Жануарлар әлемі туралы

Жануарлар – тірі организмдер дүниесіндегі негізгі екі топтың бірі (екіншісі – өсімдіктер); жүруге және сезінуге бейім тіршілік иесі; негізінен, дайын органикалық қосылыстармен қоректенетін гетеротрофты организмдер. Жануарлар құрылысына қарай бір клеткалы организмдер және көп клеткалылар болып екі топқа бөлінеді. Жер бетінде жануарлар прокариоттар (ядросыз организмдер), балдырлар, саңырауқұлақтардан кейін пайда болған. Палеонтологиялық зерттеулерге қарағанда олардың жасы – 0,8 млрд. жылдан аспайды (1998). Жануарлардың дамуы да қоршаған ортаның эволюциялық дамуына сәйкес қалыптасқан. Эволюциялық өзгерістер сыртқы ортаның өзгерісіне организмдердің бейімделуімен ұштасады. Мысалы, құрлық жануарларының арғы тегі су жануарлары болып саналады. Ал қоршаған ортаға бейімделе алмаған құрлық жануарлары бұрынғы тіршілік ортасында қалып қойған. Жануарлардың қазба қалдықтарын зерттеу нәтижесі қарапайым организмдердің архей эрасында мұхиттарда бұдан 1 – 1,5 млрд. жыл бұрын клетка формасында хлорофилсіз амеба тәрізді талшықтылар түрінде пайда болған деп жорамалдауға мүмкіндік береді. Протерозой эрасында тіршілік еткен жануарлар қалдықтарынан радиоляриялар, фораминифералардың іздері, губкалардың қаңқалары, буылтық құрттардың түтікшелері, моллюскілердің бақалшақтары, тіпті буынаяқтылардың да қалдықтары табылған. Жануарларда ас қорыту, қан айналу, жүйке жүйесі, сезім және жыныс]органдары, тыныс алу, зәр шығару жүйесі жақсы жетілген. Дүние жүзінде жануарлардың 1,6 млн-дай түрі, 17 типі бар. Жануарлардың табиғаттағы және адам өміріндегі маңызы өте зор: көпшілігі пайдалы болып табылады. Азық-түлік, әр түрлі өнеркәсіп шикізатын: ет, май, сүт, тері, жүн, бал, жібек, мүйіз, бақалшақ, т.б. береді. Сондай-ақ, олар – ауыл шаруашылық дақылдарының тозаңдатушылары, топырақ түзушілері, басқа жануарларға азық қорлары, органикалық заттардың ыдыратушылары болып табылады. Жануарлардың өнімділігін арттыруды, тиімді пайдалануды және табиғаттағы қорын сақтауды зоология ғылымы мен оның салалары зерттейді.
Қазақстан жерiнде сүтқоректiлердiң 180, құстың 500, бауырымен жорғалаушылардың 52, қос мекендiлердiң 12, балықтың 104-ке жуық түрi бар. Омыртқасыз жәндiктер шаян тәрiздiлер, ұлулар, құрттар, т.б.) бұдан да көп. Тек жәндiктер түрлерiнiң өзi-ақ 30 мыңнан асады. Қазақстанның солт-ндегi орманды дала белдемiнде бұлан, елiк, ақ қоян, сұр тышқан, су егеуқұйрығы, орман тышқаны, бұлдырық, ақ кекiлiк, көл айдындарын су құстары — аққу, қаз, үйрек, шағала, тарғақ, қасқалдақ мекендеген. Едiл өз. жағалауынан Алтай тауы бөктерiне дейiнгi астық тұқымдас шөп пен жусан, бетеге өскен далалық белдемде суыр, дала алақоржыны, сүйiрбас сұр тышқан, кәдiмгi сұр тышқан, дала тышқаны, саршұнақ, ал құстан — дуадақ, безгелдек, жылқышы, сұңқар, бозторғайлар, қыранқара, дала құладыны кездеседi. Көктемнен күзге дейiн бұл жерлерде ақ бөкен үйiрлерi жайылады, олар қысқа қарай шөлдi аймаққа ығысады.
1. Сәтімбеков Р. Биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдык-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған окулық. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007.
2. Уикипедия.
3. Қазақ энциклопедиясы, 5 том
        
        Жануарлар әлемі
Жануарлар - тірі организмдер дүниесіндегі негізгі екі ... бірі ... - ... жүруге және сезінуге бейім тіршілік иесі; негізінен, дайын органикалық қосылыстармен қоректенетін гетеротрофты организмдер. Жануарлар ... ... бір ... ... және көп ... ... екі топқа бөлінеді. Жер бетінде жануарлар прокариоттар (ядросыз организмдер), ... ... ... ... ... ... ... қарағанда олардың жасы - 0,8 млрд. жылдан аспайды (1998). Жануарлардың дамуы да ... ... ... ... ... қалыптасқан. Эволюциялық өзгерістер сыртқы ортаның өзгерісіне организмдердің бейімделуімен ұштасады. Мысалы, құрлық ... арғы тегі су ... ... ... Ал ... ... бейімделе алмаған құрлық жануарлары бұрынғы тіршілік ортасында қалып қойған. Жануарлардың қазба қалдықтарын зерттеу нәтижесі қарапайым ... ... ... ... ... 1 - 1,5 ... жыл бұрын клетка формасында хлорофилсіз амеба тәрізді талшықтылар түрінде ... ... деп ... ... ... ... эрасында тіршілік еткен жануарлар қалдықтарынан радиоляриялар, фораминифералардың ... ... ... ... ... ... моллюскілердің бақалшақтары, тіпті буынаяқтылардың да қалдықтары табылған. Жануарларда ас қорыту, қан айналу, жүйке жүйесі, сезім және ... ... алу, зәр ... жүйесі жақсы жетілген. Дүние жүзінде жануарлардың 1,6 млн-дай түрі, 17 типі бар. ... ... және адам ... ... өте зор: көпшілігі пайдалы болып табылады. Азық-түлік, әр ... ... ... ет, май, сүт, ... жүн, бал, ... ... бақалшақ, т.б. береді. Сондай-ақ, олар - ауыл шаруашылық дақылдарының тозаңдатушылары, топырақ түзушілері, басқа жануарларға азық қорлары, органикалық ... ... ... ... ... өнімділігін арттыруды, тиімді пайдалануды және табиғаттағы қорын сақтауды зоология ... мен оның ... ... ... ... 180, ... 500, бауырымен жорғалаушылардың 52, қос мекендiлердiң 12, балықтың 104-ке жуық түрi бар. Омыртқасыз жәндiктер шаян тәрiздiлер, ... ... т.б.) ... да көп. Тек ... ... ... 30 мыңнан асады. Қазақстанның солт-ндегi орманды дала белдемiнде бұлан, елiк, ақ ... сұр ... су ... ... ... бұлдырық, ақ кекiлiк, көл айдындарын су құстары -- аққу, қаз, үйрек, шағала, тарғақ, ... ... Едiл өз. ... ... тауы ... ... астық тұқымдас шөп пен жусан, бетеге өскен далалық белдемде суыр, дала алақоржыны, ... сұр ... ... сұр ... дала ... ... ал құстан -- дуадақ, безгелдек, жылқышы, сұңқар, бозторғайлар, қыранқара, дала құладыны ... ... ... ... бұл ... ақ ... үйiрлерi жайылады, олар қысқа қарай шөлдi аймаққа ығысады.
Жануарлар түрлерiнiң қазiргi сипаты бiрқатар жағдайларға ... ... ... ең ... ... аса кең ... ... осыған орай жер суару, не керiсiнше, көптеген жайма су аңғарларын құрғатып, тех. дақылдар егу нәтижесiнде жер бедерiнiң өзгеруi ... ... атап ... ... ... нәтижесiнде соңғы 150 -- 200 жыл iшiнде республика бойынша ... ... ... ... ... ... ... бұғысы сияқты түрлерi жойылып кеттi. Көптеген аса бағалы аң түрлерiнiң азайғандығы соншалық, тiптi оларға жойылу қаупi төнген. Бұлардың қатарына ... ... ... ... Мензбир суыры, ортаазия өзен құндызы, қарақал жатады. Құстардың iшiнде ... ... ... ... ... орақтұмсық, жылан жегiш қыран, бүркiт, балықшы, кезқұйрықты субүркiт саны тым азайып кеттi. Олардың бәрi Қазақстанның ... ... ... Сондай-ақ, Қазақстанның "Қызыл кiтабының" 3-басылымына қорғауға алынған аңдардың 40 түрi, құстың 56 түрi, ... ... 10 түрi, ... 3 түрi, балықтың 16 түрi енгiзiлдi. Қорықтарда көптеген сирек кездесетiн жануар түрлерi ... ... ... (қ. ... ... Барсакелмес қорығы, Қорғалжын қорығы, Наурызым қорығы, Марқакөл қорығы, Үстiрт қорығы). ... ... ... ... алуан түрлi, ал оның кең байтақ жерiнде бұрын да көптеген жануарлар мекендеген. Мұнда бiр кезде құрып кеткен омыртқалылардың ... ... түрi, көне ... ... ... ... ... бауырымен жорғалаушылардың, балықтардың, омыртқасыз жәндiктердiң, мәселен, ұлулардың бiрнеше жүздеген түрi ... ... ... - ... бір саласы. Бұл салада экожүйедегі популяцияның тіршілік ету заңдылықтары анықталып, жануарлардың қоршаған ортаға бейімделуі зерттеледі. Қоршаған ... ... ... ... ... ... тіршілігін өзгертіп, тіпті кейбір түрлерінің жойылып кетуіне әкеледі. Қоршаған ортаға адамның тигізген ... ... ... ... ... мен ... ... әр түрлі табиғатта болып жататын апаттардың әсерінен ауа, ландшафт құрамының бұзылуы, топырақтың ластануы - жануарлар ... мен ... ... ... ... ... Мысалы, 20-ғасырдың 50-жылдарындағы Қазақстандағы тың және тыңайған жерлерді игеру нәтижесінде сол ... ... ... ... жануарлардың 70%-ы жойылып кетті. 20-ғасырдың 60-жылдарынан бастап, Арал теңізінің тартылуына байланысты бағалы балықтар (сазан, қаяз, ақмарқа, т.б) құрып ... ... ... 125 түрі және ... ... 105 түрі Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген. Осыған орай, жануарлар экологиясы - қазіргі заманның өзекті мәселелерінің бірі.
Жануарлар ... ... ... де биосфераның құрамдас бір бөлігі. Жануарлардың табиғатта және адам өмірінде ... зор. Олар ... ... мен энергия айналымында негізгі рөл аткарады. Қазіргі кезде жер ... ... 2 ... ... түрі ... олардың ішінде тек жәндіктердің ғана 1 млн-ға жуық түрі бар.
Жануарларды зиянды және пайдалы деп тек салыстырмалы ... ғана жеке ... ... Бұл ... ... алғанда дұрыс емес. Өйткені табиғатта мүлде зиянды немесе ... ... ... жоқ. ... ... ... олардың әркайсысының өз орны бар.
Қазіргі кезде жануарлар түрлерінің азаюына, негізінен, антропогендік факторлар әсер етеді. Ондай факторларға ... тыс ... ... ... орта ... өзгеруі, ретсіз жерсіндіру, судың, топырақтың ластануы және т.б. ... ... ... 835 түрі және ... 100 мыңдай түрі кездеседі. Қазақстанда жануарларға арналған Қызыл кітап 3 рет (1978, 1991, 1996 ) жарық көрді.
2006 жылы ... ... ... ... ... кітабы жарық көрді. Оған буылтық құрттардың -- 2, ұлулардың -- 6, шаянтектестердің -- 1, ... -- 2, ... -- 85 түрі ... ... 96 түр). ... ... қоса жеке ... Қызыл кітаптары жарық көре бастады. Мысалы, 2006 жылы республикамызда алғаш реет Алматы облысының ... ... ... ... ... Бұл ... ... аумағында сирек кездесетін жануарлар тіркелген. Соңғы жылдары шығып жаткан ... ... ... кітаптарда жеке түрлер 5 категорияға бөліп беріледі:
I -- жойылып кету ... ... ... -- саны күрт азайып бара жатқан түрлер;
III -- сирек кездесетін түрлер;
IV -- толық зерттелмеген түрлер;
V -- қалпына ... ... ... ... түрлер заң жүзінде катаң қорғалады.
Өсімдіктерді қорғау
Өсімдіктер биосферадағы заттар мен энергия алмасуында басты рөл атқарады. ... тірі ... ... ... өсімдіктерде түзілетін органикалық заттарға тікелей байланысты. Биосферадағы заттардың биологиялық айналымы өсімдіктер арқылы ғана ... ... Жер ... ... ... ... де ... өсімдіктер тіршілігінің жемісі. Сондықтан да жасыл өсімдіктерді бейнелі түрде Жер ғаламшарының "өкпесі" деп атайды. Сонымен ... ... адам ... де ... орны ... ... адам денсаулығы үшін қажетті таза ауаның болуы да жасыл ... ... ... ... ... Адам күнделікті өзіне қажетті тамағын, киімін және тұрмысына қажетті бұйымдар мен заттарды да өсімдіктерден алады.
Әрбір халықтың ... ... және ... ... қатысты тарихи дәуірлерде қалыптасқан салт-дәстүрлері, даналық қағидалары бар. Мысалы, наурыз мейрамының негізгі қағидасы табиғаттың тепе-теңдігін сақтауға арналған. "Атаңнан мал қалғанша тал ... "бір ағаш ... он ағаш ... және т.б. ... сөздер наурыз мейрамының басты ережесі. Наурыз мейрамы кезінде бұлақтардың көзі ашылып, жағалауына ... ... ... Бұл ... ... ... келе жатқан халықтық экология үлгі-өнегелік дәстүр. Тіпті халықтық экологиялық тыйым сөздердің көпшілігі өсімдіктерді аялай білуге ... ... ... ... ... "орманды отама", "орманды өртеме", "құракка орақ салма" "көкті таптама", "көкті жүлма", "бұтақты сындырма", ... ... және т.б. ... басқа өсімдіктерді қорғай білуге арналған қаншама мақал-мәтелдер, аңыз-әңгімелер, даналық нақыл сөздер бар. "Бабалар еккен шынарды балалары саялайды", "бағбан болсаң бақ ... ... деп тағы ... және т.б. көптеген өсиетті сөздердің әрі танымдық, әрі тәрбиелік мәні зор.
Қазақстан табиғаты өсімдіктерге де бай. Маман ... ... ... елімізде өсімдіктердің 15 мыңдай түрі бар. Оның ішінде балдырлардың 2 мыңнан астам, қыналардың 600-ге жуық, ... 500-ге ... ... ... ... 6 ... астам және саңырауқұлақтардың 5 мыңдай түрі кездеседі. Қазақстанда өсімдіктердің ... ... ... келе ... ... және ... ... басқа ешбір аймақтарында өспейтін эндемик түрлері де кездеседі. Қазақстанда мұндай эндемик түрлер 730-дан асады. Тек, Қазақстанның оңтүстігіндегі Қаратау жотасында ғана ... 165 -- 170 ... ... ... ... ... ... реликті және эндемикті түрлерін сақтап қалудың және қорғаудың ғылыми маңызы зор.
Қазақстандағы өсімдіктер әлемінің ... түр ... 84,5%- ын ... өсімдіктер, 15,3%-ын бұталар мен шала бұталар, ал 1,2%- ын ... ... ... ... ... өсімдіктердің 2000-нан астам түрі өседі, олардың 175-і эндемик түрлер. Шөлейтті, шөлді аймақтарда өсімдіктердің -- 2500 -- 2800 түрі ... ... да 210 -- 215-і ... түрлер. Сондай-ак өлкеміздің таулы алқаптарында өсетін өсімдіктердің 3400 -- 3600 түрінің -- 540 -- 570 түрі де ... ... ... және ... ... ағашы
Шаған ағашы
Еліміздегі барлық орман қоры 26 млн 216 мың га ... алып ... бұл ... ... 4,7%-на тең. Соның ішінде таза орманды алқаптың аумағы 12 млн 428 мың га. Еліміздегі жалпы орман қорының 50%-дан астамын сексеуіл ... ... ... ... ... мәні зор. Ол шөлейтті, шөлді аймақтардағы құмның жылжуына тосқауыл болады. ... ... ... ... ... соған қарамастан соңғы жылдары Қазақстанның барлық, аймақтарында сексеуіл ағаштарын қырку өте қарқынды жүріп жатыр.
Еліміздегі орманның көпшілігі солтүстік өңірлер мен ... және ... ... ... ... ... өседі. Табиғаттағы және адам өміріндегі орманның маңызын "орман -- ел ... жер ... ... ... ... ... ... пайдалануға байланысты өнеркәсіптік, қорғаныштық, шипажайлық, қорықтық және т.б. да мәні бар деп жеке ... ... ... ... мәні де бар.
Елімізде ерекше қорғалатын 2 мемлекеттік ("Ертіс орманы" және "Семей орманы") резерват бар. Бұлардан ... ... ... табиғи саябақтар , қорықшалар, дендрологиялық және ботаникалық бақтар, сондай-ақ табиғат ескерткіштері де қатаң қорғалады.
Қазақстанның өсімдіктерге ... ... ... 1981 жылы ... онда 306 ... түрі ... Қазір оның жаңа нұсқасы әзірленіп, оған 400 өсімдік түрін тіркеу көзделіп отыр.
Пайдаланған әдебиет
* ... Р. ... ... ... ... ... қоғамдык-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған окулық. -- Алматы: "Мектеп" ... ... ... Қазақ энциклопедиясы, 5 том

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
Жануарлар әлемі5 бет
Жануарлардың морфо-физиологиялық құрылымы. Жануарлар әлемінің тектік және туыстық байланысы4 бет
Мойнақ су электр станциясы салынуына байланысты Шарын өзені аңғарының табиғаты мен жануарлары әлемінде болуы ықтимал өзгерістер25 бет
Мұнайдың төгілуі және оның өсімдіктер мен жануарлар әлеміне әсері7 бет
Солтүстік Қазақстанның жануарлар әлемi3 бет
ХІХ ғасырда экологиямен айналысқан ғалымдарды атаңыздар. Қазіргі заман экологиясының негізгі мәселелерін түйіндеп айтыңыздар. Өсімдіктер мен жануарлар әлемінің түрлігі7 бет
Өсімдіктер және жануарлар әлемінің әртүрлілігі. Негізгі жербетілік және су экожүйелері6 бет
Өсімдіктер мен жануарлар әлемі8 бет
Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне антропогендік әсер53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь