Алматы қаласына физикалық-географиялық сипаттама

Алматы қаласы – еліміздің аса ірі қалаларының бірі, Қазақстан Республикасының оңтүстіктегі астанасы. Үкіметтің шешімдерінен туындайтын міндеттерге сәйкес оны одан әрі дамыту, еңбекті ұйымдастыру мен өндіріс технологиясында түбегейлі өзгерістер жасау көзделеді. Қазірдің өзінде осы бағытта көп іс атқарылды және атқарылуда. Бұл қаланың экологиялық-санитарлық жағдайларын бұрынғыдан анағұрлым жақсартумен қатар еңбеккерлерінің таза да, қолайлы жағдайларды толық пайдалануына мүмкіндік берілмеген.
Дипломдық жұмыстың өзектілігі: Алматы қаласының техногендік қалдықтармен ластануына байланысты экологиялық аймақтарға бөлу.
Бітіру жұмысының құрылымы. Кіріспеден, үш тарау, қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Зерттеу көлемі 60 беттен, 13 сурет, 5 кестеден тұрады.
Зерттеу нысаны: Алматы қаласы.
Қазақстанның оңтүстік астанасында экологиялық жағдай 60-шы жылдардың ортасынан бастап-ақ нашарлай бастады. Содан бері экологиялық қиындықтар көбейді: атмосфералық ауаның бұзылуы, ашық су қоймаларында су деңгейінің төмендеуі, қалалық тұрғындардың автокөліктерден бөлінген газдармен улануы және т.б. Жоғарыда айтылғандардың барлығы Алматы қаласының экологиялық қолайсыз 100 қаланың қатарына кіргенін көрсетеді. Бұл қорытынды заңды, өйткені өкімет пен қала басшыларының шешімдерінің 90% жүзеге асырылмайды немесе «кейінге» қалдырылады.
Зерттеудің мақсаты мен міндеті: Қазақстандағы ең ірі мегаполис – Алматының техногендік қалдықтармен ластануын көтеріп, мүмкіндігінше олардың алдын алып, практикалық шараларды ұсыну. Технологиялық процестердің Алматы қаласындағы өнеркәсіптердің, құрылыстардың, транспорттардың табиғи ортаға көрсеткен ықпалын қарастырдым. Қазіргі кезде Алматыда көп өнеркәсіп көздерінің құлдырауына қарамастан, ауа алабы, су көздері және топырақты ластау белсенді жүріп жатыр. Ауа қабатына жіберілетін ластаушы заттардың құрамына көміртегі оксидтер, күкірт және азот оксидтері, фенолдар, қорғасын, формальдегид және шаң жататыны анықталады.
Дипломдық жұмысын жазу кезінде келесідей зерттеу әдістері қолданылды: мерзімдік басылымдар, статистикалық мәліметтер, картографиялық әдістер пайдаланылған. Бұл жұмыста қолданылған негізгі сөздер мен терминдер: техногендік ластанулар, температуралық инверция, радиациялық баланс, ультракүлгін радиациясы, циклон, фондық шоғырлану, ластану коэффиценті, экология, топырақ, санитарлық нормалар, тұндырғы, жасыл желек, герметикалық қондырғы, гидроизоляция, фондық құрам, токсикологиялық баға.
1. К.С.Горбачевича. Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы, 1974. 89 б.
2. Б. Асубаев, Г. Сулейменова К, Ысқақова., С. Көбенкулова. Қазақстанның физикалық географиясы. А - 2004. 100-142 б.
3. Абдуллин А.А. Геология и минеральные ресурсы Казахстана. – Алма-Ата; Ғылым, 1994. 112-120 б.
4. Абдуллин А.А. Геология Казахстана. – Алма-Ата; Ғылым, 1981,- 215-221 б.
5. 1. Ә. С. Бейсенова, Қ. Д. Карпеков. Қазақстанның физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008. ISBN 9965-34-809-Х. 29-51 бет.
6. Коробкин В.А., Лященко Л.В., Лищенко Г.Х., Стуканов В.А. Токсикологические свойства сточных вод. Алматы 1989, 45-69
7. Подземные минеральные воды Казахстана. // С.Шапирдің бас редакциясы, -М. –Алма-Ата: Наука, 1952. – 145-151 б.
8. http://pogoda.ru.net/climate/36870.htm. Погода Алматы.
9. Соколов С.И. Почвы Алматинской области. Почвы Казахской ССР. 4-басылым. –Алма-Ата, 1962.
10. Корнилова В.С. Очерк истории флоры и растительности Казахстана // Растительный покров Казахстана. Алма-Ата, 1966. – 32-37 б.
11. Ковшарь А.Ф., Ковшарь В.А. Животный мир Казахстана. Алматы, 2003. 113-117 б.
12. http://www.almaty.kz/page.php?page_id=1846&lang=3. Қалалық көлік инфрақұрылымы.
13. Қоршаған ортаны қорғау 2005-2009. Статистикалық жинақ. Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі
Алматы қаласының Статистика департаменті. Алматы, 2010. – 34-37 б.
14. Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі Алматы қаласының Статистика департаменті. «Алматы 2010 жылы» Алматы қаласының статистикалық жылнамалығы. Алматы, 2011. – 127-134 б.
15. http://alatau.almaty.kz/page.php?page_id=253&lang=2. Өнеркәсіп орындары.
16. http://almaly.almaty.kz/page.php?page_id=157&lang=3. Өнеркәсіп орындары.
17. http://www.bostandyk.almaty.kz/page.php?page_id=342&lang=2. Өнеркәсіп мекемелерінің тізімі.
18. http://www.zhetysu.almaty.kz/page.php?page_id=396. Жетісу ауданында орналасқан кәсіпорындар.
19. http://www.turksib.almaty.kz/page.php?page_id=247&lang=3. Кәсіпкерлікті қолдау.
20. http://www.auezov.almaty.kz/page.php?page_id=280&lang=3. Өнеркәсіп орындары.
21. http://www.alatau.almaty.kz/page.php?page_id=146&lang=2&article_id=1238. Алматы ауасының атмосфералық жағдайы.
22. Қоршаған ортаны қорғау 2005-2009. Статистикалық жинақ. Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі
Алматы қаласының Статистика департаменті. Алматы, 2010. – 34-37 б.
23. Ренкевич В.Э. Экологические проблемы столицы // Здравоохранение Казахстана, № 4, 1995, 19-21 бет
24. Острикова В.М., Байжанова М.К. Газопоглатительная, пылеулавливающая способность деревьев и кустарников в условиях г. Алматы / Сб. Региональное использование и охрана природных ресурсов Северного и Центрального Казахстана. Алматы. Изд. ГВС, 1999, 143-144 бет.
25. Соколов С.И. Почвы Алматинской области. Почвы Казахской ССР. 4-басылым. –Алма-Ата, 1962.
26. Муратова Н. Р. Иследование, классификация и объективный прогноз ситуаций повышенного загрязнеия атмосферы г. Алматы. Дисс. На соиск-во уч. степени канд. техн. наук. Алматы: 1997г. – С 9-19.
27. Алматы қаласы табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасы. 2009-2018 жж Алматы қаласының қоршаған орта ластануы көрсеткіштерін жақсарту Кешенді бағдарламасына қосымша. 2010 ж су экологиялық жағдайы. Алматы, 2010.
28. http://www.almatyeco.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=68&Itemid=69&lang=kk. Алматы қаласының қоршаған орта ластануы көрсеткіштерін жақсарту Кешенді бағдарламасының 2009 ж есебі.
29. А.А.Жакупова, А.В.Чигаркин. Қазақстанның аймақтық геоэкологиясы Алматы, «Қазақ университеті» баспасы, 2007,- 4-10 б.
30. Омарова М.Н., Байназарова С.Ж. Алматы қаласын техногенді әсеріне байланысты аймақтарға бөлу, Алматы, 1998, 66-69 бет
31. Қоршаған ортаны қорғау 2005-2009. Статистикалық жинақ. Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі
Алматы қаласының Статистика департаменті. Алматы, 2010. – 9-11 б.
32. Алматы қаласы табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасы. 2009-2018 жж Алматы қаласының қоршаған орта ластануы көрсеткіштерін жақсарту Кешенді бағдарламасына қосымша. 2010 ж атмосфералық ауа жағдайы. Алматы, 2010.
33. 2009-2018 жылдарға арналған Алматы қаласында қоршаған ортанының ластануын төмендету жөніндегі кешенді бағдарламаның іс шаралар жоспары.
34. Алматы қаласы табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасының 2011 жыл есебі.
        
        КІРІСПЕ
Алматы қаласы - еліміздің аса ірі қалаларының бірі, Қазақстан Республикасының оңтүстіктегі астанасы. Үкіметтің шешімдерінен ... ... ... оны одан әрі ... ... ұйымдастыру мен өндіріс технологиясында түбегейлі өзгерістер жасау көзделеді. Қазірдің өзінде осы бағытта көп іс ... және ... Бұл ... ... ... ... ... жақсартумен қатар еңбеккерлерінің таза да, қолайлы жағдайларды толық пайдалануына мүмкіндік берілмеген.
Дипломдық жұмыстың өзектілігі: Алматы қаласының техногендік ... ... ... ... ... бөлу.
Бітіру жұмысының құрылымы. Кіріспеден, үш тарау, қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен ... ... 60 ... 13 ... 5 ... ... ... Алматы қаласы.
Қазақстанның оңтүстік астанасында экологиялық жағдай 60-шы ... ... ... нашарлай бастады. Содан бері экологиялық қиындықтар көбейді: атмосфералық ауаның бұзылуы, ашық су қоймаларында су деңгейінің төмендеуі, ... ... ... ... ... улануы және т.б. Жоғарыда айтылғандардың барлығы ... ... ... ... 100 ... ... кіргенін көрсетеді. Бұл қорытынды заңды, өйткені өкімет пен қала басшыларының шешімдерінің 90% жүзеге асырылмайды немесе қалдырылады.
Зерттеудің мақсаты мен ... ... ең ірі ... - Алматының техногендік қалдықтармен ластануын көтеріп, мүмкіндігінше олардың алдын алып, практикалық шараларды ұсыну. ... ... ... ... ... ... ... табиғи ортаға көрсеткен ықпалын қарастырдым. Қазіргі кезде ... көп ... ... ... ... ауа ... су көздері және топырақты ластау белсенді жүріп жатыр. Ауа қабатына жіберілетін ластаушы заттардың құрамына көміртегі оксидтер, күкірт және азот ... ... ... ... және шаң жататыны анықталады.
Дипломдық жұмысын жазу кезінде келесідей зерттеу әдістері қолданылды: мерзімдік басылымдар, статистикалық мәліметтер, картографиялық әдістер ... Бұл ... ... ... ... мен ... ... ластанулар, температуралық инверция, радиациялық баланс, ультракүлгін радиациясы, циклон, фондық шоғырлану, ластану коэффиценті, экология, топырақ, ... ... ... ... желек, герметикалық қондырғы, гидроизоляция, фондық құрам, токсикологиялық баға.
1 АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНА ФИЗИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМА
1.1 Алматы қаласының жер бедері және ... ... ... жер бедері өте күрделі, айналасы, негізінен, таулы, сайлы-жыралы келеді. Қала ... биік ... еңіс ... м) ... тік ... терең құзды, құлама беткейлі. Тау бастарының біраз бөлігін мұз ... ... ... ... ... ... ... тау жүйесінің бір сілемі - Іле ... ... Тау ... шайынды жыныс қабаттарынан түзілген ысырынды конус элементтері көп кездеседі.
Алматы қаласы Іле бойы жазығының оңтүстігінде, Тянь-Шань тау ... ... ... ... ... оңтүстік-шығыс бөлігінде Іле Алатауының солтүстік беткей баурайында, теңіз деңгейінен 700-900 м жоғары, Үлкен және Кіші Алматы өзендері ... ... ... жағында қала территориясы сәл еңістеу жазыққа ұласады. ... 600 ... ... ... ... - ... ағаш өскен шұрайлы алқап. Алматы қаласы территориясының оңтүстік және орталық бөліктері, әсіресе солтүстік ... ... ... ... ... - Қазақстанның ең үлкен, әрі республикалық ... бар ... ... ... 7 ... ... Жергілікті басқару органы - Алматы қалалық әкімшілігі. Жалпы жер көлемі 339,4 ... км ... ... 1 434 755 адам ... (2011) ... түгелімен Алматы облысының территориясымен қоршалған, бірақ әкімшілік жағынан Алматы облысының құрамына кірмейді. Солтүстігінде Алматы Іле ... ... және ... ... ... шектеседі. Қаланың географиялық координаттары - 77˚ шығыс бойлық және 43˚ ... ... ... 1. ... ... ... жер ... шаршы км
Әкімшілік-территориалды бөлінуі: Алмалы ауданы, Әуезов ауданы, Бостандық ауданы, Жетісу ауданы, Медеу ауданы, Түрксіб ауданы, Алатау ауданы.
Қала жеріне Тянь-Шань тау ... ... және ... ... ... ... бөлігінің біраз сілемдері кіреді.
Солтүстігінде Текес және Кетпен тауаралық ойысы жатыр, оны солтүстігінен Кетпен (Ұзынқара) жотасы тұйықтаған. Биік жері - 3652 м ... т.). ... ... жоқ, тау ... ... ... ... тік кұлама, солтүстігі көлбеу.
Оңтүстігінде Тянь-Шань тау жүйесінің бір сілемі - Іле Алатауы жатыр. Жота батыстан ... ... 350 ... ... Оның ... ... жағынан Қазбек, Монблан шыңдарынан кем түспейтін, Талғар ... ... ... ... ... (3684м) ... мен ... алыстан көрінеді.Тау етегінде шайынды жыныс қабаттарынан түзілген ысырынды конус элементтері көп кездеседі. Үлкен және Кіші ... ... ... ... ... түзілген. Қала негізінен осы ысырынды конус пен лайлы тасқындар әрекетінен жиналған жыныстар қабатының үстінде орналасқан. Алматы территориясының оңтүстік бөлігі, оның ... ... ... ... қарағанда қатты тілімденген.
Альпілік тектоникалық қозғалыстар Іле Алатауына күрделі кейіп берді. Биік таулық ярус ... м) ... ... сипатта, тік жартасты, терең құзды, құлама беткейлі, шыңырау сайлы болып келеді. Гляциалдық ... ... ... мұз ... ... Бұл аймақта тау жыныстарының үгілу және тік беткейлермен төмен қарай сусу қарқыны күшті болғаны ... ... ... ... ярустың (3000-1500 м) бедері терең сайлар мен жосықтарға толы, өзен аңғарының ... тік ... ... ... төңірегінің ең биік жері - Іле Алатауының солтүстік сілемі аласа төбе, адырлы келеді, мұнда бөктерлік биік шоқырлар көп (қ. ... ... ... ... ... Тау ... ұштасып жатқан жазық өңір негізінен борпылдақ жыныстардан және малтасты-дөңбектасты шөгінділерден түзілген, беті лёсті, ... ... ... ... ... атырап бедері едәуір өңіс келеді де, бірте-бірте тегістеле бастайды. Бұл өңірде Үлкен және Кіші Алматы, ... ... ... бар. ... ... ... ... мен құрғақ аңғарлар көп, жер беті сәл ... ... ... және эол шөгінділерінен түзілген жазық дала. Мұнда биіктіктері 60-80 м шамалы қырқалар мен төбелер жиі ... ... ... беткейлерінде қуаң далаға бейімделген ксерофитті өсімдік өседі. Табиғи жер ... қала ... ... айтарлықтай өзгеріп келеді. Мысалы, Үлкен Алматы өзені аңғарындағы дөңбектасты-малтатасты аумақты төбе ... құм, ... ... ... кейін қала тұрғындары тынығатын Сайран бөгеніне айналдырылды.
Қаланың негізгі бөлігі теңіз деңгейінен есептегенде 600 м-ден 900 м-ге дейінгі биіктікте орналасқан, ... қала ... ... жеке жер ... одан да ... ( мұз ... - 1691,2 м, ... шатқалы - 2200-2500 м)[2].
Алматы альпілік сипаттағы тау массиві - Іле Алатауы антиклинорийінің ... ... ... ... Ендікке жуық бағытта созылған геологиялық құрылымдар мен тектоникалық жарылыстар зоналарының жалпы бағытына сәйкес ... бұл жота ... ... эффузиялар мен олардың туфтарынан, эффузиялық шөгінді жыныстардан, аздап құмтастардан, тақтатастардан, мәрмәрдан түзілген. Іле ... ... ... ... ... басталған тектоникалық процестердің нәтижесінде қалыптасқан.
Бүкіл антропоген кезінде таулардың биіктеуіне байланысты Іле Алатауының ... ... өзен ... мен ... ... ... құм-саз құрамдыкесек жыныстар мол жиылды. Бұлар тау ... ... ... ... төменіректе ені 10-15 км, қалыңдығы 2000-3000 метрлік тұнба жыныстар қабатына ұласады.
Ысырынды конустардың жазыққы қарай ылдилануы анық байқалады, ... ... ... ... ... тау ... ... жер беті мен жер асты ағындарының сүзілуі нәтижесінде артезиан суының мол қоры жинақталды. Қала үшін бұл ... ... ... ... ... ... сейсмикалылығы неогендік-антропогендік тектоник қимылымен, көне және жас терең жарылыстармен байланысты. Мұнда үлкен апат болған ... (28 май (9 ... 1887) және ... (22 ... 1910 (4 ... 1911)) жер сілкінулері болды. Сейсмологиялық және географиялық комплекстік зерттеулер жер сілкінудің қалыпты 9 балдық зонасын және одан да жоғары сейсмикалық ... ... ... берді, ірі ғимараттар тұрғызуға қажетті антисейсмикалық шараларды ... ... ... ... қаупі бар аймаққа орналасқан. Апатты тасқындар Кіші ... ... ... 1921 және 1973 ... ... 1921 ж, 3 млн. м3 - ден ... балшық пен тас қаптады. Мореналық Тұйықсу көлінен басталған 1973 жылғы лайлы тасқынды ... ... ... ... 1977 ж. ... ... Алматы өзені аңғарында 6 млн. м3-дей көлемдегі сел тасқыны болды. Қазіргі кезде елді мекендер мен ... ... ... лайлы тасқындар мен қар көшкіндерінен сақтандыру жобаларының жүйесі іске қосылды. Алдын ала сақтандыру шаралары ... ... ... үшін жер бедері қолайсыз, ылғалы мол босаң топырақты алаңдар кеңінен игерілуде. Мұндай жерлерді пайдалану үшін ... әр ... ... ... ... (сай-жыраларды топыраққа толтырып тегістеу, дренаждау, ағынды реттеу, т.б.). Қала шегіндегі антропогендік қабаттардың қалыңдығы 10-15 м ... ірі ... ... осы ... орнатылады. Қала іші мен оның төңірегінен табылған құм, қиыршықтас, малтатас, құрылыстық және беттеме тас, ізбестас, т.б. кендері кеңінен қолданылады[3].
1.2 Қаланың ... ... мен ... ... ... ... жөнінен Іле артезиан алабына, Іле Алатауының солтүстік ... ... ... ... жатады. Қалыңдығы 3200 м-ден астам палеоген-неоген, антропоген шөгінділерінде жаралу тегі мен ... әр ... жер асты суы ...
Палеоген мен төменгі неогеннің құм қабаттарында тұзды (37-54 г/л), хлоридті, натрийлі, ыстық (700-800С), арыны күшті (250-300атм) жер асты суы бар. ... ... ... иод-0,007, бром-0,060, бор-0,006-0,018, кремний қышқылы-0,017, фтор-0,007.
Жоғарғы неоген жыныстары қабатының 1750 м ... ... ... ... су шығады. Құрамы (г/кг): иод-0,001-0,002, бром-0,012-0,017, бор-0,020, кремний қышқылы-0,036, фтор-0,003; газдары (%): азот пен сирек ... -85, ... - 13, ... - 2. Судың бальнеологиялық қасиеті анықталды. Мұнда қол-аяқ, жүйке, ішек-қарын ауруларын ... ... ... (1982). ... ... - малтатасты, құмды - саздақты шөгінділерінде ... 500 ... ... жер асты ... ... бар. ... және Кіші Алматы, Қарғалы өзендерінің ысырынды конустарында бұл су ... ... ал ... 16-20 км ... сазды қабаттарда арынды судың бірнеше қабаттары қалыптасқан, суы тұщы (0,2-0,3 г/л), гидрокорбонатты, кальцийлі және салқын. Бұл қабаттарда 50-60% өзен суы, 20-25% ... су, 10% ... ... 1-2% ... жер асты ... үлесі бар. Антропоген жыныстарының сулары қаланы сумен қамтамасыз ету үшін пайдаланылуда.
Тауда жарықшақтық және тұщы (0,1-0,3 г/л), гидрокарбонатты, кальцийлі-магнийлі су ... көп. ... ... ... ... су ... ащы (1-3 г/л), сульфатты, натрийлі болады. Тектоникалық жарылыстарымен минералды жылы су зоналары байланысты. Бұл сулардың шипалық ... бар. ... ... ... ... негізінде жұмыс істейді[4].
Қала және оның төңірегіндегі өзендер Іле алабына жатады. Негізінен бұлар ағыны қатты, арналары енсіз (10-15 м) және ... ... ... м) ... ... орналасу және су жинау сипатына қарай бұлар екі топқа бөлінеді: бастаулары қар жиегінен төменде жатқан бөктерлік ... және ... ... биік ... ... Негізінен атмосфералық жауын-шашын суымен толысатын болғандықтан, су көздерінің ең ... ... ... қар ... және ... ... таудағы қар мен мұздықтардың еруіне байланысты байқалады. Өзен суы ... ... яғни ауа ... шұғыл жоғарылауына байланысты мұздықтардың еруінен су деңгейі 15-20 см-ге дейін көтеріледі[5].
Өзендері. Қала арқылы Үлкен Алматы мен Кіші ... ... ... қатар олардың салалары - Есентай (Весновка), ... ... ... ... ағып ... ... ... көлінің бассейніне жатады.Олардың ағыстары жылдам, арналары тар (10-15 м) және шатқалдары терең болып келеді. Үлкен Алматы, Кіші Алматы және ... ... қала ... ... ... және ұсақ ... ... Бұлар 3000 м-ден жоғары беткейлерден басталады, негізінен мұздық суымен толысады, деңгейінің төмендеуіне немесе көтерілуіне жауын-шашын мен жер асты ... әсер ... ... ... ... Іле ... 3500 м ... беткейлік мұздықтан басталады. Орта биіктік зонасында мұның бір тармағының жоғары антропоген мұздық моренасымен көмкерілуінен Үлкен Алматы көлі ... ... Оның ... ... өзен суы ... СЭС тізбегіне беріледі. Одан біраз төменіректе өзен аңғарында Үлкен Алматы плотинасы салынған. Өзен қаланың батыс бөлігімен ағып, ... 52 км ... ... өзеніне құяды. Жылдық орташа су шығыны 4 м2/с. Қаланы электр энергиясы және сумен қамтамасыз ... ... зор. ... 3. Кіші ... өзені [6].
Кіші Алматы өзені Тұйықсу мұздығынан басталады. Аңғарында лайлы тасқынға тосқауыл ретінде Медеу плотинасы бой көтерген. Қалаға жеткенше Кіші ... ... және ... ... ... құяды. Қаладан үш тармақ - Кіші Алматы, Есентай, Жарбұлақ өзендері ағып ... Кіші ... ... арналары қала ішінде жеке-жеке тосқауыл бөгеттерге бөлініп, жағасы бетондалған. Кіші ... ... ... ... ... ... құяды.
Көлдері және бөгендері. Қала өміріне байланысты көлдер негізінен гляциалдық зонада орналасқан. Олар шапшаң еритін мұздықпен ... көл және ... ... ... ... ... көлдер болып екі топқа бөлінеді. Іле Алатауы сілемдерінде зерттелген 128 мореналық шағын көл бар. ... - тұщы су ... ... ... ... лай ... ... үрдісінде үлкен рөл атқарады. Тұйықсу мұздығының етегінде, Кіші Алматы аңғарында осындай үш көл бар. ... ... жиі ... кейде мүлдем тартылып қалады, соңынан қайтадан пайда болады.[6]
Қала өмірі үшін Ақсай, Ащыбұлақ, Қапшағай, Мыңжылқы, Сайран бөгендері сияқты жасанды ... ... зор. ... ... аңғарындағы Сайран бөгені жағасында жаз айларында Алатау, Әуезов аудандарының тұрғындары демалады. Сол сияқты Үлкен және Кіші ... ... ... Іле ... ... т.б. ... қала ... демалыс орындарына айналып отыр.
Мұздықтары. Қала табиғатына тікелей әсер ... Іле ... ... ... беткейі шыңдарында жалпы ауданы 308,03 км2 307 мұздық қалыптасқан. Солтүстік беткейлік мұздану аумағы ... ... ... жоғары бөлігінен, шығыста Түрген өзенінің бастауына дейін созылған. Мұндағы қар жиегі 3800-3900 м биіктік шегінде өтеді. ... ... ... ... ... ... 4700-4900 м тауда шоғырланған. Мұздықтарына тән сипат - көпшілігінің ауданы шағын (2 км2 шамасында) ... ... ... жалпы мұздықтарының 87% -і). Мұздықтар ұшының ашық бөлігі шамамен 3530 м ... ... ... 3440 м-ге ... деңгейге төмендейді, ал фирн сызығының ең биік деңгейі аңғарлық мұздықта (3870 м) байқалады, шлейфте бұл 3840 м-ге, қар мен аспалы ... 3820 м-ге ... ... ... Іле ... ... мұзданудың пайда болуы көбінесе жер бедерінің сипатына байланысты да, өңірдің климат жағдайына біршама тәуелді. Қала атырабын және оның ... ... тұщы ... ... ... ... егістік пен бау-бақшаны суаруда мұздықтардың ролі өте зор[7].
1.3 Климаты
Алматы қаласының климаты континенті. Жергілікті ... жер ... биік ... салдарынан қатты дифференцияланады. Климаттық жағдайы - желсіз тынық ауа райымен және ауа қабаттарының тау аңғарлары ... ... ... ... ... ... ауа температурасы 9˚С, ең жоғарғы температурасы 43,4ºC (тамыз), ең төменгісі -37,7º С. Ең суық ай (қаңтар) ... ... ал ең жылы ай ... ... 23,3˚С (1-кесте). Орташа алғанда қатқақтар 14 қазаннан басталып, 18 сәуірге ... ... ... ... шамамен алғанда 67 тәулік - 19 ... 23 ... ... ... ... максимум сәуір-мамыр, қосымша максимум қазан-қараша айларына келеді. Құрғақ кезең тамызда ... ... ... ... ... - 926,3 гПа. Тұрақты қар жамылғысының пайда болуының орташа уақыты 30 қазанға келеді, бірақ оның пайда ... 5 ... мен 21 ... ... ... отырады. Қар шамамен 114 тәулік бойы жатады. Қардың еруінің орташа ... - 2 ... (26 ... 12 мамырға дейін өзгеріп тұрады). Қалада және оның маңайында жылына шамамен 50-70 ... ... ... Жылдың салқын кезі негізінен тұманды болып келеді. ... ... саны қала және оның ... орта есеппен жылына 50-70 тәуліктей , жылдық орта мөлшерден ... ... ... 40 ...
Жазда бұлттылықтың қайталануы 12%, жылдың қалған маусымдарында 20-30%, күн ашықтығының қайталануы жыл бойына 70%-ке жуықтайды. Сібір антициклонының ... ... қала ... ... ... артады.
Қуаңшылығы жоғары - тамыз айы, бұл айда қалаға ... ... 24 мм ғана ... түседі, ал ылғалы мол ай - мамыр, жауын-шашынның түсу мөлшері 99 ... ... ... мөлшері 600-650 мм,ал таулық бөлігінде 1000 мм-ге жетеді[8].
Гидрометеорологиялық ... ... ... ... ... ... жел ... байқалады. Жазда мұның тұрақтылығы артады, қыста кемиді. Қаланың солтүстік жазық бөлігінде жел көбіне солтүстік-батыс бағытта ... ... 15 м/с не ... да ... жыл ... 15 тәуліктей соғады. Мұндай күшті жел 1933 жылы (60 жылда бір рет байқалады) 40 тәуліктей ... ... жел қыс ... өте ... (10 жыл ... 1-3 ... ... жылына 2-3 тәуліктей, көбіне түстен кейін соғады.
Ашық жарқыраған күннің ұзақ мерзімді қамтуы демалыстың ыңғайлы болуына және туризмнің көптеген түрлерінің ... ... ... қалыптастырады.
Вегетациялық кезеңнің орташа ұзақтығы 252 тәулік, 10 ... 18 ... ... ... климат ерекшелігінің қалыптасуына қала аумағының ұлғаюы, тас құрылыстардың, темір шатырлы үйлердің және асфальт төсеніші ... ... ... және автотранспорттық қалдықтардың қоршаған ортаға көптеп шығарылуы т.б. жағдайлар ықпалын тигізуде. Қала климатына жергілікті рельеф едәуір әсер етеді. Жер ... ... ... қаланың әр бөлігіндегі ауа температурасының мәндері арасында үлкен айырмашылық байқалады. Қаладан тау жаққа қарай биіктеген сайын ауа ... ... ... және ... ... ... жер ... сипатына байланысты.
1.4 Топырақ жамылғысы
Алматы және оның төңірегінің топырақ қабаттарының құрылымы Іле Алатауы жотасының солтүстік беткейіндегі биіктік белдеуліктердің ерекшелігімен сипатталады. ... ... ... ... ... биіктіктің 340-3500 м аралығында және одан да жоғары өзгеруіне байланысты, мұнда өзіндік топырағы мен өсімдігі бар биіктік ... мен ... ... Ең төменгі зонаны қаланың солтүстік бөлігіндегі шөлді дала алып ... Бұл ... ... ... ... ... ... оның астында едәуір тереңдікке дейін құмтасты, малтатасты шөгінділер кездеседі. І-Алматы мен әуежай ... одан да ... ... сұр ... ... және ... жоғары қабатындағы гумус мөлшері 2-3%, азот пен фосфор мардымсыз. Көгалдандыру және ауыл шаруашылық дақылдарын өсіру тек ... ... ғана ... ... ... тау ... жазыққа ұштасар аралықта жер асты суы жер бетіне ... ... ... өңір ... бөлінеді. Оның оңтүстік шекарасы Октябрьдің 50 жылдығы көшесіне жетеді. Мұнда шалғынды қызыл қоңыр топырақ тараған, көптеген дақылдар үшін мұның құнарлылығы ... ... ... ... ... әсіресе ағаш өсіруге қолайлы, қосымша суландыруды керек етпейді,
өйткені ағаш ... ... ... ... Одан ... ... даңғылына дейінгі аралықта қойтас-малтатас шөгінділерінің қабаты бар. Оның ... ... ... қабат жапқан, құрамында қоректік заттар (азот, фосфор, калий) жеткілікті, шірінді мөлшері 4-6%. Қарақоңыр топырақ түрлері, өзіне тән ... ... ... ... ... ... ... жатқан таулық қара топырақты белдеулік зона (1000-1400 м) Каменское плато үстіртіне дейінгі аралықты қамтиды. Бұл ... ... ... ... ... бірі болып саналады. Құрамындағы шіріндісі 8-13%-ке дейін жетеді және басқа да нәрлі заттары мол. Бұл зона ертеден игерілген, Алматы апортының ең ... ... жері ... саналады. Медеу шатқалында, одан төменгі белдеуде және жоғары жатқан биіктігі орта таулы белдеуде шалғынды-орманды даланың сілтісіз қара, тау ... ... және ... орманды шалғынды топырағы орын алған. Бұлардың да құнарлылығы жоғары, ылғалы жеткілікті болады.
1.5 Өсімдігі мен жануарлар дүниесі
Қала мен оның ... ... ... ... өсімдік түрінен тұрады. Солтүстіктен оңтүстікке қарай жусанды-сораңды, кейде ... ... ... ши өскен кең дала, одан жоғары альпілік шалғын, қарлы шың белдеулері жақсы байқалады. ... дала ... ... ... ... ... 600-1200 м ... қамтиды. Мұнда эфемерлер мен аралас жусан, бетеге, тобылғы мен итмұрын өскен. Қазір бұл аймақ толығымен игеріліп, мәдени ландшафтыға айналған. Бөктерлік ... ғана ... ... ... ... т.б. ... және ... дала табиғи өсімдіктері кездеседі.
Орман белдеуінің төменгі жағында үйеңкі, долана, сарыағаш, итмұрын, қарақат, т.б. аралас орман өсімдіктері өседі. Тау ... әр ... ... ... алып жатады. Бұл белдеуліктің өсімдіктері ара-тұра қала ішінде де
кездеседі. Жапырақты орман шырша басым өсетін ... ... ... ... ... шетені, сарыағаш, тал, таңқурай, т.б. ағаш пен бұталар орман белдеуінің негізігі түрлерімен аралас өседі. ... ... яғни ... м ... субальпілік және альпілік белдеулер жатады: өсімдігі таулық ... ... ... ... және ... ... ... тұрады. Бұл өңірді жазда жайлау ретінде пайдалануға болады[10].
Қала шегіндегі жасыл желек ... 8 мың га ... алып ... мұның 2,5 мың га-ға жуығы жеміс ағаштары. Қала маңында 4 мың га бақ ... ... ... ... ... 90 м2-ге жуық ... ... келеді. Жыл сайын қалада 250 мың түп ағаш, миллионға жуық бұта өсімдіктері отырғызылады. Алматы көшелерінің бойында парк аллеяларына ұқсас - ... ... ... ... және қарағай аралас теректер отырғызылған. Қаланы көгалдандыру үшін ұсақ жапырақты жөке ағаш, қарағаш, ақтал кәдімгі және ... ... ... ... ... ... т.б. ағаш түрлері, қанқызыл, жұмсақ долана, тянь-шань шетені, әсем ... ... ... ... ... жылтыр және қаражемісті ырғай, қаражеміс, тобылғы, сирень т.б. бұта өсімдіктер отырғызылады. Қаланы безендіру үшін ... ... ... ... Орталық мәдениет және демалыс саябағында, Қазақстан Республикасының Тұңғыш президенті саябағы, т.б.) егілген. ... ... ... ... алып ... ... жаз айларында раушан, нарғызгүл, қызғалдақ, нарцисс, флокс, хризантема, лалагүл, ландыш, т.б. көптеп отырғызылады. Қаланы көгалдандыруда саябақтардың, скверлердің, ... ... ... 1000 ... ... ... саябақ, сквер және бақ бар) т.б. маңызы зор.
Әуежай маңындағы ... көл ... 60 ... орман саябағы жасалды, мұнда 80 мың түп ірі ағаш отырғызылған. Жаңа ... ... ... ... ... Баум ... (130 га) ... бұрынғы алқаптар жаңартылуда.
Алматы мен оның төңірегінде құстың 141 түрі байқалған. Бұлардың 34 түрі осы маңда ұялайды, 57-сі қыстайды, 88 түрі ұшып ... Ұя ... ... көбі ... тау ... ... ... жерге тән түрлер (дала жау торғайлы, кәдімгі қара ... ... ... ... ... ... қара шымшық, оңтүстік бұлбұлы, т.б.). Ұя салатындардың 8 түрі осы өңірді тұрақты мекендейтін - дала жау ... ... ... ... ... ... египет кептері, майна, сарышымшық. Соңғы үшеуі осында 60-жылдары жерсіндірілген.
Ұшып өтетін құстардың тобы осында мекендеушілерге қарағанда ... ... ... ... ... ... - қара кезқұйрық, қарала торғай, шыбыншы торғай. Сонымен бірге қала үстімен, енгізілген ақбас тырна ұшып ... ... ... мен қайтуы кезінде қалаға және оның маңына мүлдем тән емес суқұзғын, қаз, ... ... кіші ... ... т.б. ... ... Кішкене жабайы құстарды, сондай-ақ тышқан тәрізді кемірушілерді аулау үшін қалаға жыртқыш ... ... ... ... ... кәдімгі бөктергі, жапалақ, үкілер) ұшып келеді. Әр түрлі құстардың ... ең көп ... орны - Бас ... ... ... және оның ... сүт қоректілердің 50-ге тарта түрі кездеседі. Қаладан 3-5 км маңайда жыртқыш сүт ... ... ... ... ... ... ... (ақ тиін, тараққұйрық, ондатра, су тышқан, соқыр тышқан, соқыр тышқан, орман және дала тышқандары) кейде ... ... ... сұр ... ... май табан жарқанат, май мұрын жарқанат, т.б. кездеседі. Қаланың 20 км-лік таулық төңірегінде аю, қасқыр, түлкі, тас ... ... ... сұр ... ... ... биік таулық күміс сұр тышқан, тянь-шандық орман сұр тышқаны т.б. кездесуі мүмкін. Қала төңірегіндегі қос мекенділердің екі түрі, яғни ... ... ... тіршілік етеді. Бұлар қоңыздарды шегірткені, жұлдызқұртты, қандалаларды жеп бау-бақшаларға үлкен пайда келтіреді. Жасанды су ... - ... ... ... ... көлбақа көбеюде. Қалалық су айдындар балыққа кедей. Тау өзендерінде көкбас, талма балық, жылылау төменгі ағыстарында және бөгендер мен тоғандарда теңге ... амур ... ... ... май ... ұсақ сазандар кездеседі. Су айдындары ихтиофаунасын молайтумен Алматы тоған шаруашылығы, Алматы балық питомнигі ... ... ... - бұталы жерінде жәндіктердің 244 түрі (шегіршін, жасыл шегіршін бітесі, ортаазиялық қалқаншалы және ... ... ... терек күйесі, т.б.) кездеседі. Емен және бел бітелері, жапырақ және гүл жегіштер, жапырақ ширатқыштар, дара ... ... ... көбейіп кететін мезгілдері болады[11].
Алматы жануарлар дүниесін қорғау және байыту үшін жасыл желек аумағын кеңейту көзделіп отыр. Бунақденелерді ... ... ұя ... ... ... ... Қала маңы орманын қорғаудың қатаң тәртібі сақталуда.
2 ҚОРШАҒАН ОРТАНЫҢ ТЕХНОГЕНДІК ЛАСТАНУЫНЫҢ ... ... ... ... және ... ... ең басты мәселелерінің бірі - қоршаған орта ластануы. Бұл ең алдымен, ғылымның қарқынды дамуымен, атом энергетикасының пайда болуымен, ауыл ... ... ... ... ... Жыл ... атмосфераға әртүрлі зиянды заттар келіп түсуде. Токсиндік заттардың көп бөлігін әртүрлі газдар, аэрозолдар, элоктромагниттік және жылу сәулелері, пестицидтер мен минералдық ... ... ... ... ... ... заттардың үлес салмағының көбеюі адам өміріне, өсімдіктер мен жануарларға кері әсерін тигізеді. Олардың қауіптілігі үнемі ластаудың қайнар көзі ... ... және ... ... ... ... биотаға әсер етуіне негізделеді.
Көбіне токсиндік топтарды аллюминий ... ... Бір ... ... өндіру үшін 20-30 кг фторды атмосфераға шығаруға тура келеді. Ауаға ... фтор ... ... ... ... ... ұшырауына септігін тигізеді. Фтор бірнеше маңызды элементтерді байланыстырып, оларды өте нашар еритін қосындыларға айналдырады. Бұл өсімдіктің тамыр ... ... ... ... ... ... хлорофил құрамын азайтып, фотосинтез қарқындылығына кері әсер етеді. ... ... ... ... ... ... жеке жүйелердегі үдерісі болып табылады. Осылайша, торшалардың бұзылуы ағаштардың бұзылуына қарағанда тезірек болады. Қарағайлардың тіршілігіне кері әсер ету ... ... ... және ... ... ... ... негізделеді. Мұндай ағаштар некроздар мен хлороздарға көбірек ұшыраған. Сонымен қатар, некроздар физиологиялық үрдістердің белгісі болып табылады.
Хлоропласттардағы ... ... ... ... жойылуына әсер етеді. Экожүйенің ластануы өсімдіктердің қоректік көздерінен, топырақтың қышқылдығының артуынан және құнарлы ... ... ... Бұл ... Са, Mg, Mn және Zn ... аз ... ... барлығының да тапшы болуына әкеліп соқтырады. Бұл элементтердің жетіспеушілігі ескі жасушалар мен тамыр жүйесінде кездеседі. Осылайша өсімдіктің түпкі бөліктері көптеген ... ... ... жатады.
Көптеген зерттеулерден кейін, техногендік әсерлер тек ағаштардың жапырақтарының күйреуі мен жойылуына ғана емес, сонымен қатар, ... тез ... ... да әсер етеді. Аймақтың гербицидтер, арборицидтер, альгицидтермен ластануы су ... ... ... ... Оның ... ... ... әкеліп соқтырады. Су ұстап тұрушы қасиеттің бұзылуы көбінесе шарбы бұлттардың токсиндік заттармен, яғни күкірт және азотпен ластануымен ... ... ауыр ... ... көптеген өсімдіктердің өсуіне кедергі жасайды. Көптеген зерттеулер нәтижесінде зиянкес заттардың арасында өскен қарағайлар өзге ағаштармен салыстырғанда тез жетіліп, барлық қалыптасу ... баяу ... ... ... ... ең ... ағаштардың тез солуына әкеліп соғады. Қорытындылай келе, ағаштардың көптеген бөлігінде қыс мезгіліне дайындалу үдерісі өсімдіктің жасушасындағы суға байланысты толық ... ... Яғни олар ... ... ... әрі қыс ... қажетті су мөлшерінің тапшы болуына байланысты қыс мезгіліне төтеп беру қасиетін жоғалтады. Токсиндік заттар жағымсыз климаттық ... ... ... ... ... бір ... заттарға реакциясын оның суық температураға төзе алуы қасиетінен байқауға болады. Зерттеулер нәтижесі бойынша, өндірістиегі мыс пен ... ... ... ... 2-3 ... дейін төмендетеді. Техногендік ластанумен күресу үшін қоршаған ... ... ... ... ... ... ... 50 жылдан кейін өндірістің өсуіне қарамастан ғаламшарымызда топырақтың құрамында темір ... екі ... цинк пен ... ... 10 ... сынап, кадми, стронци 100 есеге, мышьяк 250 есеге артады деп болжауда.
Өзге әдістермен ... ең ... ... бірі - ... ... Адамдардың қоршаған ортаға деген жағымсыз әрі ұзақ мерзімдік ... ... ... ортаны үздіксіз бақылауда ұстап отыру қажет болды. Бақылау тек жеке шаруашылық жерлерге ғана емес, сонымен қатар, аудандарда, үлкен ... ... ... ғаламшарда жүргізіледі. Экологиялық мониторингтің ең басты мақсаты ... ... ... әрі бақылау жасап, табиғи ресурстарды мөлшермен пайдалануды ескерту, экологиялық жағдайларға болжам жасау.
Мониторингтің нәтижелері әртүрлі ... ... ... ... ... табылады. Бұл мәліметтер табиғатты қорғау шараларында өте құнды болып табылады. Мұндай әдісті дамыған мемлекеттер, яғни Германия, Жапония, АҚШ табиғатты ... ... ... ... ... экологиялық мониторниг барлық деңгейде дамып келеді. Халықаралық ұйымдар жаһандық мониторингтардың шығуына себебін тигізеді. Мониторинг нәтижелері арнайы орталықтарда қайта өңдеуден ... ... ... ірі ... ... ... жөнелтіледі.
Ормандарды қоғау - адамзат алдында ... ең ... ... бірі. БҰҰ табиғатты пайдалану ұйымының мәліметтері бойынша, жыл сайын ормандардың ауданы 13 миллион гектарға кеміп отырады екен. ... ... ... ... экологияға аз шыған алып келеді. Бұл үшін табиғатты дұрыс пайдалану қажет. ... ... орта - бұл ... ... жағдайына және тіршілік әрекеті жағдайына, өмір сапасына әсер ететін табиғатты құраушылардың жиынтығы. Қоршаған ортаға кәсіпорындардың ... ... ... көп ... ... ... қаласында жолаушыларды және жүк тасымалдайтын қалалық бағыттарда 24 тасымалдаушы және ... 2000 ... 46 ... 191 троллейбустарды басқарумен МКК айналысады.
Алматы қаласының бағыттық желісіне 131 ... ... ... ... 119 ... 10 ... және 2 трамвайлық бағдар, 1884 автобустар, 28 трамвайлар жұмыс істейді. 2009 жылы 4 бағдар ашылды: №1 троллейбустық парктің №16 ... ... ... және №15,18 және 122 ... ... ... және 20 бағдардың қозғалыс сызбасында өзгерістер болды. 33 автобустық бағдарды ... ету ... 2 ... ... және ... нәтижесі бойынша 10 тасымалдаушыға 18 бағдарды қамтамасыз ету құқығына куәлік тапсырылды. Қалған бағдарлардағы үміткерлердің қызметі қанағаттанарлықсыз деп ... және бұл ... жаңа ... өткізілетін болады.
Тасымалдаушылардың жылжымалы құрамын жаңарту мақсатында жеке ... 98 ... жаңа ... және ... ... 72 ... алынған, 170 автобустың барлығы Euro - II стандартқа сәйкес.
Қалада таксомоторлы ... 487 а/м 9 ... іске ... ... ... ... ... олардың ішінде 105 газбен жүреді. Биылғы жылы таксилердің жұмыстарын бірыңғайлау бойынша жұмыстар ... қала ... ... ... ... ... тарифтер және бірыңғай түсті гаммалар бекітілді, таксилерге таксометрлер орнату және әрбір тасымалдаушыға логотиптер орнату ... ... ... ... ... жұмыстарына жүргізілген тексерудің нәтижесінде 2009 жылдың 9 айында 101,6 % ға жоғарлаған, 2308 ... ... оның ... - 1678 млн. ... - 12 млн. ... - 486 ... ... бақылаумен қамтамасыз ету үшін рейттік тексерулер жүргізіліп отырады. Жыл басынан бері барлығы 28 рейд жүргізілген, оның ішінде екі рейд БАҚ ... ... ... және ... БАҚ жарияланды. Рейд барысында 4220 тәртіп бұзушылық анықталды: 4102 тәртіп бұзушылық жағдай жол қозғалысының Ережесін бұзғаны үшін, оның ... 24 ... мас ... ... жүргізгені үшін, 33 салық заңнамасын бұзғаны үшін, 67 жолаушыларды және ... ... ... ... үшін ... ... жүйесіне шұғыл ықпал ету мақсатында муниципалды автопарк жобасын басқару жүзеге асырылуда. Аталған жоба сауатты бәсекелестікті құруға және ұқыпсыздықты ... және ... ... ... ... ... және сервистердің сапасыздығын тексеруге мүмкіндік береді.
Алматының метро құрылысы 1988 ж. басталған еді. Алайда Кеңес ... ... ... ... тоқтатылып, тек тәуелсіздік алғаннан кейін 2003 жылдан бастап метро құрылысына ақша бөле бастады. 2011 ж. 1 желтоқсанда Алматы ... ... ... ... Бұл ... ... ... ТМД елдері арасынан ең үздік болып саналады. Ұзындығы 8,56 км. ... ... ... 7 ... ... ... метрополитені Қазақстандағы алғашқы, Орталық Азияда екінші (Ташкент метрополитенінен кейін) және ТМД-дағы 16-шы ... ... ... ... Almaty ... Airport) ... ең ... әуежай. Ол Алматы Орталығынан 18 километр қашықтықта орналасқан. Әуежай арқылы ... ... ... ... мен ... 68% ... 2008 жылы ... 2,5 миллион жолаушыға қызмет көрсеткен (2005 жылмен салыстырғанда 23%тік өсім).
Алматыда екі темір жол вокзалы бар: ... -1 және ... - 2. ... -1 ... ... Ол ... Азиямен Ресейдің сібір облыстарын байланыстырады. Ал Алматы - 2 қалалық вокзал. Ол қаланың орталығында орналасқан.
ЖБ-нің озінің автокөлігі жоқ, атмосфераға шығарылатын ... ... ... ... ... ... есебімен жүргізілді. ЖБ-де жанармай құятын автокөліктердің орташа мөлшері:
Карбюраторлы - 60 ... яғни ... 21900 ... құрайды;
Дизельді-10 бірлік/тәулік, яғни жылына 3650 бірлік құрайды;
ЖБ территориясында автокөлік өту қашықтығы 50 м-ге тең.
Жалпы ... м=1095 ... м=182.5 ... ... ... 100 км-ге 12 литр. Бензиннің орташа шығыны: V=1095*12*102=131,4 л/жыл немесе 134,4*0,72=94,6 кг/жыл=0,1 т/жыл, ... ... ... ... ... ... ... 100 км-ге 15 литр құрайды. Дизельді жанармайдың орташа шығыны келесіні құрайды:
V=182,5*15*10[2]=27 л/жыл немесе ... ... ... 2. ... ... жылдық қалдықтарының есебі (жанармайдың жалпы шығыны бойынша жүргізілген) [12].
Жанармай түрі
Ластаушы заттар атауы
Жанармайдың меншікті шығыны, т/жыл
Жанармай шығыны,
т/жыл
Ластаушы зат қалдығы, т/жыл
Этилденбеген ... ... ... қос ... ... жанармай
Көміртегі оксиді
Көмірсутегілер
Азоттың қос тотығы
Күкіртті ангидрид
Альдегидтер
Күйе
Бензапирен
0,47
0,019
0,033
0,010
0,0034
0,0034
0,14*10-6
0,02
0,02
0,02
0,02
0,02
0,02
0,02
0,001
0,0004
0,001
0,0002
0,0001
0,0002
0,3*10-8
Ингредиенттер бойынша қалдықтардың суммалық мәндері
Көміртегі оксиді
Көмірсутегілер
Азоттың қос тотығы
Күкіртті ... ... ... жылдық қалдықтарының есебі жанармайдың жалпы шығыны бойынша жүргізілген (кесте 2). Сондай-ақ автокөлік қалдықтарының құрамындағы зиянды заттар тізбегі (сурет-1) және ... ... ... ... ... 4. Автокөлік қалдықтарының құрамы (%) есебінде
Сурет 5. Автокөлік қалдықтарының құрамындағы зиянды заттар тізбегі (%) есебінде
Соңғы жылдары қала атмосферасының ластануына автокөлік ... ... ... ... артуы негізгі мәселеге айналды.
Жеңіл және ауыр жүк көлігінің, автобус санының артуы, қала магистральдары мен ... ... ... қамтамасыз етудегі қиындықтар, көлік тығындары - мұның бәрі, қазіргі уақытта байқалып отырған,атмосфералық ауа ... ... мен оның ... ... ... ... ... болып отыр.
ІІДЖолполициясы басқармасының 2008 жылғы 1 қазандағы мәліметі бойынша қаламызда 523 022 автокөлік құралы тіркелген, оның үстіне ... 40 000 ... ... көбейіп отырады. Автокөлік түрлеріне қарай олардың саныт өмендегідей:
-жеңіл автокөліктер - 457550 ... ... - 32836 ... ... - 13012 ...
- ... да ... құралдары - 19624 бірлік.
Автокөлік құралдарының шыққан жылын және оның түрлерін ескеріп жасалған есептер- қала ... ... ... заттардың жылдық шығарындыларының көлемі 2008 жылы190100 тоннаны құрағанын көрсетті, оның ішінде АЛИ5 көрсеткішінің құрамына кіретін ингредиенттер бойынша:
- өлшеулізаттар ... - 308,8 ... ... - 145829,9 ... азоттотығы - 17990,2 т/жылына;
- күкірт тотығы - 1860,2 ... ... - 133,9 ... да ... заттардың - көмірсутектер, бенз(а)пирена, бензолдар және т.б.жалпы шығарындылары жылына 23 977 тоннаны құраған (есептеулер , РНД 211.2.02.11-2004 ... ... ... ... ... ... ... жылғы №328 бұйрығы негізінде жасалды).
Қала атмосфера ауасына зиянды ... ... ... үшін ... құралдарын сапалы техникалық тексеруден өткізу қажет, ол үшін техникалық тексеру стансаларын тиісті Еуростандарттар талаптарына ... ... ... яғни ... шығатын газдардың зияндылық нормасына бақылау жүргізу кезінде болдырмайтын автоматтандырылған ... және ... ... ... ...
РҒӨЗО>> ЖШС-гі жасаған болжамды есептікдеректер бойынша автокөлік құралдарын ... ... ... ... ... ... атмосфераға тарайтын зиянды заттардың шығарындыларын төмендету мүмкін, егер 1960-1979 жылы ... ... 20 %-ы ... ... ... ... ... өтпей қалса, олар пайдаланудан алынып тасталады деген сөз, демек ластаушы заттардың шығарындылары жылына 1240 тоннаға төмендейді ... ... ... ... ... 0,6 % ... ... жылы 1960-1979 жылы шығарылған АКҚ - ның 25 %-ын пайдалануға тыйым ... ... ... ... шығарындылары жылына 1550 тоннаға қысқарады.
2011 жылы 1960-1979 жылы шығарылған АКҚ - ның 30 %-ын пайдалануға тыйым салған жағдайда, ... ... ... ... 1860 ... ...
Автокөліктерден шығатын зиянды заттардың құрамына талаптарды күшейту, яғни Еуро стандарттарын енгізу (Бағдарлама іс шаралар жоспарының 18.2 ... ... ... кейінгі жылдары шығарылған АКҚ-мен осылай жасауға болады.
Қаладағы пайдаланылатын автокөліктерден шығатын зиянды заттардың шығарылған ... және жыл бойы оның ... ... ... болжамды шығарындылары төмендегіні құраған (15-сурет):
* жалпы шығарындылардан алынған ластаушы заттардың 11 %-ы 1960-1989 жылы шығарылған (115 мың ... ... ... ... ... ... ... заттардың 59 %-ы1990-1999 жылы шығарылған (309 мың бірлік) автомобильдердің ... ... ... ... ластаушы заттардың 30 %-ы 2000-2008 жылы шығарылған (99 мың ... ... ... 6. Атмосфераға тарайтын зиянды заттардың шығарындылар көлемінің автокөлік құралдарының саны мен пайдаланылған мерзіміне тәуелділігі[13].
Қаладағы жол қозғалысын оңтайландыру ... шешу үшін ... ... салу жалғастырылуда. 2007-2008 жылдары қалада Саин көшесі мен Жандосов көшесінің қиылысындағы, Саин - Шаляпин ... Абай ... - Саин ... Саин көшесі - Райымбек даңғылы,Райымбек даңғылы - Розыбакиев ... ... ... - ... даңғылы, Рысқұлов даңғылы - Белинский көшесі, Рысқұлов ... - ... ... әл-Фараби даңғылы - Сейфуллин даңғылы, әл-Фараби даңғылы - Фурманов ... ... жол ... ... ... 2009 жылы ... ... - Жароков көшесі, Саин көшесі - Төле би ... ... жол ... ... және ... ... жол айрығының жобалық-сметалық құжаттамасы әзірленуде. Аталған жол айрықтары берілгеннен кейін Мемл.сан-эпидемиологиялық қадағалау басқармасы үлкен ... ... ... жүргізген атмосфералық ауа сапасының мониторингі ШЖК артатын зиянды заттар көрсеткішінің саны 11% төмендегенін көрсеткен.
Автомагистралдардағы көліктердің тығыздығымен жүру ... ... ... жол ... іске қосылғаннан бері жүру жылдамдығы артқанын көрсетіп отыр. Ол жүру тығыздығы артқанына қарамастан, атмосфераға тарайтын ластаушы заттардың ... ... ... Мысалы, Саин көшесі мен Жандосов көшесінің қиылысындағы жол айрығы салынбас бұрын жүру тығыздығы сағатына 4600 АКҚ, салынып болғаннан кейін - ... 7706 АКҚ ... ... ... ... ... ... және жол айрықтарында арнайы құралмен өлшеу жүргізу кезінде алынған, атмосфералық ауаның ластану деңгейі туралы деректер жоғарыда ... ... ... ... және ... ластануы
2010ж мәлімет бойынша, қала аумағында 1441 өнеркәсіптік кәсіпорын (7-сурет) тіркелген. Оның ішінде 1282 өңдеу өнеркәсіптік кәсіпорындары, 146 тамақ өнімдерін өндіру, 31 ... ... ... 77 қағаз және қағаздан жасалған өнімдер өндіру, 160 жазылған ... ... ... және ... 2 кокс және ... өнімдерін өндіру, 41 химиялық өнеркәсіп өнімдерін өндіру, 35 негізгі химиялық өнеркәсіп өнімдерін өндіру, 124 резеңке және ... ... ... 96 ... емес минералдық өнімдерді өндіру, 14 металлургия өнеркәсібі, 146 машиналар мен жабдықтардан басқа ... ... ... 22 ... ... және ... ... жасау, 22 электр жабдықтарын жасау, 83 жиһаз жасау және т.б. өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмыс жасайды [14]. ... ... ... ... ... ... орталығына түседі. Жоғарғы аппатты қала бөлігі қарқынды беткі ... жоқ, ... ... ... ... орындары мен үлкен транспорттық магистральдар өтетін Райымбек мен ... ... ... ... Ауа, ... пен ... 7. Алматы қаласының өнеркәсіптік кәсіпорындарының саны[14].
биота жағдайлары зиянды улы ... ... ... ... және бұл ... Алматы қаласының тұрғындар өміріне қолайсыздық пен денсаулығына ... ... Қала ... ... ... ... және ... жағынан өте қатты ауытпашылықтарға (депресия, стресс) жиі ұшырайды. Қала геоэкологиялық жағдайы қауіпті, 4 баллдық жүйемен ... ... ... ... ... Алматы қаласының болашақта солтүстік және батыс бағыттарында дамуына әсерін тигізеді, сонымен қатар ауданға қосылған шағын аудандардағы ... ... ... ... және ... пен қылмыстық қобалжушылықты төмендетеді.
Бүгінгі күні аудан аумағында 15 ірі өнеркәсіп ... - ЖШҚ, ЖШҚ, ЖШҚ, ЖШҚ, ЖШҚ, ЖШҚ, ЖШҚ, ЖШҚ өз ... ... ... көлемін арттыру мақсатында бұл компаниялар барлық қалалық пен республикалық іс ... және ... ... алу ... ... ... қатысады. Өндіріс көлемін дамыту мақсатында кәсіпорындар тауар өтімін арттыру, шығарылатын өнімнің шығынын төмендету, өнім ассортиментін жаңарту, жаңа технологиялар мен ... ... ... ... бір ... ... ... 2009 жылғы мәлімет бойынша ауданда заңды тұлғалардың тіркелген саны - 438, оның ішінде - 398 ... 33 ... 7 ірі ... жасайтын кәсіпорындар бар. Сонымен қатар ауданда 14 көтерме сауда базарымен 3 сауда орталығы жұмыс жасайды. 2008 жылдың шілде ... ... ... ... ... 3 жаңа ... ... Есеп беру кезінде бұл кәсіпорындарда бір жарым мыңнан аса жаңа жұмыс орындары ашылды[15].
Алмалы ауданы. Алмалы ауданы улы қалдықтардың көп ... ... ... ... ... ... ... байқалады: ЖЭО (ТЭЦ)-1, "Сұңқар", АЗТМ, вагон ремонттаушы зауыт, "Гидромаш", С.М. Киров атындағы зауыт және де ... ... ... ... ... бар. ... ... аудандардың ішіндегі ең ластанғаны. Ауданда сулы беттің ... ... ... ... ... ... ... жағдай қауіпті және аппатты сипатта. Ауданда өнеркәсіп аясындағы 446 қолданыстағы мекеме, оның ішінде 39 ірі және орта ... ... 60%-ға жуық орта және ірі ... ... ... ... ... Олардың қатарында: АҚ, АҚ, ЖШС, ЖШС, ЖШС, ЖШС, АҚ және т.б. ИСО 9000, ... ... ... сай келу ... ... ... келесі 16 мекеме: ЖШС, АҚ, АҚ, АҚ, ЖШС СП, АҚ, АҚ, АҚ, АҚ, ЖШС, АҚ, АҚ, ЖШС, ЖШС, АҚ, ... ... ... ... АҚ, АҚ ... ... ... ауданы өзін-өзі тазарту жүйесі жақсы және қаланың ең таза ауданы ... ... ... ... қанағаттандырарлық. Бостандық ауданында 20 ірі өнеркәсіп кәсіпорындары тіркеліп, жұмыс істейді. Қаңтар-қазан айларында өнеркәсіп кәсіпорындарында 158 жаңа жұмыс ... ... ... ... ... ... ... мәліметіне сәйкес, жалпы тіркелген заңды тұлғалардың (кіші және орта бизнес) саны 22 902, оның ішінде қызмет ... - 11 694, онда 62 ... жуық адам ... ... жеке шаруашылық қожалығы гипсокортоннан әртүрлі көлемдегі, деңгейдегі өнімдерді шығаруда, оның негізгі өнімі гипс және өз қаламыздашығаруымызға қол ... өнім ... ... өзіндік құны төмендеп және 40 жұмыс орындары ашылды.
"Конкрит Продактс" жеке шаруашылық қожалығы газобетон өнімдерін шығарады. Онда ... ... ... ... ... технологиясының бағыты бойынша өндіріледі. Бұл құрал тәулігіне 500 куб. м. бетон шығарады. Осы технология құрылғаннан кейін тағы да 47 ... орны ... ... ... ... ... ... бірнеше өндіріс орындары келтіреді: өндіріс орындарының күлді қалдықтары және қоқыс тасу станциялары (қалалық қоқыс тасту жері), қатты ... ... ... ... тазарту мұнда минимумға келтірілген. Бұл ауданның геоэкологиялық жағдайын қауіпті деп ... ... ... 35 ... кәсіпорын бар. Оның ішінде ірі және орта құранды темір-бетонды конструкция өндіріс орны

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласының жаңа шекараларын бекіту мақсатында жүргізілетін топографо-геодезиялық жұмыстар29 бет
Алматы және Астана қалаларының физика географиялық сипаттамасы19 бет
Алматы қаласының физикалық-географиялық орны13 бет
Атмосфераның температуралық режимі10 бет
Атырау және Семей қалаларының физика – географиялық сипаттамасы24 бет
Малайзия мемлекетіндегі туризм6 бет
Надыр шах тұсындағы Иран63 бет
«Қапшағай қаласына іргелес оңтүстік телімне құрылыс салу мәселесімен инженерлік геологиялық жұмыстар жобасы»79 бет
Алматы қаласына шолу экскурсиясы» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу39 бет
Алматы қаласынан шығарылатын зиянды заттектердің қоршаған ортаның экологиялық жағдайына әсері77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь