Фотоэлектрлік жүйенің құрылымы және заряд контроллері

КІРІСПЕ
1. ФОТОЭЛЕКТРЛІК ЖҮЙЕНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ ЖӘНЕ ЗАРЯД КОНТРОЛЛЕРІНЕ СИПАТТАМА
1.1 Заряд контроллерінің құрылымы мен негізгі атқаратын қызметі
1.2 Заряд контроллерінің қолдану аясы мен артықшылықтары
1.3 Заряд контроллерінің түрлері
1.3.1 Кең жолақты модуляциялы заряд контроллері
1.3.2 MPPT (зарядтың максималды қуат нүктесін бақылау) заряд контроллері
1.3.3 FlexMax типті заряд контроллері
2. ЗАРЯД КОНТРОЛЛЕРІН АЛУ ӘДІСТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫН ӨҢДЕУ
2.1 Заряд контроллерінің сұлбасын сызу
2.2 Заряд контроллерінің сұлбасын өңдеу
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазіргі заманда элeктр энeргиясынсыз мүлдем eлeстету мүмкін емес. Сол сeбепті де, элeктр энeргияны алудың шығыны аз, экологиялық таза көздерін табу бүгінгі күннің негізгі мәселесіне айналып отыр. Сoңғы кeздері экологиялық мәселелер, пайдалы қазбалардың және оның географиялық біркелкі eмeс таралуы салдарынан электр энергиясын өндіру жел энергетикалық құрылғыларды, күн батарeяларын, газ генeраторларын пайдалану арқылы жүзeге aсa бaстады.
Күн энeргиясы әлeмдегі нeгізгі бaламa көздeрінің бірі болып тaбылaды. Кeлeшекте бaлaмa энeргия көздeрімeн жaбдықтaлған немесе салынып қойылған ғимараттарда «күн» энергиясына арналған құрылғыларды oрнaтудың мaңызы зoр. Күн энергиясы бәріне бірдей қолжетімді, қоршаған ортаға қауіпсіз, сарқылмайтын энергия көзі болып табылады. Күн энeргиясы aрқылы тікeлей фoтoэлемeнттер көмeгімен энeргияны қaйтa өңдeу aрқылы элeктр энeргиясын aлуғa нeмесе басқа дa пaйдaлы жұмыстaрды aтқaруға бoлады.
Күн энергиясын электр энергиясына айналдырукезінде фотоэлектрлік жүйенің маңызы зор. Күн энeргиясын электр энергиясына айналдыратын қондырғылардың бірі – күн батарeялары. Күн батареясы– күн сәулeсінің энергиясын электр энергиясына айналдыратын шaлa өткізгішті фотоэлектрлік түрлендіргіштен тұрaтын тoк көзі болып табылады.
Қазіргі таңда маңызды рөл атқаратын фотоэлектрлік жүйе үшін заряд контроллерін өңдеу және оны құрастыру өзекті тақырыптардың бірі болып табылады. Заряд контроллерін қолдану арқылы процесстерді бақылай отырып, аккумулятор батареясының жұмыс істеу мерзімін ұзартады.Аккумулятор толығымен зарядталып болған соң да, панель энергия өңдеуін жалғастыра береді. Бұл аккумулятор үшін зиян болып келеді, асқын зарядталу аккумулятор батареясының пластинасын құртады. Мұндай мәселені заряд контроллері шешеді. Бұл контроллер ауыспалы электроника үшін(ноутбуктар, плеерлар, ұялы телефондар және т.б.), электр энергиясының автономды көзі үшін(күн батареясы, желдеткіш), орта электр қоректендіру көзі үшін, әмбебап аккумулятормен жұмыс істеу үшін қолданылады.
Бұл жұмыс фотоэлектрлік жүйелер үшін 12 В заряд контроллерінің сұлбасын дайындауға және құрастыруға, оның сипаттамаларын алуға негізделген.Сондықтан да заряд контроллерінің сұлбасын құрастыру басты мақсат болып табылады.
1. Кондаков А.М. Альтернативные источники энергии. – М.: Прива. 2006. – 245 с.
2. Емельянов А. Солнечная альтернатива // Экология и жизнь .-2001. – М:№6, с. 22-23.
3. И. Аут, Д. Генцов, К. Герман Фотоэлектрические явления. – М. : Мир, 1980. – 208с.
4. Рывкин С. М. Фотоэлектрические явления в полупроводниках. – М.: Физматгиз, 1963. – 307с.
5. Амброзяк А. Конструкция и технология полупроводниковых фотоэлектрических приборов. – М.: Сов. радио, 1970. – 287 с.
6. Гринкевич Р. Тенденции мировой электроэнергетики. Мировая экономика и международные отношения, №4, 2003, 15-24
7. Андреев В.М. Свет звезды // Экология и жизнь, №6, 2001.- с. 49-53
8. Васильев А. М., Ландсман А. П. Полупроводниковые фотопреобразователи. – М.: Сов. радио, 1971. – 215с.
9. Рожкова Л.Д., Козулин Л.С. Электрооборудование станции и подстанции. – М.: Энергия, 2006. – 351 с.
10. Вавилов В. С. Действие излучений на полупроводники. – М.: Физматгиз, 1963. – 256 с.
11. Исембергенов Н.Т., Илипбаева Л.Б. Күн энергиясын электрлікке түрлендіретін құрылғы № 53641. Авторлық куәлік патент. ҚР әділет министрлігінің интеллектуалды меншік комитеті, 2008. – 203 б.
12. Соболева Н. А., Меламид А. Е. Фотоэлектронные приборы: Учебное пособие для студентов вузов. – М.: Высшая школа, 1974. – 407с.
13. Исембергенова Н.Т., Илипбаева Л.Б. Күн энергиясын өндірістік жиілікке және кернеуге түрлендіру // Алматы: Вестник Национальной инженерной академии Республики Казахстан, 2006. –с. 546
14. Зоколей Стивен В. Солнечная энергия и строительство. – М.: Стройиздат, 1979. – 267с.
15. Хожин Г. Электр станциялары мен қосалқы станциялар. – Алматы: «Ғылым» ғылыми баспа орталығы, 2002. – 476с.
16. Сурис Р.А. Контроллеры заряда аккумулятора // Техническая физика. – Санкт-Петербург.: 2007, №4, с. 41-44
17. Неклепаев Б.Н., Крючков И.П. Электрическая часть электростанции и подстанции : Справочные материалы для курсового и дипломного проектирования: Учебное пособие для вузов. – М.: Энерго-атомиздат, 2003. – 437с.
18. Дыкин А.В., Электронные полупроводниковые приборы, изд-во «Энергия», 1998. – 248с.
19. Денисов С.П., Новый улучшенный контроллер заряда аккумуляторной батареи для солнечных систем // Успехи физических наук. – Москва.: 2009, №8, с. 35-37
        
        КІРІСПЕ
Қазіргі заманда элeктр энeргиясынсыз мүлдем eлeстету мүмкін емес. Сол сeбепті де, ... ... ... шығыны аз, экологиялық таза көздерін табу бүгінгі күннің негізгі мәселесіне айналып отыр. ... ... ... ... пайдалы қазбалардың және оның географиялық біркелкі eмeс таралуы салдарынан электр ... ... жел ... ... күн батарeяларын, газ генeраторларын пайдалану арқылы жүзeге aсa бaстады.
Күн энeргиясы әлeмдегі ... ... ... бірі ... тaбылaды. Кeлeшекте бaлaмa энeргия көздeрімeн жaбдықтaлған немесе салынып қойылған ғимараттарда энергиясына арналған ... ... ... зoр. Күн ... ... ... қолжетімді, қоршаған ортаға қауіпсіз, сарқылмайтын энергия көзі болып табылады. Күн энeргиясы aрқылы тікeлей фoтoэлемeнттер көмeгімен ... қaйтa ... ... ... энeргиясын aлуғa нeмесе басқа дa пaйдaлы жұмыстaрды aтқaруға бoлады.
Күн энергиясын электр энергиясына айналдыру кезінде ... ... ... зор. Күн ... электр энергиясына айналдыратын қондырғылардың бірі - күн батарeялары. Күн батареясы - күн ... ... ... ... ... шaлa ... фотоэлектрлік түрлендіргіштен тұрaтын тoк көзі болып табылады.
Қазіргі таңда ... рөл ... ... жүйе үшін заряд контроллерін өңдеу және оны құрастыру өзекті тақырыптардың бірі болып табылады. Заряд контроллерін ... ... ... ... ... ... батареясының жұмыс істеу мерзімін ұзартады. Аккумулятор толығымен зарядталып болған соң да, панель энергия өңдеуін жалғастыра ... Бұл ... үшін зиян ... ... асқын зарядталу аккумулятор батареясының пластинасын құртады. Мұндай мәселені заряд контроллері шешеді. Бұл контроллер ауыспалы электроника үшін(ноутбуктар, плеерлар, ұялы ... және т.б.), ... ... автономды көзі үшін(күн батареясы, желдеткіш), орта электр қоректендіру көзі үшін, әмбебап аккумулятормен ... ... үшін ... жұмыс фотоэлектрлік жүйелер үшін 12 В заряд контроллерінің сұлбасын ... және ... оның ... ... негізделген. Сондықтан да заряд контроллерінің сұлбасын құрастыру басты мақсат болып табылады.
* ФОТОЭЛЕКТРЛІК ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... - ... сәулесінен қажетті энергияны әртүрлі құрылғылардың көмегімен қолдану болып табылады. Күн энeргетикасы жаңартылатын энергия ... ... және ... ... яғни ... пайдалану кезеңінде зиянды қалдықтарды шығармайды. Күн энергиясын электр энергиясына айналдыру кезінде фотоэлектрлік жүйенің маңызы зор.
Электр энергиясының көзі ... күн ... ... ... батареясы), инвертор, контроллер, күн сәулесінің төмен қарқынында аккумулятор зарядының тұрақтылығын қамтамасыз ететін, сондай-ақ ... ... ... ... ... жүйенің жалпылама сұлбасы сурет 1.1-де көрсетілген. Суретте күн сәулесін электр энергиясына ... күн ... ... Күн батареясынан шыққан энергия заряд контроллерінен өтеді. Заряд контроллері зарядталу мен ... ... ... ... ... ... аккумулятор батареясында жинақталады. Аккумулятор батареясында жинақталған энергияны күн сәулесінен энергия алу мүмкіндігі болмағанда, түн уақыттарында қолдануға болады. Аккумулятор шығысында тұрақты 12 В ток ... ... ... ... ... соң 220 В ... ... түрлендіреді. Инвертордан шыққан 220 В айнымалы токты тұтынушығы жібереді.
Заряд контроллері - аккумулятор батареясындағы ... мен ... ... ... құрылғы. Заряд контроллері-аккумулятордың жақын бөлшегі болып та, өз ... жеке ... ... та ... ... ... ерекше элементі. Бұл нәтижесінде қондырғының техникалық деңгейін арттырады және ... ... ... ... ұзартады. Күн панелін құрастырып болған соң, артық энергияны пайдалану туралы сұрақ туады. Аккумулятор толығымен зарядталып болған соң да, ... ... ... ... ... Бұл ... үшін зиян болып келеді, асқын зарядталу аккумулятор батареясының пластинасын құртады. ... ... ... ... ... Бұл контроллер ауыспалы электроника үшін(ноутбуктар, плеерлар, ұялы телефондар және т.б.), электр энергиясының автономды көзі үшін (күн батареясы, желдеткіш), орта ... ... көзі ... ... ... ... істеу үшін қолданылады [1].
Сурет 1.1. Фотоэлектрлік жүйенің құрылымдық сұлбасы
+ Заряд контроллерінің құрылымы мен ... ... ... ... жұмыс істейтін және өзінің құрамында зарядтау құрылғысына ие әрбір жүйе электр энергиясымен қамтамасыз етілуімен қатар аккумулятордың заряд контроллері болуы ... ... ... барысында маңызды рөл атқарады. Мысалы, қорғасын-қышқыл негіздегі ... ... ... терең разряд немесе асқын зарядтауды бірден реттейді, әйтпесе қызмет көрсету мерзімі қысқарады немесе ... ... ... ... ... ... 1.2-де аккумулятор батареясының сыйымдылығы мен аккумулятордағы кернеу қатынасы көрсетілген. Сурет 1.2-де көрсетілгендей, зарядтау кезінде кернеу ... ... ... арта ... ал 100 % ... ... разрядталу деңгейі сай келеді.
Сурет 1.2. Аккумулятор батареясындағы зарядталу мен разрядталу деңгейі
Егер батарея зарядтау режимінде тұрса, ол ... ток ... ол ... ... ... ол мол газ ... ... модельдерге қатысты) алып келеді. Сілтілік негіздегі аккумуляторлар абсолютті разрядты айтарлықтай реттемейді, бірақ олар үшін ... ... ... процесс болып табылады. Сондықтан максималды зарядталған жағдайда энергия көзін өшіре отырып жүктемені ... үшін және ... кері ... ... үшін арнайы құрылғылар керек. Аккумулятор заряд контроллері инвертор элементі, ... ... ток ... ... табылады [2].
Сурет 1.3-те аккумулятор батареясындағы разрядталу деңгейі көрсетілген. Қорғасын-қышқыл түрлі аккумулятор үшін шекті кернеу 10,5-11,5 В құрайды. ... ... 10 ... 100-20 % ... пайдалану сипатында құрылғылар үшін 12 В. Егер батарея қарқындырақ ... онда ... ... ... мынадай мәнде болмас еді. Энергия көзі батареяны зарядтау барысында газ бөлінудің алдын алу үшін 14-14,3 В ... ... ... ... ... ... ... 15 В құрауы керек) "теңестіру" қарастырылған құрылғылар бар, бірақ герметикалық аккумуляторды бұзады. ... ... ... ... бере алады, бірақ түбінде барлаушысы әрқашан стандартты.
Сурет 1.3. ... ... ... негізгі қызметі:
* аккумулятордың заряд-разряд процесін бақылау;
* ... ... ... ... ... терең разрядталуды болдырмайды;
* егер жүктеме контроллер арқылы ... ... ... қосып-ажыратып отырады;
* түн уақытында кері токты болдырмайды.
Сурет 1.4-те заряд контроллерінің жалпы ... ... ... ... ... негізгі атқаратын қызметтеріне сипаттама берілген.
Аккумулятор заряд контроллерінің негізгі қызметтері:
* батареяға зиянын тигізбеу ... ... ... ... ... ... ... зарядтау кезінде кернеудің жоғары шегінен аз кернеуді ... ... көп ... ... үшін ... заряд әдісі, яғни кернеу тек зарядталмаған банкаға түседі;
* аккумулятор түріне байланысты зарядтау мен разрядтаудың сай келуі ... ... ... ... критикалық жағдайда зарядтаудың апаттық аялдама кезінде температура мен қысымның көрсеткішін фиксирлеу;
* ... және ... сол бір ... ... энергиясын жіберу процесін басқару.
Бірақ, жоғарыда көрсетілген қызметін барлық контроллер орындай алмайтынын ескеру керек [3, ... 1.4. ... ... ... ... ... ... аясы мен артықшылықтары
Күн батареясына арналған заряд контроллерін айнымалы және тұрақты фотоэлектрлік жүйе құрамында болатын аккумуляторлы батареяның ... және ... ... ... ... ... ... кернеу көзінен аккумуляторды тура зарядтауға тағайындалған.
Контроллердің мынадай артықшылықтары бар:
* ... ... ... және аккумуляторды дұрыс емес қосқанда электронды қорғаныстың жұмыс істеуі;
* аккумуляторлы батареяны зарядтау үшін тұрақты кернеулі күн модулімен немесе ... ... ... ... ... ... индикацияның болуы;
* жүктеменің өшірілгендігі туралы ақпарат беретін жарық диодты индикацияның ... ... ... деңгейі туралы ақпарат беретін жарық диодты индикацияның болуы;
* батарея зарядының соңғы кезеңінде қажет болатын кең жолақты модуляция жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... қорғаныстың болуы.
Ең қарапайым заряд контроллері 14,4-14,5 В жеткенде зарядтауды тоқтатады. Мұндай жағдайда аккумуляторлар толығымен емес, тек 60-70 % ... ... ... ... ... ... көрсету мерзімі қысқарады. Күн батареясы үшін заряд контроллерін пайдалануда аккумулятордың қызмет көрсету мерзіміне әсерін тигізсе де, жоғары шекті кернеуге ... де ... ... ... Газ ... ... және аккумуляторда қызып кетуді, газ айналуға бөгет болу ... ... ... ... және ... ... үшін ... жасайды. Периодты толық заряд қызмет көрсету мерзімін ұзартады және сульфатты дақтан пластинаны тазартып тұрады [5, ... ... ... бар ... беретін кез-келген автономды жүйе заряд контроллері мен разряд аккумуляторларынан тұруы керек. Фотоэлектрлік күн жүйесінің жалпылама бейнесі сурет 1.5-те көрсетілген. ... ... күн ... ... ... және ... ... заряд-разряд процесін басқару үшін пайдаланылады. Заряд контроллері жүйенің жұмысқа ... ... күн ... ... ... ... болғандықтан, күн электр станциясының ажырамас элементі болып табылады. Күн батареясының заряд контроллері - аккумуляторда терең разрядталу мен ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады. Егер қайта разрядталу жағдайы болса,аккумулятордың қызмет көрсету мерзімі бірден ... Ал егер ... ... болса,ол арқылы заряд тогы жүріп отыра береді,онда ол электролиттің қайнауына немесе ісінуіне әкеліп ... ... ... ... ... үшін және ... толығымен зарядталғанда энергия көзін(күн батареясын) өшіру үшін автономды жүйеге міндетті түрде заряд контроллері қосылады. 12 В контроллер-көптеген шарттарды қанағаттандыратын күн ... ток ... ... ... 12 В ... 6 А ... ... күн панелінен 100 В-тан жүретін энергияны өңдей алады. Оның ... ... ... өте ... тек ... ... бір ... бар. Көптеген коммерциялық күн контроллерлары осындай жұмыс істеу принципімен қызмет атқарады. Бірақ, 12 В контроллер аккумулятордан емес күн ... ... ... Бұндай жолмен төмен деңгейде ток разряды ... ... ... екі ... бар: ... ... үшін, екіншіден, егер аккумулятор зарядталмаған жағдайда панелден жүріп жатқан күн энергиясы толығымен қолданылу үшін пайдаланылады [7, 8, ... 1.5. ... күн ... ... ... ... негізгі функционалды міндеттеріне мыналар жатады:
* күн батареясының аккумулятор батареясын зарядтауы үшін автоматты қосылуы;
* аккумуляторлы батареяның көп ... ... ... ... ... ... ... күн батареясын автоматты түрде өшіру;
* аккумулятор батареясы қойылған деңгей бойынша разрядталған ... ... ... ... ... ... батареясының заряды қабынған жағдайда жүктемені қайта қосу.
Заряд ... ... ... ... ... Ол ... ... заряд-разрядтың қауіпсіз режимін қамтамасыз етеді. Көптеген заманауи контроллерлар жарық ... ... ... ... ... ... ... толық зарядталуы;
* Сары диод- аккумуляторлы батареяның нормальді зарядталуы;
* Қызыл ... ... ... разрядталуы, жүктеме өшіріледі.
Аккумуляторлы батареяның зарядталу деңгейін анықтау үшін контроллердың индикациясын ... ... ... контроллерлар берілген кернеу мәнінің шегіне жеткенде аккумулятордан заряд ток ... ... және ... ... деңгейге дейін кернеу құлаған жағдайда заряд процесі басталады [10, 11, 12].
Күн батареясының аккумуляторлы заряд контроллері аккумуляторлы батареяның заряд-разряд режимін оңтайландыру үшін ... ... ... заряд контроллері күн панелі мен аккумулятор ортасында орналасқан. Сурет 1.6-да фотоэлементтерден бастап, тұтынушыға дейін энергияның өңделу жолы көрсетілген. ... ... ... - ... зарядтау үшін панель өндірген кернеуді нормалау. Контроллер аккумулятор ... ... ... соң ... зарядталу болмасы үшін күн панелінен ажыратады.
Сурет 1.6. Фотоэлектрлік ... ... ... ... ... ... токты жіберу;
* өзін-өзі разрядтауға қарағанда,көбірек(өзін-өзі разрядтаудың өтемі үшін);
* максимальді ток зарядына қарағанда,азырақ(аккумулятордың бұзылуын болдырмау);
* NiMH, Ni-Cd ... Li-Ion ... ... ... бар ... ... алгоритмін іске асыру үшін;
* заряд аккумуляторымен қатар тұтынушыны энергиямен жабдықтау кезеңінде энергия ... ... ... ... ... ... ... жағдайда зарядканы төтенше өшіру үшін (термодатчиктің көмегімен) температураны өлшеу (аккумулятордың нашарлауын болдырмау ... газ ... ... ... ... төтенше өшіру үшін
* (қысым датчигінің көмегімен) қысымды өлшеу (жарылыс пен ағынды болдырмау үшін);
* ... ... ... ... ... ... ... заряд контроллерінің құнына байланысты. Алгоритміне байланысты:
* заряд басталғанда ... ... ... ... ... мен токты өлшеу;
* өлшенген мәндеріне байланысты ток пен ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру үшін);
* аккумулятор сыйымдылығын 90% дейін зарядтау(қызмет мерзімін ... ... тағы да ... ... бір түрі күн ... ... ... аккумулятордағы заряд пен разрядты бақылау үшін контроллер қолданылады. Қорғасын-қышқылды аккумуляторда қайта зарядталуды болдырмау үшін қажет. ... ... ... ... ... разрядталса адам үшін қауіпті. Қорғасын-қышқылды аккумулятор терең разрядталған жағдайда баатреяның тез істен шығуына алып ... ... ... ... ... ... ... зардап шегеді. Сондықтан контроллерлар батарея жеткілікті деңгейде заряд алған жағдайда заряд ... ... ... ... жүктемені ажыратады.
Заряд контроллері өзінің құрылғысына байланысты мынадай процестерді ... ... ... ... ... ... қате жалғануы мен қысқа тұйықталуын болдырмайды;
* ... ... ... үшін күн батареясында тұрақты кернеу қосылғанын жарық диодты индикацияның көмегімен көрсетеді;
* аккумуляторлы батареяға энергия түсуін ... үшін кең ... ... ... ... ... көмегімен разрядталудан кернеудің жоғалуын шектейді.
* осылайша,контроллерлар аккумулятордың үздіксіз жұмыс жасауын қамтамасыз етеді.
Күн батареясына арналған заряд контроллері айнымалы және ... ... ... ... ... ... ... тікелей заряд алатын аккумуляторда орналасқан аккумуляторлы батареяның заряд-разряд режимін басқару үшін ... [13, 14, ... ... ... ... ... қате ... және қысқа тұйықталу кезінде электронды қорғаныстың көмегімен ... ... ... ... үшін ... ... көзі бар күн модулімен қосылғанын жарық диодты индикацияның көмегімен көрсетеді;
* жүктеменің ... ... ... ... көмегімен хабарлап отырады;
* заряд батареясының деңгейін жарық диодты индикацияның көмегімен ... ... ... ... ... ... ... ток модуляциясының кең жолақты жүйенің көмегімен болады;
* кернеу шығынын болдырмау үшін разрядталудан қорғаныс.
Зарядтау деңгейі толығымен аяқталып, ... ... ... ... 1.7-де ... Ең ... ... контроллерлары аккумулятор 14,4-14,5В жеткенде зарядтауды тоқтатады. Сондай жағдайда аккумуляторлар толығымен заряд алмайды, сондағы 60-70% қана. Сондай-ақ, жүйелі түрде аккумулятор ... ... ... ... ... ... ... 1.7. Зарядтау деңгейінің сұлбасы
Күн батареясы үшін заряд контроллерін пайдалану берілген шекті кернеудің жоғарғы деңгейіне жеткен жағдайда да аккумулятордың қызмет ... ... әсер ... ... қызып кетпеуін және газға айналуды болдырмау үшін толық заряд алуды қарастыра отырып, газға айналуды болдырмау ... ... ... ... ... ... заряд қызмет көрсету мерзімін ұзартады және пластинаны сульфидті ... ... күн ... ... ... ... өңделген электр энергиясын тарату үшін ток көзімен жалғанған әртүрлі сұлбалар қолданылады. Олар бірдей алгоритмде пайдаланылмайтын, микропроцессорлы технология негізінде құралған ... деп ... ... ... ... ... жинақталған аккумулятор батареясымен жіберілуі мүмкін:
* коммутациялық құралдар мен басқаратын құрылғылардың ... - ... ... ... ... ... ... тогы аккумуляторға барады және ұстатқышында кернеуді өсіреді. Басында аккумулятор құрылымына (түріне) және қоршаған ортадағы температурасына байланысты кернеу нақты, ... ... ... ... ... ұсынылған деңгейден асады.Зарядтың бастапқы деңгейінде сұлба жақсы жұмыс істейді. Ал бірақ, одан ... ... ... ... ... тогы түсу ... кезінде шекті мәнінен (14 В) тыс кернеудің өсуіне алып келеді, электролит температурасы тез өсіп қайта ... ... ол ... ... ... ... шығарылған бумен қайнауына алып келеді. Кейде сыйымдылықтың толық кебуіне алып келеді. Әрине, аккумуляторлы батареяның ресурсы бірден төмендейді. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... Заряд контроллерін қосу сұлбасы сурет 1.8-де көрсетілген. Соңғы әдіс: кернеу шамасын қолмен ... ... ... және қайта қосқышпен жалғау оңтайлы емес, сонда да аккумулятор батареясының жұмыс істеу мерзімін ұзарту үшін қолдану маңызды. Суретте күн ... ... ... ... ... ... батареясы мен инвертор көрсетілген [16, 17].
Сурет 1.8. Контроллерды қосу сұлбасының түрі
Күн батареясының заряд контроллерінің жұмыс алгоритмі
Шекті кернеудің ... ... ... ... ... әдістерде дайындалады:
* қосу/өшіру(немесе on/off), ұстатқыштағы кернеу шамасымен сұлба аккумуляторды заряд құрылғысымен жалғайды;
* кең жолақты (КЖМ) түрлендіру;
* максималды қуат ... ... - ... ... сұлбасы
Бұл өте оңай, бірақ ең сенімсіз әдіс. Оның негізгі кемшілігі, аккумуляторлы батареяның ұстатқышындағы кернеу шекті мәніне дейін өскен жағдайда ... ... ... ... Ол ... ... шамамен 90% номиналды мәнге жетеді. Аккумуляторда жұмыс істеу мерзімін едәуір төмендететін үнемі энергияның жетіспеуі болады. ... ... ... ... ... 1.9-да ... 1.9. ... заряд контроллерінің көрінісі
2 - әдіс: кең жолақты модуляция контроллерінің сұлбасы
Мұндай құрылғылардың ағылшын тіліндегі қысқартылған аты: PWM. Олар ... ... ... ... Олардың мақсаты кері байланыс сигналының көмегі арқылы күш блогымен берілген диапазон шығысындағы кернеуді басқару болып табылады. КЖМ ... ... ... ... ... ... ... контроллерлар қосымша мыналарды жасай алады:
* датчикке кіріктірілген немесе шығарылған электролит температурасын ескереді,
* зарядты ... ... өтем құра ... ... ... әртүрлі көрсеткіші бар кернеуді аккумуляторлардың нақты түрімен (GEL, AGM, сұйық-қышқылды) ... ... PWM ... ... ... оның бағасы мен жұмыс сенімділігін арттырады.
Сурет 1.10. КЖМ заряд контроллерінің көрінісі
3 - әдіс: максималды қуат нүктесін көшіру
Мұндай құрылғылар ... ... MPPT деп ... Олар да кең ... түрлендіргіш әдісімен жұмыс жасайды, бірақ күн батареясы бере алатын ең үлкен қуат ... ... ... ... мәнін алады. Бұл шама әрқашан нақты анықталады және құжаттарға енгізіледі. Сурет 1.11-де MPPT ... ... ... ... ... көрсетілген.
Мысалы, 12 В гелиобатарея үшін максималды қуаттың жіберу нүктесі 17,5 В ... ... PWM ... 14-14,5 В ... ... аккумуляторлы батареяны зарядтауды тоқтатады, ал MPPT технологиясында қосымша күн батареясы 17,5 В ... ... ала ... ... ... ... ... жағдайда негізден энергия шығыны көбейеді. Кернеуді бақылау сипаттамасы күн батареясының максималды қуатты 80 Ватт қайтарымына сай орташа кестемен көрсетіледі. ... MPPT ... кең ... ... қолдана отырып аккумулятордың барлық заряд айналымында күн батареясының қайтарымын өсіреді. Әртүрлі факторларға ... 10 -30 % ... бола ... ... ... шыққан ток күн батареясынан шыққан токтан асады [18, 19].
Сурет 1.11. MPPT ... ... ... батареясының заряд контроллерінің негізгі параметрлері
Күн батареясы үшін контроллерді таңдайтын кезде оның жұмыс ... ... ... ... ... да мән беру ... Күн батареясының заряд контроллерінің негізгі параметрлері сурет 1.12-де ... ... ... ... параметрлері талданды.
Құрылғының негізгі көрсеткіші болып мыналар табылады:
* кіріс кернеу мәні,
* күн энергиясының жалпы қуат шамасы,
* қосылған ... ... ... ... сұлбамен қосылған бір немесе бірнеше күн батареясынан контроллерге кернеу берілуі мүмкін. Құрылғының дұрыс жұмыс жасауы үшін бос жүріс ... ... ... оған беріліп жатқан кернеу шамасы өндірушінің техникалық құжаттарында көрсетілген шамадан аспауы қажет. Сондай-ақ, мынадай ... ... ... >=20% ... қор ... ... күнде болатын үдеріс тұрақты сипаттамаға ие болмағандықтан күн батареясының жеке параметрлері жарнамалық мақсатта құны кішкене көтерілуі мүмкін, ал ... ... ... ... кезінде жарқылы жоғары қалыпсыздықтан күн батареясының бос жүріс тудырған кернеуі ескерілген ... ... ... ... ... ... ... өте маңызды, себебі, құрылғы энергияны сенімді түрде жұмыс аккумуляторына жеткізу керек. Әйтпесе ол жанып ... ... ... үшін ... күн ... өңделген қордағы 20% ескере отырып, контроллердің шығысындағы ток мәнін (амперде) кернеуге (вольтта) көбейтеді.
Қосылған жүктеменің сипаттамасы
Контроллердің қолданылуын жақсылап ... ... Оны ... ... ... жалғай отырып, әмбебап қорек көзі ретінде қолданбау керек. Әрине, ... ... ... ... ... қызмет көрсету мүмкін. Бірақ, құрылғы микропроцессорлы және транзисторлы технологияны пайдалана отырып, кең жолақты түрлендіргіш негізінде жұмыс істейді [20].
Сурет 1.12. Күн ... ... ... ... ... ... контроллері зарядталған аккумуляторда зарядтың соңғы кезеңі кернеуге жеткенде заряд алгоритмі бойынша, (шунтты және тізбектей) токты реттеу әдісі ... күн ... ... қуат ... ... мүмкіндігі бойынша ерекшеленіледі. Фотоэлектрлік жүйенің заряды-разряды үшін контроллерлер түрлері:
* Қарапайым ... ... ... ... шамамен 14,4 В (аккумулятор батареясы үшін номиналды кернеу 12 В) ... ... ... (күн батареясын) өшіреді. Аккумулятор батареясында кернеу шамасы 12,5-13 В дейін төмендесе қайтадан күн батареясына қосылады және заряд қайта қалпына келеді. Сол ... ... ... ... ... ... 60-70% ... Жүйелі түрде заряд жетіспеуінен пластилин сульфатациясы болады және аккумулятор батареясының қызмет көрсету мерзімі бірден қысқарады. Мұндай контроллерлар енді іс ... ... ... ... ... озат ... ... тогының кең жолақты модуляциясы (КЖМ) - ... PWM( ... ... деп ... КЖМ ... 100% ... зарядын қамтамасыз етеді.
* Қиынырақ контроллер фотоэлектрлік батареяның максималды қуат нүктесін бақылай ... ... ... MPPT ... (Maximum Power Point Tracking - максималды қуат нүктесін бақылау) деп ... ... MPPT ... ... ... тогын реттеу үшін КЖМ пайдаланылады [21]
o Кең жолақты ... ... ... ... - бұл ... ... және ол күн модулінен зарядтау құрылғысын тұйықтамай ... Оның ... ... ... зарядын 100% деңгейге жеткізе алады. КЖМ контроллерлар көбіне аздаған сыйымдылығы бар заряд аккумуляторын қажет ететін қондырылған модуль саны 10-нан ... аз ... 2 кВт ... ... қолданылады. Кең жолақты контроллерлар тек жарық диодты индикацияларға ие, ал кейбір моделдері LCD-экранмен жабдықталған, жүйенің жұмысына байланысты оларға ... ... ... ... КЖМ ... пайдаланылатын заряд аккумуляторы теңестірілген жағдайда жеке элементтерін қолдауға мүмкіндік береді. Бұл фотоэлектрлік жүйеде пайдаланылатын ... ... ... ... ... маңызды, практикада бұндай жүйеде электрмен қамтамасыз ету, яғни аккумулятор кернеуін ұзақ уақыт бойы жоғарғы деңгейде ұстап тұру жиі болады. Кең ... ... ... басқа on/off контроллерларға қарағанда күн батареясынан аккумуляторды 20-30% тиімді ... ... ... ... және арзандау болып табылады, және аккумулятор батареясын ... ... ... кең жолақты түрлендіруді пайдалану жұмыс принципін аяқтайды. Зарядталу барысынының басында күн батареясы міндетті түрде тікелей аккумуляторға жалғанады. Кернеу аккумуляторлы батареяда ... ... ... ... ... КЖМ заряд тогының есебінен тұрақты кернеуді қолдана бастайды. Бұл аккумуляторда қыздыру мен газсыздандыруға айналдырады. Ток ... ... ... ... ... ... Ал аккумуляторлы батарея толығымен заряд алғанда, кейінгі батареяда қыздыру мен газсыздандыруға айналдыру үшін зарядты кернеу азаяды. ... ... ... ... ... ... Сол ... аккумулятор батареясының заряды 100% дейін барады. PWM зарядының күн контроллерларын MPPT технологиясымен салыстырғанда, ампер ... аз ... ие, ... ... ... әйгілі. PWM контроллерларын қымбаттау MPPT контроллеріна(мысалы қуат шамасы 120 - 240 Вт аспайтын жүйеде) қол жеткізе алмаған жағдайда, сондай-ақ жоғары күн ... бар ... ... ... осы түрі аккумулятор батареясын зарядтаудың 4 кезеңін пайдаланады. КЖМ контроллерінің зарядтау кезеңдері сурет 1.13-те және сурет 1.14-те көрсетілген. КЖМ контроллерінің ... ... ... ... : бұл ... күн ... ... барлық токты батарея алады.
* КЖМ заряд : аккумулятор батареясындағы кернеу нақты мәніне жеткенде, контроллер КЖМ заряд ... ... ... ... ... ... Бұл ... қызып кетуі мен газға айналуын болдырмайды. Ток күші аккумуляторлы батареяның мәні бойынша біртіндеп азаяды.
* ... ... ... : ... ... ... ... батареялар газға айналуға дейін периодты зарядтау кезінде өзінің жұмысын жақсартады, содан кейін аккумуляторлы батареяның әртүрлі ... ... және ... ... мен электролиттің араласуы болады.
* Зарядты пайдалану кезеңі: аккумуляторлы батарея толығымен зарядталып болған соң, аккумуляторлы батареяда қызып кету мен ... ... ... үшін зарядты кернеу азаяды. Аккумуляторлы батарея зарядталған күйде қолданылады [22, 23].
Сурет 1.13. КЖМ контроллерінің ... ... 1.14. ... ... ... ... ... зарядтың соңғы кезеңінде кең жолақты модуляция ток зарядын пайдаланады. Бұл технологияны қолдану кезінде аккумуляторлы батарея заряды 100% ... ... ... деңгейінің пайдалану кезеңіне дейінгі көрінісі сурет 1.15-те көрсетілген.
Сурет 1.15. КЖМ ... ... ... ... контроллерлар шунтты және тізбектей болып бөлінеді. Шунтты КЖМ контроллері сурет 1.16-да және тізбектей КЖМ контроллері сурет 1.17-де көрсетілген.
Шунтты контроллерларда күн ... ... ... сол үшін күн ... ток шунт ... ... және аккумуляторға түспейді. Мұндай жұмыс істеу принципі контроллердің кірісіне фотоэлектрлік батареядан ... ... ... ... жол бермейді.
Тізбектей контроллерда энергия көзі аккумулятор мен жүктемеден өшіріледі. Энергия көзінде кернеу бос жүріс кернеуінің шамасына дейін жоғарылайды [23]. ... әр ... ... мен кемшілігі болады.
Кесте 1.1.
КЖМ заряд контроллерінің реттегішінің ... ... EPSolar, Steca (PR және Tarom ... ... ... ... ... 2. Реттеу кезінде аз жылыну 3. Толық заряд алу ... ... ... ... ... ... 2. Реттеу кезінде токтың үлкен жаттығуы жоғарғы электромагнитті шуылға алып келеді.
Заряд тогын тізбектей реттеу
ШунттыSteca PR және Tarom
1.Электромагнитті шуылдың төменгі деңгейі ... ... ... ... ... ... батареясына тікелей қосылу есебінен күн батареясының қуатының аз шығыны
1.Реттеу уақытында үлкен жылынуы
2. Тек күн батареясымен пайдалана алады
Заряд тогын шунтты ... ... Solarx ... SunStar ... ... Tristar MPPTXantrex XW MPPTStuder VarioTrack
1. Контроллердің кірісінде және шығысында әртүрлі кернеу 2.Кірісіне әртүрлі негізді қосуға болады3.Кірісі мен шығысында гальваникалық ... 4.ТММ ... ... ... ... ... ... шығын 2. Қиынырақ технология 3.Жоғарырақ баға
MPPT контроллерінің топологиясы
Сурет 1.16. Заряд тогын шунтты бақылау
Тізбектей контроллерлерде энергия көзі ... мен ... ... ... ... ... бос жүріс кернеуінің мәніне дейін көтеріледі. Зарядты бақылау кезіндегі аз ... ... ... зарядталғанда күн батареясының өшуі.
Сурет 1.17. Заряд тогын тізбектей бақылау
o MPPT ... ... қуат ... бақылау) заряд контроллері
Көптеген күрделі контроллерлер фотоэлектрлік батареяның максималды қуат нүктесін бақылай алады. ... ... MPPT ... деп ... Сондай-ақ, MPPT контроллерлер аккумулятор заряд тогын бақылау үшін КЖМ ... Олар ... ... мен ... әртүрлі кернеуге ие, кірісінде әртүрлі негізге қосылуы мүмкін, ... мен ... ... ... ие, ... ... нүктесіндегі жұмыс есебінен энергияны көп өңдеуге мүмкіндік береді [8].
MPPT контроллері энергияның максималды ... ... ... ... ... Бұл ... аккумуляторлы батареяны күн батареясының номиналды кернеуіне қарағанда, төмен номиналды кернеумен зарядтайды. Сондай-ақ, 24 В ... 48 В ... ... бар күн ... 12 В ... ... аккумулятор заряд алады. Бұл максималды қуат нүктесін бақылау арқылы (Maximum Power Point Tracking) және үлкен ток күшімен күн батареясының жоғары ... ... ... кернеуге түрлендіру арқылы жүзеге асады. Түрлендіру кезінде негіздің қуаты өзгермейді. MPPT контроллерінің ... ... 94-98%. ... күн ... ... жалғанған және олардың жалпы кернеуі аккумулятордың жалпы кернеуіне қарағанда көбірек ... ... ... ... ... бірнеше тізбектей жалғанған модульдер MPPT контроллеріне қосылады және модульдің жалпы кернеуі жоғары ... ... ... ... ... ... ... береді [23].
Модельдерге байланысты MPPT контроллерлар 240 В дейін кернеу және 80 А ... ток ... ала ... Бұл бір ... 48 В кернеулі жалпы 4000 Вт қуатқа дейінгі күн модулін қоса алады. Сондай-ақ, MPPT ... ... ... ... атқара алады:
* жүйелі кернеуді(12 В, 24 В, 48 В) автоматты түрде таңдау;
* ... ... үшін ... ... тәулік немесе ай ішіндегі күн модулінен алынған ... ... ... ... құрылғылардың көмегімен немесе өздігімен интернетке немесе мобильді телефон ... ... ... ... ... ... ... жарықтылықты қосуға мүмкіндік беретін( бұл кезде күн панелі орнына контроллер пайдаланылады "тәулік уақытының сыншысы"рөлінде), яғни уақыттың кіріктірілген релесі;
* тәуелсіз екі ... ... ... су ... ... ... қайта өңдеуі мүмкін.
MPPT контроллерлар қорғаныс дәрежесінің үлкен санына ие(қысқа ... ... ... қате полярынан, кірісінде кернеу асудан, түнгі уақытта кері токтан және т.б.). Әрбір фотоэлектрлік жүйеге көптеген факторларды есепке ала отырып ... жеке ... Егер де ... күн ... ... қосу ... болса, қуаттырақ жүйеге арналған, түбінде ауыстырмайтын контроллерді пайдалану керек. Ал егер ... ... ... ... қызмет көрсету үшін контроллердің қуаты жеткіліксіз болса, онда бірнеше контроллерді пайдалануға болады [10-15]. Осындай оңтайлы қызмет ... үшін ... күн ... ... ... ... ... сурет 1.18-де көрсетілген.
Сурет 1.18. Фотоэлектрлік жүйеге екі контроллердің қосылған сұлбасы
MPPT контроллерінің ВАС-ы сурет 1.19-да көрсетілген. MPPT контроллерінің жұмыс ... ... ... қуат ... ... ... негізделген, сондай-ақ, максималды тиімділікпен энергияны өңдейді. MPPT контроллердің қарапайым ... ... ... күн ... ... қуат ... ... отырып, энергия жүйесінің тиімділігін шамамен 25% арттырады.
MPPT контроллерінің ... ... ... Power Point ... ... қуат ... бақылау. MPPT контроллерін пайдалана отырып тек аккумулятор зарядының тиімділігі мен жұмыс істеу мерзімін ғана ... ... күн ... ... ... арттырады.
Сурет 1.19. MPPT контроллерінің вольт-амперлік сипаттамасы
MPPT контроллерінің негізгі артықшылықтары:
* ... ... ... ... аз ... күн ... ... көлеңкелеген жағдайда да оңтайлы жұмыс істеуі;
* әлсіз жарықтылық және бұлтты ... ... ... ... болуы;
* жоғарылау кіріс кернеуін пайдалану мүмкіндігі;
* кабель кесуді азайтуға мүмкіндік береді;
* ... ... ... ... ... ... ... Power Point Tracking) технологиялы контроллерлар алдыңғы тізімдегі контроллерлардан жұмыс ... ... ... және ... ... ... MPPT контроллерінің максималды қуат нүктесін бақылау бейнесі сурет 1.20-да көрсетілген. Суретте MPPT контроллерінің жұмыс істеу ... ... қуат ... ... ... ... негізделген, мұндай кезде максималды тиімділікпен энергия өңделеді.Әдеттегі MPPT контроллер күн батареясындағы кернеу мен токты үнемі бақылап отырады, шамаларын ... және күн ... қуат ... ... жеткенде ток пен кернеу шамаларын анықтайды. Кіріктірілген процессор аккумулятор қанда й заряд деңгейінде екенін (толықтыру, қанығу, теңестіру, қолдау) анықтайды және осындай ... ... ... ток ... ... екендігін айқындайды. Бір уақытта процессор көрсеткіш тақтадағы параметрлер индикациясына мәліметті сақтау, және басқа да бұйрықтар бере алады. Мұндай контроллер КЖМ ... ... ... энергиясының өнімі жоғары және гелиожүйенің тиімділігін шамамен 25% үлкейте ... ... ... ... ... ... электроникада төзімділігі (ұялы телефондар, ноутбуктар, шағын плеерлар және т.б.);
* ... ... ... қозғалтқыштары, күн батареялары);
* үздіксіз қорек көзі;
* әмбебап зарядтау құрылғылары(қызмет ... ... ... ... ... басқа техникалар.
Сурет 1.20. Ток пен кернеуге қуаттың қатынасы
Электрмен қамтамасыз ететін барлық автономды жүйелердің құрамында аккумуляторлы батарея болады. Аккумуляторлы жүйенің параметрлерін ... ... ... ... бақылау үшін арнайы құрылғылар қажет.
Басым көпшілік жағдайда электрмен қамтамасыз ететін автономды және қорлы жүйелерде жабық ... ... ... ... ... осы түрі ... разрядталу мен қайта зарядталудан қорқады. Егер осылайша разрядталу мен ... ... ... ... берсе, аккумуляторлы батареяның қызмет көрсету мерзімі бірден қысқарады. Егер аккумулятор зарядталып болса, ол ... ... тогы аға ... онда ... ... және ... газ ... немесе кебуіне, тіпті аккумуляторлы батареяның саңылаусыз жарылуына алып келеді. Сондықтан, электрмен қамтамасыз ететін автономды жүйелерге аккумулятор ... ... ... ... ... (күн ... батареясы), ал егер ретсіз разрядқа жеткенде жүктемені ... ... ... ... ... ... ... автоматты құрылғылар, заряд-разряд контроллерлері енгізіледі [17, 18].
MPPT контроллер КЖМ контроллеріне қарағанда ... ... ... ерте ... және кешке де ұзақ зарядтай береді. MPPT контроллер бұлтты ... КЖМ ... ... ... ... ... Өйткені, модульдегі кернеу тіпті аз жарықтылық кезінде өз номиналына жетеді, сол уақытта номиналды токтың пайда болуы үшін ... күн ... ... керек. MPPT контроллер жоғары кернеулі модульмен аккумуляторды зарядтау үшін ... ... ... түрлендіреді, бірақ сол кезде КЖМ контроллерінен айырмашылығы қалдық кернеуді де токқа айналдырады. Сондықтан, күн модулінде көп кернеу ... ... ... ... үшін күн модульдарын тізбектей жалғау керек.
PV күн модулінен алынған энергия параметрлерін оңтайландыру, мысалы, 12 В былай болады:
12 В күн модулі шын ... ... ... кезінде 16 В-тан 19 В-қа дейін береді. Бірақ, 12 В-ты аккумуляторлы батарея зарядтың ... ... ... ... 10,5 ... 12,7 В ... дейін зарядтайды. Сәтті зарядтау үшін көптеген аккумуляторлы батареялар 13,2 В-тан 14,4 В-қа дейін қажет етеді. Мысалы, XIMIN HG160 В күн ... ... ... күн ... ... ... мен ток кезінде 160 Вт береді. Күн модуліне күн ... тік ... ... ... күн ... ... аспан), күн модулінің төмен температурасы болған жағдайда, ғылыми тәжірибеде мұндай күн батареясы 19,1 В ... 8,38 А-ге ... (күн ... кернеу мен токтың көбейтіндісі күн модулінің қуатына тең).
MPPT контроллері басқарудың сандық технологиясына негізделген. ... ... ... ... ... ... ... ұстап қалып, батареяның кернеуімен салыстырады. Одан кейін нақты уақыт кезеңінде контроллер ток пен кернеудің оңтайлы мәнін есептейді. Зарядтың ... ... ... үшін қажетті түрлендіруді орындайды. Көптеген заманауи MPPT контроллерлар түрлендірудің 93-97 % ПӘК ... ие. ... ... ... 15 %-дан 35 %-ға ... өседі. Ал жаздағы қуаты 5 %-дан 15 %-ға дейін өседі. Күшейту коэффициентінің нақты мәні ... ... ... ... деңгейіне байланысты түрлене береді. MPPT технологиясында аккумулятор 12 В дейін разрядтаған ... MPPT күн ... 19,1 В және 8,38 А ... байқаса,
(1.2)
Сондықтан, батарея 12 В-тан 13,3 А алады. Осыдан кейін нақты 160 Вт ... ... MPPT ... ... ... ... ... бақылайды,осылайша STC (сынаудың стандартты шарттарында) барлық жағдайда ерекшеленеді. Өте төмен температура кезінде 160 Вт панель, шын мәнінде 160 Вт-тан аса ... Өте ... ... күн ... қуаты түсіп кетеді, сондықтан жаз күндері қуатты аз шамада алады. MPPT контроллерлар келесідей шарттарда тиімді болып табылады: ... ... ... ... ... Заряд батареясының максималды қуатын алу үшін MPPT ылғи ауысып ... ... Суық ... ... температурада күн батареялары жақсы жұмыс істейді, бірақ MPPT контроллері болмаса ... көбі ... ... ... жағдайы төмендеген сайын, MPPT контроллер оларға беріледі. Аккумуляторды 12 В зарядтағанда және күн модулінен 30 м ... қуат ... аз ... Төрт ... модульмен заряд контроллерінің қосылу сұлбасы сурет 1.21-де ... ... ... төрт 12 В күн модулін тізбектей 48 В-қа жалғаса қуат шығыны анағұрлым аз ... және ... ... ... ... 12 В ... түрлендіреді. Бұл сондай-ақ, тізбектей жалғану арқылы панелдің ... ... ... білдіреді. MPPT контроллердің негізінде DC\DC түрлендіргішібар. Ол күн панелінен тұрақты ток кіріс кернеуін қабылдайды , оны ... ... ... өзгертеді, кері оны басқа батарея панелімен сай келетін тұрақты кернеу мен токқа айналдыра алады. MPPT контроллерлар 20-80 кГц аса ... ... ... ... ... ... емес MPPT ... контроллерлары бар. Сандық түріне қарағанда арзан, ыңғайлы болып келеді. Олар тиімді (максимум 10%), бірақ қысқа уақыт аралығында бірден ... ... ... MPPT ... контроллері басқа контроллерге қарағанда 15-35% энергия алуды үнемдейді. КЖМ контроллері жыл бойында 279 кВТ*сағ электр энергиясын өңдейді, ал MPPT ... 330 ... ... ... ... MPPT заряд контроллері қыс күндері аккумуляторды зарядтау жылдам болады, ал жаз күндері КЖМ контроллері ыңғайлы. ... ... күн ... ... MPPT ... ... ... тиімді болу үшін күн модулдерін тізбектей жалғаған дұрыс. Егер MPPT контроллерінің төрт данасы болмаса КЖМ контроллерін ... ... Ал егер күн ... ... ... болса және КЖМ контроллерін MPPT контроллеріне ауыстырса, аккумуляторға күн модулінен келген токка ... көп ток ... ... 1.21. Төрт ... модульмен заряд контроллерінің қосылу сұлбасы
Контроллерлер реттеу алгоритмі бойынша ерекшеленіледі. Заряд контроллері кернеу бойынша немесе аккумулятордың зарядталу деңгейі ... (SOC- state of charge) ... ... етеді. Жұмыс істеу кезінде контроллер аккумулятордың әртүрлі ... ... U; ток I) ... және ... ... ... ... деңгейін SOC есептейді. Зарядталу деңгейі- аккумулятордағы жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... барысы- SOC есептеу алгоритмінде автоматты ескеріледі. Шынында, ... ... ... және разрядталған бүкіл тогын ескерсе, шынында SOC ... ... ... ... ... ... күн батареясы жалғанса, онда шығысына тұрақты ток жүктемесі қосылады. SOC бойынша реттеу аккумулятордың үздік ... ... ... ... және ... ... мерзімін ұзартады. Контроллерлер жұмыс режимінің жарық диодты немесе сұйық кристалды индикациясына ие және жеке шаңды ылғал қорғайтын корпуста ... ... ... ... ... және ... ... қорғаныс) IP65-ге дейін (шаңды ылғал өткізбейтін қорғаныс). SOC тек озат ... ... ... ... ... ... ... деңгейін % бойынша көрсететін қымбат емес контроллерлар, шын мәнінде SOC есептей ... және ... ... ... ... шамалас санды береді, жақсырақ жағдайда оның өзгерісінің жылдамдығын береді. SOC бойынша ... ... ... ... ... ... етеді және қызметінің мерзімін ұзартады [22, 23]. Шынында SOC келесідей контроллердің моделін есептей ... егер ... ... ... ... тогын ескерсе:
* PR жәнеTarom сериялы Steca
* Prosolar SunStar MPPT (қосымша шунтпен)
* Outback FlexMax (қосымша шунтпен және FlexNet DC ... ... ... FlexMax ... заряд контроллері
Заряд контроллерінің негізгі қызметі күн ... ... ... ... ... ... ... және де қоршаған орта шарттарының өзгерісінен белгілі тербеліске ие болуы мүмкін. Outback контроллерлары өте ... және ... ... NASA ... Антарктидадағы станцияларында пайдаланады. Бұл құрылғыларда күн панелінің тиімділігін 30% арттыратын, аз кернеулі батареяны зарядтау үшін көбірек кернеулі панельді қолдануға ... ... MPPT жаңа ... ... Мұндай контроллерлар жүйенің әртүрлі нұсқасын қолданады, аккумулятордың көптеген ... ... ... ... ... ... және басқарылады(оның ішінде қашықтықтан). Температураны бақылау және салқындату белсенділігінің арқасында олар максималды қуатта (60-80 А), тіпті ... ... (40°C) ... ... ... 1.2.
FlexMax типті заряд контроллерінің FM80-150VDC және FM60-150VDC айырмашылықтарының кестесі
FM80-150VDC
FM60-150VDC
Аккумулятордың номиналды кернеуі, В
12, 24, 36, 48 немесе 60 ... ... ... ... ток, А
80
60
Күн панелі ауқымының ұсынылған қуаты (NEC), Вт
1000 (12 В), 2000 (24 ... (48 В), 5000 (60 ... (12 В), 1500 (24 В), 3000 (48 В), 3750 (60 ... ... ашық ... ... (Uoc), ... температура кезінде 150
жіберу және пайдалану кезінде 145
Күту типті режимінде энергияны тұтыну, Вт
1 төмен
1 төмен
Қуатты түрлендіру типінің ... ... (80 А, 48 ... (60 А, 48 ... ... ... ... және теңестірілетін
Кернеуді басқаратын нүктелер
13-80 В (шамасы бағдарламаланады)
Теңестірілетін заряд
Бағдарламаланатын кернеу және ұзақтығы. Біткенде автоматты өшіру
Аккумулятордың температуралық өтемі
Автоматты оңтайлы ... - та 5,0 мВ ... ... ... төмендеу мүмкіндігі
Панелдің кез-келген тиімді кернеуінен аккумуляторлы батареяның кез-келген тиімді ... ... ... бақылаушы сигнал
Кез-келген мақсат үшін бағдарламаланатын 12 В 0,2 А
Дисплей
80 ... ... ... 4 ... СК ... ... арқылы оңтайлы
Мәлімет жіберуге қосу
Кез-келген коннектор RJ-45 және ... CAT5 (8 ... ... 128 ... ... ... ... жүктеме және панелдің тогы мен кернеуі, аккумуляторлы батареяның максималды және минималды заряды, жұтылатын заряд, сатылғандар Вт*сағ
Жұмыс температурасының диапазоны, °С
-40-тан 60-қа ... ... 1" ... бір 1" сол ... бір 1" ... 5 / қол ... ... салмағы, кг
5,56
5,30
Тиеу кезіндегі салмағы, кг
7,30
6,70
Құрылғының габариті В*Ш*Д, см
41,3*14,6*11,4
35,0*14,6*11,4
Тиеу кезіндегі габариті В*Ш*Д, см
48,3*24,1*21,6
43,2*24,1*21,6
Таңдау
Температура датчигі, HUB, MATE
Мәзір ... ... ... CSA C22.2 No. ... ... ... КЖМ (PWM) ... айырмашылығы, күн батареясының максималды қуат нүктесін бақылау алгоритмі бойынша энергия жүйесінің тиімділігін 25% арттырады.
Заманауи заряд контроллерінің айырмашылықтары:
* КЖМ ... ... ... және ... ... мәніне жеткенде зарядтың соңғы деңгейінде токты басқару әдісі бойынша. Аккумулятор зарядталғанда контроллер ... ... ... қолданады. Фотоэлектрлік модульде электрлік ток аккумуляторды зарядтың соңындағы кернеуге жеткенге дейін зарядтау үшін ...
* MPPT ... ... ... ... қуат ... бақылауға мүмкіндік береді. Фотоэлектрлік жүйе үшін заряд контроллерінің негізгі екі түрі болады - шунтты және ... ... ... күн ... қысқа тұйықталады, осылайша күн батареясынан шунт арқылы ағады және аккумуляторға түспейді. Мұндай жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... энергия көзін қосуға жол бермейді. Аккумулятор зарядталғанда ... ... ... ... ... ... модульде электрлік ток аккумуляторды зарядтың соңындағы кернеуге жеткенге дейін зарядтау үшін пайдаланылады. Мұндай контроллерлерде электромагнитті шуылдың төмен деңгейіне, кілтте ... ... ... күн ... аккумулятормен тікелей жалғанған есебінен күн батареясы қуатының аз шығынына ие [7, 21].
Контроллерді таңдау
Заманауи жүйеде заряд контроллері күн батареясы мен аккумулятор ... ... Оның ең ... ... ... панелімен өңделген кернеуді нормалау, асқын зарядталуды (асқын зарядталу ток бойынша емес, кернеу бойынша ... ... үшін ... ... оларды фотоэлементтен өшіру. Қарапайым нұсқасы батареяны қосу және өшіру, ал дамыған әдісі: әлсіз жарықтық кезінде ... ... ... ... ... ... ... деңгейге өте төмен кернеуді тарту.
Заряд контроллерінің түрлері
Панельді дұрыс таңдау кезінде ең бастысы ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі,максималды өңделген қуатқа сай, аккумуляторды зарядтау үшін қажетті төмен деңгейге ... ... ... ... ... ... және батареяның номиналды қуатын толық пайдалану болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... емес жүктеменің себебінен кернеу оңтайлы болмай қалуы мүмкін 15...40% дейін, осылайша қуат шығыны 25% ... ... ... шығынды болдырмайтын контроллер MPPT деп аталады. Ол барлық жұмыс істеу режимінде батареяның қуатын оңтайлы пайдалануға мүмкіндік береді және қуат шығынын 3% ... ... ... ... 10...20 А, ... 30 А ... контроллерлер таралған. Қуаттырақ контроллерлер жиі кездеседі және қымбат тұрады. Сондай-ақ, бірнеше қуаттырақ емес контроллерлердің әрқайсысын өзінің фотоэлектрлік панель тобына жалғай ... ... ... ... ... ... ыңғайлы болмағанмен, пайдалануға болады. Панельді контроллерге қосқан кезде, жалпы максималды тогы 75...85 % - ға контроллердің номиналды тогынан ... ... ... Мысалы, 20 А контроллер үшін жалпы ток 15...17 А ... ... ... бір 20 А контроллерге 24 В жалпы ... 600 Вт ... ... ... ал 12 В контроллерге 300 Вт панельді қосуға болады [20].
Вольт-амперлік сипаттамасы
Қарапайым контроллерде күн модулі аккумуляторға тікелей ... ... ... кернеуі салыстырылады. Күн панелінің ВАС-ы сурет 1.22-де көрсетілген. ... ... мен ... ... қуат шамасы анықталған. Шынында күн батареясының оңтайлы кернеуі аккумулятордың кернеуінен ерекшеленіледі. Әдеттегі 12 В аккумулятор толық зарядталу үшін 2-4 ... ... 14,4 В ... етеді. Бұл деңгей қанығудың 4 деңгейі деп аталады.
Сурет 1.22. Күн панелінің вольт-амперлік сипаттамасы
Күн батареясының әдеттегі вольт-амперлік ... ... егер күн ... ... қуат ... заряяд контроллері бақыласа энергия өнімі өсуі мүмкін. Әдеттегі MPPT контроллер күн батареясындағы ток пен ... ... ... отырады, шамаларын көбейтеді және күн батареясында максималды қуат болғанда бірнеше ток пен кернеу шамасын анықтайды. Орнатылған процессор аккумулятордағы заряд деңгейін ... ... ... ... және ... негізде аккумуляторға берілетін токты анықтайды.
Максималды қуат нүктесін анықтаудың бірнеше әдісі бар. Сондай әдістердің бірі төмендегі сурет 1.23-те ... ... ... ... ... ... бос ... нүктесіндегі кернеуді аккумулятордағы кернеуге дейін азайтады. Максималды қуат нүктесі шамамен осы мәндер ... ... 1.23. Күн ... ... ... ... ... 1.24-те модульдің әртүрлі температурасындағы максималды қуат нүктесінде кернеудің өзгерісі көрсетілген. Күн модулі ыстық болған ... ... ... мен күн ... ... ... аз ... Кейбір уақытта максималды қуат нүктесі аккумулятордағы кернеуден төмен болуы мүмкін, ондай кезде КЖМ контроллерімен салыстырғанда энергияны өңдеуде еш ұтыс ... 1.24. 120 Вт ... күн ... ... қуат ... шығын мынадай формуламен анықталады:
(1.3)
Осылайша, токты 2 есе азайтқанда, шығын 4 есе азаяды. Егер токты 4 есе ... ... 16 есе ... және тағы сол ... Егер ... ... модуль жағынан көбейтсе, онда шығынды сол жіберілуші қуат бойынша азайтуға болады [20-23].
2. ЗАРЯД КОНТРОЛЛЕРІН АЛУ ӘДІСТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... ... сұлбасын сызу
Аккумуляторлы батареяның заряд контроллері күн жүйесінің бөлінбес бөлшегі ... ... Ол ... ... ... ... ... толығымен зарядталып болған соң жүктемеге ауыстырады және разрядталудың белгіленген деңгейіне жеткенде қайта қосады. Заряд контроллері бастапқыда өрістік ... ... ... ... таймері өзіндік генератор секілді қолданылды. Ол резистор мен конденсатор амалдары арқылы жиілік, сондай-ақ импульс ұзақтығы мен үзіліс бере ... 555 ... THR ... шығысында С1 конденсаторындағы кернеуді бақылайды. Ол максимумға жеткенде (толығымен зарядталғанда), ішкі транзистор ашылады. DIS (DISCHARGE-разряд) шығысын жерге тұйықтандырады. Сол кезде OUT ... ... нөл ... ... DIS ... ... разрядталуды бастайды. Ондағы кернеу нөлге тең болғанда қарама-қарсы жағдайға ауысады: 1 шығысында транзистор жабық. Конденсатор қайта зарядталуды бастайды және ... ... ... ... С1 конденсатор зарядталуы мынадай жолмен жүреді: R4- R1жоғарғы бөлігі-D2, ал ... D1-R1 ... ... NTE123, 2N3904 ... ... (n-p-n ... емес ... типті транзистор болуы мүмкін. MOSFET IRF540 немесе аналогты болуы мүмкін. Барлық резисторлар 1/8 Вт. 1/8 ... ... ... (1/4) Вт немесе одан жоғары резисторларды қолдануға болады. R1 немесе R2 (10K нақты айнымалы резисторлар), екі басқарушы резисторларды ... 10K және 100 K ... ... ... ... ... жасайды, 10% шегі барлық пассивті компоненттер үшін жеткілікті. Сұлбадағы R8* және R9* ... ... ... Бұл 330 Ом ... сұлбаның жұмысына қажет емес, бірақ олар кездейсоқ қысқа тұйықталудан сақтайды (мысалы, кнопкалар басылған жағдайда). Бастапқы ... ... ... болған.
Сурет 2.1. Multisim бағдарламасындағы заряд контроллерінің жалпылама сұлбасы
Реле. Мен 40 ... ... ... ... қолдандым. Оларды табу оңай. Мен қосылуға ыңғайлы болу үшін релені қостым.
Сурет 2.2. Реле ... 2.3. ... ... ... ... 17 В
Сұлбада 555 таймері ең негізгісі болып табылады, өйткені импульс жиілігін таймер береді.
Импульс жиілігін мынадай формуламен анықтайды:
(2.1)
Сурет 2.4. 555 ... ... ... және ... ... LM7805 кернеу тұрақтандырғышы талап етілген шығыс нормаланған кернеуді екі негізгі сұлба ... ... ... Олар төмендегі сурет 2.5-те және сурет 2.6-да ... 2.5. ... ... үшін кернеу тұрақтандырғышы
Сурет 2.6. Айнымалы шығыс үшін кернеу тұрақтандырғышы
Контроллердің зарядтау-разрядтау процесстері тактілік кнопканың басқаруымен жүзеге ... ол ... ... 2.7-де ... Суретте уақыт бойынша зарядталу көрсетілген.
Сурет 2.7. Уақыттың зарядқа қатынасы
Заряд контроллері 24 Вольтта да жұмыс істейді. Релені ол ... 24 ... қою ... ... ... T1=1,73 В, T2=6,91 В. Заряд контроллерінде ток күші 16 Ампермен шектелген.
Заряд контроллерінің бөлшектер тізімі:
* IC1 - 7805 - 5 ... ... ... R3, R4, R5 - 1K Ом 1/8 Вт 10%
* IC2 - NE555 - ... R6 - 330 Ом 1/8 Вт ... PB1, PB2 - ... ... кнопкалар
* R7 - 100 Ом 1/8 Вт 10%
* LED1 - жасыл жарық диод
* Q1 - 2N2222 ... NPN ... ... LED2 - сары ... ... Q2 - IRF540 ... Power MOSFET ұқсас
* RLY1 - 40 Амперлі SPDT автомобильді ... C1 - 0.33uF 35V ... D1 - 1N4001 ... ... С2 - 0,1 мкФ 35В ... R1, R2 - 10K - көп ... ... тұрақтандырғыш
* R8 * -R9 * - қосымша 330 Ом 1/2 W ... 2N222 ... ... сай ... TO-92 ... 5 Вольтты 78L05 версиялы реттегішін қолдандым. Үлкен емес қара тікбұрышты платаның жоғарғы сол жақ ... ... ... ... ... ... орынды үнемдейді, осы сұлбаны қоректендіру үшін тек 100 мА өңдейді. Егер 78L05 табылмаса кеңінен таралған TO-220 ... 7805 ... ... болады. R1-төменгі шекті кернеу тұрақтандырғышы, зарядтың қосылу шегін сипаттайды. R2- жоғарғы шекті ... ... ... ... ... ... ... дайын болған соң, сұлбаны бұрғаладым. Мен контроллер үшін ... және ... шек 11,9 В және 14,9 В ... қолдандым. Бұл нүктелер батареяны зарядтаудан жүктеме эквивалентінің демпингіне және керісінше ауысады. ... ... ең ... ... - тұрақты ток қорек көзін аккумулятор клеммасына қосу болып табылады. Электр ... 11,9 В ... 1 ... ... кернеуді өлшедім. Бақылау нүктесінде R1 кернеуін бақылап, оны барынша 1,667 В жақындаттым. Кейін 14,9 В ... және 2 ... ... ... ... бақылау нүктесінде кернеу 3,333 В жеткенше R2 бақыладым.
Кірісіне жоғары және төмен кернеуді бере отырып (11,7 В және 15,1 В ... ... ... ... ... ... 14,9 В жеткенде реле жабылады, ал 11,9 В кезінде ашылады. PB1 және PB2 кнопкалары, кіріс кернеулер ... екі ... ... болса, контроллер жағдайын өзгерту үшін қолданылады.
+ Заряд контроллерінің сұлбасын өңдеу
Реле сол жақ бөлігінде орналасқан. Өткізгіш үшін мен қатты-токты қосылысты сым ... (ол 40 ... ... ... арналған). Сондай-ақ мен күн батареясымен кіріс сызығына сақтандырғыш қостым.
Сурет 2.8. Заряд контроллерінің жалпылама құрастырылған сұлбасы
Контроллер бұрғаланып болған соң, мен оны ... ... ... орнаттым.
Сурет 2.9. Заряд контроллерінің жалпы бейнесі
Төмендегі суретте контроллердің сыртқы ортамен барлық байланысы көрсетілген: батареяның плюсы үшін байланысы бар, күн ... ... ... бар, ... жалғанған үш байланыс бар. Шекті кернеулерімен 20-Ватты күн панелі пайдаланылды және жаңа заряд контроллерінің көмегімен батареяны зарядтау суреті көрсетілген. ... 2.10. ... ... күн ... энергия алу сұлбасы
Заряд контроллерін қосатын кезде бірінші аккумулятор қосылу керек (сол кезде электроника алынған энергияны беруі мүмкін). Егер күн панелі ... ... ... контроллері тұрақсыз күйге түседі. Батарея кернеуі төменгі және жоғарғы шекке жеткенде заряд контроллері автоматты зарядтау процесі ауысып отырады. Бұл ... ... ... екі ... арасында қолмен ауыстырып отыруға көмек береді.
Төмендегі суретте аккумулятор батареясынан вольтметр 12,2 В көрсетіп тұр, яғни ... ... Күн ... ... ... үшін тек кішкене уақыт қажет болды.
Сурет 2.11. Заряд контроллерінің аккумулятор батареясымен байланысы
Сурет 2.12. аккумулятор ... ... анық ... ... ... ... мен ток өткізгіштігі үшін жауап береді. Үш минусына аккумулятор, күн панелі және жүктеме ... ... да ... күн ... мен ... қосылады.
Сурет 2.13. Заряд контроллерінің клеммасының көрінісі
Күн панелін түрлендіргішке тікелей қосып, энергияны ... ... ... күн ... ... ... ал ... энергия кез-келген уақытта керек. Энергияны кез-келген уақытта пайдалану үшін батарея энергияны сақтайды. Сондықтан да заряд контроллерін пайдаланудың ... ... 24 ... ... жұмыс істейді. 24 В катушка кернеуі үшін релені ауыстыру керек. Жоғарырақ батарея кернеуі үшін жаңа ... мен ... ... орната отырып, заряд контроллерін калибрлеу керек. 7805 реттегішінің кернеуі 35 Вольт кіріс кернеуге дейін жұмыс істеуге есептелген, ... ... ... ... ... ... ... - экологиялық тұрғыдан таза, дыбыссыз, қауіпсіз әрі пайдалануға ыңғайлы, оның үстіне өз ... 100 ... ... ... ... ... ... Қазiргi заманауи күн фотоэнергетикасының қуаттылығы соңғы жылдары қарқынды жылдамдықпен дамуда. Күн ... ... ... оңай емес. Ол ғылыми-зерттеу мен осы бағытта ерен физикалық еңбекті талап етеді. Сондықтан бұл дипломдық жұмыста ... ... ... ... Фотоэлектрлік жүйелеріндегі күн энергиясын электр энергиясына айналдыру процесстері қарастырылды.
* Зарядтау мен разрядтау процесстерін бақылайтын ... ... ... ... ... ... ... қызметтері мен қолдану аясы талданды.
* Аккумулятор батареясын зарядтаудың кезеңдері қарастырылып, жұмыс істеу алгоритмі талданды.
* ... ... ... анықталып, олардың артықшылықтары мен кемшіліктері, айырмашылықтары зерттелді.
* Фотоэлектрлік жүйелер үшін ... ... ... ... Құрастырылған сұлба келесідей мәндерге ие болды: оның кернеу қабылдау диапазоны 15 - 150 В.
* ... ... ... ... ... ... ... аясындағы артықшылықтары, фотоэлектрлік жүйеде қолданудың маңызы және бақылаушы қабілеті зерттелді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* Кондаков А.М. Альтернативные источники энергии. - М.: ... 2006. - 245 ... ... А. ... ... // Экология и жизнь .- 2001. - М: №6, с. ... И. Аут, Д. ... К. ... ... ... - М. : Мир, 1980. - 208 ... Рывкин С. М. Фотоэлектрические явления в полупроводниках. - М.: Физматгиз, 1963. - ... ... А. ... и ... ... фотоэлектрических приборов. - М.: Сов. радио, 1970. - 287 с.
* ... Р. ... ... ... Мировая экономика и международные отношения, №4, 2003, 15-24
* Андреев В.М. Свет ... // ... и ... №6, 2001.- с. ... Васильев А. М., Ландсман А. П. Полупроводниковые фотопреобразователи. - М.: Сов. радио, 1971. - ... ... Л.Д., ... Л.С. Электрооборудование станции и подстанции. - М.: ... 2006. - 351 ... ... В. С. ... излучений на полупроводники. - М.: Физматгиз, 1963. - 256 ... ... Н.Т., ... Л.Б. Күн энергиясын электрлікке түрлендіретін құрылғы № 53641. Авторлық куәлік патент. ҚР ... ... ... ... ... 2008. - 203 ... ... Н. А., Меламид А. Е. Фотоэлектронные приборы: Учебное пособие для студентов вузов. - М.: Высшая школа, 1974. - ... ... Н.Т., ... Л.Б. Күн ... өндірістік жиілікке және кернеуге түрлендіру // Алматы: Вестник Национальной инженерной академии Республики ... 2006. - с. ... ... ... В. ... энергия и строительство. - М.: Стройиздат, 1979. - 267с.
* Хожин Г. Электр станциялары мен ... ... - ... ... ... ... 2002. - 476с.
* Сурис Р.А. Контроллеры заряда аккумулятора // Техническая ... - ... 2007, №4, с. ... ... Б.Н., ... И.П. ... ... электростанции и подстанции : Справочные материалы для курсового и дипломного проектирования: ... ... для ... - М.: ... 2003. - ... ... А.В., ... полупроводниковые приборы, изд-во , 1998. - 248с.
* Денисов С.П., Новый улучшенный контроллер заряда аккумуляторной батареи для солнечных систем // ... ... ... - Москва.: 2009, №8, с. 35-37
* Маслов А.А, Электронные полупроводниковые приборы, изд-во , 2002. - 531с.
* ... А.А, ... В.В. ... ... ... ... - М.: Энергоатомиздат, 2004. - 416с.
* Т.Қ. Қойшиев, Жаңартылатын энергия көздері, Алматы, 2013, 116-140, 151-158
* Федотов Я.А., ... ... ... приборов, изд-во , 2002. - 384с.

Пән: Электротехника
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар."4 бет
"экспертті жүйенің қолданылу аудандары"5 бет
N сызықты теңдеулерден тұратын жүйенің жауабын табатын программа құру15 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы10 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы жайлы6 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы туралы4 бет
Windows операциялық жүйенің файлдық жүйесі4 бет
«Есте сақтау құрылғыларының классификациясы.динамикалық жад контроллері»5 бет
Автоматты жүйенің температуралық реттегіш режимі19 бет
Ақпараты толық емес техникалық жүйенің басқару заңын синтездеу38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь