дәрілер
Бірнеше жыл ... ... ... ... ЖҚТБ-ның дәрісі деп
қолданған. ЖҚТБ-ға шалдыққан ... ... дәл осы ... Дәрі ЖҚТБ-ны емес, туберкулезді құртады. АҚШ-та мерездің ... ... ... деп ... ... олар тек ... ғана ... адамдар ЖҚТБ-ның дәрісі деп арнайы диеталарды, жеке отырып
тамақтану, көп мөлшерде ... ... ... ... ұйқы ... ... психотерапияны жарнамалауда. Бұлардың құны қанша?
Егер сіздің жауынгер-жасушаларыңыз жақсы ... ... ... ... иммунитетіңізді нығайтатындардың бәрі де денсаулығыңызды сақтауға
көмектесетіні рас. Және керісінше: сіз өзіңізді ... әрі ... ... ... аулақ болуыңыз керек. Дұрыс мағына ... ... ... ... ... ... тамақтану, қандай да бір
жаттығулар жасау, ... ... ... ... жаңа ... мен ... жеу, шылым шегуді доғару, ішімдіктер мен басқа
есірткілерден бас тарту, жеткілікті ... ... көп ... ... ... ... адамдардың, әсіресе, ЖҚТБ-мен ауыратындар мен
АҚТҚ-ны жұқтырғандардың денсаулығын сақтап, өмірін ұзартады.
Алайда кейбіреулер ... ... әрі ... ... ... ЖҚТБ ... пайдаланып ақша жасайды.
Анти-ретровирустық емдеу тәсілі және тағы ... өте ... ... бар ... рас. ... олар отты ... ... оны
тек тұншықтырып қана қояды. Олар улы болғандықтан, мөлшері асып кетсе, адам
өліп қалады, яғни ... ... ... анализдер қажет. Бұған қоса бұл
дәрі-дәрмектерді өмір бойы қабылдау керек.
Дамымаған елдерде жыныстық ... түсу үшін ... бәрі ... қолдана алады деп ойлау қаншалықты ақымақтық ... ... ... ... ... ... ең кедей тұратын халықтың
басым көпшілігінің өмірін өзгертеді деп сену — соншалықты ақымақтық. Тіпті
сіз осы ... ... ... ... ... да, оларды жақсы
жабдықталған зертханалар мен тәжірибелі дәрігерлер тобының ... ... әрі ... ... есте ... ... Бұл дәрілерді
қолданудың ең дұрысы оларды ЖҚТБ-ға тапсырылған тест анализі оң нәтижелі
болған жүкті әйелдерге ... ... ... туылмаған нәрестенің ауруды
жұқтыру қаупін азайту.
Ал вакциналар ше?
Вакциналар вирусты инфекцияларға қарсы тұратын біздің ... ... ... ... және басқа аурулар вакциналардың ... ... ... ... ... қарсы күрес бағдарламасы осы
ауруды жер бетінен кетіруге ... ... Онда неге ... де ... ... мәні ... ағзаңызға зияны жоқ микробты енгізу, бірақ
оның сыртқы пішіні тура ауру қоздырғыш микроб тәрізді. Бір апта бойы ... ... ... ... ... ... Алғашқыда бұл
уақытты көбірек талап етеді. ... рет осы ... ... ... ... күресуі үшін бар-жоғы бір не екі сағат қана
уақыт ... ... ... ... ... жыл ... ... микробтарды естерінде сақтай алады.
Егер ағзада басқа бір қауіпті микроб байқалса және оның пішіні ағзаның
бұрынғы кездестіргеніндей болса, айталық адам ... ... ... ... ... ... кейін айығып кетеді. Вакцина ... ... ... ... ... ... ... АҚТҚ үнемі өз пішінін өзгертіп отыратындықтан, қорғаныш
жасушалары олардан көз жазып қалады. Егер бүгін адам ... ... ол оны ... күн бойы ... Ал бір ай ... ... не
болады? Біздің мәселеміз жауынгер жасушаларға қарсы тұратын иммунитеті ... ... да ... ... ... одан ... еш ... Өз
пішінін өзгерте алатын басқа да вирустар бар. Мүмкін сіз неге ... ... ... ... ... себепкері немесе неге біз әлі күнге дейін
әдеттегі суық тиюге ... тұра ... деп ... да ... ... бұл аурулардың екеуі де сіз әрбір ауырған сайын пішіні
өзгеріп тұратын вируспен байланысты. Сіз өз ... ... және ... жұқтырғанша, вирус әлемнің жартысын аралап шығып, ... ... ... ... ... инфекцияны жұқтырған адамның жұтқыншақ
жасушаларында жаңа вирустар қалыптасып, кейде одан ... ... ... ... пішініне қарағанда басқа болады.
Бір я болмаса екі жылдан кейін бұрын тура өзіңіз ауырғандай салқын ... ... ... Егер ол ... ... қызамық (ветрянка)
вирусы болған болса, сіздің денеңіз оны ... ... ... сол ... еді. Бірақ салқынның вирусы сондай өзгеше болғандықтан, жауынгер-
жасушалар оны ... ... ... ... ... ... тұрған антиденелер болмағандықтан, ... де ... ... бастауға тура келеді.
Тұмауға қарсы вакцина
Тұмаудың (грипп) вакцинасы бар және салқын тигеннің вирусына қарағанда
тұмаудың вирусы өз ... сәл ... ... ол ... ... ... ала әлемнің басқа бөлігінен қандай вирустың ... ... ... ... Егер ... пен Австралияның тұрғындарының вирус
үлгісін алып, оған қарсы вакцинаны жасап және дереу Канаданың ... ... онда сол ... ... тұмаудан қайтыс болатындардың саны
азаятынын білеміз. Алайда жыл сайын жаңа вакцина дайындап ... ... егер ... біз ... ... ... әрі ... вакцинаны ойлап
тапсақ та, барлық адамды белгілі бір уақыт аралығында қайталап ... ... ... ... вирус жойылды деуге болмайды. Ол өзінің
пішінін бірнеше апта ... ... бір ... денесінде болса да,
білдірмей өзгертуі мүмкін. Сондықтан айдың басында ... ... сол ... ... пайдасыз болып қалады.
Жалаң сөздерге сенбеңіз
Қандай мақаланы оқымасаңыз да есіңізде болсын: тіпті оның ... ... ... да, шын ... ... тән ... ... тұратын бірде-бір
антидене әлі күнге дейін табылған ... Ауру ... ... ... ... ... ... бұған қарамастан, адамдар ауырады және
өледі. АҚТҚ-ның антиденелерге қарсы ... ... ... рет өзі ... ... ... екенін дәлелдеу үшін,
өз еркімен өзіне ЖҚТБ-ға қарсы вакцина еккен керемет ғалым туралы естісеңіз
де, сақ болыңыз. Вакцинаның әсерлі ... ... ... жолы — ЖҚТБ-ға
шалдыққан адамның қанынан — ғалымның тамырына жіберіп, не болатынын байқау.
Бірақ сол адамда ЖҚТБ дамымай ... ... ... білу ... уақыт керек болады деп ойлайсыз? Мүмкін, он шақты жыл ... ... ... дейін оның балалары мен жұбайы ол өліп кетер деген үреймен өмір сүреді
және ол инфекцияны тасымалдаушы ... ... оған ... ... неге ... ... ... деп сұрарсыз. Өкінішке орай, ЖҚТБ-ға
тапсырылатын тестің аты затына сай емес. Кішкентай вирусты байқау өте қиын.
Қазіргі кезде кеңінен пайдалануға ... ... ғана ... — осы ... ... емес, АҚТҚ-ны жұқтырған адамдардың бәрінің дерлік ағзасында
қалыптасатын антиденелерді анықтайтын анализ. Сондықтан тест ... ... ... рет ауру ... ... деген уақыттан кейін он екі
апта күтуі тиіс. Егер біз ... ... ... онда сол адамның
ауру жұқтырғаны немесе ... ... ... дамуда. Нақтырақ
анықтау мүмкін емес.
Эксперттердің көпшілігі ... ... сөз ... ... қынжылады.
Олардың айтуынша іске жарамды вакцинаны ойлап табу үшін, жоқ дегенде он ... ... Егер ... біз оны ... ... ... та, адамдарға кеңінен
пайдалануға жеткілікті түрде қауіпсіз екендігін дәлелдеу, әрі оны ... ... ... ... үшін ... өтеді.
ЖҚТБ-дан сақтану үшін мүшеқап әрдайым сенімді бола бермейді
Көптеген қауымдарда сақтандырғыш (мүшеқап-презерватив, кондом) ... жөн ... ... ... айту ... қой. Медицина тарапынан
алғанда мүшеқап қолдануға болатын ... ме? Оны ... ...
сенушілердің ахлақтық (моральдік) құндылықтарына қайшы ма?
Тағы да бір сұрақ бар. Егер ЖҚТБ ... ... ... және ағза ... дәрменсіз болса, ал дәрі-дәрмектер көмектеспесе, вакциналардың
пайдасы тимесе, онда басқа ... үміт бар? Мен ... ... ... ... ... ... ең қауіпсіз жыныстық ... ... ... ... ... ... өздері оны ешқашан қолданбауды
ұйғарса да, олар солай айтады. Алайда егер ойларын өзгертіп, ... ... ол ... ... ... тиімді ме? Мүшеқаптардың
соншалықты қауіпсіз емес екенін ешкім мойындағысы келмейді.
Шындық мынау:
Шынында мүшеқаптар АҚТҚ-ның таралу қаупін едәуір азайтады, ... олар ... ... мәселесі мынау:
Кейде мүшеқапты пайдалануды кеңінен үгіттеу жастарға екі ұшты ... ол бір ... ... ... ... және ... адал
болуға шақырса, екінші жағынан оларды сақтандырғышты ... ... көп ... ... ... ... қолданылса да туған балалар
Ондаған жылдар бұрын әрбір ана өз ... кім ... ... ... ... ... қалатынын ескертетін. Бірақ мүшеқаптар
баяғыдан, тіпті, біздің ... ... ... бері ... ... ... мен ... мүшеқап жайлы жақсы білген, әрі сол
кезде оның пайдасы ... ... ... ... ... күні мүшеқаптар көптеген адамдардың ... еш ... ... ... Егер мен дәрігер-гинеколог болсам
және менің қарамағымда жүктіліктен сақтану үшін мүшеқапты таңдап алған жүз
жас ... бар ... мен жыл ... ... он ... ... ... зәрелері ұшып ұялып кабинетіме ... ... ... Олар ... жүкті екеніне сене ... ... ... мүшеқапты пайдаланған сияқты еді ғой!
Тесік мүшеқаптар
Сатылымдағы сапасы төмен он мүшеқаптың жетеуі тесік болуы мүмкін екендігін
есіңізге саламыз. Тіпті ... ең ... деп ... да ... ... әйтеуір біреуі сіз оның сыртқы орамасын ашпас ... ... ... ең маңыздысы — оны ашқаннан кейін не ... ... ... соншалықты оңай емес екен. Қараңғыда оның жыртылып қалуы,
әйелдің әшекейлеріне ілініп қалуы, жарылып ... ... ... ... егер ... ... ... дұрыс шешпесе, шәует ағып ... ... ... ... ... ... сеніміңізді ақтамайтынын
ешкімнің білмейтінін мойындауымыз керек. Бірден-бір маңызды себеп мүшеқапты
пайдаланамын дейтін адамның оны дұрыс ниетпен сатып алса да, ... ... оны киіп те ... қолданып та , ауру жұқтыруға болады
Егер сперматозоидтың ұзындығы он сантиметр деп елестетсеңіз, онда ... ... ... түйреуіштің басындай-ақ болар еді. Егер
сперматозоид еркектен ... өте ... ... онда ... не ... ... вирус кері бағытпен әйелден еркекке де өте алады. Мүшеқаптың ... ... ... ... өз жұбайларына немесе әйелдердің
оны күйеулеріне ... ... ... көптеп кездесуі
таңғалдыратын жағдай емес.
Тіпті ... ... өтіп ... де, әйелдің жүкті болып қалмауы ... ... әйел отыз ... үш ... ... бола ... Тіпті
ұрықтануға дайын тұрған аналық жасуша бар болған ... де, ... ... ... ... үшін көп рет тырысуға тура келеді. Шын
мәнінде жүз адамның бесеуі бұның нәтижесін ешқашан көре ... Ал ... ... ... ... үшін ... тіпті жылдар бойы қажымай
тырысулары қажет болады. Орта есеппен ... бұл үшін әйел мен ... төрт ай ... ... ... ... кез келген күнінде ... ... ... бір-ақ рет төсектес болудың өзі жетерлік.
Мүшеқап машиналардың қауіпсіздік белдігіне ұқсас
Қауіпсіздік ... ... ... адамдардың өмірін сақтап қалады.
Алайда бұның кері ... де бар: ... ... ... кейін өздерін
қауіпсізбін деп сезініп, олар көбіне жылдамдықты ... ... ... ... озуға тырысады. Ақыр аяғында адамдар қатерге
тап болады. Сондықтан құтқарылғандардың саны болуға тиіс саннан ... ... ... және оның ... ... сілтеп насихаттап, кейбір денсаулық
сақтау науқандары көптеген ... ... ... ... салынған
өмірлерін жігерлендіреді. «Сол райыңнан қайтпа, бірақ мүшеқапты қолдануды
ұмытпа».
Бәрі де түсінікті: егер сіз ... ... ... ... ... ... түсуге тәуекел ететін болсаңыз (адамдардың бәрі бірдей
шындығын айтпайды, әрі сіз ауруды сырт ... ... ... ... оны ... біле ... әрі мүшеқапты қолданбасаңыз, онда сіз ... ... ... ... ... ... ... Мүшеқаптардың миллиондаған
адамдардың өмірін ЖҚТБ-дан сақтап қалғандығы еш күмәнсіз.
Егер сіз мүшеқапты пайдаланып жүрген болсаңыз, оның ... ... ... Мүшеқаптар ыстық жерде, әсіресе пайдалануға дейін көп ай бойы
сақталса, ... ... ... ... қоса ауруды жұқтырып алу қаупін
азайту үшін спермицидті қолданыңыз. Егер сіз ... ... ... ... ... судың негізінде жасалған және спермициді
барын қолданыңыз. Майдың негізінде жасалған любриканттар санаулы минуттың
ішінде сақтандырғышты ерітіп ... ... ... егер сіз ... ... ... ... еш жүкті болмайсыз, немесе ешқандай инфекцияны жұқтырып ... ... сіз ... тасымалдаушы бір немесе бірнеше адаммен үнемі жыныстық
қатынаста болсаңыз, мүшеқаптың көмегімен бе әлде онсыз ба ... ... ... ... ауру жұқтырасыз. Бұл спорт машинасымен үнемі
қауіпсіздік белдігін тағып алып, жол жүру ... ... апат ... да,
өлмеймін деп ойлап жоғары жылдамдықпен жүрумен бірдей. Қауіпсіздік белдігі
қауіпті азайтады, бірақ жарақат алмайсыз деген кепілдік ... ... ... ... ... ... бірақ мен өмірімде оған сенбес
едім. Оны пайдаланса да, ауру ... ... ... ... бар.
Кейбіреулер ойлағандай мүшеқаптар соншалықты қауіпсіз емес. Медицина
әдебиеттерінде былай делінген: ... ... ... болу ... ... ... біздің естігіміз келген нәрсені ғана
естуімізде. Біз «Мүшеқапты ... ... ... ...
дегенді естиміз. Жақын арада біреу: ... ... ... ... ... ... алмайды», — деген.
Әйелдер де мүшеқап іспетті сақтандырғышты қолдана алады
Қазір мүшеқаптың жаңа түрі бар. Ол ... ... ... ... әйелдің ішкі ағзасында орнықты ... үшін ... ... ... ... ... қорғаныш жасайды.
Мәселе әйел мен еркек жыныстық қатынасқа түскенде, бұл жұқа резеңке кімнің
қолданғанына ... әйел ме, әлде ... пе, ... орнынан шығып
немесе жыртылып кетуі мүмкін. Бәрі де болуы мүмкін, бірақ ешбір адам бұны
әбден кеш ... ... ... ... ... әрі ... ... соғұрлым оны пайдалануды құп көрмейді. Екеуіне де көрінбейтін әрі
білінбейтін ... ... жоқ, ... кейбіреулердің айтуынша,
әйелдердің сақтандырғышы мінсіздікке жақын, ... қоса оны көп ... ... ... жүзі бойынша олардың 35 миллионы сатылған.
Мүшеқаптар сенушілердің ЖҚТБ мәселесіне деген жауабының бір бөлігі болуы
тиіс
Қауымдар ... ... ... ... ... әр түрлі ойда болады.
Мынадай мысал: бір адам қауым жетекшісіне қан құю ... ... ... және енді ... денсаулығы не болатынын уайымдайтынын
айтады. Олардың екеуі де АҚТҚ-ға тексерістен өткен. Соның ... ... ... алған, ал зайыбы жұқтырып алмаған. Енді оған қандай ақыл-
кеңес беру керек? Әрине, бірден-бір дұрыс ақыл — ... ... ... ... ... ... ... қауіп төніп тұрғанын
түсіндіру. Бірақ егер олар ... ... ... ... болса, онда зайыбының ауру жұқтырып алу қаупі ... ... ... ... ... ... айтпау
— ақымақтық, тіпті әдейі кісі өлтірушілік болар еді.
Осындай жағдайдағы қауіп-қатерді қарастырайық. Егер екеуі де жыныс арқылы
таралатын емделмеген ... ... соз ... ... ... басқа да ұзаққа созылған аурудан аман болса, бір рет жақындасқанда
АҚТҚ-ны жұқтырып алу ... ... ... аз. Ал мүшеқапты пайдалану ... тағы он есе ... ... ... егер сіз ... дұрыс
қолдансаңыз, әйеліңізден не күйеуіңізден АҚТҚ-ны жұқтыру қаупі 2000-ның
біріне қарағанда аз дегенді білдіреді. Басқа сөзбен ... орта ... ... ауру емес ... ... ... жұқтыруы үшін
шамамен 2000 рет жыныстық жақындасуы тиіс. Әлбетте, бұл жағдай 20 ... ... ... ... және 10000 ... ... де ... мүмкін. 2000
рет — бұл жүздеген ерлі-зайыптылармен не болып жатқанын бақылаудан шығаруға
болатын орташа көрсеткіш.
Сонымен, сенуші үшін ... ... сөз ... не ... ... қалу жайлы болғанда, сақтандырғышты ... ... ... ... ... Бұл ... қаншалықты алысқа баратынымыз
белгілі бір қауымға байланысты, бірақ мен ... ... ... ... мен ... ... өте ... екі жастың алдындағы таңдау
Кейбірде ЖҚТБ-дан орасан зор жапа шеккен елдердегі бірқатар ... ... ... тест ... ... ... қиюдан бас
тартады. Егер олардың біреуі не ... де ... ... ... ... ... тыйым салады. Жеке өз басым Киелі кітаптың ішінен осы әрекетті
құптайтын ешбір аятты ... ... ... ... ... шақыру керектігіміз айдан анық. Егер әйел де, еркек те ... ... ... онда ... ... ... неге оларға үйленуге
болмайды деген дәлелді көрмеймін және ... ... ... ... ... ... айырмашылығы бар. Қайта, балалы болмас бұрын ең бастысы
балаларының ауру жұқтырмауы үшін, тіпті ... ... ... ... ... ... болса да, екеуінің де ... ... ... ... ... ал ... сау адам болса, олар расымен
қиындыққа душар болады. ... олар ұзақ ... ... ... жақындықтың салдары екеуінің бірінің өлімімен бітуі
мүмкін. Алайда, ... ... ... да тек жеке ... ... ақыл-
кеңеске жатады, бірақ қауымның қатаң ережелері бола алмайды.
Шылым шегу ше?
Мен жақында Бурунди еліндегі көптеген қауым ... ... ... ... ... Мен ... ... шегуді
мақұлдайсыздар ма деп сұрадым. Олар мақұлдамайтындығын айтты. Мен олардың
фильтрі бар және фильтрі жоқ ... шеге ... ... ... бар шылым
әлдеқайда қауіпсіздеу әрі одан адам өлімі азырақ екендігін айттым. Сонымен,
егер ... ... ... ... ... өз ... ... болса, онда олар оған фильтрі бар темекі тартуға ақыл бермес ... Олар оған ... ... ... қауіпсіздеу екендігін
түсіндірмес пе еді? Немесе олар бұны адамдарды одан да көбірек шылым ... деп ... ма ... ... ... ... ... болса да, темекінің одан бетер қауіпті
болғанын қаламайтындықтарын айтып, келісті. Және ... бар ... ... шылымды шегетіндерге қарағанда ауыру қаупі азырақ
болатынын ... ... ... ... келісті.
Мен бұл дәлелдің мүшеқап мәселесіне де көп ... ... ... Егер біреу (біздің насихатымызға құлақ аспай) бәрібір тәуекелге
бел байлап, ауру жұқтырған адаммен жақындасқанның арқасында өлетін ... оған осы ... ... ... ... аман қалу ... ескерту
біздің міндетіміз емес пе?
Мен үшін мәселе түсінікті: біз адамдарды ... пен ... ... ... үшін ... ... ... істеуіміз керек. Бірақ
сонымен бірге егер олар өз жолдарымен жүруді таңдаса, өлімнің ... ... бар ... ... ... міндетіміз.
АҚТҚ — дамуға қатысты мәселе
АҚТҚ — дамуға қатысты мәселе. Кедейлік ... ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігі, нашар
байланыс, жоқшылық балаларды кездейсоқ ... ... ... ақша ... ... ... Осы тұйыққа тірелген жоқшылықтан бірігіп арылуымыз
керек. Егер барлық назарымызды тек қана АҚТҚ-ға шоғырландыратын болсақ, бұл
ЖҚТБ-ның ... ... ауру ... ... ... Егер ол ... ... тартса, күнделікті нанын қайдан табады? Оның ... кім ... кім ақша ... Осы ... шешетін алдын алу науқандары
(профилактикалық кампаниялар) жеткіліксіз. Бізге ... ... табу ... ... да экономиканың өсуі ЖҚТБ-ға қарсы ... бірі ... ... ... бизнес пен халықаралық сауда-саттықты
жігерлендіру. Кішігірім банктер, кіріс әкелуге бағытталған іс-шаралар және
басқа өзіне-өзі жәрдем беру ... ... жан ... ... ... үшін ғана ... сонымен қатар АҚТҚ-ны — жұқтырғандардың
өмірлерін қайта құрып әрі ... ... ... ... ... ... ... отырғандай, ЖҚТБ ешқандай емі де, қарсы вакцинасы да жоқ қатерлі
ауру. Жалғыз ғана үмітіміз адамдарға инфекциядан қалай ... ... Егер ... емі не ... ... ал сақтандырғыштарды сатып
алуға жүз миллиондаған ... ... ... ... ... ... ... керек?
Африканың тәжірибесі
Бірнеше апта бұрын ғана мен осы ... ... аса ... ететін, яки
ауру күллі ұрпақтың қырылып қалуына қауіп төндіріп ... елге ... ... Африканың кез келген басқа елдеріне қарағанда ЖҚТБ ауруы
кеңінен таралған ... Бұл елді ... ... азап ... ел ... ... еді, бірақ жағдай басқаша. Уганданы әділ әрі ержүрек
жетекшілер ... ... Онда ... ... ең ... ... науқандардың бірі ұйымдастырылды.
Африканың басқа бірнеше елдерінде ЖҚТБ ... ... ... қиын ... ... да, ... басы ол туралы тіс жармауды жөн
көрген. Бір елде дәрігерлер АҚТҚ-ны ... ... ... ... ресми түрде олардың санын төмендетіп айтқан. Егер
адамдар сіздің еліңізде ЖҚТБ-ға ... ... көп ... ... ... сізбен бірге қызмет ... бас ... ... болады. Экономика құлдырайды және күтім көрсетуге мұқтаж өлім
аузындағы мыңдаған ... ... ... пен үдеп келе жатқан
жоқшылық қосылады.
Уганда үкіметі елдегі үлкен мәселені ашық мойындады. Бұл ... ... ... ... ... ... арасында ағарту жұмыстарын
жүргізуге мүмкіндік беріп, түсіндіру, алдын алу жұмыстарына жол ... ... шын ... ... сол ... өлім ... ... ресми түрде
мойындамасаңыз, адамдарға қалайша өлімнің негізгі себебі осында деп ... ... ... бөліктерінде жүк таситын машинаның әрбір үшінші
жүргізушісі және түні бойы сыраханаларды кезіп ... жас ... ... ауру ... ... ... сол ... әрбір бесінші тұрғыны
ауру жұқтырған. ... ... ... ... кейбір
қалаларында жыныстық қатынасқа белсенді жастағылардың тең жартысы ЖҚТБ-дан
өлуде.
АҚТҚ басқа да жыныстық қатынастан жұғатын аурулар ... ... екі ... ... ... бір ... ... едім. Оның бет-жүзін
қайғы басқан болатын. Ол ... ... ... қайтыс болғандығын
әңгімелеп берді. ... ... тым жас ... ғой, одан да ... ... еді», — деді ол. Африкада инфекция әрдайым кез келген ... ... ... ... ... ... ... еркекке
таралады. Осы елдерге ат басын бұрған еуропалықтар санаулы ғана ... ... ... елдеріне ауру жұқтырып қайтады.
1988-жылы мен бірінші рет Уганда еліне ... ... ... және ... министрліктерінің өтініші әрі шақыруы бойынша бірнеше күн бойы 20 мың
адаммен сұхбат ... Біз ... ... оқушылардан кімнің ЖҚТБ-
дан қайтыс болған адамды өз ... ... ... ... ... ... Ал екі жылдан кейін олардың барлығы дерлік қолын көтерді.
Біз ашық аспан астында ... ... әрі шулы ... сүйемелдеуімен
жиналыс өткіздік, сонымен бірге аудармашылардың көмегімен жеке ... Екі мың ... ... ... біз ... бөлісіп,
сұрақтарға жауап бергенше, үш сағат бойы алаңда орнынан тапжылмай ... ... ... көбісі әдетте бұл тәрізді іс-шараларға қатыса
бермейтін ер адамдар болды. Олар ЖҚТБ ауруы сол аймақтағы әрбір адам ... мен ... ... ... ... ... ... үлкен маңызы бар
Көптеген жастар маған келіп, анализ тапсырғысы ... ... ... уайымдарының орынды себебі болды. Олар неке қиюға келген екі ... ауру ... ... ... ... мүмкін екендігін, солайша екіншісін
өлімге итермелейтінін біледі. Оларға не істеу ... ... ... ... ... байқап пайдаланыңдар деп айтуға тіпті ... ... не ... Әйел адам егер ... ... оған ... ... инфекция жұқтыратынын түсінеді. Ол өз баласын өлтірмейтініне көз
жеткізу үшін, тест тапсыруды ... ... ... жиі болатындығын уайымдап жүрген бір әйел келді.
Оның күйеуі соңғы он жыл ... ... рет ... көзіне шөп салғанын
мойындады және олардың екеуі де өздерінің қайтыс болған таныстары сияқты
оның да ауру ... ... ... ... ... ... ... әрдайым қорқынышпен өмір сүреді: олар тек ақыл-кеңеске ... ... ... ... ... тест ... қажет. Біздің
қолымыздағы ЖҚТБ-ға қарсы ең ... ... бірі — ... ... ол ... ... анықтауға көмектеседі, солайша адамдар
өздерінің сүйіктілерін немесе кездейсоқ жыныстық қатынасқа түскен ... үшін ... ... ... ... жұбайының не серігінің
аурудан аман екендігін біліп, егер бір-біріне деген адалдықтарын ... ... ... АҚТҚ-ны жұқтырудан қорықпай-ақ сақтандырғышсыз
жақындаса алады.
Өмірдің соңына дейін ... бір ... ... үкіметінің күйзеліске қарсы әрекеті тез әрі ... ... ... екі ойлы өтініш түспеді. Жауап айқын әрі анық ... ... ... ...... соңына дейін некелескен,
пәктігін сақтаған екі жастың арасындағы жыныстық ... Егер сіз ... ... ... онда, мүшеқап сіздің өміріңізді сақтай алу мүмкін.»
Африканың көптеген үкімет басшылығын вирустың дәрігерлік емдеу жолы арқылы
таралуы мазалайды. Кейбір аймақтарда ... қан құю үшін ... ... ... ... ... бар ... шықты. Бір қуантарлық жайт,
енді ... ... ... ... ... донорлық қанды тексеретін
қажетті жабдықтар бар. Сонымен қатар бір рет қолдануға жарамды ... мен ... ... құрал-жабдықтардың жетіспеушілігі жанға
батады. Африкада ЖҚТБ-дан өздері де білмей ауру ... ... мен ... қаза тапқанын ешкім білмейді. ... ... қан мен ... ... ... екенін білу
денсаулық сақтау ұйымдарының науқанды ісінің маңызды бір ... ... ... бәрі де басқаша дейді
Көптеген адамдар Африканың басқа елдерден қандай айырмашылығы бар деген
сауалға жауап таппай басын қатыратын. Сіз ... ... ... Оны ... қолыңызда. Кейбіреулер африкандықтар АҚТҚ-ны ... аса ... да ауру сол ... аса жылдам қарқынмен тарайды дейді. ... ой ... ... ... ... ... ... шығарылды. Дәрігерлер есеп жүргізгенде қателескендігін
жұрт алдында мойындағанға дейін, алты ай бойы осы ... ой ... ... ... ... басқалар африкандықтар тәртіпсіз жеңіл жүріске тым әуес дейді. Адамдар
неге сенгісі келсе, ... ... ... ... ... ... жүріс-тұрысы оларды жеңіл жүріске итермелейтіні анық, бірақ
бұның өзі африкандықтардың ... ... неге ... кең ... ... бір ... ЖҚТБ ... медицинада тазалықтың болмауынан, яғни лас
ине мен залалданған қаннан деп түсіндірілді. Бірақ шындық былай дейді: егер
осының бәрі рас ... онда күре ... ... дәрі ... әр ... ... вирус жұқтырған болар еді, алайда ауру жұқтырғандардың
көпшілігі жыныстық ... ... ... ... мен жас ... ... ... бір ауруды жұқтыру, ағзаның басқа инфекцияларды
жұқтыруына да жол береді деп ... ... түбі ... ... аса ... ... бар. Дұрыс ақыл бізге кімде-кім ... ... ұзақ ... ауруға тап болған адам болса, оның ЖҚТБ-ға
қарсы тұруға дәрменсіз екендігін айтады. Көбіне бұған ... және ... ... ... ... бола ... ең жақсы түсіндірме ол — жыныстық қатынастан жұғатын аурулар. Олар
барлық жерде де бар, ... ... ... мекемелер жүйесі нашар дамыған
елдерде жыныстық қатынаспен берілетін созылмалы ауру әдеттегіден де жиірек
кездесейтін. Оған қоса, байланыс ... ... ... ... ... ... ... ауру жұқтырған адамның жыныстық серігінің кім екенін
анықтау анағұрлым қиын. Біз егер адам соз, ... ... ... ... ауруды
жұқтырған болса, осы вирустардан теріде қалған кішкентай ... ... ... ... оңай жол ... ... ... (Бомбей) сияқты елді-мекендерде АҚТҚ-ның тез
таралуының бірден-бір себебі сол ... ... ... ... дерлік
емделмеген жыныстық қатынастан жұғатын ауруларды тасымалдауында.
Сіздер көріп отырғандай, Орталық Африкада орын алған жайттардың қандай да
бір ... ... да ... хақ. ... ... ... ... көре тұра, Ұлыбританияда ЖҚТБ-ның қаупі гейлер мен нашақорларға ғана
төніп тұр деп ...... ... Тек ... қана емес, надандық
болуы тиіс: 2001-жылы Ұлыбританияда жаңадан ауру ... ... ... ... көпшілігі ауруды басқа елдерден жұқтырып
алып келген.
Инфекциядан қалай сақтануға ... ... рет ... ... ... ... менің өмір бойы
серігім болады деп ... (әлі ... ... ... жөн
шығар. Біреулер сізге өмір осындай ... емес деп ... ... егер ол адамның жыныстық қатынасқа түскен бірнеше серіктесі болған
болса ше? Немесе сізде де ... ... ... ше? ... ... шөп ... немесе есірткіні күре тамырға егетін болса ше?
АҚТҚ-ға анализ тапсыру ... қиын да ... әрі ... адам және әрбір
жұп айрықша. Егер айтарлықтай қауіп төніп тұрса, онда сіздердің игілігіңіз
үшін біреуіңіздің не екеуініңіздің де ... ... зор мәні ... ... дәрігердің немесе ЖҚТБ орталығының медициналық ақыл-кеңесі
керек.
Егер әлі де қабылдамаған болсаңыздар, тағы ... бір ... ... яғни, ешқашан және ешқандай жағдайда біреудің қанының ізі
қалатындай күмәнді инемен ... дәрі ... ... ... қалай жоюға болады
Егер сіз осы өте қарапайым екі нәрсені ұстансаңыз, ауру ... ... ... ... азайтасыз. Қауіп-қатер тек егер сіздің серіктесіңіз
тәуекел етуін тоқтатпай, ... ... адал ... ... ... ... дәрігерлік не күтім көрсету саласында жұмыс істеп жүрген ... ... Ал сіз ... топқа жататын болсаңыз, онда күтім ... ... ... ... алатыныңыз жайлы түсінікті де анық нұсқау
алуға тиіссіз.
Басты ... ... ... ... ... сұйықтарын мүмкіндігінше өз
теріңізден алшақ ұстаңыз.
Келесі тарауда ЖҚТБ-ға қатысты адамдардың көкейінде жүрген күмәндар мен
мәселелерді қарастыратын ... ... жиі ... сұрақтар
Көңілді алаңдататын бір жайт — адамдар шынымен білуге тиісті нәрселерді
сұраудан қорқады.
«Менің жігітім ... ... ... ... мені сүймейсің
дейді.»
Бірақ бізге бір нәрсе нақты ... ол ... ... ... сүйсе де
сыйламайды. Егер ол сізді өзіне тәндік берілуге мәжбүрлейтін ... ... ... ешқандай жауапкершілікті алғысы келмесе, онда оған сізбен қарым-
қатынас құрғаннан гөрі ... алу ... ... ... мен де ... ... бұл қауіпсіз болуы тиіс.»
Егер ер адам сізбен төсек қатынасына түскісі келсе, өз дегеніне жету үшін
ол ... де ... ... ... ... ... мен біреуге алданып қалған
әйелдер жетерлік. Олардың бұндай жағдайға душар болуы осы ... оны ... ... ... ... не ... үзіліп қалар деген
қорқынышынан, я ... оның бір күні ... ... уәдесіне сеніп
қалуынан. Бірақ оған үйленіп «өмір бақи ... ... ... ой ... кіріп-шықпаған.
Мүмкін, сіз «Отбасым болса екен, мені сүйетін және аялайтын, балаларымның
жақсы әкесі бола білетін күйеуім болса екен» деп ... ... ... жігітіңіз өз мойнына ешқандай міндетті жүктегісі келмейді, оның ... ... алу ... Және ол ... ... ... немесе сіз оны
зеріктірген сәтте-ақ табанын жалтыратады. Бірақ оған дейін ол сізге ... ... ... әрі жылы ... айтады: «Мен сені сүйемін. Сен
менің жалғызымсың. Мен бар өмірімді саған арнаймын.»
Шыныңызды айтыңызшы: тіпті ол пәк ... ... де өмір бақи ... ... деп ... ба? Шынымен солай ма? Ол сізден ... ... ... ... жігіт пе? Егер ол некеге ... ... ... ... ... ... асық болса, үйленгеннен кейін де солай біреумен
болуды құмартатыны айдан анық.
«Біз келесі жылы үйленбекшіміз. Біз әлі ... Егер ... ... де, оның да бұрын жақындасқан адамдарымыз болған. Бізге
үйленбес бұрын ... тест ... ... пе?»
Бүгінгі таңда бұл көптеген елдерде, әсіресе, ауру ... ... ... аяқ ... ... зор ... төндіріп тұрған Африкада аса
маңызды сұрақ болып табылады. Көптеген адамдар дәл осы себеппен ... ... ... ... ... ... ... бар. Бәрі де төнген
қатердің қаншалықты ... ... ... ... ... ... ... жолыққан еді. Ол бірнеше жыл бұрын ... ... ... ... күре ... салатын болған. Сенімнің нәтижесінде өмірін
өзгертіп, әдетінен арылған. Оған ... ... ... ... ЖҚТБ-ға анализ
өткізу қажет пе?
Осы сұрақтардың бәрі сарапшы мамандардың жеке ақыл-кеңесін қажет етеді.
Бұлардың бәріне ... ... ... ... жоқ. ... алғанда мынадай
жағдай: егер сізде немесе сіздің болашақ серігіңізде АҚТҚ-ны жұқтырып алдым-
ау деген ... ... онда ... де ... ... сүйіспеншілік
пен қамқорлығыңыз үшін анализ тапсырғаныңыз абзал. Сүйікті адамыңыз сіздің
кесіріңізден көз ... одан ... ... жоқ ... ЖҚТБ мәселесі аса
күрделі болып табылатын елдердегі қауымдар ЖҚТБ-ға ... ... ... ... неке ... бас ... Егер екеуінің де
анализі теріс нәтижелі болса, бұл — керемет қуанышты хабар.
Егер біреуінің анализі оң нәтижелі, ал ... ... ... ... ... ... ... соғады. Мен мұндай адамдарға некеге ... деп ... ... жоқ. Бұл ... жеке ... шешімі, бірақ
олар төніп тұрған қатердің қаншалықты ұласып тұрғанын ... ... ... ... күйеудің мүшеқапты дұрыс пайдалануы және өздерінің бір-
біріне деген көңілі мен құштарлығын көрсету үшін жыныстық қатынастан ... ... ... ... ... келуі болашақ анаға не ... ... ... оларға баланың туылуынан бас тарту керек
шығар. Егер екеуі де ауру ... ... ... ... бір-біріне
жұқтырғаннан өлім қаупі төнбейтіндіктен, оларға ... ... ... ... олардың алдында нәрестелі болсақ па, әлде болмасақ па ... бар: яғни ... ... ... ... ол тым ерте, ... ... ... ... ... ... ЖҚТБ-ға анализ тапсыру жайлы ЖҚТБ орталығындағы немесе жыныстық
қатынастан жұғатын ауруларды қарауға бағытталған клиникалардағы мамандармен
сөйлескен дұрыс. Ауруханалардың көбінде ... ... бар. ... ... олар ... ... сақтайды және сақтауға міндетті болғандықтан,
алдын ала келісудің қажеті жоқ, әйтпесе ешкім ешқашан оларға ... ... ... ...... В гепатитінің вирусына қарағанда жұғу жылдамдығы бәсеңдеу
вирус. Мысалы, АҚТҚ-ны жұқтырған ... қан алып ... ... ... өзіне тығып алды делік. Біз көптеген осыған ұқсас ... ... АҚТҚ ... ... ... ... ... 200-ден бірді
құрайды. Яғни, дәрігер АҚТҚ жұқтыру үшін орта ... лас ... ... ... рет ... алуы ... Өйткені АҚТҚ жұқтыру үшін оның мөлшері ... көп ... ... В ... вирусын жұқтыру үшін, орта
есеппен инені бес-ақ рет кіргізіп алу ... егер ... ... ... ... бірді құрайтын болса,
сіздің қолыңызға шашырап кеткен қанның ештеңеге ... ... ... бүтіндігі — АҚТҚ-ға қарсы жақсы кедергі. ... ... ... ... Ал ... ... нашаны ортақ бір инемен салу одан да
қауіпті, өйткені алғашқы салған ... қаны ... ... сөзсіз
жұқтырады.
Әйел мен еркек арасындағы жыныстық қатынас кезінде егер ... ... ... ... қолданбаса және жалпы алғанда сау, яғни
жаралардың белгісі болмаса, онда АҚТҚ ... ... ... 200-ден бірді
құрайды. Бірақ екеуінің біреуінде шанкроид немесе соз (гонорея) сияқты
жазылмаған жыныстық ауру ... ауру ... ... он я ... ... ... болуы мүмкін. Егер адам ЖҚТБ-мен ауырса, бұл солай болады.
Сонымен, АҚТҚ-ны жұқтыру жылдамдығы көптеген адамдар ойлағандай соншалықты
тез емес. Егер осы рас ... неге ол ... ... өте тез таралады?
Бұның себебі жеке ... ... ... азырақ болғанымен, бұл жағдай
миллиондаған адамдар арасында жиі қайталанатындықтан, ... ... және ... бір ... ... өту мүмкіндігінің өте
көптігінде.
«Мен ... ... ... ... маған ЖҚТБ-ны кейбір нәрселер
арқылы жұқтыруға болады дейді, ал басқалар олай емес дейді.»
Көптеген ... ... ... жүр және ... ... ... ЖҚТБ-ны бір ыдысты қолданғаннан, сүйісуден немесе жүзу
бассейніндегі ... ... ... ... я ... тағы ... жұқтыруға бола ма? Бұл ... ... ... ... ... кездесетін қауіптерді қарастырайық.
Адам әр кез автобуспен немесе машинамен жүргенде апатқа ұшырауы мүмкін, ал
автобуста тұмау жұқтыруы да мүмкін. Оны ит ... ... үйге ... ... ... кетуі мүмкін. Әлем негізінен қауіпті жер, ... ... ... ... ... әйтпесе, уайым адамды ауруға шалдықтырады.
Кейбіреулер осындай нәрселерден қорқатыны соншалық, ... ... ... ... көмегі қажет. Басқалар оларды күлкі етіп: «Болып ... ... ... ... ... ... ... адамдар неге
түсінбейді?» — дейді.
Бірақ ЖҚТБ-ға келгенде, тіпті өте ... ... ... ... ... Ересек адам посылканы жауынның астына есік алдына ... ... ол сол ... ... ... сөйлесуден қорқады.
Қоғамдық орында қызмет ... ... бір шыны шай ... қорқады. Қауымда
адамдар қауіпсіз екеніне қарамастан, ортақ «ыдыстан» немесе «кеседен» ауру
жұқтырып аламын ба деп, Нан үзу ... ... ... ... ғана сөз ... ... қол ... жетеді.
Бірнеше жыл бұрын мен қызмет ететін АСЕТ-тің қоғамдық жұмысы үшін
командаға ... ... ... ... тура ... Ұзақ ... ... біздің ойымыздан шығатын орын табылды, бірақ ол жердің иелері біз
олардың дәретханаларына «ауру жұқтырамыз» деп ... ... бас ... бір ... егер мен ... ... айтылғандардың бәрі қауіпті
емес десем, маған ешкім де сенбейді. Ал егер мен бәрібір ... да ... бар ... онда ... өмірлеріңіздің қалған бөлігін ... ... ... ... сіздерді қорқыту немесе жұбату емес.
Мен сіздердің өз ... ... ... ... үшін ... ... ... мысалды қарастырайық:
«Мен газеттен бір эксперттің ЖҚТБ-ны тамақ арқылы жұқтыруға болады деп
айтқанын оқыдым. Осы рас па, жоқ ... ... ... ... алғанда егер де науқас даяшы өткір пышақпен
қолын кесіп алып, қолын сіздің табағыңыздың үстіне ұстап тұрып, тамағыңызға
қанын әбден тамызса, содан оны ... ... ... қаны ... ... ... сізге өтетіндей сіз тіліңізді тістеп алсаңыз да,
ауру жұқтыру ... ... ... ... ... ... болмайды,
әйтпесе, апатқа ұшырайсың» деу ... ... ... бұл ... ... сүйісуден жұқтыру мүмкін емес деп айтады, бірақ мен вирус
сілекейде болатынын және ... ... ... ауру ... ... ... ... де рас. ЖҚТБ-ны шақыратын вирус ауру жұқтырған
адамның кез келген ағза сұйықтығында болады. Ол сұйықтықта барлық ... ... ғана және өте аз ... ... Егер ... сілекейде болса,
онда неге адамдар сүйіскеннен ауру жұқтырмайды?
Расын айтқанда, біз бұның шын мәнінде неге бұлай екенін білмейміз, ... деп ... ... ... вирусқа қарсы тұратын бір
нәрселер бар секілді. ... ... ... ... өте ... егер вирус ауру адамнан сіздің аузыңызға түскен соң, қас ... қан ... еніп ... оның ... ... болады. Себебі
бірнеше секундтан кейін сілекей сарқырамасы вирусты шайып ... ... ащы ... толы ... ... ... вирус бірден
жойылып мыңдаған бөлікке бөлінеді де, қорытылып кетеді. Егер ол ... ... күйі тірі ... ... сағаттан кейін тік ... ... ... ... ... егер сіздің аузыңызда бір жарақат, ойық жара болса, немесе тісіңіздің
еті қанап жүрсе, онда ғана ... ... ... ... ... ... қаупі бар. Дәрігерлер белгілі болған ... ... ... да оның ... ... ... үшін мұқият
зерттеген. Менің білуімше бүкіл ... ... ... ... туралы
мәлімет анықталмаған.
Бірақ егер АҚТҚ бар адам ... ... ... оған ... ... Мен ... екі жағдайды білемін. Біріншісінде бала өзінің інісін
тістеп алған, ал екіншісінде қыз ... ... ... ... ... қандай айырмашылығы барын түсіну оңай. Тура ... ... ... өтіп, сілекейдің біраз мөлшері жарақат арқылы ағзаға енді.
«Бұл менің жүріп жүрген жігітіммен сүйіспеуім керек дегенді білдіре ... жоқ! ... егер ... ... мен жас әрі ... ... жігіт
болып, өзімнің жүріп жүрген қызымның ауру жұқтырғанын білсем, ыстық ... ... бас ... ... ... ана ... ауру ... мүмкін бе?»
Иә. Нәрестенің аузының сілекей қабықшасы мен асқазаны жұқа болатыны
соншалық, вирус одан өтіп ... бала ... ... ... АҚТҚ жұқтырған ана нәрестесін өз сүтімен қоректендірмегені жөн.
Алайда бұл көптеген жағдайларға ... ... іші ... ... ... сақталмаған жағдайларда дайындалған өніммен тамақтандырып
баланы өлтіріп алғаннан, әрине оны ауру ... ... ... абзал.
«ЖҚТБ-ны унитазға отырғаннан жұқтыру мүмкін бе?»
Жоқ!
«Сіз егер теріде ешқандай жара болмаса, вирус тері арқылы өте ... ... егер осы рас ... онда ол ... ... және ... жұғады?»
Шынын айтсақ, бұның неге осылай екенін расында да білмейтіндігімізді
мойындағанымыз ... Бұл ... ... бір ... Ерлер мен
әйелдердің жыныс мүшелерінің терісі сезімтал, жұқа әрі ... ... ... қатынасқа түскенде, олардың терісінде көптеген
ауырмайтын және тез жазылып кететін тері ... ... ... Солар
арқылы вирус енеді. Біз алдында байқағанымыздай, жыныс жолдарының ... ... ... ... болуына көбірек мүмкіндік тудырады.
«Құдай ЖҚТБ-мен ауырған адамды сауықтыра ала ма?»
Иә! Құдай Құдай болғандықтан, Өз қалауының бәрін істейді. Ол өмір сыйлаушы
және Ұлы ... Ол ... ... адамды ракпен ауырған және басқа ... ... ... ... Құдайдың не үшін біреуді емдеп,
екіншісін емдемеуін ... ... Ол біз ... еткендердің бәріне
бірдей денсаулық бермейді. Мен әдетте кедей ... ... ... тыс
сезімдері күшті тұрғындар арасында АҚТҚ мен ЖҚТБ-дан ... ... ... ... ... өз басым ЖҚТБ ауруынан айыққан ешкімді
білмеймін. Алайда АҚТҚ тапсырылған анализдері оң ... ... ... АҚТҚ ... сансыз адамдардың денсаулықтарының
жалпы жақсарғандығы ... ... ... үшін сеніммен мінажат етуге қарағанда, қорқынышпен мінажат ету
оңайырақ. ... біз ... ... жаман деген қате түсінікпен адамның
сауығуы үшін дұға ... ... ... кітап бізге сенушінің өлімі оның
ақыры емес деп үйретеді. Исаның соңынан ерушіге өлім — ... ... ... ... ... ... Пауыл елші: «Мәсіх — менің өмірім,
ал өлім ұтыспен тең», — ... ... біз ... ... ... Құдайдың еркі болсын деп те дұға етуіміз керек. Пауыл өзінің
қиянат көрген «шаншылып түйрелу ... ... ... ас ... ... Әкесі Исаға Оның біз үшін айқышқа шегеленуіне жол берген.
Сол сияқты бүгінгі ... де ... ... ... Ізгі хабар үшін
қиянатпен өлуіне жол береді.
«Егер вирус ... ... ... ... бұл ... ... мен ... ауру жұқтыратындығымызды білдіреді ғой?»
Қауіп төндіретін АҚТҚ емес, суда өмір сүретін диареяны ... ... ... ... ... ... таратады деп естідім.
ЖҚТБ-ны масаның шаққанынан жұқтыру ... ... рас ... ... ... адам осы ... ... білгісі келеді және
мен Африкаға барған сайын осы сұрақты қояды. Біз бұл ... ... үшін де, ... ... ... үшін де ... ... Егер ЖҚТБ шынымен осы жолмен таралатын болса, ... ... ... ЖҚТБ те дәл ... ... еді, өйткені безгекті бәкене
шыбындар таратады.
Біз сонымен қатар ЖҚТБ-ның адамдардың әр түрлі топтарының ... ... ... ... ... Ақыр аяғы ... шыбындар жасы үлкен-кіші
демей, адамның бәрін бірдей шаға ... ... біз ауру ... ... ... ... ... алған нәрестелер мен жеңіл
жүріске түскен жастар екендігін білеміз. Сондықтан біз бұл ... ... ... жоқтығына сенімдіміз. ЖҚТБ мен безгек арасында тек
мынадай жағдайда ғана қосалқы байланыс ... ... егер сіз бір ... ... болсаңыз және мұның үстіне ЖҚТБ-мен ауыратын болсаңыз, оның
нәтижесі … екі есе жаман болады.
ЖҚТБ-ны таратуы ... деп ... ... ғана ...... ол қанды көп сорады, тасымалдайды және оның бір бөлігі келесі
адамға ... ... бұл ... ... аз ... ... ... алуыңыз үшін қандала сізді орта есеппен 15 мың рет шағуы тиіс!
«Шаштаразда сақал-мұрт алғанда, ұстараның жүзінен АҚТҚ-ны жұқтыруым ... ... бір ... қаны ... қойып, дәл сол жүзбен екінші
біреуді кесіп алса, ол АҚТҚ-ны жұқтырып алуы ... ... ... ... жуып ... жеткілікті емес. Әк ерітіндісін ... ... ... ... ... ... я болмаса, ұстараның жүзін өте
жоғары температурада қыздыру қажет.
«АҚТҚ-ғатапсырылатын тест ... ... ... ... көп және ... барлығы дерлік вирусқа қарсы пайда
болатын антиденелерді іздейтін жанама ... ... ... ... антиденелер пайда болғанға дейін алты ай өтуі ... Егер ... ... айында жұқтырып алса, оның анализдері шілде айына дейін
теріс нәтиже ... ... Ол осы ... бойы ... ... ... ... тез арада анықтау қиын. Көпшілік жағдайда ең озат ... ... ... ... ... алты ... ... ғана (кейде одан
сәл ертерек) анықтай алады. Кейде тест қате ... ... ... бұл ... анықталатын анализдерде пайда болады. Тестен өту жолы өте ... ... және оның ... ... ... қиынға соғады. Егер басқа
аурулар да бар болса, ... ... ... ... ... кетуі де
мүмкін. Дәл осы себептен көптеген елдерде дәрігерлер екі ... ... әрі ... ... апта ... екі тест ... ... өзін тікелей анықтайтын белгілі бір тестер де бар, алайда ... тым ... және ... атқару күрделі.
«Менің баламның АҚТҚ-ға тапсырған анализі оң нәтижелі. Бұл оның ... ... ... кез ... тест ... ... ... болмауы мүмкін, міне,
сондықтан қате нәтиженің болмауы үшін тесті қайта тапсыртқызады. Екіншіден,
нәресте ... ... тест ... ... ... ... ... Біз
қолданатын анализ АҚТҚ-ға қарсы ағзада пайда болатын антиденелерді іздейді.
Бірақ жаңа туылған ... ... ... антиденелері болады,
сондықтан науқас ... ... ... ... өндірген-
өндірмегеніне қарамастан, олардың бәрі ... ... оң ... ... ... ... ... баланың өз антиденелері ... күту ... Бала ... соң шамамен бір жылдан ... ... тест ... ... ... ... тестің нәтижесі теріс
болады. Егер ана жүкті кезінде АҚТҚ-ға қарсы емделу ... ... бір ... оң ... беретін қауіп тағы да азаяды.
Ана құрсағында жатқанда нәрестенің 90%-ы аурудан аман ... ... ... ... ... ... босану кезінде болады. Ана жүкті
кезінде халі ... ауыр ... ... оның бойында вирустың көп
болғаны және соғұрлым балаға ауруды жұқтыру мүмкіндігінің зор ... ... ... ... төртінші сәбиде туылғаннан кейін АҚТҚ
болады. ... егер мына ... ... AZT ... ... ... ингибиторларын анаға 14-аптадағы жүктілігінен ... ... ... алты апта бойы берілетін болса, бұл ара қатыс 8:100 (жүзде
сегіз 8%) құрауы ... ... ... және ... ... баланы
алу/кесарево сечение/ ауру жұқтыру жиілігін 1:50 (2 %-ға) ... ... АҚТҚ ... ... деп ... миллиард халық тұратын әлемде түрлі себептермен ақылға ... ... ... ... ... және бұл ... ЖҚТБ қалыптан
тыс жағдай емес. Соңғы жиырма жылдағы орасан зор ғылыми жетістіктерге
қарамастан, ... ... ... ... АҚТҚ ... ешқандай дәлел
жоқ» деп айтатын бірен-саран дәрігерлер, ғалымдар және журналистер бар. Бұл
өте қисынсыз әрі қауіпті пікір. ... ... өз ... ... бар, өйткені бұқаралық ақпарат құралдары пікірі шектен шыққан
адамдарды ... ... ... ... Ең бір ... ... ғылымын түсінбейді. Егер осылай ойласақ, онда шылым шегу өкпенің
рак ауруын тудырады дегеннің ешқандай ... жоқ ... ... ... айыптауға оған қарсы ... ... ... никотин шайырларының жасушаға үлкен әсер ететінін көреміз.
Біз шылым шегетіндерде оны шекпейтіндерге ... өкпе ... ... өте ... ... ... ... мен нақты бір адам
шылым шеккендіктен, рак ауруына шалдығып өлім ... ... ... ... ... ... шегу ... ағзаның тканьдарына ауру
шақырып, ақыры адамды өлтіретін шылым шеккендіктің зардабы.
Шылым шегуге қатысты дәлелдеме, АҚТҚ-ға да қатысты. Біз ... ... қан ... ақ жасушаларды (лейкоциттер) өлтіріп, оның жасушаға
қалай әсер ... ... Біз ... неге туберкулез сияқты
ауруларға шалдығатынын білеміз. Оның себебі осы ... ақ ... ... ... ... «өлімі» оның шылым шегуден ... ... ... Олар ... ... АҚТҚ-ның тигізген әсерінен
өледі. Шын мәнінде АҚТҚ-ны жұқтырғандар өлімінің ... ... ... мен ... АҚТҚ-ны жұқтырғандықтан, туберкулезге
шалдығып өлім аузында жатқандығын дәлелдей алмаймын. Кейбір адамдарда АҚТҚ
болса да, ... ... және оның ... ... еш ... ... біз АҚТҚ-ны жұқтырғандардың өмір сүру ұзақтығы ауру
жұқтырмағандарға қарағанда әжептәуір ... ... және ... ... ... ... көп екенін алдын ала айтып бере аламыз.
АҚТҚ шыққан ... оның ... ... туберкулез eреді және ... ... қиын әрі ... ... өлтіретін түрі болады.
Дені сау адамға ауруы бар бір литр қанды құятын болса, бірнеше ... оның ... ... жас бала да ... Оның ... ... мен
балалары сияқты АҚТҚ-ға оң нәтиже береді. Олардың бәрі ... ақыр ... Ал ... ... таза бір литр ... ... ол ... жыл өтсе де
дені сау болып жүре береді. Оның өзінің де, жұбайы мен ... ... сау ... ... ... ... ... әрі ЖҚТБ-ға қатысы бар
ешқандай аурумен ауырмайды.
Мен АҚТҚ ЖҚТБ ауруын тудырмайды деп сенетіндерге АҚТҚ-ны жұқтырған адамның
қанын өзіне ... ... ... Бұны ... де істей алмайды, өйткені
жүрегінің түбінде одан зор ... бар. ... ... адам өміріне
қауіп төнгенде жандары рақат табатын тәрізді. Нәтижесінде адамдардың көбі
өледі, ал мен бұны қылмыс деп ... ашық ... ... ... ... ... ұзақ уақытқа
созылады және оған мыңдаған адам қатысады. ... ... ... ... деймін: «Қазіргі кезде жыныстық қатынастан басқа ауру жұқтырудың ... ... ... зәрелері ұшады. Менің мақсатым адамдардың ... ... ... ... Мен олардың түкке тұрғысыз нәрселерден ... ... ... ... ... қалаймын. Мен адамдардың ЖҚТБ-
ға шалдыққандардың үйіне кіруге қалай ... дәл ... ... жүріске
түсуден қорыққанын қалаймын.»
Әдетте адамдардың маған қоятын сауалдарының барлығы ... ... ... тыс таралатын жолдарына қатысты. Мен осы қауіптердің
көпшілігінің тым аз екендігіне сіздердің көздеріңіз жетті деп ... ... шын ... ... ... ... қажеті жоқ.
Бірақ өзіңіздің жыныстық жүріс-тұрысыңыз бен ... ... ... ... және тері ... денеге енетін нәрселердің бәрінен
өте сақ болған абзал.

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ЖИТС және жүктілік 12 бет
Қауіпті ауруларды және ғасыр дертін күштеп емдеу11 бет
Сенушілер ЖҚТБ-ға қарсы күрестің алдыңғы шебінде73 бет
Халықтың басым топтары үшін медициналық және әлеуметтік қызметтердің жоғары сапасын қамтамасыз ету26 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
«Мен жастарға сенемін» - ұлтжандылықтың ұраны10 бет
Автокөлік логистикасының техникалық сенімділігін тиімдендірілуінің жетілдіру жолдары104 бет
Автокөлік тасымалдаудың техникалық сенімділігін қамтамасыздандыру48 бет
Адамның діни сеніміне құрмет оның таңдауына құрмет ретінде4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь