Статистикалық мәліметтерді жинақтау және топтастыру

Жоспар

а) Статистикалық мәліметтерді жинақтау және топтастыру
б) Сандық нышаннан топ құрудың тәртібі және топтама
в) Статистикалық бақылау және оның мақсаттары
г) Статистикалық бақылауды ұйымдастырудың факторлары
д) Статистикалық бақылаудың түрлері және тәсілдері

Пайдаланылған әдебиеттер:
Статистикалық мәліметтерді жинақтау және топтастыру
Статистикалық байқаудан алынған мәліметтерді пайдаланып зерттеу жүргізу үшін оны жинақтап, белгілі ережеге сәйкес реттеу керек. Жинақтау статистикалық мәліметтерді реттеудің маңыздысы болып табылады.
Статистикалық байқаудың реттендірілген мәліметтері маңызды емес. Мысалы, халық санағы жүргізілгенде әр адамның жынысы, жасы, ұлты, білімі, тағыда басқадай мәліметтер алынды. Бұл мәліметтер бір ғана адамды сипаттайды. Жеке мәліметтен ешқандай тұжырым жасауға болмайды. Сондықтан, санақ мәліметін жиақтап, санап халықтың санын, жасын, ұлттық бірліктілігін сипаттайтын көрсеткіш анықталады. Сөйтіп жиналыс арқылы құбылыстың мәнін, мазмұнын өзгерту заңдылығын сипаттайтын статистикалық көрсеткіштер туындайды. Статистикалық жинақтау байқау бірліктерін сипаттайтын даралық нышаннан жинақты саралайтын өзге сапалы көрсеткіш алынады. Жинақтау бағдарлама бойынша жүргізіледі. Жинақтау дегеніміз- жалпы құбылыс жөнінде кең ауқымды қорытынды көрсеткіш алу және байқау мәліметін ғылыми негізде топтап, өзара қатынас көрсеткіштерді есептеу.
Жиналған статистикалық мәліметтерді топтау дегеніміз- бір немесе бірнеше маңызды нысанына қарай сапа жағынан сандық дәрежесі тұрғысынан біркелкі бөліктерге бөлу. Топты жүргізу амалының жүйесі топтау әдісі деп аталады. Статистика жиынтығының бірлігі әр түрлі нышан бойынша сипатталады. Басқаша айтқанда, бірлік- әртүрлі қасиетке ие. Мысалы, адам еңбеккерлер жиынтығының бірлігі ретінде бірнеше нышанмен сипатталынады. Еңбеккерлер жынысына, біліміне, мамандығы мен жұмыс істеген уақыты, жұмыс атқаратын орны (өндіріс саласы), жалақысының шамасына қарай жіктеледі. Бұл нышан әр бірлікте әр түрлі болады. Еңбеккерлердің жұмыс істейтін саласы, жынысы, мамандығы сапалық нышанға жатады да бітімдік (атрибутивтік) қасиеті деп аталынады.
Жұмысшының алатын жалақысы, жұмыс істеген жылдарының саны, мамандық дәрежесі сан жағынан өзгеріп отырады. Мұны сандық нышан деп атайды. Нышанның сапалық және сандық өзгеруі топтаудың негізі болып табылады. Топтаудың негізгі міндеті статистикалық сан алуан мәліметті талдау үшін ретке келтіріп, өзгермелі маңызды нышаны бойынша топтарға бөледі. Топтау статистикалық мәліметті зетртеудің алғашқы сатысы болып табылады. Топтау өзінің міндетіне сай үлгілі (типтік) құрылымдық және талдамалық болып үш түрге бөлінеді.
Үлгілі (типтік) топтау жалпы жиынтық арасынан әлеуметтік экономикалық жағынан бір-біріне жақын бөліктерін саралауға қолданылады.
Жалпы жиынтық құрамын белгіленген нышан тұрғысынан бөліктерге бөлу құрылымдық топтау деп бөлінеді.
Жиынтық нышандарының өзара қатынасын саралау үшін жүргізілетін топтау талдамалық (талдаулық) топ деп аталынады.
Күнделікті тәжірибеде топтау түрлері таза түрінде аз кездеседі. Статистикалық жұмыста топтау түрлері қатарласа қолданылып жатады. Басқаша айтқанда, топтау кезінде құбылыстың әлеуметтік- экономикалық жайы, құрылымы және нышандардың қатысы бір-біріне тәуелділігі қатар сарапталынады.
Бір ғана нышан арқылы жүргізілетін топтау қарапайым деп, бірнеше нышан бойынша топталынса құрама топтау деп аталынады.
Үлгілі топтаудың қоғамдық қарым- қатынастардың өзгерісін сипаттауда маңызы зор.
Қазақстан Республикасы халық шаруашылығындағы еңбеккерлердің нышанының өзгеруі себеп нышанға байланысты. Келтірілген мысалда әйелдің жасының ұлғайғаны бала туудың азаюының себебі , себебі туу көрсеткішінің дәрежесі нышанға жатады. Топтың таза түрі болмайды. Топтаудың барлық түрінің негізігі мақсаты- құбылыстың және оның нышандарының қарым-қатынасын саралау, құрылымын анықтау.
Сандық нышан топ құраудың негізгі мәселесіне топ нышанының қанша болуы және топтың сандық нышанының шамасына қатысты.
Топтың санында сандық нышанның өрісі, басқаша айтқанда, сандық нышанның төменгі және жоғары дәрежесі арасындағы шамасы әсер етеді. Бұл алшақтық үлкен болса топ саны көбірек, ал егер азырақ болса топ саны аз болады.
Топтың сандық шамасы, басқаша айтқанда, топтың жоғарғы және төменгі ішегі арасының шамасы үлкен болса топ саны аз, ал керсінше, кішірек болса топ көп болады. Топтың саны аса көп болса, топқа кіретін бірлік саны аз болады. Ондай аз бірлік кіретін топ белгілі қасиет иесі болмауы мүмкін. Топтың нышанының жоғарғы және төменгі дәрежесінің айырмасын топ арасы деп атайды. Топ арасы біркелкі және әркелкі болады. Егер құбылыс нышаны онша алшақтықта болмай және біркелкі шамамен өзгеретін болса, біркелкі топ жасақталады. Мысалы, бір дақылдың түсімділігін, бір мамандықты жұмысшының жалақы шамасы біркелкі топпен сараланады. Бұл жағдайда топ арасы шамасын нышан алшақтығын топтың санына бөлу немесе мынадай кестемен табады: і=(Х жоғары –Х төмен) n- мұнда:
І-топ арасының шамасы;
Х-жоғары-құбылыс нышанының жоғары дәрежесі;
Х-төменгі – құбылыс нышанының төменгі дәрежесі;
n- құбылыс нышанының бөлінген тобының санны.
Мысал келтірейік, Қазақстан облыстарының халық банкісінде аманаттың ең жоғарғы орташа шамасы 1992 жылдың аяғында 5925 теңгеге, ең төменгі орташа шамасы 2025 теңгеге тең болатын облыстарды үш топқа бөлу керек делік. Іздеген топ арасының шамасы і-(5925-2025)/3=1300 теңге-тең. Келтірілген мысалда топты былай деп көрсетуге болады. 3325-4625 және 4625-5925. Бірінші (2025-3325) топқа облыстың (Алматыны қоса) -8-і, екінші топқа -3, үшінші топқа 4-і кіреді. Аманат шамасы төмен облыстардың үлесі көп болатын байқауға болады.
Тәжірибеде біркелкі емес аралықты топтар аз қолданылмайды. Бұл аралықты топтау өзгеріс шамасының бір-біріне жақынын көрсету үшін қолданылады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Ызғарбек Әміреұлы «Статистиканың жалпы теориясы»: оқулық, экономикасы, 1989 ж.
2. Журиков «Статистиканың негізгі элементтері»: оқулық, 1990 ж.
        
        Жоспар
а) Статистикалық мәліметтерді жинақтау және топтастыру
б) Сандық нышаннан топ құрудың тәртібі және ... ... ... және оның ... Статистикалық бақылауды ұйымдастырудың факторлары
д) Статистикалық бақылаудың түрлері және тәсілдері
Пайдаланылған әдебиеттер:
Статистикалық мәліметтерді жинақтау және топтастыру
Статистикалық байқаудан алынған ... ... ... үшін оны ... белгілі ережеге сәйкес реттеу керек. Жинақтау
статистикалық ... ... ... ... ... ... реттендірілген мәліметтері маңызды емес.
Мысалы, халық санағы жүргізілгенде әр адамның жынысы, ... ... ... басқадай мәліметтер алынды. Бұл мәліметтер бір ғана ... Жеке ... ... тұжырым жасауға болмайды. Сондықтан,
санақ мәліметін жиақтап, санап халықтың санын, жасын, ... ... ... ... ... ... ... құбылыстың мәнін,
мазмұнын өзгерту заңдылығын ... ... ... ... жинақтау байқау бірліктерін сипаттайтын даралық
нышаннан жинақты ... өзге ... ... ... ... ... ... Жинақтау дегеніміз- жалпы құбылыс жөнінде
кең ауқымды қорытынды көрсеткіш алу және байқау мәліметін ... ... ... ... ... ... статистикалық мәліметтерді топтау дегеніміз- бір ... ... ... ... сапа ... сандық дәрежесі тұрғысынан
біркелкі бөліктерге бөлу. Топты жүргізу амалының жүйесі топтау ... ... ... ... ... әр ... нышан бойынша сипатталады.
Басқаша айтқанда, бірлік- әртүрлі қасиетке ие. Мысалы, адам еңбеккерлер
жиынтығының ... ... ... ... ... ... біліміне, мамандығы мен жұмыс істеген уақыты, жұмыс атқаратын
орны (өндіріс саласы), жалақысының шамасына қарай ... Бұл ... ... әр ... ... Еңбеккерлердің жұмыс істейтін саласы, жынысы,
мамандығы сапалық нышанға ... да ... ... қасиеті деп
аталынады.
Жұмысшының алатын жалақысы, жұмыс істеген жылдарының саны, ... сан ... ... ... Мұны сандық нышан деп атайды.
Нышанның сапалық және сандық өзгеруі ... ... ... ... негізгі міндеті статистикалық сан алуан мәліметті талдау ... ... ... ... ... бойынша топтарға бөледі. Топтау
статистикалық мәліметті зетртеудің алғашқы ... ... ... Топтау
өзінің міндетіне сай үлгілі (типтік) құрылымдық және талдамалық болып ... ... ... ... ... ... арасынан әлеуметтік экономикалық
жағынан бір-біріне жақын бөліктерін саралауға қолданылады.
Жалпы жиынтық құрамын белгіленген нышан тұрғысынан бөліктерге ... ... деп ... ... ... ... ... үшін жүргізілетін топтау
талдамалық (талдаулық) топ деп аталынады.
Күнделікті тәжірибеде ... ... таза ... аз ... ... топтау түрлері қатарласа қолданылып жатады. Басқаша
айтқанда, топтау кезінде құбылыстың әлеуметтік- экономикалық ... ... ... ... бір-біріне тәуелділігі қатар сарапталынады.
Бір ғана нышан арқылы ... ... ... деп, ... бойынша топталынса құрама топтау деп аталынады.
Үлгілі топтаудың қоғамдық қарым- қатынастардың өзгерісін ... ... ... ... ... ... өзгеруі себеп нышанға байланысты. Келтірілген мысалда ... ... бала ... ... ... , ... туу көрсеткішінің
дәрежесі нышанға жатады. Топтың таза түрі ... ... ... ... ... құбылыстың және оның нышандарының қарым-қатынасын
саралау, құрылымын анықтау.
Сандық ... топ ... ... ... топ ... ... және топтың сандық нышанының шамасына қатысты.
Топтың санында сандық нышанның өрісі, ... ... ... төменгі және жоғары дәрежесі арасындағы шамасы әсер ... ... ... ... топ саны көбірек, ал егер азырақ болса топ саны аз
болады.
Топтың сандық шамасы, басқаша айтқанда, ... ... және ... ... ... үлкен болса топ саны аз, ал керсінше, кішірек болса
топ көп ... ... саны аса көп ... ... ... бірлік саны аз
болады. Ондай аз бірлік кіретін топ белгілі ... иесі ... ... ... ... және төменгі дәрежесінің айырмасын топ арасы деп
атайды. Топ ... ... және ... ... Егер ... ... онша
алшақтықта болмай және біркелкі шамамен өзгеретін ... ... ... ... бір ... ... бір ... жұмысшының
жалақы шамасы біркелкі топпен сараланады. Бұл жағдайда топ ... ... ... ... ... бөлу немесе мынадай кестемен табады: і=(Х
жоғары –Х төмен) n- мұнда:
І-топ арасының шамасы;
Х-жоғары-құбылыс нышанының жоғары дәрежесі;
Х-төменгі – ... ... ... ... ... нышанының бөлінген тобының санны.
Мысал келтірейік, Қазақстан облыстарының халық банкісінде аманаттың
ең жоғарғы орташа шамасы 1992 ... ... 5925 ... ең ... шамасы 2025 теңгеге тең болатын облыстарды үш топқа бөлу ... ... топ ... ... і-(5925-2025)/3=1300 теңге-тең.
Келтірілген мысалда топты былай деп көрсетуге болады. 3325-4625 және ... ... ... ... ... ... қоса) -8-і, екінші топқа
-3, үшінші топқа 4-і кіреді. Аманат шамасы төмен ... ... ... ... ... ... емес ... топтар аз қолданылмайды. Бұл
аралықты топтау өзгеріс шамасының ... ... ... ... ... топ құрудың тәртібі және топтама
Мысалы, еңбек өнімділігінің ... ... 80-90, ... 98-100, 100-101, 101-102 ... ... топтау, жоспарды
орындауға тағы да басқа жағдайларға қолданылады. Аралықты топтау біркелкі
емес ... ... ... ... ... ... сандық
банксінде аманаттың шамасы 6 ... ... ... Егер ... ... ... басқаша топқа бөлу керек болар еді. Оның мүмкіншілігі аз,
қажетті ақ. Сондықтан, біркелкі емес ... ... істі ... және
өзекті негізі мәніне біртектес топ ... ... ... ... нәрсе- нысананың сандық нышанының өзгеруі сапалық ... ... ... ... ... ... бөліп, одан кейін
топтың нышанын азайтып көбейтіп, бір ... ... топ ... ... бір есте болатын нәрсе- мынау. Кейбір біртекті ... ... ... ... болғанымен, сапалық жағынан әр түрлі болуы мүмкін.
Мысалы, өнеркәсіп салаларының ... ... ... орта және ... ... ... Өнеркәсіп салаларының бұл топтардың сандық әр
түрлі болатыны ... ... ... ... ... энергия
сіңіргіштің төменгі деңгейі тігін өнеркәсібіндегі жоғарғы ... ... ... белгілі. Мұндай жағдай өндіріс салаларының
өзгешелігіне сәйкес, ... ... ... ... ... әр ... болуы шарт. Еңбеккерлердің экономикалық меншікті түрлері
төмендегі кестеде көрсетілген.
Еңбеккердің экономиканың меншік түрлері бойынша саны (мың ... | | |
| |1993 жыл |1997 жыл |
| | | ... ... ... оның ішінде:|6923,3 |6361,1 ... ... ... |4633,2 |2245,4 ... ... |12,6 |31,9 ... ... (ұжымдық) | | ... |606,0 |588,5 ... ... және жеке | | ... ... ... | | ... шаруада, дербес жеке | | ... ... ... |973,3 |3498,2 ... ... көшуге байланысты Қазақстан Республикасындағы
еңбеккерлердің, оның ішінде мемлекеттік құрлымда жұмыс істеутіндердің ... екі ... ... ... ... ... ... аяғынан тік тұрға
қоймағанына қарамастан, жеке ... ... ... ... саны үш ... артық өскен.
Құбылыстың құрамдық бөліктерінің қатынасы құрылымды топтау ... ... ... ... ... жас ... жұмысшының
мамандық, жұмыс атқарған жылының шамасы тұрғысынан құрамы топтау ... ... ... ... ... ... заңдылығына
тығыз байланысты. Мысалы, елдің өркениетті дамуы қала ... әсер ... ... жағдайының нашарлығы сатуға түскен өзге
тауарларға қарағанда ... ... өтіп ... ... ... жиынтықтың ішіне нышан иесінің үлесі көрсетілді. 1996
жылы тауар айналымында тамақ өнімдерінің үлесі 9,8 ... ... ... қарағанда 11,2 (55,8-44,6) проценттке артқан.
Кейбір құбылыс сан ... тым өте ... ... ... 1994 ... халық аманатының сомасы 6 теңгеден ... 1000 ... ... ... Бұл ... нышанын біркелкі аралықта жасау бірінші
топтың ... ... ... ... ... ... көрсете алмайды. Мұндайда топтың сондай нышанын көрсету дұрыс
болады. Мысалы, бірінші ... 6 ... ... ... ... ... ... одан үш есе артық көбейтіліп, (6-20) теңге арасында ... топ ... ... ... ... ... бұл түріне,
айтылғандай, төмендегідей аманаттың шамасына ... ... ... ... ... көрсетілген мәліметтерден көруге болады. Оны
кесде де мына жылдармен есептеп статистикалық көрсеткіштерін табайық.
Қазақстан Республикасы бөлшек ... ... ... құрамы (қоғамдық
тамақтануды қоса, млн. теңге)1
| |1985х |1990х |1996 |1985 |1990 |1996 |
| | | | | | | ... ... |15257 |21338 |248403 |100 |100 |100 ... ... | | | | | | ... тауар |7486 |9428 |138689 |49 |44,6 |55,8 ... ... |7771 |11856 |109714 |51 |55,4 |44,2 ... ... ... арқылы жасалынатын тұжырым- халық банкісінде ақшасын
салғандардың жартыснан артығы (55,2 процент) ... ... ... ғана ие. Бұлар көпшілігі егде ... Олар ... ... кезде тірнектеп жиғанынан айырылып қалғандар. Ол, ... бұл ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
1989 жылы 1978-79 жылмен салыстырғанда республикада туу дәрежесі 1000
мың әйелге шаққанда 94,5- тен 92,2 дейін төмендеген. Оның ... 77- ... ... қалада және ауылда 120,3-тен азаймағанын көреміз. Ауылды
жерде қазақ халқы дәрежесінің ... ... ... ... ... ... көптеу екені көрінеді. Тағы бір есте ... жайт ... ... күйі ... ... кезі болатыны
белгілі. Өзінің ... ... ... ... үшін бұл салада
тиісті мемлекеттік саясат ... ... Ол ... ... ... ... жүзінде аз емес.Тағы бір мысал
келтірейік.
Акционерлік ... үлес ... ... ... ... орта және ... үлестік пайдалы топтарын анықтау керек делік ... осы ... ... бірлестіктері үлестік пайдасының
шамасынан ... ... ... ... ... ... тұрғысынан акционерлік қоғамды құру.
|Өндіріс саласы ... ... ... түрі |Бірлестіктің саны |
| ... | | ... ... ... |Ж |2 ... |30-50 |О |2 |
| |50 ... |Т |3 ... ... |20дейін |Ж |1 |
| |20-40 |Т |3 |
| ... |О |2 ... ... |10 ... |Ж |2 |
| |10-30 |Т |4 |
| |30 ... |О |1 ... ... ... ... ... ... топқа бөлінген: Ж-
жоғары дәрежелі, О- орта ... ... ... ... дәрежесі әр түрлі мысалы, мата өндірісіндегі бөлежар пайдасының
жоғары деңгейі шамасындай. Бұл ... әр ... ... ... Топтаудың екінші нышанына үлестік пайданың көрсеткіші жатады.
Үлестік пайданы төлеу көрсеткіші төленген ... ... таза ... ... ... Бұл ... салада әр түрлі ... ... ... нышан (жоғары, орта, төмен) арлықта
көрсетілген үш саланы ... ... ... ... болады. Ол төменде
берліген.
Акционерлік қоғамның үлестік пайдасы тұрғысынан тобы
|Қоғамның үлестік пайдалы деңгейінің түрі ... ... |
| ... саны |үлесі ... |-5 |25 ... |9 |45 ... |6 |30 ... |20 |100 ... және ... ... қатынасының топтау бірнеше нышан
арқылы жүргізіледі. Бірнеше нышан бойынша топтау күрделі топ деп аталады.
Күрделі ... ... ... ... ... ... Құрама топтау-
күрделі топтаманың кеңірек қоланылатын бөлігі. Құрама топтамада бір ... ... топ өз ... ... топқа одан да шағын топтарға бөлінеді.
Бұл жағлайда топтаудың жаңа түрлерін іздестіруді талап етеді. Көп өлшемді
топтауда ... ... ... ... ... бөлінеді. Алдында
көрсеткеніміздей, құрама топтауда, нышан ... ... соң ... көп ... топтау барлық бар нышан ... ... ... және оның ... көрсетілгендей статистика тәжірибесінде жүргізілетін ... ... ... ... ... ... және жүйелеріне
қарай үш кезеңге бөлінеді:
-статистикалық бақылау, яғни бастапқы мәліметтерді жинау;
-статистикалық ... ... ... ... ... ... қарай бір жүйеге келтіріп, жинақтау және оларды өңдеу, ... ... ... ... және зерттеу нәтижелерін
тұжырымдау.
Біз бұдан статистикалық бақылау статистикалық зерттеулерді бастапқы
кезеңі екенін ... ... ... да, ... ... қоғамдық құбылыстар мен процестер және зерзаттар (объектілер)
жайында ... ... ... ... ... ... және
үшінші кезеңдерінің негізін қалаушы ... ... ... ... арқылы жиналған мәліметтер жоғары ... ... ... және ... ... ... ... Демек, әр түрлі
фактілерді еске алу және бастапқы мәліметтерді жинау ғылыми ұйымдастырылған
жүйеде ... ... ... ... деп ... ... көптеген
құбылыстары мен процестері ... ... ... ... ... бағдарлама бойынша, ғылыми ұйымдастырылған жүйеде тіркеу, жинау
тәсілі айтылады. Мысалы, жаңа туған баланы тіркеу ... оның өз ... ... айы, ... ... ... ... білімі, жұмыс істейтіндігі
және басқа ... ... ... ... ... оның
бағдарламаларын дұрыс ұйымдастыру-өте күрделі және көптеген білікті
мамандар мен ... ... ... арқылы жасалынатын жұмыс. Себебі,
кез-келген статистикалық бақылаудың өзіне тән бағдарламасы, ... ... ... Ол үшін әр ... жиындық жұмыстары жасалынады.
Жалпы алғанда, стаистикалық ... ... ... ... ... ... ... зерзаттар (объектілер) туралы шындықты нақты
дәлдікпен ... ... ... ... ... Бұл жөнінде
статистикалық бақылаудың алдына төмендегі талаптар толық орындалуы тиіс.
1. Халық шаруашылығы үшін зерттеліп орытған қоғамдық ... ... ... ... ... және ... бағалығы жоғары болуы
керек.
2. Жалпы жиынтыққа әсерін ... ... ... қажет және
қоғамдық құбылыстар мен процестер туралы ұдайы өзгерісте ... ... ... ... ... Себебі дұрыс ұйымдастырылмаған, толық
қамтылмаған және жан- ... ... ... ... ... ... нәтижелі қорытынды шықпайды. Мұндай жағдайда статистикалық бақылау
өзінің ... ... ... мен мәнін жоғалтады.
3. Статистикалық бақылау арқылы жиналған мәліметтер шындықты,
дәлдікті көрсету үшін оның сапалылығы ... ... ... әрі ... ... ... Өйткені, бақылау көрсеткішіндегі орын алған
жетіспеушіліктер, кемшіліктер, ауытқушылықтар өңдеу ... ... ... ... ... ... салдарынан ғылыми негіздегі қорытынды
және экономикалық баланыс ... ... ... ... ... ... ... ғылыми негізде алдын-ала жасалынған
бағдарлама-әдістеме негізінде ұйымдастырылған түрде жүргізілуі тиіс ... ... ... ... ... ... үшін ... керек.
Сонымен, статистикалық бақылау кезінде ... ... ... кемшіліктер кездесетін болса, онда бақылау жұмысының ... ... ... және алдына қойған мақсатына жете алмайды. Мұның
бәрі бақылау бағдарламасы мен ... ... ... ... туындайды.
Статистикалық бақылауды жүргізбес бұрын оны ұйымдастыру жоспары
жасалынады. ... ... ... ... бақылаудың мәні мен
маңызын, міндетін және алдына ... ... ... ... факторларын, түрлерін, тәсілдерін, орнын анықтау болып табылады.
Сондықтан бұларды нәтижелі шешу үшін алдынала ... ... ... ... ... бақылаудың мақсаты мен міндеті анықталады да, сонынан
оның бағдарламасы жасалынады.
Ұйымдастыру жұмыстарының ішіндегі ең негізгісі- ... ... ... ... ... оның өз сол ... мәні мен ... байланысты. Бұл дегеніміз бақылауды не үшін
және қайда жүргізетінімізді, қандай мәліметтердің ... ... ... ... ... ... пішінін және есептеу тәсілін
анықтау болып табылады. Сол ... ... ... ... оның бағдарламасының жасау мағынасы жағынан өте күрделі жұмыс болып
есептелінеді. Сатистикалық бақылаудың бағдармаласында ... мен ... ... анықталуы тиіс. Статистикалық бақылау зерзаты ... ... ... ... мен ... жиынтығы. Мысалы,
өнеркәсіпті зерттеу керек болса, онда ... ... ... ... ... ал ауыл ... зерттеу қажет
болса, онда бақылау зерзатына республикамызда тұратын белгілі бір ... ... ... ... ... бақылау жұмыстарын ғылыми
жүйеде ұйымдастыру кезеңіне ең басты- бақылау зерзатының ... ... Егер ... ... шегі дұрыс анықталатын болса, онда бақылау
зерзатында ... ... ... бір ... ... бүкіл халық
жатады. Статистикалық бақылау жұмыстарын ... ... ... ең ... ... ... ... дұрыстап анықтау. Егер
бақылау ... шегі ... ... ... онда оның кейбір
бөліктерінің зерттеуден тыс қалуы немесе зерттеуге жатпайтын ... ... ... ... ... Сондықтан бақылау зерзатының шегі ... алу ... ... ... анық та, ... ... әсері өте зор. Мысалы, өнеркәсіпті бақылау зерзатын анықтау
үшін оның құрамына жататын кәсіпорындардан ... ... ... ... ... ... болады.
Статистикалық бақылаудың зерзаттары бөлек эдементтерден тұрады және
оның нышандарына қарай ... ... ... ... ... ... жүргізудің негізгі көзі болып саналады. ... ... ... деп ... ... ... деп, бастапқы
статистикалық мәліметтер жиынтығы зерттеуге ... ... ... бір бөлігін анықтайды. Бақылау бірлігін анықтау- зерттеуге жататын
жиынтық құрамына, оның алдына ... ... ... міндетіне
байланысты. Мысалы, ауыл шаруашылығын зерттеу керек болса, бақылау ... ... ... мен ... ... жеке ... ... алынады. Кейбір
жағдайларда бақылау бірліктері бір немесе бірнеше болуы мүмкін. Мысалы,
халық ... ... ... ... бірлігі ретінде не отбасы, не әрбір
тұрғын немесе екеуіде бірге алынады. Егер адамның ... ... ... құрамын, білімін, мамандығын және тағы ... ... ... бақылау бірлігі ретінде адам алынады. Ал егер зерттеу ... ... ... ... туралы деректер қажет болса, онда бақылау бірлігі
ретінде отбасы алынады. Егер республикамызда халықтың ... ... ... онда ... ... ... отбасы саны мен жеке тұрғындар ... ... ... ... ... ... жиынтық
бірліктері де қолданылады. Бірақ, оларды бір-бірінен ... ... ... ... ... ... жеке ... республикадағы ұжымшарлардың, өнеркәсіп ... ... ... ... ... және адам ... Яғни
статистикалық жиынтық бірлігі зерттеуге ненің жатпайтындығын көрсетсе, ал
бақылау бірлігі ... ... ... ... ... статистикалық бақылаудың бағдарламасын жасайтын болсақ, ол-жиынтық
бірлігі, бастапқы деректерді жинау туралы ... ... ... ... бірлігі болып саналады.
Статистикалық зерттеуді жүргізер алдында оның ... ... ... ... ... кейін, негізгі бір ұйымдастыру жоспарына
жататын бір бақылау бағдарламасына жететінін білу. Статистикалық ... деп ... ... ... мәліметтерді жинау үшін ұжымды,
ойға қонымды бақылау бірліктеріне берліетін ... ... ... ... ... ... ... тізімін жасау- аса
күрделі жұмыс. Оны өңдеу және ... ... ... мамандардың, ғылыми
қызметкерлердің немесе сол зерттеу жұмысына нақты қатысы бар ... ... ... ... жасалынады. Дұрыс жасалынған бақылау
бағдарламасы ертеңгі күнгі зерттеулердің ... ... ... ... бақылау бағдарлама-сын жасаған оның зерттеу зерзатына ... ... ... көп көңіл аударылуы тиіс. Өйткені, одан ... ... ... ... ... ... ... немесе ғылыми-зерттеу
жұмыстарына қолданылады. Әрі ол ... ... ... бағдарламасына еңгізілген сұрақтардың мөлшері статистика
органдарындағы есеп беру ... ... ... ... болуы тиіс. Себебі, әрбір өнеркәсіп орнының, мекеменің, ұжымның,
шаруашылықтың есеп беру формаларындағы ... ... ... ... болып санлады. Бақылау бағдарламасын құру ... ... А. ... ... ... ... естен шығармауы
керек.
1) Бағдарламаға керексіз, артық сұрақтар кіргізілуі және ондағы көрсетілген
сұрақтардың жауаптары ... ... ... ... тиіс;
2) Бақылау бағдарламасына дұрыс және нәтижелі жауап алынатын сұрақтардың
кіргізілгені жөн.
3) Бақылау бағдарламасына кіретін сұрақтар ... ... кері ... ... оның болжамы бойынша қиынсыз жүргізілген сияқты күдік жоқ.
Жоғарыда келтірілген нұсқауды орындағанда ғана ... ... ... ... ... Статистикалық бақылаудың бағдарламасы мен
ұйымдастыру мәселелерін қарастырған кезде ең үлкен жұмыстың бірі ... ... ... ... ... ... Атап ... кезінде жиналатын, өңделетін мәліметтердің жоғары ... ... және оның ... сол ... ... сай ... және ... түрде құрастыруына тікелей байланысты. Сондықтан көп
жағдайда берілген сұрақтарды түсінікті болуы үшін сол ... ... ... жауаптары қосымша ретінде беріледі. Мұнда сұралушы, яғни жауап
беруші, ... ... ... ... сұраққа дұрыс жауабын «сызу
арқылы» көрсетеді. Мысалы, 1989-жылы ... ... ... білімі туралы
сұраққа төмендегідей қосымша жауаптар берілген: жоғары, аяқталған жоғарғы
арнаулы орта, ортаулау, ... және ... ... ... өте
дұрыс болып шығады және басқа басқа жауаптардың қосымша кіріп ... ... ... берілетін жауаптардың барлығы толығымен
көрсетілген. Осыған орай ... ... ... ... өз ... бойынша
бір-ақ жауапты көрсету қажет. Кейбір сұрақтар берілетін жауаптардың «бар»
немесе «жоқ» ... ... ... ... ... ... де мүмкін.
Сонымен, жоғарыда көрсетілген жауапты мәліметті өңдеу, ... ... ... ... ... ... жеңілдету. Статистикалық
бланк дегеніміз- бақылау кезінде берілген сұраққа ... ... және ... ... ... бір бет қағаз (бірнеше бет болуы да мүмкін).
Бір мезгілде бір тақырыпта жүргізілетін ... ... ... ... да жөн. ... ... ... бұл бастапқы
мәліметтерді сатушы, таратушы болып табылады. Бірақ, ... ... әр ... атпен аталуы (бастапқы есеп беру формасы, карточка,
бланк, акт, ... ... ... ... қағазы және тағы басқа) әбден
мүмкін. Әрбір формулада титулдық және мекен-жайлық көрсеткіштер жеке бөлім
ретінде ... ... ... ... ... ... бақылаудың түрі, аты, бекітілген мерзімі
және бекіткен мекеменің аты ... Ал ... ... сол бақылау арқылы жиналған мәліметтердің дұрыстығын тексеру
үшін қолданылады. Статистикалық ... ... ... ... ... ... ... жеке немесе карточкалық
формулярға әрбір мекеменің, ал тізімдікке 1989 жылғы ... ... ... ... ... жатады. Жоғарыда көрсетілген екі
формулярдың да ... тән ... мен ... бар. Карточкалы
формулярдың тізімдікпен салыстырғандағы артықшылығы сол, мұнда берілетін
сұрақтар көп болып келеді. ... ... бұл ... ... ... ... ... жұмыстары жеңіл атқарылады.Бұл түрдің
кемшілігі, мұнда әрбір ... ... ... ... деректер толтырылып
отыратындығында. Ал, бұл басы артық ... пен ... ... ... ... ... ... өте үнемді, мәліметтерді тексеру
жеңіл және машинамен өтеуге өте қолайлы.
Статистикалық бақылау бағдарламасы туралы ... ... беру ... ... біркелкілігін қамтамасыз ету үшін, оның түсініктемесі
мен нұсқауы жазбаша түрінде бірге жіберіледі.
Нұсқау кітапша ретінде бөлек беріледі ... сол ... ... ... ... негізінен, мыналар көрсетіледі: бақылаудың
мәні мен мақсаты, оның зерзаты мен бақылау ... ... ... мерзімі мен жүргізілу ұзақтығын көрсету, құжаттарды толтыру тәртібін
үйрету, қорытындысын тапсыру уақыты. Ең негізгісі ... ... ... ... ... беру туралы түсінік берілуі және бланклерді ... ... ... ... ... ... ... жабдықтары деп атайды. Статистикалық бақылау бағдарламасында жоғарыда
көрсетілгендерден бөлек басқа да мәселелер қарастырылады. Оған мәліметтерді
жинаудың ... мен ... ... зерттеу жұмыстарына қатысатын
мамандарды даярлау және ... ... ... ... ... жүргізу
сияқты көптеген ұйымдастыру жұмыстары жүргізіледі. Мұның ... ... ... етіп ... ... құбылыстар мен процестерге халық шаруашылық
салалары бойынша зерттеу жүргізу есеп беру ... ... ... ... ... ... ... өнім түрлеріне, атқаратын істеріне
қарай есеп беру жұмыстарын әр ... ... ... ... ... есеп беру екі ... ... Оның біріншісі- ... есеп ... яғни ... ... ... ... мен
шарушылықтар өз жұмыстары туралы керекті ... ... ... отырады. Бұл мәліметтер статистика орталығына бастапқы құжаттар
және бухгалтерлік есептер арқылы жинақтастырылады, ... ал ... ... ... үшін ... ... ішкі ведмостволық есеп
беру. Кейде оны оперативтік- жедел деп те атайды. ... ... ... жинауда ұйымдастырудың негізгі екі жолын қолданады.
Оның біріншісі- есеп беру, екіншісі- ... ... ... ... ... есеп беру ... ... негізгі
формасы болып саналады. Себебі, бастапқы ... ... есеп беру ... арқылы жиналады. Демек, есеп беру ... ... мен ... ұжымдар мен кеңшарлар және тағы басқа
өз жұмыстары туралы міндетті түрде арнайы ... ... ... бекітілген уақыт аралықтарында ... ... ... ... ... ... ... отыруды айтамыз. Халық
шаруашылығы салаларының барлығы бекітілген үлгіде және көрсетілген уақытта
міндетті түрде есеп беруге ... Және ... ... ... айғақ та, дұрыс болғаны жөн. Оның ... ... ... және шаруашылықтардың басшылары мен бас бухгалтерлері
немесе бас экономистері жауап ... ... есеп беру ... ... ... негізгі көзі болып саналады. ... ... ... ... ресми құжаттар негізінде,
бекітілген үлгі түрінде ... ... ... ... ... ... облыс, республика көлемінде жинақталады және қорытындыланады. ... есеп беру ... ... бір не екі ... орталағына және сол мекеме, кәсіпорындар бағынатын жоғары
орғандарға жіберіледі. Кейбір жағдайларда ... ... ... ... минстірлігіне тапсырылатын бухгалтерлік жылдық есеп беру
формалары. Сонымен, әрбір мекеме, кәсіпорын, ұжым және ... ... ... ... яғни ... мен кемшіліктерін есеп
беру формалары арқылы жан-жақты қарастырады. Ал оған ... ... ету, ... ... ... Қазақстан Республикасының
Ұлттық статистика агенттігі мен оған ... ... ... ... және ... есеп беру ... ... қарай
бір үлгідегі және мамандандырылған болып екіге бөлінеді. ... ... ... бір ... есеп беру формасына көрсетілген
көрсеткіштер ... яғни ... ... ... ... қоры ... ... санын пайдалану туралы ... ... мен ... ... және ... үшін ... формада
беріледі. Мамандандырылған есеп беру формасында ... ... ... немесе шаруашылық өздерінің өндіретін өнімдерінің түрлеріне байланысты
ондағы көрсетілетін көрсеткіштер де ... ... ... ... ... ... фабрикалың өндіретін өнімдерінің түрлеріне қарай олардың есеп
беру формаларында көрсетілген көрсеткіштердегі айырмашылықтың бары немесе
өнеркәсіп пен ауыл ... ... есеп беру ... ... ... анық ... Әрбір есеп беру формаларында өзгерістің бар
екендігі анық ... ... ... ... ... ... түрлері және тәсілдері
Статистикалық зерттеу тәжірибесінде бақылау бағдарламасы жасалғаннан
кейінгі шешуші жұмыстардың бірі- бақылаудың түрін анықтау. Ол ... ... ... ... ... Статистикалық бақылауды
жүргізу кезінде зерттеліп отырған зерзаттың жиынтық бірліктерінің ... яғни ... ... ... және ... ... ... екі
түрге бөлінеді.
Жаппай бақылау кезінде зерттеуге жататын жиынтық бірліктері толығымен
түгел тіркеуге алынады. Оған ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа белгілі ір уақыт
мерзімінде жүргізіліп жататын есеп беру ... ... ... ... ... ... ... жинаудың негізгі көзі болып саналады.
Сондай-ақ статистикалық зерттеу жұмыстарында жиі қолданылады.
Жартылай бақылау кезінде зерттелетін ... ... ... бір
бөлігі болып қамтылады. Жаппай бақылау арқылы жинақталған мәліметтер жаппай
бақылау мәліметтерімен салыстырғанда көлемі жағынан аз ... ... ... жинақталған мәліметтердің қорытындысы жасалып ... ... ... ... Яғни оны жаппай жиынтық қорытындысы
ретінде, ... ... ... ... ... ... жиынтық
бірліктерін толық қамту мүмкіндігі болмаған жағдайда және ... құны ... ... ... үшін ... ... ... қоланылады. Сондай-ақ,
бұл тәсіл жалпы бақылау арқылы жиыналған мәлімертердің дұрыстығын тексеру
үшін де ... ... ... ... ... ... ... ішінара, жеке ауқымды және жиынтықтың негізгі бөлігі
сияқты үш түрге ... Егер ... ... кездейсоқ немесе белгілі бір
тәртіппен алдын-ала іріктеліп алынған бөліктері негізінде ... ... ... онда оны ... ... деп ... Ішінара бақылау
жартылай бақылаудың ішіндегі ең көп қолданылатын жетілдірілген түрі және
статистикалық зерттеуде оның атқаратын рөлі өте ... ... ... жеке ... ... ... қарастырылады.
Егер жеке қоғамдық құбылыстың, объектінің кейбіреулері ғана ... ... ... зерттелініп, айқын жазу ... ... онда оны жеке ... ... деп атайды. Оның мысалы
ретінде озат кәсіпорындар мен шаруашылықтардың ... ... ... ... түрінде суреттеуді, көрсете білуді келтіріуге
болады. Статистикалық зерттеудің алдына қойған мақсатына ... ... ең ... ... ... ал ... ... аса біркелкі болып
саналатын құрамы зерттелетін болса, онда оның жиынтықтың негізгі бөліктерін
бақылау деп аталады. Статистикалық ... ... ... ... ... ... және үзілісті немесе кезеңдік болып екі түрге
бөлінеді. Үзілісті бақылау деп зерттеуге алынған құбылысты, процесті ... ... бір ... ... ... ... ... Оған, мысалы,
халық санағы, мал санағы, өндірістік құрал-жабдықтары ... алу және тағы ... ... Сонымен, статистикалық бақылау жұмыстарын
жүргізу кезінде жоғарыда көрсетілген ... ... ... тіркеудің екі
түрі де қолданылады. Бірақ, бақылаудың қай ... қай ... ... міндеті мен оның ерекшеліктеріне тығыз байланысты екенін ұмытуға
болмайды. Үзілісті бақылау уақыт мерзіміне ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Егер, зерттеу жұмыстары бір уақыт аралығында
тұрақты түрде жүргізілетін болса, онда оны ... ... ... ал
егер зерттеу жұмыстары бір-ақ рет жүргізілетін болса, онда оны бір ... деп ... ... ... ... ең ... ... шекті уақыт
кезеңін анықтай саналады. Статистикалық бақылаудың шекті уақыты кезеңі
дегеніміз- зерттеу жұмыстарын еске ... күн мен ... ... ... ... ... ... тәсідін анықтау
статистикалық зерттеу жұмыстарын ... ... ең ... ... ... ... мәліметтерді жинаудың бірнеше жолы бар, ... ... ... және сұрақ-жауап арқылы болып үш түрге бөлінеді.
Егер бақылауға жататын зерзаттардың әрбір жиынтық бірліктерін арнайы
адамның өзі өлшеу, санау ... ... ... ... ... онда ... басқару арқылы мәліметер жинау ... деп ... ... ... ... негізгі есеп беру формаларының толтыру
арқылы жиналады. Және ондағы көрсеткіштер халық ... ... ... ... ... ... толығымен, жан- жақты суреттейді.
Кейбір жағдаларда қажетті мәліметтерді тікелей өлшеу, санау немесе
құжаттар арқылы ... ... ... ... кезде керекті
мәліметтерді жинау үшін сұрақ-жауап тәсілдері ... ... ... ... ... ... дайындықтан өткен адамдар
сұралушымен келісілген уақытта кездесіп, қажетті мәліметтерді ауызша ... ... ... ... ... ... да, сонынан оны статистика
мекемелеріне өткізеді. Бұл тәсіл тікелей халық ... ... ... және оған ... ... ... қаржы жұмсалынады. Сонымен
қатар, бұл тәсіл қажырлы еңбекті қажет етеді және ... орай ... ... өте ... ... ... мен мәліметтер жинау үшін ... ... ... ... ... ... ... таратып
береді, оны қалай толтыру керек екенін ... ... ... ... ... ... да, сол ... дұрыстығын тексереді, жіберілген
қателігі болса, түзету еңгізеді, ... оны ... ... Бұл ... ... ... ... және ұжымшар
мүшелерінің отбасы бюджетін зерттеу ... ... ... жүргізу
кездерінде қолданылады. Тілшілік тәсілімен қажетті мәліметтерді жинау
байланыс бөлімшелері арқылы ерікті ... ... Оның ... ... статистика мекемелері мәліметтер жинау үшін арнайы
іріктеліп алынған адамдардың мекен-жайына сұрақ қағаздарын және оны ... ... ... ... ... ... арқылы жібереді.
Кейінен толтырылған бланкілер келісімді мерзімде ... ... ... ... ... ... жұмсалынатын шығындар басқа
тәсілмен салыстырғанда барынша аз болады және олар тез ... ... ... ... болмайды. Сонымен қатар, мұндағы жиналған мәліметтердің
дұрыстығын сол жерде тексеруге ешқандай ... жоқ ... оның ... жағы ... ... салыстырғанда төмендеу
болады.
Нарықтық экономикаға көшу кезіңінде бұл ... рөлі ... ... ... ... ... мен ... ұйымдар
көпшіліктің ой-пікірдерін білу үшін ақпарат құралдары арқылы әлеуметтік
және демографиялық зерттеу ... жиі ... ... ... ... ... пікір алмасу арқылы да жинауға болады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Ызғарбек Әміреұлы ... ... ... ... 1989 ... ... «Статистиканың негізгі элементтері»: оқулық, 1990 ж.

Пән: Статистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Статистикалық мәліметтерді жинақтау және топтастыру туралы3 бет
Статистикалық мәліметтерді жинақтау мен топтау9 бет
Статистикалық сынау4 бет
Статистикалық мәліметтерді жинақтау9 бет
Excel электрондық кесте құралдарымен мәліметтерді өңдеу11 бет
Excel электрондық кесте құралдарымен мәліметтерді өңдеу туралы16 бет
Turbo Pascal тіліндегі мәліметтердің күрделі типтері50 бет
«Алматы қаласындағы жер беті озонының статистикалық сипаттамалары»40 бет
«Центр Кредит банктың жинақтаушы зейнетақы қорының» ақпараттық жүйесі39 бет
Істерді жасақтау мен құжаттарды топтастырудың жалпы ережесі28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь