Азаматтық құқықтарды жүзеге асырудың түрлері және жіктелуі

Мазмұны

Кіріспе

1.бөлім Азаматтық құқықтарды жүзеге асырудың түрлері және жіктелуі 1.1 Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру ұғымы және оның
түрлері

2.бөлім Азаматтық құқықтарды жүзеге асырудың тәсілдері және ерекшеліктері
2.1 Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру тәсілдері
2.2 Азаматтық құқықтарды қорғау тәсілдері
2.3 Азаматтық құқықтарды қорғау және жүзеге асыру мерзімдері
2.4 Кәсіпкерлер мен тұтынушылардың азаматтық құқықтарын
қорғау

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуына 1990 жылғы Қазақ ССР-інің егемендігі туралы Декларация мен 1991 жылғы Қазақстан Республикасы мемлекеттік тәуелсіздігі туралы Конституциялық заңы қабылдануы қоғамның жаңа даму бағытына құқықтық негіз болды. Бірақ бұл актілер жаңа қоғам құруда жетіліксіз болды және мемлекеттің, қоғамның ішкі жүйесі мен құрылысын бірден түбегейлі өзгерте алмады. Өйткені жарты ғасырдың үстінде билік құрған кеңестік психология мен өлшемдер, қағидалар, жоспарлы экономикалық жүйе, әкімшілік-әміршілдік көзқарастағы бір орталықтан басқару аппараты үлкен кедергі болды. Сондықтан мемлекеттің кезекті міндеттеріне саяси, экономикалық және құқықтық реформаларды жүзеге асыру қойылды.
Бұл үшін мемлекетіміздегі анықтайтын «Конституциялық құрылыс проблемасын» шешу қойылып, ол 1995 жылғы конституция қабылдаумен тәмамдалды.
Адам құқықтарының Конституцияда бекітілуі, қоғамда адам проблемалары түпкілікті, толық түрде шешімін тапқан емес. Себебі, конституция қоғамдық қатынастарды реттеудің негіздерін ғана бекітеді, ол оның қағидалары мен нормалары іс жүзінде сақталынуы мен қорғалуы, нақты қамтамасыз етуі қолданыстағы заңдарға тікелей байланысты. Бұл жөнінде мемлекет басшысы «Елдегі жағдай мен 1997 жылға арналған ішкі және сыртқы саясаттың негізгі бағыттары туралы» баяндамасында «Мемлекет негіздерін қалыптастыру аяқталғаннан кейін бізге басқару тетіктерін жолға қою жөнінде тындырымды жұмыс істеуге тура келеді. Бұл тетіктерді іске қосатын дәнекер тек заңдар ғана болуы керек. Заң шығару жүйесінде заңдарды көбейте бермей, олардағы қайшылықтарды жою проблемасы көкейкесті күйінде қалып отыр, олар үйлесімді, әрі конституцияға сай болуы тиіс. Бұл проблеманы шешу құқықтың барлық салаларын қамтитын, барлық заң жүйесін жетілдіре отырып, кешенді әрі жүйелі тұрғыдан келуді керек етеді.
Аталған міндет басқа құқық салаларымен қатар азаматтық құқығына да қатысты болатын. Өмірде көп кездесетін мәселелерді шешу үшін Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі қабылданып 2007 жылғы 7-тамыздағы өзгерістерімен қолданылып жүр.
Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру – құқықтың қатынастарға қатысушылардың белгілі бір қажеттерін қанағаттандыру үшін азаматтық құқықтар мен міндеттер белгіленеді. Субъективтік құқықтың мазмұнын құрайтын әрекеттер жасауды құқықтарды жүзеге асыру деп түсінеді.
«Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру түсінігі және түрлері» тақырыбындағы дипломдық жұмыстың таңдалу себебі және осы тақырыптың мәнін ашудағы алға қойған міндеттер мен мәселелер болып: азаматтық құқықтарды жүзеге асырудың жалпы ерекшеліктерін көрсету, азаматтық құқықтарды қорғау тәсілдерін талдау, азаматтық құқықтарды қорғауды жүзеге асыру мерзімдері, кәсіпкерлер мен тұтынушылардың азаматтық құқықтарын
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1.ҚР Азаматтық Кодекс 27.12.1994, Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы ҚР-ң Заңы № 311-ІІІ, 07.08.2007
2.Сулейменов М.К., Ю.Г.Басин Комментарий гражданский кодекс РК общая часть Алматы «Жеті жарғы» 1998 г.
3.Гражданский кодекс республики Казахстан толкавание и коментирование Общая часть Вып 1-10 Алматы 1996
4. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 30.08.1995 жылы,
Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы ҚР-ң Заңы № 20 07.10.1998.
5.ҚР-ң «Тұрғын үй қатынатары туралы» Заңы №2710, 12.04.97,
өзгерістерімен, толықтырылуларымен №13 Заңымен, 20.12.2004
6.М.К.Сүлейменов, Ю.Г.Басин Азаматтық құқық І-том Алматы 2003
7.Г.Төлеуғалиев Азаматтық құқық Жалпы бөлім Алматы 2005 жыл
8.Гражданское право М.К.Сүлейменов КазГЮУ 2001 г.
9.Гражданское право С.П.Гришаева Юрист Москва 1999 г.
10.Граждансое право республики Казахстан Общая и особенная части Учебное практическое пособие Юрист 2007
11.ҚР прокуратурасы туралы заңы – 21.12.1995ж., № 346 заңымен 09.08.2002 жылғы енгізілген өзгертулерімен және толықтыруларымен.
12.С.А.Табанов Салыстырмалы құқықтану негіздері Жеті Жарғы Алматы 2003 ж
13.Ж.О.Артықбаев Жеті жарғы. оқу құралы Алматы 2005 ж
14.Э.Хуршидова «Кәсіпкерлік қызметті қолдау мен қорғауды құқықтық реттеу», // Заң – 2005, № 10.
15.Н.Мұқатаев «Кәсіпкерлікті тұсауға тосқауыл», // Заң және заман – 2005, № 11
16.Хуршидова «Кәсіпкелік қызметті қолдау мен қорғауды құқықтық реттеу», // Заң – 2005, № 10.
17.Қ.Зәкарианов «Тұтынушы өз құқығын білуге тиіс», // Заң газеті – 2005, № 66.
18. «Азаматтық құқықтарды сот арқылы қорғау» М.С. Каринбаев. 1998.
19. Ең бастысы – азаматтық құқықтарды қорғау. Заң 2006 №19.
20. «Меншікті қорғау құқығы» Заң газеті 2008ж. №7.
21. Прюритеткое направления – защити пров. Граждан и профилактика правонарушений «Закон и Время» № 1 2008. Ж. Забин.
22. Жер мәмлесі мен жолаушылар құқығы қорғалды Заң және заман №3 2007. С. Жорабеков.
23. «Жылжымайтын мүлік ол туралы өз құқығыңды білгенің жөн» Сыр бойы 2006 23 ақпан.
24. «ҚР-да Адам және азаматтардың жеке құқықтары мен бостандықтары». Ахмет Яссауи университетінің хабаршысы 2003 №3
25. «Адам құқығын кім қорғайды» Егемен Қазақстан 2005ж. 3 маусым
26. Тұтынушының құқықтарын қорғау туралы заңы. 199ж. 5 маусым.
27. «Жеке кәсіпкерлікті қорғау мәні қолдану туралы» 1992ж. 4 шілде.
28. Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қорғау туралы 1997ж. 19 маусым.
29. «Жеке кәсіпкерлік туралы» 1997ж. 19 маусым.
30. «Кәсіпкерлік қызмет еркіндікке мемлекеттік кепілдікті жүзеге асырудың қосымша шаралары туралы» 1997ж. 6 наурыз.
31. Азаматтар мен заңды тұлғалардың кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне құқықтарын қорғау туралы 1998ж. 27 сәуір.
32. «ҚР-ның Бәсекелестікті және монополистік қызметті шектеу туралы» 1998 ж. 9 маусым.
33. «Табиғи монополиялар туралы ҚР-ның заңы» 1998 ж. 9 шілде.
34. Маркова М.Г. «Гражданское право» Альфа 2000.
35. Гражданское право в современную эпоху. М. Юрист 1999. Алексеев С.С.
36. Басин Ю.Г. «Юридические лица по гражданскому законодательству Р.К. Алматы ВШП «Әділет» 2000.
37. А.Г. Диденко. «Гражданское законодательство Р.К. Статьи, комментарий, практика» Алматы 2002.
38. Жилищное право Р.В. Конспект лекции. Москва 2000.
39. «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» ҚР-ң заңы Юрист 2002.
40. ҚР-ның лицензиялау туралы заңы. Юрист 2002.
41. Осипов «Защиты гражданских прав» Алматы КазГЮА 2000.
42. О. Христофер «Сравнительный анализ гражданских кодексов Росии и Казахстана». Алматы Әділет 1994.
43. Шершеневич Г.Ф. Курс гражданского права Тула: Автограф 2001.
44. Ынтымақов «Азаматтық құқық» Жалпы және ерекше бөлімдер. Практикум Алматы. КазМЗА 2000.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1-бөлім Азаматтық құқықтарды жүзеге асырудың түрлері және жіктелуі 1.1
Азаматтық ... ... ... ... және
оның
түрлері
2-бөлім Азаматтық құқықтарды ... ... ... ... Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру тәсілдері
2.2 Азаматтық құқықтарды қорғау ... ... ... ... және ... ... ... Кәсіпкерлер мен ... ... ... тізімі
Кіріспе
Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуына 1990 жылғы Қазақ
ССР-інің егемендігі туралы Декларация мен 1991 ... ... ... ... ... Конституциялық заңы қабылдануы қоғамның
жаңа даму ... ... ... ... ... бұл актілер жаңа қоғам
құруда жетіліксіз болды және ... ... ішкі ... ... ... ... ... алмады. Өйткені жарты ғасырдың үстінде
билік құрған кеңестік психология мен ... ... ... жүйе, әкімшілік-әміршілдік көзқарастағы бір орталықтан басқару
аппараты үлкен кедергі болды. Сондықтан мемлекеттің кезекті міндеттеріне
саяси, экономикалық және ... ... ... асыру қойылды.
Бұл үшін мемлекетіміздегі анықтайтын «Конституциялық ... шешу ... ол 1995 ... ... ... ... Конституцияда бекітілуі, қоғамда адам проблемалары
түпкілікті, толық ... ... ... ... ... конституция қоғамдық
қатынастарды реттеудің негіздерін ғана ... ол оның ... ... іс ... ... мен ... нақты қамтамасыз етуі
қолданыстағы заңдарға ... ... Бұл ... мемлекет басшысы
«Елдегі жағдай мен 1997 жылға арналған ішкі және ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру
аяқталғаннан кейін бізге басқару тетіктерін жолға қою ... ... ... тура ... Бұл ... іске қосатын дәнекер тек заңдар
ғана болуы керек. Заң шығару жүйесінде заңдарды көбейте ... ... жою ... ... күйінде қалып отыр, олар үйлесімді,
әрі конституцияға сай болуы тиіс. Бұл проблеманы шешу құқықтың ... ... ... заң ... ... ... ... әрі жүйелі
тұрғыдан келуді керек етеді.
Аталған міндет басқа құқық салаларымен қатар азаматтық құқығына ... ... ... көп ... ... шешу үшін Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексі қабылданып 2007 ... ... ... ... құқықтарды жүзеге асыру – ... ... ... бір ... ... үшін ... мен ... белгіленеді. Субъективтік құқықтың мазмұнын құрайтын
әрекеттер жасауды құқықтарды жүзеге асыру деп ... ... ... ... ... және ... тақырыбындағы
дипломдық жұмыстың таңдалу себебі және осы тақырыптың мәнін ашудағы ... ... мен ... ... ... ... ... асырудың
жалпы ерекшеліктерін көрсету, азаматтық құқықтарды ... ... ... ... ... жүзеге асыру мерзімдері, кәсіпкерлер
мен тұтынушылардың азаматтық құқықтарын қорғау және ... ... ... де ... құқықтарды қорғаудың ара жігін ашу болып табылады.
Осы зерттеу жұмысында тақырыпқа талдау жүргізген М.К. Сүлейменов; ... П.И. ... С.П. ... Г.К. ... Г.И. Мауленов; К.С.
Сарсенбаев; А.П. Сергеев; О.Н. ... З.И. ... ... ... және ... ... ... құқықтық актілері
қолданылды.
Бұл тақырыпты зерттеудің өзектілігі болып азаматтық құқықтық қатынасқа
түсуші субъектілердің ... ... ... асыру ауқымы мен шегін
айқындау болып табылады.
1-бөлім Азаматтық құқықтарды жүзеге асырудың түрлері және жіктелуі
1.1 Азаматтық ... ... ... ұғымы
және оның түрлері
Азаматтық құқықтарды ... ... – осы ... ... ... ... адамның іске асыруы немесе уәкілетті
субъект ондағы заңды мүмкіндіктерімен ... және ... ... ... ... заңнамалармен азаматтық құқықтарды жүзеге асыру тәсілдері
белгіленген. Азаматтар мен ... ... ... ... ... оның ... қорғауға құқықпен өздерінің қалауынша билік етеді.
Азаматтар мен заңды тұлғалардың оларға тиесілі құқықты ... ... ... ... ... ... жағдайларды қоспағанда, бұл
құқықтардың қсқаруына әкеп соқтырмайды.
Азаматтар және заңды тұлғалармен азаматтық құқықтың жүзеге асуы өзге
құқық ... ... ... ... және ... ... қоршаған ортаға зиян келтірмеуі тиіс.
Азаматтар мен заңды тұлғалар оларға тиесілі құқықтарды жүзеге асыруда
заңнамадағы талаптарды, ... ... ... ол ... ... ережелерін сақтай отырып, адал, әділ және ақылға қонымды
әрекет жасаулары тиіс. Бұл ... шарт ... алып ... ... болмайды, өйткені азаматтық құқық қатынастарын ... ... және әділ ... ... көзделген.
Азаматтар мен заңды тұлғалардың басқа тарапқа зиян келтіруге, құқықты
басқа түрлерде қиянат жасап пайдалануға, сондай-ақ оның ... ... етіп ... ... ... әрекеттеріне жол берілмейді, ал
осы талаптарды орындалмаған жағдайда сот ол ... ... ... бас ... алады. Яғни, ҚРАК-нің 8 бабына сәйкес азаматтар және
заңды ... ... ... жүзеге асыру тәсілдеріне мыналар
жатады: қоршаған ортаға зиян келтіруге жол ... ... ... іске
асырудағы адалдық, парасаттылық, ... ... ... ... талаптарын сақтау; кәсіпкерлік қызметте іскерлік ... ... ... ... зиян ... бағытталған әрекеттерге жол
бермеуі; құқықты басқа түрлерде қиянат жасап пайдалануға жол ... ... ... ... етіп ... ... асыруға жол бермеу;
Субъективтік азаматтық құқықты жүзеге асырудың тәсілдері деп ... ... мен ... өзге де ... ... ... ... адамның әрекеттер жүйесі немесе әрекеті түсіндіріледі.
Субъективтік азаматтық құқықты ... ... ... ... деп
мәміле жасау белгілерімен немесе өзге де заңды ... ... ... ... ... ... азаматтық құқықтың жүзеге асу шектері – осы ... іске ... ... ... ... заңды түрде шектелген
қызметі. Заңнамамен соның ішінде ... ... ... ... ... азаматтық құқықтың жүзеге асыру шектері қайсібір жүзеге
асыру тәсілдерінің жол берілу немесе жол ... ... ... ... ... қолданыстағы ережелермен кәсіпкерлік
еркіндігіне қиянат жасауға жол бермеу көзделген, яғни заңды ... ... ... ... ... ... ... мен
құқықтарына зиян келтіру, негізсіз басымдылық алуға бағытталған кез келген
монополистік немесе өзге де қызметтерге жол берілмейді
Заңнамалық ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестікті шектеу мақсатында
пайдалануларына жол берілмейді, оның ішінде: кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... ... тапшылық жасау
немесе баға көтеру үшін тауарларды ... алып ... ... ... ... шектеу жолымен; кәсіпкерлік қызметке ұқсас баға ... ... ... ... ... ... және өзге ... жүзеге асыратын тараптардың орындауы және қортындылауы
бәсекелестікті елеулі ... ... ... ... ... ... пиғылды бәсеке) әкелетін, тұлғаның заңды мүдделеріне
зиян келтіруге бағытталған ... ... ... оның ішінде, тауар
өндірушіге, өндіру орны, ... және ... ... ... әкеп соқтыратын жолмен, тауарларды жарнамалық және өзге де
ақпараттармен сыпайы емес салыстыру, бөтен тауарлардың сыртқы безендірілуін
көшіру және өзге де ... ... ... –ақ ... пиғылды
бәсекелестікпен күресі бойынша шаралар заңнамалармен белгіленеді.
Субъектитік азаматтық құқықтық жүзеге асыру ... ... ... ... ... мен ... ... түрде ұсынылады.
Азаматтық құқықты ... ... ... сондай-ақ әлеуметтік ... қол ... үшін ... ... тиым салумен шектелген.
Азаматтық құқықты жүзеге асыру шектерін бекітудің негізгі тәсілі қоғамдық
зиянды тәсілдерге ... тиым ... осы ... ... ... мен ... ... тиым салу болып табылады. Заңнамада
азаматтық құқық, осы ... ... ... ... жағдайлардан басқасы
заңмен қорғалатын ереже бекітілген, яғни кез келген субъект үшін ... ... ... ... ... ... жүзеге асуына тиым
салу белгіленген.Бұл принциптік тиым салуды бұзу азаматтық құқық бұзушылық
болып табылады, тіптен ... ... ... ... ... бұзушылықтың дәл осы түрік қарастыратын арнайы норма болмаған жағдайд
да. Азаматтық құқықты жүзеге ... ... ... ... ... азаматтық құқықты қорғау тиым салу түрінде тиісті ... ... ... ... теріс пиғылдаа пайдалану оның іске асуында ... ... ... ... ... ... ... уәкілетті адаммен
жасалған азаматтық құқық бұзушылықтың ерекше түрі, бірақ тәртіптіңжалпы
типі ... осы ... ... ... ... ... ретінде құқықты теріс пиғылда пайдалану ерекшелігі мынада, яғни
субъективті құқық басқа ... зиян ... ... ... ... құқыққа өкілетті адамның құқық ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретінін
білдіретін субъективті азаматтық құқық болып табылады. Егер ... ... ... ... ... және ... ... құқықтарын талап қою мерзімі ішінде аралық сот немесе төрелік
сот, сот арқылы мәжбүрлі түрде ... ... ... ... ... ... асырудың тәсілдері
және ерекшеліктері
2.1 Азаматтық құқықтарды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың
белгілі бір қажеттерін қанағаттандыру үшін азаматтық құқықтар мен міндеттер
белгіленеді. ... ... ... ... ... жасауды
құқықтарды жүзеге асыру деп түсінеді. Мәселен, билік ету ... ... ... ... ... ал ... өкілеттікті әр
түрлә мәмілелер (сату, сыйға тарту, айырбастау, жалға беру және т.б.) жасау
жолымен жүзеге асыруға ... ... ... ... ... бастаулары (принциптері)
ретінде азаматтар мен заңды тұлғалар өздерінің азаматтық құқықтарына өз
еркімен және өз ... ... ... ие ... ... ... ... тармақ), азаматтық құқықтарды кедергісіз жүзеге асыру қажеттігін (1
тармақ) баянды етеді./1/
Азаматтық құқық ... ... ... өз ... және ... көздей отыра ие болу приципін жүзеге асыруы үшін АК-ның ... ... ... мен ... тұлғаларға өздеріне берілген
азаматтық құқықтарды, оның ішінде ... ... ... өз ... ... береді. Ең алдымен, құқықты жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, мүліктік
зиян келтірілетін жағдайда жәбірленуші зиян ... оның ... ... ... құқылы, алайда зиян келтірушіге мұндай талап ... ... ... өзі шешеді. Азаматтар мен заңды тұлғалардың
өздеріне берілген құқықтарды жүзеге асырудан бас ... заң ... ... ... бұл құқықтардың тоқтатылуына әкеп
соқтырмайды (АК-ның 8-бабының 2-тармағы). Құқықты ... ... ... ... бас ... ... білу ... Адам заң актілерінде тыйым
салынған жағдайлардан басқа реттерде өзіне ... ... бас ... ... сот ... ... ... бас тартуға жол берілмейді.
Құқықтан бас ... ол ... ал ... ... ... ... заң актілерінде көзделген жағдайлардан басқа реттерде, құқық
тоқтатылмайды.
Құқықты жүзеге асыру ... бір ... ... ... ... міндеті
бола алмайды, өйтпеген жағдайда құқық мәжбүрлі түрде жүзеге асырылған ... ... ... жүзеге асырмау, заң актілерінде көзделген жағдайларда,
құқықтың тоқтатылуына әкеп соқтыруы мүмкін. Мәселен, ... ... ... ... үйде алты айдан астам тұрмайтын жағдайда сот оны тұрғын
үйді пайдлану құқығынан айрылған деп тануы мүмкін/2/.
Құқықты ... ... ... ... оның түріне байланысты.
Субъективтік ... ... ... ... ... ... ретінде құқық
берілген адамның белгілі бір тәртіппен өз ... ... ету ... ... ... не міндетті адамнан белгілі бір әрекеттер
жасауды ... ету ... ету ... ... ... ... ... адамның белгілі бір әрекеттер жасауы нәтижесінде субъективтік
заттық құқық жүзеге асырылады. ... ... (өз ... өзге
құқықты) жүзеге асыруда құқық субъектісінің мінез-құлық нұсқаларын таңдау
еркіндігі мол болады. Мұндай жағдайда, әдетте, ол заң ... ... кез ... ... ... құқылы болады. Міндетті адамның
белгілі бір ... ... ... ... ... құқық жүзеге
асырылуы мүмкін.
Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру шегі. Заң ... ... ... ... жүзеге асыру бостандығын бере ... ... ... ... ... ... бір талаптар қояды. Азаматтық
құқықтарды ... ... ... ... ... ... ... алдымен, субъективтік азаматтық құқықтар құқықты жүзеге асу құралдарына,
әдістеріне, оның субъектілеріне, оны қорғаудың мүмкін болатын әдістері ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Азаматтар мен заңды тұлғаларға тиесілі құқықтарды жүзеге асыру ... ... ... ... ал кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруда,
сонымен қатар, іскерлік әдеп ережелері сақтауға тиіс. Азаматтар мен ... ... ... құқықтарын адал, парасатты әрі әділ жүзеге асыру
тиіс. Заң теріс пиғылды, қисынсыз не әділетсіз әрекеттердің ... ... бере ... ... ... заң ... құқықтық қатынастарға
қатысушылардың белгілі бір әрекеттерін теріс пиғылды әрекеттер деп таниды.
Мәселен, осындай ... ... ... ... адамның заңды
мүдделеріне нұқсан келтіруге бағытталған мынадай әрекеттер теріс пиғылды
бәсеке деп танылады: жарнамалық және өзге ... ... ... арқылы басқа кәсіпкер тауарының жасалуы, жасалу орны мен әдісі,
сапасы және өзге де қасиеттері жөнінде ... ... ... ... ... ... алу. ... берілген адамның өз
құқығын ... ... ... ... әділ болуы көзделеді. Демек, құқық
берілген субъектінің теріс пиғылды, әдепсіз әрі ... ... адам мұны ... тиіс.
Құқықты жүзеге асыру барысында басқа субъектілердің құқықтары ... ... ... ... ... ... ... иелерінің
біреуі бұған қалғандарының келісімін алмастан, жалпы мүлікке (мысалы, осы
мүлікті сатып) билік етеді, сөйтіп, ол ... ... ... осы ... бұзады.
Заң құқықты өзінің тікелей мақсатына қайшы бағытта жүзеге асыруға тыйым
салады. Құқықтың мақсатын заң, ... ... ... ... ... ... ол субъективтік құқықтың мәнінен туындайды
және көзделген ... ... ... ... ... асыру қоршаған табиғи
ортаға залал келтірмеуі ... ... зиян ... ... салу ... ... ... да таралады. Құқықты жүзеге асыру ... зиян ... ... ... деп ... Құқықты тек басқа адамға зиян келтіру
мақсатында пайдалану құқықты теріс пайдаланудың жеке жағдайы (шикана) ... ... ... ... өзге де ... атап ... және ... көрсету рыногында өзінің монополиялық жағдайын асыра
пайдалануға да ... ... ... ... ... заңды
бәсекелестікті шектеуге немесе жоюға, негізсіз ... ... ... мен ... ... қысым жасауға бағытталған
монополистік және қандай болса да ... ... жол ... ... ... ... құқықты мақсатына қайшы не өзінің монополиялық
(үстемдік) жағдайын басқаларға ... ... ... ... пайдаланылатын болады. Құқықты теріс пайдалану оны ... ... да, ... ... ... жүзеге асыруға қойылатын талаптарды сақтамау субъективтік
құқықты қорғаудан бас тартуға негіз ... ... ал ... ...... ... негіз бола алады.
Азаматтық міндеттерді атқару. Субъективтік міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлық шарасы
ретінде субъективтік міндет ... бір ... ... ... ... ... тұруы мүмкін. Заттық азаматтық-құқықтық қатынастарда
міндетті субъект әлде бір әрекеттер жасамауға ... оған ... ... өз құқығын жүзеге асыруына кедергі жасамау міндеті жүктеледі.
Мұндай міндетті ... ... ... ... ... етуін көздейді.
Міндеттемелік құқықтық қатынастарда, керісінше, ... адам ... ... ... ... бір ... жасауға тиіс. Белгілі бір
әрекеттер жасаудан тартыну да ... ... ... ... тек ... бір ... ... орындау, қызмет
көрсету, мүлікті беру) жасау міндеттерімен қоса кіруі мүмкін.
2.2 Азаматтық құқықтарды қорғау тәсілдері
Қорғау ... ... ... ... ... үш ... ұсынады:
мүліктік және мүліктік емес құқықтарды және мүдделерді өзіндік қорғау;
түзелмейтін контрактепіне оперативтік әсер ету ... ... ... ... өздерінің бұзылған құқықтарын қорғау үшін бұзушыға
мемлекеттік –мәжбүрлеу сипатындағы шараларды қолдануын ... ете ... ... ... ... ... заңнамалық актілер
жағдайында (өзін-өзі қорғау) құқықтары бұзылған тікелей заңды немесе ... ... ... асуы ... ... ... ... қорғау
деп оның жеке және мүліктік құқықтары мен мүдделерін қорғауға бағытталған,
заңнамамен тиым ... ... ... ... сипаттағы әрекеттерді құқыққа
өкілетті тұлғаның жасауы түсіндіріледі.
Қорғау әрекеттерінің басқаларымен салыстыру бойынша – бұл ... ... ... ... асыруды сотқа немесе өзге де органдарға
жүгінбестен қорғау. Сонымен қатар осы тәсілді (өзін -өзі ... үш ... ... ... етіледі: құқықтың бұзылуы немесе ... ... ... ... ... кесу ... ... құқық бұзушылық сипаты мен мазмұнына сәйкес келетін ... ... ... басқа тараптардың заңды мүдделері мен
құқықтарына қысым ... ... ... шараларын ғана
пайдалануға құқылы.
Азаматтық құқықты өзіндік қорғау тәсілдерінің бірі ... ... ... ... қажетті қорғану кезінде келтірілген зиян өтеуге
жатпайды, егер ... ... оның ... аспауы болса. Яғни қажетті
қорғану деп оның бұзушыларына зиян келтіретін, бірақ қорғанған адамға оны
өтеуге ... ... ... ... деп танылған құқықты
қорғау шаралары танылады.
Өзін -өзі қорғау шараларын аса қажеттілік жағдайында ... ... ... ... өзін ... ... ... түсіндіріледі, егер де бұл
қауіптілік бұл мән-жайларда өзге де тәсілдермен жойылмаса. Яғни, егер ... ... зиян ... онда ол, ережеге сай, өтеуге жатады
Аса қажеттілік жағдайында келтірілген зиян, егер бұл ... ... өзге ... жойылмаса, зиян келтірген адаммен өтелуі ... ... зиян ... мән ... ... ала отырып,
келтірілген зиян мүддесінде әрекет еткен үшінші тарапқа, немесе осы ... және зиян ... ... ... сот оның ... ... мүмкін, сондай-ақ үшінші тарапты да, зиян келтірушіге де ішінара
немесе толықтай зиянды өтеуден босатуы мүмкін. /4/, яғни аса ... зиян ... ... ... ... егер ... құқығы келтірілген зияннан артқанда ғана танылады.
Жедел ықпал ету ... – бұл ... ... ... ... үшін ... азаматтық құқықтық қатынас тарапында,
тікелей ... ... ... ... ... және ... құқық қорғау сипатындағы заңды тәсіл.
Азаматтық заңнамаларда қолданыстар ... ... ... ... ... ... орындаудан (шарттан бас тарту) (ҚРАК 404б).
Біржақты бас ... ... ... ... төлемейінше алушыға жүкті
беруді кешеуілдету; оған жіберілетін өнімнің алдын ала ... ... ... ... аудару.
Жедел ықпал ету шаралары нақты емес заңды сипатта болады, яғни әрқашан
да алдыменен құқық бұзушының құқықтары мен ... ... ... Мысалы, бұзылған құқықты қорғау үшін билік ... ... ... егер ... ... өзгеше көзделмесе, сотқа
құқық қорғау ... ... ... жүгінуге кедергі келтірмейді, яғни құқық
бұзушыға құқыққа өкілетті ... ... ... ету ... олардың
қолданылуы сотта олардың қолданылуының дұрыстығын ... ... ... ... шектемейтін, олар тікелей заңмен немесе тараптардың
келісімемен қарастырылған жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік –мәжбүрлік сипаттағы шараларды қолдану талабымен
өздерінің бұзылған құқықтарын қорғау үшін ... ... ... ... сот ... ... сот) ... азаматтық құқықты қорғау
тәсілдері көзделген құқықты тану (мысалы, меншік иесі меншік құқығын тануды
талап етуге ... – ҚРАК 259 б.); ... ... ... ... келтіру (мысалы, әрекетте жоқ немесе жарамсыз ... оған ... ... ... ... талап қою немесе өзге де
жолмен берген одан, бұрынғы жағдайын қайта қалпына келтіруді, оның ... ... ... ... ... оған ... ... етуге құқылы
– ҚРАК 957б.); құқықты бұзатын ... оның ... ... ... ... кесу (мысалы, келешекте келтірілетін зиянның қауіптілігі
мұндай қауіптілікті жасайтын әрекеттерге тиым салу ... ... ... негіз
болып табылады; сонымен қатар егер келтірілетін зиян ... ... өзге ... ... жұмыс жасауы салдарынан
болып, зиян келтіруді жалғастырса немесе зиян келтіру қауіптілігінде ... ... ... ... ... бұл қызметті тоқтатуға ... ... ... ... беру (мысалы, айып төлеу ... өтеу ... ... емес ... ... ... ... орындаудан босатпайды, егер заңнамалық актілерде
немесе ... ... ... ... өндіріп алу (мысалы,
міндеттемені бұзған борышкер, несие ... ... ... ... міндетті); төленетін айыпты өндіртіп алу ... ... үшін ... ... ... емес орындауы үшін айып төлеу
белгіленсе, онда залалдар айып төлеумен жабылмаған бөлігінде ... ... ... ... ... ... ... тек айып төлеуді
өндіріп алуға болатын жағдай көзделуі мүмкін; залал айып төлеуден артық
толық ... ... ... несие берушінің таңдауы бойынша залал ... ... ... мүмкін ); мәмілені жарамсыз деп тану (мысалы, мәміле
қатысушыларына, мазмұнына, түрлеріне, сондай-ақ олардың еркіндікке өз ... ... ... ... мәміле тиісті дәрежедегі орган
немесе ... ... ... ... ... бойынша жарамсыз деп
танылуы мүмкін); моральдық зиянның ... ... ... ... ... ... зиян, АК 350 бабында көзделгендей,
залалдан ... ... ); ... қатынастың өзгеруі немесе тоқталуы
(мысалы, егер азаматтың ... өзге де ... ... ... ... ... ... өзгеруі және бұзылуы тараптардың
келісімі ... ... ... ... ... ... ... немесе мемлекеттік басқару органын, заңнамаға сәйкес ... ... ... немесе жарамсыз деп тану (мысалы, Қазақстан
Республикасының заңнамалық актілерімен және ... ... ... ... және ... тұлғалардың құқықтары атқару
және жергілікті ... ... және ... басқару
шектелмейді, мұндай актілер қабылдау кезінен бастап жарамсыз болып табылады
және ... ... ... ... ... ... тұлғадан
азаматтық немесе заңды тұлғаның құқыққа ие болуына немесе ... ... ... үшін ... ... алу ... егер сот шешімі
орындалмаса, бюджетке кіріс есебінде, бұзушыдан айыппұл ... ... ... ... ... айыппұл азаматтық іс жүргізу заңнамаларымен
белгіленген ... ... бұл ... ... ... бұзушыны сотпен
қарастырылған шешімді орындау міндетінен босатпайды); заңнамалық актілермен
қарастырылған өзге де тәсілдер.
Егер заңнамалық актілер ... ... ... ... қолданыстағы
азаматтық заңнаманың ережелері, құқықтары бұзылған тұлғаларға оған
келтірілген залалды толық ... ... ... ... ... Сондай-ақ
залал деп құқықтары бұзылған адаммен өндірілетін немесе ... оның ... ... ... ... (нақты залал), сондай
–ақ егер оның құқығы бұзылмаған болса, кәдімгі айналым жағдайында бұл ... тиіс ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
билік органдарының, өзге де ... ... ... ... ... ... нәтижесінде, сондай-ақ осы органдардың лауазымды
тұлғаларының әрекеттерімен азаматқа немесе заңды ... ... ... ... немесе әкімшілік-аймақтық бірлікке сәйкес
өтеуге жатады. ҚРАК 10 бабында ... мен ... ... ... ... сай ... ... мемлекеттік кәсіпорынды
шаруашылықтың жүргізу құқығында ... ... ... ... ... (жеке кәсіпкерлік) тауарларға (жұмысқа, ... ... ... ... таза ... ... ... түріне байланыссыз, азамат және заңды тұлғаның бастама ... ... ... ... қатар кәсіпкерлік қызмет тәуекел атынан
және кәсіпкердің мүліктік жауапкершілігінде жүзеге асады./4/ ... ... ... сай ... ... ... кепілдік береді және оның қорғалуын және қолдануын қамтамасыз
етеді. Заңға сай ... тиым ... ... ... ... ... ... қорғалады: Лицензияланған қызмет түрінен басқа,
қайсыбір рұқсатты алмай-ақ кәсіпкерлік қызметі ... ... ... ... ... ... барлық салаларында кәсіпкерліктің барлық
түрлері барынша қарапайым келу ... ... ... ... асатын, кәсіпкерлік қызметті ... ... ... бойынша, тек сот шешімі бойынша шығарылғанмен ... ... ... ... ... импорт үшін тиым ... ... және ... үшін тиым ... ... ... ... түрлері, тауар және қызмет түрлерімен; олардың
қызметіне құқыққа қайшы кедергі жасағаны үшін ... ... ... ... ... ... және қызмет түрлерімен; олардың
қызметіне құқыққа қайшы кедергі жасағаны үшін ... ... ... ... ... ұйымдарды өзге де
тұлғаларды, лауазымды ... ... ... ... осы
органдардың функциялары болып табылатын, ... ... ... ... ... бақылау, қадағалау органдарына
шарттық қатынаста болуына тиым ... ... ... өзге ... ... мақсатында, құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету,
қоршаған ортаны, азаматтардың денсаулығы, өмірі, меншігі, бірнеше ... және ... ... ... мемлекеттік лицензиямен жүзеге асады.
Заңмен сондай-ақ коммерциялық кәсіпкерлік құпия ... ... ... ... мәлеметтерді анықтау тәртібі, оны ... ... ... ... ... кіруге тиіс емес мәлеметтер
тізімі заңнамамен анықталады (ҚРАК 10б. 5т.). Азаматтық ... өзге ... ... ... ... ... мынадай құқықтарға ие
болады: тауарлар сатып алуға ... ... ... ... және ... ... ... сапа және тауарлар қауіпсіздігі (жұмыс және
қызмет түрлері); ... ... ... және ... ... ... ... ұйымға біріктіру.
Субьективті азаматтық құқықтарды ... ... ... ... ... ... құқықтарды қалпына келтіру (тану) және
құқық ... әсер ... ... ... ... ... Қзақстан Республикасы Азаматтық Кодекстің 9-бабында
көзделген құқық ... ... ... заңи ... ... ... болып
келмейтінін анықтап алуымыз жөн. Бұл өз алдына олардың жүзеге асырылуы
мүмкіндігіне айрықша ... ... ... ... ... ... мен ... шараларына бөлінеді. Жалпы ... ... ... ... ... айырмашылығы-бұл олардың
кінәлі субьективті құқық бұзушыға қолданатындығы мен оған ... ... ... ... бір ... айырудан көрініс
табатындығында Азаматтық Кодекстің 9-бабында көзделген ... ... ... ... ... тек ... төленетін айыпты
өндіріп алу; моральдық зиянның өтемін төлету әдістері ғана бола алады. ... ... ... ... ... жалпы заңнамасының
жаңалығы болып табылатын моральдық зиянды өтеу әдісіне тоқталып өтпекшіміз.
Көптеген ... ... ... мен ... ... ... ... тәсілдері жөнінде, соның ішінде, моральдық зиянға
қатысты да айтылғандары аз емес. ... ... ... ... тізбегі Азаматтық Кодекстің 9-бабында берілген. Соның ішінде
бұзылған жеке мүліктік емес ... ... ... ... ... ... төлету (компенсация морального вреда) көзделген. Назарымызды
аударатын жағдай, Азаматтық ... ... ... шаралардан
басқа, Кодекстің ережелері бойынша моральдық ... ... ... вреда) құқылы. Демек, заң шығарушымыз 9-бапта
көзделген моральдық зиянның өтемін ... ... мен ... ... зардаптарды өтеуді (возмещение) айрықша бөліп алғаны
ма, әлде жай қайталап өткені ме?
Ал Азаматтық Кодекстің ... ... ... ... ... ... ұғымдары көрсетіледі. Олардың бір
мағынаға, әлде әр басқа мағына ие болуы туралы сұрақ ... ... ... ... ... ... (“compensation”) –“өтеу”-
”возмещение” дегенді білдіреді. ... ... ... бұл екі ұғым бір-
бірімен мәндес екендігі көзге шалады. Алайда бұған қайшы да, яғни, бұл ... ... ... баршылық. Осындай көзқарасқа сәйкес,
сөйтіп, возмещение-орнын толтыру (өтемін ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бар болғанда тиісті ақша сомаларын
тепе-тең, ал компенсация өтеу - бұл ... ... ... ... ... ... ... мүмкін болмаған жағдайда не болмаса зиянның
салдарынан туындаған бұзылған құқықтарды нақты сол ... ... ... ... ... ол ... сөз ... Азаматтық Кодексте бұл екі ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық Кодекстің
моральдық зиянды өтеуге қатысты ... ... ... ... түр құқық
қорғау тәсілі 142, 143, ... да ... ... ... ... ... Мысалы: Азаматтық Кодекстің 142-
бабында”мліктік емес өздік және ... ... бір ... бұзылған
жағдайда мүліктік емес өздік құқықтардың бұзылғандығы үшін ... өтем ... ... ... зияннын орнын толтыру мөлшері
ұлғаяды” деп айтылған. Осы жағдайда назар аударылатын жәйт – бұл ... бір ... орыс және ... ... пен ... тұлғаның ар-намысы, қадір – ... мен ... жеке ... игіліктерге жататыны даусыз. Бұндай игіліктер Азматтық
Кодекстің 143-бабына сәйкес төмендегідей әдістермен қорғалуы мүмкін:
1) кір ... ... егер ... ... ... адам
олардың шындыққа сай екендігін дәлелдей алмаса, сот арқылы теріске ... ... кір ... мағлұматтарды, егер олар бұқара ақпарат құралдарында
жарияланған болса, сол БАҚ- да тегін теріске шығаруды талап ету;
3) ... ... ... азаматтың немесе заңды тұлғаның
құқықтары мен заңды мүдделеріне нұқсан келтіретін ... ... ... ... жариялау;
4) мағлұматтар ұйымнан шыққан құжатта болса, мұндай құжат алмастыруды
талап ету немесе кері сұратып алу;
5) кір ... ... ... ... ... олардың
таратылуымен өздеріне келтірілген залалдың немесе моральдық зиянның орнын
толтыруын талап ету.
Демек, заң шығаруцшы ... жеке ... емес ... қорғау
әдістерін белгілей отырып, моральдық зиянды басқа ... ... ... ... ... ... бұндай жеке мүліктік емес
игіліктерді – ар-намыс, абырой мен іскерлік ... – АК ... ... зиян ... ... және заңды тұлғаның ... емес ... мен ... ... ... кіргіз-
бейтініні білдірмей ме?
ҚР Жоғары Сотының №3 Нормативтік Қаулысының 2-бөлігінде ... ... емес ... ... 9-шы және ... мен басқа да
заңдарға сәйкес соттардың мүліктік емес ... мен ... ... ... емес игіліктер мен өзіндік құқықтар бұзылғанға дейінгі
қолданылған ережені қалпына келтіру, оның ... ... ... ... ... ... қолдануға жатпайды деп тану;
2. Мүліктік емес игіліктері мен өзіндік құқықтардың бұзылуының салдарын
жою;
3. Моральдық зиянға ақша ... өтем ... ... ... соттарға түсіндіріледі.
ҚР Әкімшілік құқық ... ... ... 682-бабында:
«моральдық зиянның зардаптарын жою» ... Онда ... ... ... ... ... моральдық зиянның зардаптарын
жою нысандары ... ... зиян үшін ... ... ... ақшалай өтемақы туралы талап-арыз қою;
3) бұқара ақпарат құралдарында жарияланған кір келтіретін мәліметтерді
жалған деп тану туралы қажетті ... ... ... ... бұзушылық туралы істі қарауға уәкілетті орган
(лауазымды тұлға) өздерінің заңсыз шешімдерінің күшін жою ... ... ... оқу ... ... жеріне жазбаша
хабарлама жіберу қарастырылады.
Сонда бұл – «моральдық зиянның орнын ... ... ... емес ... ... тағы бір ... ретінде қарастырылуы тиіс
деген сөз емес пе?! Демек, жеке мүліктік емес құқықтар мен ... ... ... ... ... «моральдық зиянның орнын
толтыру», «моральдық зиянның зардаптарын жою», әдістерін және ... ... ... ... ... ... келтірілгендерді сараптай келе, төмендегідей тұжырымдар мен
сұрақтарды қоюға болады:
• моральдық зиянның ... ... ... ... зиян ... бір ... ... яғни, объективті құбылыс
ретінде қарастырсақ, демек, моралтьдық зиян бұл азаматтың және
заңды ... жеке ... емес ... мен ... ... зиян ... қорытындыға келеміз;
• заңнаманы шолып, жеке мүліктік емес құқықтарды ... ... ... ... ... өтеу әдісінің жалпылама
түрде ақшалай нысанмен теңестірілетінін байқауға тура келеді.
Бұны жеке мүліктік емес игіліктер болып ... ... ... ... нұқсан келтіргенде (демек, моральдық
зиян келтіргенде), ... ... ... ... ал ... зиян тек ... ... әдісі
ретінде қарастырылатыны дәлелдейді. Алайда моральдық зиянды
өтеу әдісі – бұл жеке немесе заңды ... ... ... игіліктері мен құқықтары бұзылғанда осындай ... ... ... бағытталған (өйткені, мүліктік емес
игіліктерді бағалауға да, оларды ... ... ... қанағаттандыруға да болмайды) тұлғалардың зиян
келтірушіге жүктейтін мәжбүрлеу шараларының ... Тек ... ... ғана ... ... ... асырылады;
• заңнамада қолданылатын моральдық зиянның орнын толтыру (өтемін
төлету) – «компенсация морального вреда»; моральдық ... ... ... ... ... ... ... салдарын жою
– «устранение последствий морального вреда»; - жеке ... ... ме, әлде бір ... сай ... ұғымдар ма
деген сауалдарға да ... ... ... ... Азаматтық құқықтарды қорғау және жүзеге асыру мерзімдері
Азаматтық ... ... және ... ... уақыт факторына байланысты,
яғни уақыттың нақты кезеңдері немесе сәттерімен. Азаматтық заңнамалардың
қолданыстағы ережелері құқықтық ... ... ... ... ... ... немесе шартпен көзделген әрекеттерді жасау қажеттілігін,
бұзылған ... ... ... ... ... уақытпен
байланыстырады./5/ Азаматтық құқықта мерзімді атау ... ... ... ... ... әкеп ... ... кезеңдері немесе сәттері
алады. Сотпен тағайындалған немесе мәмле мен заңнамамен белгіленген мерзім
күнтізбелік датамен ... ... ... болуы тиіс оқиғаны көрсетумен
анықталады. Мерзім сондай-ақ жылға, ... ... ... ... сағатқа
бөлінген уақыт кезеңімен анықталады. Уақыт кезеңімен анықталған мерзім,
күнтізбелік датадан кейін ... күні ... оның ... анықталған
оқиғаның басталуымен басталады. Мерзімнің аяқталуы уақыт кезеңімен мынадай
анықталады: жылмен есептелінген мерзім ... айда және ... ... ... ... ... ... мерзімге айға есептелінген мерзім
үшін ереже қолданылады; жыл ... ... ... ... ... ережесі қолданылады; сонымен қатар тоқсан үш айға ... ... ал ... есебі жыл басынан жүргізіледі: айға
есептелінген мерзім мерзімнің ... ... ... ... ... ... ... күнмен есептелінген мерзім ретінде қарастырылады, және
он бес күнге тең ... егер ... ... ... ... ... айға келсе, онда мерзім осы айдың соңғы ... ... ... ... ... ... ... тиісті күні бітеді.Егер
мерзімнің соңғы күні жұмыс емес күнге келсе, мерзімнің ... күні ... ... күні ... ... ... ... мерзімнің соңғы
күнінде әрекет жасау тәртібі ... ... ... ... үшін белгіленсе, онда ол мерзімнің соңғы ... ... ... дейін орындалуы тиіс; егер бұл әрекет ұйымда ... тиіс ... ... осы ... белгіленген ереже бойынша тиісті операция тоқталу
сағатында бітеді. Сонымен қатар телеграфия, поштаға немесе өзгеде мекемеге
берілген ... ... арыз және ... ... ... ... ... сағатқа дейін берілсе, мерзімінде ... ... ... ... ... асыру мерзімдері, яғни субъективтік құқық иесі
субъективтік құқықтағы мүмкіндіктерді іске асыра ... ... ... сай
заңмен немесе өзгеде нормативтік актілермен белгіленеді, бірақ тараптардың
келісімімен қарастырылуына болады. Көрсетілген мерзімдер азаматтық ... ... олар ... ... ... ... ... жарамдық мерзімі, сақтау мерзімі және тағы басқа ... ... ... ... беру ... – бұл ... құқықтың уақыт
бойынша әрекет ету мерзімдері.
Мерзімнің құқықтармен қатар мысалы меншік құқығымен , ... ... ... ... құқығымен т.б. бір нақты емес әрекет мерзіміндегі
құқықтар бар, мысалы ... емес ... ... ... беру ... мүлікті пайдалану құқығы Әрекет шектері уақытпен шектелген
субъектитік құқықтары орын ... ... ... хат үш жыл ... ... ... құқық автордың өмір бойы және оның өлімінен кейін жетпіс
жыл мерзім ішінде әрекет етеді. (мерзімсіз қорғалатын авторлық ... ... – және ... ... және ... ... жайлы» 2006
жыл 1 наурыздағы ҚР заңының 28 бабы. Тиым ... ... ... ... өз ... іске ... үшін қатаң түрде нақты уақыт береді,
олар өздерінің мақсатымен жүзеге аспаған немесе тиісті түрде жүзеге аспаған
жағдайда ... ... ... ... ... алады. Мысалы:
заеямшінің міндеттемені орындамауында қарыз беруші ... ... ... ... ... және оған ... ... талап етеді және
қарызға қатысты шартты ... бас ... ... Сонымен қатар қарыз
берушінің қарызды мерзімінен бұрын қайтару жайлы ... ... жана ... және ... қатысты сыйақы төлемі белгіленген ереже
бойынша есептелінеді, яғни қарыз алушы шартта көзделген ... және ... ... ... ... егер қарызды қайтару мерзімі шартпен
белгіленбесе, ол қарыз алушымен ол жайлы ... ... ... ... ... 30 күн ... қайтарылуы тиіс. Наразылық беруші мерзім – бұл ... ... ... өкілетті субъект міндеті жүктеуге субъект
араларындағы туындаған келіспеушілікті ұзақ ... ... ... немесе
пайдалануға қатысты бұзылған құқықты қорғау үшін аралық сот, төрелік тиіс
мерзім.
Шартты ... ... бұзу ... ... ... ... ... шартты бұзу немесе өзгерту немесе ұсыныста ... ... ... ... жауап алмауында, ұсынысына бас тарту алғаннан кейін
арыздануына болады.
Заңмен, немесе стандарттармен өнімді ауыстыру немесе ... ... ... ... ... ... ... берушінің белгілеуінде
ұзақ мерзім қарастырылады. Мысалы сатып алу –сату шартына ... ... ... кепілдігін ұсыну көзделген жағдайда, сатушы сатып ... 422 б. ... ... ... ... ... көзделген нақты
уақыт кезеңі ішінде беруге міндетті; сонымен қатар тауардың сапа кепілдігі
оны құрайтын ... ... да ... егер ... ... көзделмеген болса, (ҚРАК 425б.). Кепілдікті деп аталған көрсетілген
мерзім ішінде борышкер өз есебімен барлық анықталған ... ... ... ... ... ... алу ... шарты бойынша кепілді мерзім тауарды сатып ... ... ... ... егер өзгедей шартпен көзделмесе, ... ... ... ... ... ... ... тауарды пайдалану
мүмкіндігінен айырылса, онда мән жайға байланысты кепілді мерзім сатушымен
тиісті мән жайды жойылғанға дейін жүргізілмейді
Егер ... ... ... ... ... ҚРАК 436б белгіленген
тәртіп бойынша тауардың кемшілігі жайлы ... ... ету ... табылған кемшіліктерге байланысты тауарды пайдалануға мүмкін бойына
уақыт созылады. Сонымен қатар егер шартпен өзгедей ... ... ... ... негізгі тауарға белгіленген кепілді ... ... ... және ... ... ... мерзіммен бір уақытта жүруді
бастайды Дегенмен тауарды ... ... ... ... ... ... егер шартпен өзгедей көзделмеген болса./6/
Заңнамамен мемлекеттік стандарттардың міндетті талаптармен немесе
басқадай міндетті ... ... ... ... ... ... ... уақыты (жарамдылық мерзімі), сондай-ақ жарамдылық мерзімі
тауарды көрсетілген тауарды сатушы ... ... ... ... дейін пайдалану үшін беруге міндетті. Тауардың жарамдылық мерзімі
оның жасалу күнімен ... ... ... ... бұл ... ... ... жарамды болып табылады.Жарамдылық мерзімі ... ... ... ... ... келісімімен белгіленеді;
сонымениқатар жарамдылық мерзімі тұтынушыға сату күнінен, ал егер анықтау
мүмкін болмаса – жасалған ... ... ... ... ... ... ... немесе адам құқығы
бұзылуына байланысты туындаған, талап қою талабы қанағаттануы мүмкін уақыт
кезеңі ретінде талап қою ... ... ... Азаматтық құқықты
қорғау мерзімі болып, құқығы бұзылған тұлға осы ... ... өз ... ... жүзеге асыруды мәжбүрлі түрде талап ету ... ... ... ... ... ... ... тәсілі белгіленген
мерзім талап қою мерзімі атауын алған талап қою болып табылады. ... ... ... қою ... және ... ... өзгертілмейтін,
олардың есептелу тәртібі көзделеді.
Жалпы ереже бойынша талап қою ... ... ... ... ... Ерекше түрде талап қою ... ... ... ... ... иесі ... заңды өзге де иелердің оның құқығын кез келген
бұзулардан қойылуы жайлы талабы, егер бұл ... ... ... ... ... ... ... өзге де талаптар
Талап қою мерзімі жалпы және арнайы болып ... ... ... ... үш ... ... жалпы мерзіммен салыстырғанда қысқа немесе
ұзақ арнайы талап қою мерзімі белгіленуіне ... жеке ... ... ... ... қатынастарға таратылады Сонымен қатар ҚРАК 186,179,
177б-дағы ережелер, егер ... ... ... ... ... ... мерзіміне таратылады.
Яғни, талап қою лмерзімі, тұлға өзінің құқығы бұзылғаны жайлы білген
немесе білуге тиіс ... ... ... ... ... бұл ... алып
тастау азаматтық заңнамаларының қолданыстағы ережелерімен және өзге ... ... ғана ... ... сай ... қою ... ... тоқтаусыз жүреді./7/ Азаматтық заңнамаға сәйкес талап
қою мерзімінің жүруі мынадай жағдайларда ... ... ... ... ...... ... аяқталу бойынша; орындалу
мерзімі талап ету ... ... ... ... ... - міндеттемені орындау жайлы талап қою сәтімен; егер ... ... ... ... ... орындау үшін жеңілдікті мерзім
берілсе – ... ... ... ... кері ... ...... міндеттемені орындау сәтінен ... ... ... қою ... өзгеруіне және оны есептеу тәртібінің
өзгеруіне әкеп ... ... заң ... ... ... ... құқыққа
өкілетті тұлғаның мерзім шегінде ... ... ... ... немесе
қиындатып мән-жайлар туындауы мүмкін; сонымен қатар бұл мән-жайлар талап
қою мерзімін қайта қалпына келтіру ... үзу, ... тұру үшін ... қою мерзімі жүруін тоқтата тұруы бұзылған құқықты қорғауға
кедергі келтіретін әрекеттегі ... ... ... ... ... қою ... ... анықталады. Талап қою мерзімі мынадай
жағдайларда тоқтатыла тұрады; егер талап қоюға ... және бұл ... ... ... жасағанда (Ырық бермес күш); егер талапкер немесе
жауапкер әскери жағдайға ауыстырылған, ... ... ... ... ҚР
Президенті күшімен бұл түрдегі міндеттені ... ... ... егер ... қабілетсіз тұлғаның заңды өкілі болмаған
жағдайда; тиісті қатынасты реттейтін, заңнама әрекетін ... тұру ... 182б. ... қою ... ... тағы мынадай жағдайларда тоқтатыла тұрады:
азаматтық ... ... ... ... зиянды өтеу жайлы талап
бойынша; азаматтың тиісті ұйымға ... ... ... ... ... жүзеге асыру немесе тағайындау жайлы жүгінуіне байланысты
–жәрдемақы ... ... ... ... ... асыру немесе
тағайындауға дейін – жәрдемақы тағайындау немесе зейнетақы ... ... ... ... дейін немесе жәрдемақы тағайындау немесе
зейнетақы ... ... ... ... ... бас тарту . ... ... қою ... ... егер ҚРАК ... көрсетілген мән-жайлар
туындаса немесе талап қою мерзімінің соңғы алты айында ... ... ал егер бұл ... алты ... ...... қою ... тоқтатыла тұрады.Сонымен бірге, тоқтата тұруға әкеп соқтырған мән-
жайлар тоқтаған күннен бастап, талап қою ... ... ... сондай-
ақ мерзімнің қалған бөлігі алты айға созылады, ал егер талап қою ... ... ... сол ... ... ... қою ... жүруі
белгіленген тәртіпте талап қоюмен, сондай-ақ міндетті тұлғаның борышты
мойындауы немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... кейін талап қою мерзімінің
жүруі қайтадан басынан ... ... ... ... ... ... ... яғни талап қою мерзімінің үзілісі мән-жай ... ... ... ... ... есептелінбейді және ол қайталап
басынан жүреді. Талап қою ... ... ... ... ... бір ... ерікті әрекетімен байланыстырады, яғни талап қою
мерзімінің жүруі заңды ... ... ... талап қоюымен және
міндетті тұлғаның ... ... ... өзге де ... жайлы
куәландыратын әрекеттер жасауымен үзіледі. Бұл мән ... ... ... ... ... талапкердің міндетті түрде
сақтауын, олармен ... ... ... ... ... шаралар қабылдауын,
әрекетке қабілетті адамдармен талап ... ... ... осы ... ... өзге де ... ... қойылған
талап, сотқа іс жүргізілуге қабылданбайды немесе сот қарастырмайды.
Өз әрекеттеріне құқықпен немесе ... ету ... ... ... ... құқығы кез келген субъективтік құқық мазмұнының
құрылымдық ... ... ... ... ... ... сол
сұғылмаушылығын қамтамасыз етуге, бұзылған құқықты ... ... ... ... ... ... кесуге бағытталған шаралар ... ... ... деп түсінеміз.
Азаматтық құқықтарды қорғау әдістері. Азаматтық құқықтарды қорғау АК-
ның 9-бабында көрсетілген ... ... ... ... ... ... құқық бұзылғанға дейінгі болған жағдайда қалпына
келтіру; құқықты бұзатын немесе оның ... ... ... залалдарды,
төленетін айыпты өндіртіп алу; ... ... деп ... моральдық
зиянның өтемін төлеті; құқық қатынастарын тоқтату немесе өзгерту;
мемлекеттік ... ... ... ... ... не ... ... сәйкес келмейтін құжатын жарамсыз немесе орындауға жатпайды деп
тану; азаматтың немесе заңды тұлғаның құқыққа ие ... ... оны ... ... ... үшін мемлекеттік органнан немесе лауазымды
адамнан айыппұл өндіртіп алу арқылы, сондай-ақ заң ... ... де ... Олардың тізбесі мұнымен аяқталмайды. Азаматтық кодекс,
басқа заң ... ... ... ... ... да ... ұсынуы
мүмкін.
Құқықты нақты адамға тиесілігі жөнінде дау туатын жағдайда ... ... оны ... ... ... ... ... тиесілігі
жөнінде дау тумаған жағдайда оның тууына жол бермеу ... ... ... ... ... ... тиесілі екені тану туралы өтініш
білдіреді. Кейбір жағдайларда құқық ... ... ... ... ... болады, өйткені оған осы құқықтың тиесілі екеніне күмән
туып отырғанда, оны ... ... ... ... ... ... келген ережені қалпына келтіру
құқық қорғаудың кең ... ... бірі ... ... және ... қатынастар субъектілерін құқық бұзылғанға дейін қолданылып келген
жағдайға қайтаруды көздейді. ... ... ... атап ... затты меншік иесіне қайтару кезінде қолданылады. Іс жүзінде, құқық
бұзылғанға дейін қолданылып келген ережені қалпына келтіру ... ... деп ... ... құқық қорғау жүзеге асырылады, өйткені, жалпы
ереже бойынша, әбір тараптың мәміле бойынша алғандарын ... ... ... ... ... болып табылады.
Құқық қорғау әдісі ретінде құқықты бұзатын немесе оның бұзылуына кауіп
төндіретін әрекеттердің жолын кесу ... ... ... оның ... ... ... ... асыруға тыйым салудан көрінеді.
Міндеттемені заттай орындауды ұйғару арқылы міндеттемелік құқықты
(талап ету ... ... ... ... ... ереже бойынша, борышқор
міндеттемін тиісті дәрежеде орындамаған жағдайда несие беруші оны ... яғни ... ... ... ... ... дәрежеде жасауды талап ете алады (АК-ның 354 –бабының 1-тармағы).
Азаматтық құқықтың бұзылуы ... ... ... ... ... ... ол заң ... мұның орнын толтыруды талап етуге құқылы.
Ақшалай көрсетілген зиян залал деп ... ... ... адам өзіне
келтірілген залалдың толық өтелуін талап етуге құқылы. Залал мыналардан
тұрады: 1) нақты зиян; 2) ... ... ... Заң актілерінде немесе
шартта көзделген жағдайларда залал ішінара көлемде өтелуі мүмкін (мысалы,
нақты зиян ... ... ... ... пайдаға өтем талап ету
құқығынсыз). ... ... алу және ... ... төлеу – бұзылған
құқықтарды қорғаудың барынша кең таралған әдістері.
Құқықтың бұзылуы материалдық зиян келтіруден басқа, моральдық зиян ... жан ... де ... ... ... өтем алу құқығы құқық
қорғаудың айтарлықтай жаңа ... ... ... қатынастарды тоқтату немесе өзгерту арқылы да ... ... ... Мәселен, тараптардың біреуі шартты едәуір
бұзатын жағдайда екінші ... ... сот ... ... ... ...... 2-тармағы), бұл осындай шарттан туындаған міндеттемені
тоқтатады. Мысалы, кепіл ... ... ... ... ... ... ... байланысты міндеттемені мерзімінен бұрын орындау жөнінде
талап қойғанда құқықтық қатынас өзгереді (АК-ның 321-бабында 2-тармағ).
Мемлекеттік басқару органдарының ... ... ... не атқарушы
органдардың заңға сай келмейтін актілерін жарамсыз деп ... ... деп тану ... ... ... жаңа ... ... Оларды лауазымды адамның жеке-дара немесе алқалы органның
қабылдағанына ... заң ... ... ... сондай-ақ
жеке актілерін жарамсыз деп немесе қолдануға жатпайды деп тану мүмкіндігіне
жол береді. Бұл ... егер ... ... ... ... ... ... тұлғаларға залал келтірілетін болса, ... ... ... ... ...... бөлініс тиісті
бюджет қаржысынан) өтеуі тиіс./10/
Тиісті актілерді шығару (тиісті әрекеттерді ... ... өзі ... әрекеттер мен келтірілген залал арасындағы себептік ... ... ... бола ...... ... даярланғанының немесе шығарғанының
маңызы жоқ, оның заңға қайшы келуі маңызды. Залалдың орны ... ... ... тиісті мемлекеттік органның немесе лауазымды
адамның мүліктік жағдайы назарға алынбайды.
Залалдың орнын толтыру тиісті ... ... ... ... ... ... ... кедергі келтірмейді. Айыппұлдың мөлшері және
оны өндіріп алуға нақты негіздер заң актілерімен айқындалуы тиіс.
2.4 Кәсіпкерлер мен ... ... ... ... ... мен ... азаматтық құқықтарын
қорғауды арнайы қарастырады.
Заң кәсіпкердің атынан, есебінен және ... ... ... ... ... ... көрсетілетін қызметке) деген
сұранымды қанағаттандыру жолымен таза ... ... ... ... ... ... бастамшыл қызметін кәсіпкерлік деп ... ... ... ... белгілермен сипатталатыны келіп
шығады:
а) ол өнім шығару және оны ... ... ... ... ... ... жолымен табыстабуға бағытталған;
б) ол бастамшыл болып табылады, яғни кәсіпкердің өз ... ... ғана ... ... ... Іс ... бұйрық бойынша немесе
белгілі бір басшы органдардың ... ... ... ... жүзеге
асыруды кәсіпкерлік деп есептеуге болмайды;
в) ол кәсіпкердің толық мүліктік дербестігі негізінде жүзеге асырылады.
Ол, әдетте, кәсіпкерлік ... ... ... иесі ... ... ... барысында туатын мүліктік ысырап пен шығын үшін ... ... ... ... ... ... АК-ның 360 –бабында ... ... ... айналымда өз атынан өкілдік етеді.
Кәсіпкерліктің негізгі белгілері осындай, бұлардың біреуі жетіспегеннің
өзінде, тіпті ол ақылы, ... және т.б. ... ... да, ... ... деп ... болмайды.
Кәсіпкерлерге аталған бегілердің бәрі бірдей дәрежеде тән болмайды. Ол
ең алдымен ... ... қай ... ... ... ... немесе мемлекеттік емес ... ... ... ... белгілер жеке кәсіпкерлікте, яғни жеке меншікке
негізделген кәсіпкерлікте ... ... ... ... мемлекетке меншік құқығанда тиесілі кәсіпорындардың
қызметінде орташа шамада байқалады. ... ... ... ... арқылы
мемлекеттік кәсіпорындардың бастамасын да, олардың ... ... да ... ... ... ... мемлекеттік қолдау және оған кепілдік беру
негізінен ... ... ... ... ... және кәсіпкерлердің
заңды мүдделерін мемлекет немесе лауазымды адамдар, шаруашылық ... ... ... ... субъектілер тарапынан болатын кез келген
құқық бұзушылықтардан сот арқылы қорғаудан ... ... мен ... ... ... әдістері АК-ның 10-
бабында 3-тармағында көзделген. Атап айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... Азаматтар олардың
кейбір түрлерін қандай да бір ресми органдарға қайырылмастан, яғни тек ... ... ... алады.
Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы ... ... ... оның ... ... ... заңды тұлғаларды жалпы тіркеу
тәртібі белгіленген.
Заңды тұлға түзбестен ... ... ... тіркеу ерекшеліктері АК-ның 19-бабында және Жеке ... ... ... ... ... ... айналысудың заңдылығы тексеріледі.
Қазіргі жағдайда оның тиімсіздігін (тауарлар мен ... ... жоқ, ... ... және ... ... етіп, тіркеуден бас
тартуға тыйым салынады. Өтініш беруші кәсіпкер ... үшін ... ... ... ... Егер ... ... мемлекеттік тіркеу
туралы жарлық бойынша талап етілетін құжаттар ... ... ... ... ... ... ... бас тартуға не өтініш иесінен
қандай да бір қосымша бұрыштама, ... ... және ... ... ... болады.
АК-ның 10-бабының 4-тармағында көзделгеніндей, кәсіпкерлік қызметтің
кейбір түрлері мемлекеттік лицензияның болуын талап етеді.
Кәсіпкерлік қызметтің ... өзі ... ... ... жүзеге
асыруда мемлекеттің немесе азаматтардың мүдделерін бұзатын түрлеріне шектеу
қою кәсіпкерлік қызметті лицензиялаудың ... ... ... ... лицензиялаудың заңдық негізі Лицензиялау туралы заң болады.
Алайда, ... ... ... ... жүре алмайды. Сондықтан
рұқсат етілген кәсіпкерлік қызметтің ... ... ... бұл ... ... ... тоқтатылуы не уақытша тоқтатыла
тұруы ... ... ... ... бұзылған жағдайда ол жарамсыз деп
танылуы мүмкін. Лицензияның қолданылуын мерзімінен бұрын тоқтатудың не оны
жарамсыз деп ... ... ... заң ... ... ... жүзеге асыру рынокта бәсекенің дамуына және тұтынушылардың
сұранымын қанағаттандыруды ... ... ... ... шектеуді керек етпейтін лицензиялық қызмет түрлері бойынша
лицензиялар белгіленген тараптарды ... ... ... ... ... ... ... рынокта бәсекенің дамуына және тұтынушылардың
сұранымын қанағаттандыруды ... ... ... арнайы
мемлекеттік шектеуді керек етпейтін лицензиялық қызмет ... ... ... ... ... ... тұлғаларға кедергісіз
берілуге тиіс./11/
Кәсіпкерлердің коммерциялық құпиясын ... заң ... ... ... ... қорғаудың маңызды шарасы болып табылады. Жеке
кәсіпкерлікті қорғау және ... ... ... 21-бабына сәйкес, оларды
жария ету (беру, жасырын тарату), оның мүдделеріне зиян келтіруі мүмкін
шаруашылық ... ... ... технологиялық ақпараттарымен,
қаржылық және басқа қызметін басқарумен ... ... ... деп ... Егер заңда өзгеше көзделмесе, коммерциялық
құпияны құрайтын ... ... мен ... ... ... айқындайды. Жаңа технологияларды, бұйымның сапасын тексеру
жүйесін, жабдықтау көздерін, сатып ... ... ... және ... коммерциялық құпияға жатқызады. Жарияланбаған жетістік – ... ... ... құрайтын технологиялық, ұйымдық немесе
коммерциялық ақпараттар да коммерциялық құпия ретінде ... ... ... ... ... ... немесе сот
әрекеттеріне, қызмет бабына және т.с.с. байланысты коммерциялық құпияға
қолы жететін адамдар оны ... ... ... міндетті./12/
Алайда, заң басқалардың мүдделерін арам ... ... ... серіктестерін жаңылыстыру, жауапкершіліктен жалтару және т.с.с.
мақсаттарда коммерциялық құпияны теріс пайдалануға жол бермейді. ... ... ... және ... туралы заңда «Коммерциялық құпия
болып табылмайтын мәліметтер» деген арнайы 23-бап бар. Атап ... ... ... қорытындыларын, оның ішінде, ... ... ... бойынша жариялауға жататын пайда мен
залал есебінің сальдосын, жарғылық капиталдың сомасын, кредиторлық ... ... ... ... және т.с.с. құпия етуге тыйым
салынған.
Қазақстан Республикасында кәсіпкерлікті дамытуға және кәсіпкерлердің
құқықтарын қорғауға ... ... ... ... ... ... ... мыналарды атауға болады: «Қазақ КСР-інде
шаруашылық қызметті жүргізу еркіндігі және ... ... ... 1990 ж. 11 желтоқсандағы, «Жеке кәсіпкерлікті қорғау және ... 1992 ж. 4 ... ... ... ... қорғау
туралы» 1997ж. 19 маусымдағы, «Жеке кәсіпкерлік туралы» 1997ж. ... ... ҚР ... «Кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне
мемлекеттік кепілдікті жүзеге асырудың қосымша ... ... 1996 ж. ... ... ... дамуын мемлекеттік қолдауды және
жандандыруды күшейту жөніндегі шаралар ... 1997ж. 6 ... мен ... ... ... қызмет еркіндігіне құқықтарын
қорғау туралы» 1998ж. 27 суәрдегі Жарлықтары және т.с.с./13/
Тұтынушылардың құқықтарын қорғау, яғни кәсіпкерлік қызметтің ... ... ... ... ... ... ... және басқа адамдардың құқықтарын ... ... ... ... ... аса маңызды көрсету барысында
тұтынушыдан мүмкіндігінше мол ... ... ... ... ... ... ... еркіндігі жағдайларында мұндай ... ... бір ғана ... ... ... тиімсіз өнімді,
орындалған жұмысты, көрсетілген қызметті күштеп тануына мүмкіндік береді.
Сондықтан, өндірушілердің монополизмімен ... ... ... ... ... және ... ... тұтынушы емес,
өндіруші тұтынушыны іздеуге тиіс болатын бәсекелестікті ... ... ... ... ... ... ... тұтқасы болып
табылады. АК-ның 11-бабында бұл ... ... сөз ... ... ... ... ... басқа да әдістерін
көздейді. Бұл жөнінде, атап ... ... 387 – ... (жария шарт)
және 389 –бабында (қосылу шарты) және басқа заң актілерінде айтылады.
Қазақстанда 1991 ж. 5 маусымда ... ... ... туралы» арнайы Заң қолданылады, АК секілді, ол да тұтынушының
құқықтары мен ... ... ... үшін ... ... ... жауапты болуын көздейді.
Тұтынушылар өздерінің құқықтарын барынша толық және тиімді қорғау үшін
тұтынушылардың ... ... мен ... құруы мүмкін. Осы
секілді ұйымдар бүкіл республика көлемінде және оның көптеген облыстарында
әрекет етуде. ... ... ... ... ... түсіндіреді,
оларды қорғауға көмектеседі, заңдық жәрдем береді, мемлекеттік органдардың
алдына шығарылатын өнімдердің және орындалатын жұмыстардың сапасын бақылау
мәселелерін ... ... және ... ... және заңды мүдделерін қорғай отырып, жүгенсіз
жіберілетін кәсіпкерлік ... және ... ... мүдделеріне
нұқсан келтіру арқылы кәсіпкерлердің құқыққа ... ... ... ... ... ... тәжірибені ескеру
керек. Бәскелестік еркіндігі сақталмаған ретте белгілі бір кәсіпкердің
рыноктағы монополистік ... ... ... етуі ... қауіпті
болады. Нарықтық экономиканың барлық салаларында еркін бәсеке тұтынушыларға
тауарлар ... ... ... және ... ... таңдап алуға
мүмкіндік бере отырып, олардың ғана ... ... ... ... ... ... ... нұсқаларын іріктеп алуға мүмкіндік бере
отырып (шетелдік инвесторларды, жер қойнауын ... ... ... ... ... ... алушыларды және т.с.с. таңдауда), бүкіл республиканың мүдделерін тең
дәрежеде қорғайды. Міне, ... да ... ... ... ... ... жоюға негізсіз артықшылықтар алуға ... және ... ... да өзге қызметке жол бермейді.
ҚР Конституциясының 26-бабы монополистік қызмет заңмен реттеледі әрі
шектеледі, ал жосықсыз ... ... ... деп ... ... 1991ж. 11 ... ... дамыту және монополистік қызметті шектеу» туралы, 1998ж. 9
маусымда қабылданған «Теріс ... ... ... ... ... нақ осы ... жаңа кәсіпкерлік құрылымдарға рынокта белгілі бір
тауарлардың көптігін желеу етіп оларды тіркеуден бас тартуға, ... ... ... ... ... бас ... ... салу
көзделген.
Тұтынушылардың құқықтарын қорғай отырып, АК-ның 11-бабы монополизммен,
теріс пиғылды ... ... ... ... шараларын көздейді.
Алайда, мұнда экономиканың көптеген салаларында ... ... ... ... қалыптасқанын ескеру керек, өйткені
бүкіл экономика ондаған жылдар бойы бір ғаламдық ...... ... ... Сондықтан монополизммен күрес көп ретте бірден-бір
меншік иесі – мемлекеттен кейін ... ... ... жеке тұлғалардың
меншігіне өтетін мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру ... мен ... ... ... «табиғи монополизм» ұғымын туғызды, яғни
технологиялық процесс арқылы бүкіл осы аймаққа не тіпті бүкіл республикаға
қызмет көрсететін біртұтас ... ... ... ажырамастай
байланысқан өндірістік объектілер жүйесінің бір ... ... ... өмірге келтіреді. Мысалы, бірыңғай энергетика жүйесін, жалпы
жолдар желісін, пошта байланысы жүйесін және ... ... ... болады. Бұл салаларда, ең болмағанда осы заманғы экономикалық
жағдайларда ... ... 1998 ж. 9 ... ... монополиялар
туралы» арнайы заң қабылданды.
Субъективтік құқықтарды қорғау органдары. ... ... ... ... ... сот, ... ... аралық сот жүзеге
асырады, ал заңда ... ...... ... ... ... ... -өзі қорғау) жүзеге асырылады. Заң азаматтық құқықтарды
қорғау органдарына шағымдануға жол ... Сот ... ... құқығы
азаматтық құқықтардың аса маңызды кепілдіктерінің бірі ... ... ... ... ... өз ... мен
бостандықтарының сот арқылы қорғалуына ... бар» деп ... ... ... ... облыстық соттары және
Жоғарғы сот мемлекеттік сот ... ... ... ... өздерінің арасында туған немесе тууы мүмкін дауларды өздері
арнайы тағайындаған ... ... ... не ... ... ... емес ... (аралық) сот арқылы шешу мүмкіндігін көздей алады.
Біздің қоғамымызда ... ... ... ... мен заңды
тұлғалар бұзылған құқықтарын қорғау үшін ортақ немесе ... ... ... жүгінеді. Мұндай жүгінудің тартымдылығы – олар
мемлекеттік баж ... ... ... арыз-шағымды шешудің бүкіл ... және оған ... ... та ... ... бұлайша жүгіну
құқығының бұзылуынан зардап ... сот ... ... ... ... ... даулы мәселе бойынша қандай да болсын шешім
шығарғанға дейін де, ... ... ... де кез келген уақытта сотқа
жүгінуге болады. Сот бұл жағдайда әкімшілік ... ... ... Заң ... ғана бұл ... ... ... алады.
Өзін -өзі қорғау, яғни құқық берілген адамның бұзылған құқығын өз
әрекеттерімен қорғауына заң ... ... ... ... ... беріледі. Қажетті қорғану және мәжбүрлік жағдайлардағы әрекеттер өзін-
өзі қорғаудың жол берілетін әдістері ... ... ... қорғаудың
аталған әдістерін пайдалануда олардың шегінен асып кетуге жол берілмейді
және ... ... ... ... ғана қолдануға болады. Бұзылу қаупі төніп
тұрған немесе құқықты ... ... ... ... ... ... ... құралдарымен қорғауға заңда көзделген жағдайларда
жол беріледі. Атап айтқанда, мүлікті алып қалу ... 292 ... ... ... бас ... (404 ... жедел ықпал етудің өзге де
шараларын қолдану осындай ... ... ... және ... ... ... қорғау ұғымы. Азаматтар
мен заңды тұлғалардың мүліктік құқығы, оның ... ... ... ... ... құқықтарды әртүрлі құқықтық салалармен: қылмыстық,
әкімшілік, ... және ... ... ... ... құқықтарды
қорғау жүйесінде азаматтық құқық маңызды рөл ... ... ... ... бұл саласының тікелей объектісі болып табылады. Сонымен
қатар азаматтық құқықтың өзі меншік құқығы мен ... ... ... ... қорғайды.
Меншік құқығын және өзгедей заттық құқықтарды меншік иесінің, ... ... ... деп ... кең ... ... ол ... барлық субъектілерін қорғаудағы барлық тәсілдермен жүзеге
асырылады. Меншік ... мен өзге ... ... ... ... жатқандықтан, олар субъективтік азаматтық құқықтармен бірдей
қорғалады, азаматтық құқықтарды қорғаудың азаматтық-құқықтық принциптеріне,
қорғаудың шегі мен ... ... ... субъективтік азаматтық
құқық ретінде қорғану құқығын жүзеге асыратын ережелерге бағынады.
Азаматтық құқықтың тар мағынасында ... ... ... және ... ... ... дегеніміз – азаматтық заңнамада бекімін тапқан
меншік ... мен өзге ... ... ... ... ерекше
шаралары.
АК-ның «Меншік құқығы мен өзге де заттық ... ... атты ... ... ... құқығы мен өзге де заттық құқықтарды қорғау
ашаралыр өздерінің ... мен ... ... ... емес, меншік
құқығынан, заттық құқықтардан басқа құқықтарды қорғағанда ол ... ... ... ... ... ... құқығы мен өзге де
заттық құқықтарды қорғаудың АК-ның 15-тарауында ... ... ... ... бар.
Мысалы, АК-ның 259 -264 ... ... ... қорғаудың мына
шараларын: меншік құқығын тануды, меншік иесінің мүлікті өзгенің ... ... ... ... ... ... иеленуден қайтарып алу кезінде
есеп айырысуды, меншік иесі құқықтарын ... ... ... ... қорғауды қарастырған және де осы шараларды қолданудың тетіктері
нақтыланған. АК-ның 259-264-баптарында аталған ... ... ... шаралар мен олардың тетігі 265-бап арқылы меншік құқығынан басқа
заттық құқықтарды да қорғауға таралады.
АК-ның 267 – ... ... ... мен өзгедей заттық құқықтарды билік,
басқару органдары мен лауазымды адамдардың ... ... ... немесе жеке актілерін қорғау ... ... және ... ... ... ... өтеу ... көрсетілген. АК-ның 266
–бабында заңда көзделген негіздер бойынша меншік иесінің құқығы тоқтатылған
кезде оны ... ... және ... құқығы осы негізде тоқтағанда келген
шығынның орнын толтыру тәртібі көзделген.
Меншік құқығы мен өзге де ... ... ... ... ... ... ... жүйесі. Меншік құқығы мен өзге де заттық
құқықтарды қорғау тәсілдері, өздерінің ... ... ... ... және міндеттемелік болып топтасады.
Қорғаудың заттық- құқықтық ... ... ... ... ... құқығы мен өзге де заттық құқықтарды абсолюттік ... ... ... яғни олар ... ... немесе шарттан тыс
міндеттемелермен байланысты емес және ... ... мына ... ... ... тұтады: 1) заңсыз тартып алған ... ... ... заттарды жөндеу; 3) затты пайдалануға кедергіні жою. Бұлардың
барлығына меншік иесінің немесе өзгедей заттық құқық ... ... ... ... ... және билік ету құқығын қалпына келтіргенде, яғни
абсолюттік құқықты қалпына келтіргенде қол жеткізуге болады.
Меншік құқығын ... өзге де ... ... ... міндеттемелік
әдістерінің ерекшелігі сонда, мүлкі заңсыз алынған немесе бүлінген ... ... ... ... ... ... құны ... немесе бүлінгені
өтеледі, яғни келген зиян – ... тыс ... ... ... қорғаудың заттық – құқықтық тәсілдерінде мүлік зат түрінде
қалпына келтіріледі, ал міндеттемелікте – ақшалай ... ... ... ... ... ...... зат түрінде болады, ал
бүлінген мүлік қалпына ... олай ... ... меншік құқығын
немесе өзге де заттық құқықтарды қорғаудың міндеттемелік-құқықтық тәсілдері
қолданылады.
Меншік құқығын және өзге де ... ... ... ... ... тәсілдеріне мыналар жатады: меншік құқығын немесе өзгедей заттық
құқықты тану; мүлікті өзгенің заңсыз иеленуін ... ету ... бұл ... ... ... ... ... да меншік
құқығын неемесе өзгедей заттық құқықтарды бұзуды жою (негаторлық талап).
Меншік құқығын немесе өзгедей заттық ... ... ... ... ... мыналар жатады: 1) мемлекеттік басқару органының,
жергілікті өкілдік органның меншік ... ... ... ... ... ... бұзатын, заңнамаға сәйкес емес нормативтік –құқықтық
немесе жеке актісінің нәтижесінде меншік иесіне немесе өзгедей заттық ... ... ... ... ... 2) мемлекеттік басқару органының,
жергілікті басқару немесе өкілдік органның, не лауазымды адамның актісін
заңсыз деп тану, ... ... ... ... актіні қолданбау туралы
талап қою; 3) заң актілерінде көзделген негіздер бойынша меншік құқығы
тоқтағанда оны ... ... ... құқығын өзгедей заттық құқық иесінің ... ... және ... ... ... басқа негіздерден де туындауы
мүмкін, мысалы, шарттық қатынастардан, мүлікке зиян келтіруден, мұрагерлік
туралы, авторлық туралы ... т.б. ... ... ... өткендей,
меншік иесінің немесе өзгедей заттық құқық иесінің құқықтарын қорғаудың бұл
тәсілдері азаматтық ... ... ... ... Бұл тарауда
құқықтарды қорғаудың шектеулі, азаматтық-құқықтық ұғымға жататын ... ... ... ... қорғаудың заттық-құқытық тәсілі ретінде тану
Ак-ның 259-бабында көзделген. Құқықтық ... оның ... ... құқығын
тану сот практикасында кең таралған ... ... ... ... ... ... ... бірдей меншік құқығын қорғаудың заттық-құқықтық
тану туралы талап ... ... ... ... ... Атап ... сатып алу – сату шарты бойынша сатып алушыда ... ... болу кезі ... дау тууы ... ... ... бірі
ретінде құқықты тану туралы талап пайда болады. Меншік құқығын тану туралы
мұрагерлік құқық қатынастарынан, ерлі – ... ... ... ... ... үйге ... меншікпен байланысты құқықтық
қатынастардан, т.б. туындауы мүмкін.
Меншік құқығын, қорғаудың ... ... ... ... ... оның ... тыс болуында. Меншік құқығын, қорғаудың заттық-
құқықтық тәсілі ... тану ...... ... мүлікті қайтару
немесе басқа кедергілерді жою туралы, ... ... ... емес
нақты талаптар қойылмаған даулы мүлікке ... ... ... ... ... ... ... түсіндіру керектігі туралы шарттан ... ... тану ... ... құқығын өзімен міндеттемелік немесе
басқадай салыстырмалы қатынастарда емес басқа ... ... ... ... ... ... бір заттың меншік иесі қоюы
мүмкін.
Меншік иесінің талабы, бұл ... ... ... ... ... оның ... ол ... тануын міндеттейтін абсолюттік құқықтың
мәніне негізделуі тиіс.
Меншік құқығын, қорғаудың заттық-құқықтық тәсілі ретінде тану ... ... ... ... бірі – ... бұзудың ұзаққа созылу сипаты.
Құқық бұзушылық тоқтаған жағдайда меншік иесінің құқығы басқа ... атап ... ... иесінің өз мүлкін пайдалану немесе оған
билік ету құқығына кедергі ... ... ... ... ... зиянды төлету әдістерімен қорғалады. Сондықтан, меншік құқығын тану
туралы талапқа ... ... ... тұлға ретінде, меншік құқығын бұзып затқа өз ... де, ... ... құқығы мәлімдеушінікі деп танылмайтын, бірақ
ондай құқықты мәлімдемеген де, үшінші жақ бола ... ... ... және иелік ету құқығын бұзу түрінде меншік құқығы бұзылады.
Меншік құқығын тану талабының мәні – меншік құқығының ... ... ... ... ... Әдетте, меншік құқығын тану
туралы талаптармен байланысты емес. Меншік ... ... ... ... өзі ... ... оны жүзеге асыруға кедергі келтірмеу жөнінде пәс
міндеттер артады. Меншік құқығын қорғаудың, оны танудың ... ... ... ... ... ... ... тану фактысының өзі меншік
құқығын жүзеге асырудың барлық кедергілерін жояды және міндетті адамдардың
қандай да бір ... ... ... ... шешімді керек етпейді, себебі
бұл әрекеттер ... ... ... ... ... мәнінен
туындайды.
Меншік құқығын қорғаудың ... тану ... ... ... ... ... ... болады: мүліктің меншік
иесі емес, бірақ меншік құқығын соныкі деп тану үшін ... ... ... өз ... ... ашық және үздіксіз иемденген адамның меншік құқығын
тану туралы талабын және, сондай-ақ дау немесе басқадай ... ... үй ... үй ... саяжай. т.б.) тұтыну кооперативінің өз пай
жарнасын толық төлеген мүшесінің өзінің меншік құқығын тану туралы ... пай ... ... ... ... растаудан бас тартқан
жағдайда, ал онсыз меншік құқығын тіркеу мүмкін емес және т.б. ... ... тану ... ... ... ... ... және
әртүрлі тәсілдермен дәлелденуі мүмкін. Атап айтқанда, меншік құқығын тану
туралы талап құқық белгілеуші құжаттармен ... ... ... сондай-ақ басқадай дәлелдемелермен дәлелденуі мүмкін.
Мүлікті бөтеннің заңсыз иеленуінен талап ету. ... ... ... ...... ... бірі – ... иесінің мүлікті
өзгенің заңсыз иеленуінен талап етуі болып ... ... ... бұл ... заң ... виндикациялық талап деген атпен кең
таралған (лат. – vei vindication).
Виндикациялық талап дегеніміз иеленбеуші меншік иесінің жеке – ... ... іс ... ... ... ... ... шарттан тыс
талабы. Виндикациялық талаптың негізіне алынатын жағдай сол, ... ... ... ... ... ... ... бойынша меншік құқығыны
тоқтатпайды, сондықтан меншік иесі ол мүлікті өзінің иелігіне қайтаруды
талап етуге ... ... ... ... ... ... ... бір
жағдай, ол – бұл мүлікті адал иемденушінің иеленуі, одан мүлік белгілі бір
мән-жайларда ғана талап етіледі.
Сонымен, мүлікті талап ... ... ... ... ғана құқы бар, ... талап қойғанда сол мүліктің өзіне меншік құқығында тиесілі
екендігін ... ... ... ... меншік иесі даулы ... іс ... ... заңсыз екендігін дәлелдеуге міндетті.
Виндикациялық талап қоюдың қажетті ... ... ол – ... сол талап қойылған мүлікті іс жүзінде иеленуден айырылуы. Егер,
меншік иесінің қарамағындағы ... ... ... иеленуге үшінші бір
адам таласса, не үшінші адам меншік иесінің өз мүлкін ... не ... ... ... ... ал ... бәрі бір ... иесінің иелігінде
болса, онда меншік құқығын қорғау үшін басқа тәсілдер қолданылады, мысалы,
құқықты тану ... ... ... ... ... иеліктен айырумен
байланысты емес бұзулардан қорғау ... ... ... ... және іс ... ... адам ... талап
бойынша жауапкер болып табылады. Заңсыз иелену дегеніміз ... ... ... ... ... с ... иемдену. Мысалы, егер қандай да бір адам
мүлікті өз ... ... ... ... ... ... кетсе, т.б. Мүлікке
билік етуге құқығы жоқ адамнан алынған мүлік те, ол ... ... ... ... ... деп танылады. Яғни,
заңсыз иелену заңсыз иеленгеннің ... ... ... онда ... ... объективтік сипаты болса жеткілікті.
Бөтеннің заңсыз иелігінен тек жеке –белгілі бір мүлікті ғана ... ... ол ... бір ... ғана ... болады. Сонымен қатар,
тектік белгілерімен ... ... да ... ... ... егер ... ... өздерін жеке дараландыра алатын заттарынан қажетті шекте бөлініп
алынған болса, ... олар ... ... басқа ыдымта болса, өзінше
бөлек бумада дараланса және сол тектің заттарымен араласпаса. Егер ... сол ... ... араласып кетіп, меншік иесінің нақты затын
біртекті заттардан бөліп алу мүмкін болмаса, онда ... ... ... ... ... бұл ... ... құқығы не жоғалады, не ... ... ... ... ... өзгереді. Соңғы жағдайларда меншік иесі
өз мүлкін талап етуге ... ... ... ... ... ... ... қайтару, т.б. түріндегі міндеттемелік – құқықтық тәсілдерін
қолдануға ... ... ... үшін талап етілген мүліктің ... және іс ... ... ... ... болуы қажет. Егер мүлік
жойылған, өңделген болса, өзінің ... ... ... ... ... ... ... меншік құқығы тоқтайды және оны талап ету
мүмкін емес. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... иесі ... ... түпкілікті байымай қалғанын төлету және т.б.
үшін қорғаудың міндеттемелік тәсілін қолдануға құқылы, бірақ ол бұл ... ете ... ... ... ... ... Мүлік өңделген,
бірақ өзінің бастапқы арналымын жоғалтпаған кейбір жағдайда, меншік ... ... ... ... ... ... шығынды иеленушіге төлеп,
сонан соң оны талап етуге құқылы. Мүлік ... ... ... ... ... иесі, жалпы ереже бойынша, ... ... ... құқылы, ал
жұмсалған бөлігіне қатысты шығынды өндіртіп алу жөнінде ... ... ... ... ... оны ... талап ете алмайды.
Мүлікті бөтеннің заңсыз иелігінен қайтару туралы талапта шарттан тыс
сипат бар, ол үшінші жақтарға меншік ... ... ... пәс міндет
артатын абсолюттік құқықтың мәніне негізделген. Егер меншік иесі мен іс
жүзінде иеленуші ... зат ... ... бірі ... ...... ... құқық қатынастарымен байланысты болса
(мысалы, бір мұрагердің нақты бір затты ... ... ... ... ... саудаласу заты және оны сатып алушыға беру жөніндегі
сатып алушыға ... ... ... ... ... ... жөніндегі
жалдаушыға талабы, т.б.), онда дау шарт ... өзге ... ... ... тиісті нормалармен шешілуі тиіс және қорғаудың заттық-
құқықтық емес, міндеттемелік әдістері ... ... ... ... иелігінен қайтару туралы талапқа, бұл талаптың
жеке немесе мемлекеттік меншікке қатысты мәлімделгенінен қарамастан, талап
көнелігінің ... үш ... ... таралады.
Меншік иесінің өз мүлкін талап ету құқығы бұл мүлікті ... ... ... ... ... ... ... негіздеріне көп
байланысты. Мүлік заңсыз иеленушінің иелігіне ақысыз келіп түссе ... ... иесі емес және оған ... жоқ адам ... т.б.) ... ... де меншік иесі талап ... ... ... заңсыз
иеленушінің иелігіне ақылы келіп түссе талап ету мүмкіндігі белгілі бір
шарттармен шектеледі.
Иеленудің ... ... ... ... ... байланысты болмаса да, заңсыз иеленушіге ақылы түскен мүлікті
талап ету мүмкіндігі көбіне содан туындайды. Бұл ... ... ... ... ... заңсыз иелігінен талап ету құқығының шегі заңсыз ... ... ... адал ... адал еместігіне байланысты.
Заңсыз иеленген адам мүлікті ақысыз иеленгенде меншік иесі кез ... кез ... ... оның ... ... ... ... және ақшаны заңсыз иеленушіден талап етуге құқылы, егер мүлікті
иеленгенде оны меншік иесі емес және/немесе ... ... ... ... адамнан (адал емес иеленушіден, адал емес иеден) алып тұрғаның білген
немесе білуге тиіс ... ... ... мүліктің меншік иесі емес
немесе/және оны иеліктен айыруға құқығы жоқ ... ... ... білуге тиіс емес адал иеленушіден (адал иеден), жалпы ереже бойынша,
меншік иесі өз ... ... ... ... емес. Адал иеленушілерден құқық
мына жағдайларда ғана талап етілуі мүмкін: мүлік меншік иесінің ... ... ... иесі иеленуге бергеннің) иелігінен олардың еркінсіз
кеткенде, мысалы, жоғалса, ұрланса, табиғи күштердің әсерінен, т.б. ... ... ... ... шек қою, негізінен, мүліктік айналымның
тұрақтануын сақтап қалу мүддесін, адал иеленушінің және оны ... ... ... ... Сонымен қатар, адал иеленушіден
мүлікті талап етудің ерекше ережелеріне жатпайтын да ерекше жағдайлар бар.
Адал иеленушіден ... ... ... ... мен ақша ешқандай мән-
жайда ешқашан талап етілмейді. Бұл айрықша жағдай айналым ... ... ... берілетін бағалы қағаздар және ақша сияқты
санаттарына ... ... ... ... ... ... ... талап еткенде меншік иесі талап
етілген мүлік заңсыз иеленушінің қол астында болған кезде ... ... тиіс ... ... ... ... ... Мұндай табыстың
қайтарылуын талап етудің мүмкіндігі мен шектері де талап ... ... ... ... ... ... ... мүліктің меншік иесі адал емес иеленушіден оның заңсыз
иеленудің барлық кезінде мүліктен түсірген немесе ... ... ... табыстарды талап етуге құқылы. Ал, адал иеленушіден мүлікітің ... оның ... ... ... отырғанын білген немесе білуге тиіс ... ... ... ... талап бойынша сотқа шақырту ... ... ... ... ... ғана ... ... етуге құқылы. Бұл ретте
адал иеленуші меншік ... ... ... ... тиіс уақыт аралығында
оның мүлікті ұстауға кеткен шығынды қайтаруын және осы ... ... ... меншік иесінен талап етуге құқылы. Адал емес иеленуші мұндай
төлемді тек сот негізді деп ... ... ғана ... ... ... ... сипаты өзінің сақталып қалуы үшін ұдайы шығынды керек етсе ... зат ... ... ... бүлінетін болса).
Иеленудің адалдығы мен адал еместігі ... ... ... ... ... ... ... оны жақсартуға шығарған шығынын, егер ол
жақсартуды мүлікті бүлдірмей ... ... ... болса, төлеуіне де
әсерін тигізеді. Заңсыз иеленуші (адалы болсан, адал емесі болсын) ... ... ... талап етілген мүліктің бөлінетін жақсаруын өзіне
қалдыруға құқылы. Ал, егер ... ... ... етілген мүлікті
бүлдірмей немесе оның қасиетін жоғалтпай алуға мүмкін болмаса, онда ... ... ... адал ... ғана ... алуға құқылы. Адал
емес иеленушіде ондай өндіртіп алуға құқық жоқ.
Иеліктен ... ... емес ... ... ... ... құқықты тану және мүлікті бөтеннің заңсыз иелігінен талап
ету сияқты тәсілдерімен қатар, заттық-құқықтық тәсілдерге мүліктің ... өз ... ... да бір ... ол ... ... болмаса да, қорғауды талап етуін ... ... ... ... бұл ... заң әдебиетінде негаторлық талап деген атпен
кең таралған. Меншік құқығын меншік иелігінен айырумен ... ... ... ... ... заттық-құқықтық тәсілдің мәні
меншіктенудегі негізгі мақсаттардың біреуін ... ... ол ... ... иесінің мұқтаждығын тікелей қанағаттандыру үшін пайдалану
және /немесе оған меншік иесінің қалауы бойынша билік ету.
Меншік иесінің иеліктен айырумен ... емес ... ... ... ... тыс ... ... және абсолюттік құқықтық жүзеге
асыруға кедергі келтірмеу жөнінде ... ... пәс ... ... құқықтың мәнінен туындайды.
Қорғаудың заттық-құқықтық тәсілі ретінде қаралып отырған бұл ... иесі мен ... ... шарттық немесе өзгедей салыстырмалы – белгілі
бір (міндеттемелік) қатынастармен ... емес және ... ... ... ... ... тоқтауына әкеп соқпаған жағдайларда
ғана қойылуы мүмкін. Олай болмаған жағдайда қорғаудың өзге ... ... ... олар не ... ... ... тәсілдеріне, не міндеттемені бұзушылықтан қорғау
тәсілдеріне, не зиян келгенде қорғау тәсілдеріне, ... ... ... ... құқықты қорғау ... не ... ... ... ... түрлеріне жатады.
Иеліктен айырумен байланысты емес құқық бұзушылықты жою туралы талапты
қою үшін мүліктің ... ... ... ... ... Негаторлық талап
қойғанда меншік иесі иелікті қалпына ... ... ... ... өзінің иелігінде болады, ал оның мақсаты өзінің сол мүлікті пайдалану
немесе оған билік ету ... ... ... ... меншік иесінің
иелігінен кетіп қалған немесе меншік иесі иелену ... ... ... тұтқан жағдайларда негаторлық емес, ... ... ... ... ... ... айырумен байланысты емес бұзушылықты жою туралы
талап меншік иесінің өз ... ... ету және оның ... ... ... ... жақ ... кедергі келтірілген құқық бұзушылық
болған кезде ғана мәлімденеді. Құқық бұзушылық тоқтаған ... ... ... ... ... ... атап ... меншік иесінің
өз мүлкін пайдалану немесе оған билік ету құқығын жүзеге ... ... ... жақтың заңсыз әрекеттерінен туындаған зиянды өтеу
тәсілдерімен. Иеліктен айырумен байланысты емес ... жою ... ... ... ... ... ... қойылатындықтан, оған
ескіру мерзімі таралмайды.
Иеліктен айырумен байланысты емес құқық бұзушылықты жою ... ... ... ... келген шығынның (зиянның) орнын толтыру туралы
талаппен бірге қойылады.
Айта кететін бір ...... ... ... ... ... ... күнделікті жұмыс барысында әкімшілік органдар жояды.
Бірақ, егер меншік құқығын үшінші ... ... ... ... ... иесі өз ... қорғау үшін тиісті талаппен (негаторлық талаппен)
сотқа жүгіне алады. Мысалы, меншік құқығын ... ... ... бұзушылықты жою туралы талап қоюдың бір ...... ... ... ... ... тізбесінен өзінің белгілі бір
мүлкін, мүліктерден бөліп алмай шығару. Әдетте, меншік иесі бұл ... ... ... ... органына белгілі бір мүлікті
тізбеден шығару туралы өтініш білдіре алады, ол ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік жолмен шешу
жылдам болады, баж салығын төлеу ... ... ... керек етпейді,
сондықтан да мүлікті пайдалануға және оған билік етуге ... ... ... мәселе, көбіне, әкімшілік жолмен шешіледі. Сонымен қатар, бұл
мәселе әкімшілік жолмен шешімін таппаған жағдайда ... ... ... ... жоқ. ... ... әкімшілік органдардың әрекеттері меншік
иесінің мүлікті пайдалану немесе оған ... ету ... өз ... ... ... ... ... Әкімшілік органның мұндай
әрекеттеріне әкімшілік тәртіпте жоғары тұрған ... ... ... ... ... ереже бойынша, бағыныштылық тәртібінде әкімшілік
органның әрекеттенінен шағымдану заң актілерінде көзделген реттерде ... ... ел ... ... республикасында нарықтық қатынастарға
көшенімізді жариялау ... ... ... ... ... ... ... қорғау оларды жүзеге асыру өмір сүруі мен гүлденуі не ... іске ... ... Мұның өзі құқық тәртібін сақтаумен
нормативті заң ... ... ... ... жете көңіл
бөлуіміз керек.
Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін жариялағаннан бері ... ... ... пен ... ... идея мен ... ... төл
тұмасы ретінде мемлекеттік саясаттың өркендеуіне айналдырды.
Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру бұл азаматтық құқықтық ... ... ... ... құқықтары болып есептелінеді.Осы
қатынасқа қатысу арқылы жеке және заңды ... ... және ... ... ие бола ... ... құқықтарды жүзеге асыру мен қорғау азаматтық құқықтың
негізгі қағидалары болып табылады. ... ... ... ... азаматтық Кодекстің бұл қағидасы Конституциялық ережелерде жазылған.
Конституцияның 26 ... 4 ... ... кәсіпкерлік қызмет
еркіндігінде өз мүлкін кез ... ... ... ... үшін ... құқығы бар делінген.
Құқықтық мемлекет тұрғысында ең басты мәселелердің бірі ... ... ... ... яғни ... ... қатынасқа
қатысушы әрбір субьектінің заңды мүдделерін орындау мақсатында жүзеге
асырылады.
«Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру түсінігі және ... ... ... мәнін ашудағы алға қойған міндеттердің бірі азаматтық
құқықтарды жүзеге асырудың жалпы ерекшеліктерін көрсету болып ... ... ... ... ... ... бірнеше қағидаларға сүйене
отырып яғни, ... ... ... ... құқықтарына өз
еркімен және өз мүдделерін ... ... ие болу ... тағы да басқалары
басшылыққа алынады.
Заң азаматтық құқық субьектілеріне өздерінң құқықтарын ... ... бере ... ... бірге оларды жүзеге асыруға ... ... ... Сол ... ... ... ету мен жүзеге
асыру негізінде азаматтық құқықтарды жүзеге ... ... ... алады. Бұл қатынастарды орнату бірнеші тәсілдермен қамтамасыз етіледі.
Меншік құқығын және өзге де заттық құқықтарды ... ... ... тәсілдеріне мыналар жатады: меншік құқығын немесе өзгедей заттық
құқықты тану; мүлікті ... ... ... талап ету (виндикациялық
талап); бұл бұзушылықтар иеліктен айырумен байланысты болмаса да ... ... ... ... ... бұзуды жою (негаторлық талап).
Меншік құқығын немесе өзгедей заттық құқықтарды қорғаудың міндеттемелік
– құқықтық тәсілдеріне мыналар жатады: 1) мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... өзгедей заттық құқық
иесінің құқықтарын бұзатын, ... ... емес ... ... жеке актісінің нәтижесінде меншік иесіне немесе өзгедей заттық құқық
иесіне келген шығындардың орнын толтыру; 2) мемлекеттік ... ... ... ... ... ... не лауазымды адамның актісін
заңсыз деп тану, сондай-ақ заңнамаға қайшы құқықтық актіні қолданбау ... қою; 3) заң ... ... ... бойынша меншік құқығы
тоқтағанда оны қорғау.
Әрине, меншік иесінің құқығын ... ... ... ... құқығын
қорғау қажеттігі және тікелей мұндай қорғау басқа негіздерден де ... ... ... ... ... зиян келтіруден, мұрагерлік
туралы, авторлық туралы даудан, т.б. Бірақ. бұрындары айтылып
Қазақстан республикасының құқықтық реформасының ... ... ... нарықтық экономикасының дамуын жетілдіру ... ... ету ... ... бірі ... ... нарықтық
қатынастардың белсенді қатысушысы ... ... ... ... оның жетіліп, алға жылжуын заң арқылы қорғауды ... ... ... ... ... Кодекс 27.12.1994, Қазақстан Республикасының Азаматтық
Кодексіне өзгерістер мен ... ... ... ҚР-ң Заңы № ... М.К., ... ... гражданский кодекс РК общая часть
Алматы «Жеті жарғы» 1998 ... ... ... ... толкавание и коментирование
Общая часть Вып 1-10 Алматы 1996
4. Қазақстан Республикасының Конституциясы. ... ... ... ... ... ... мен толықтырулар
енгізу туралы ҚР-ң Заңы № 20 07.10.1998.
5.ҚР-ң «Тұрғын үй қатынатары туралы» Заңы №2710, 12.04.97,
өзгерістерімен, толықтырылуларымен №13 ... ... ... ... ... ... ... 2003
7.Г.Төлеуғалиев Азаматтық құқық Жалпы бөлім Алматы 2005 жыл
8.Гражданское право М.К.Сүлейменов КазГЮУ 2001 г.
9.Гражданское право ... ... ... 1999 ... ... ... Казахстан Общая и особенная части ... ... ... ... ... ... заңы – 21.12.1995ж., № 346 заңымен ... ... ... және ... ... ... негіздері Жеті Жарғы Алматы 2003 ж
13.Ж.О.Артықбаев Жеті жарғы. оқу құралы Алматы 2005 ж
14.Э.Хуршидова «Кәсіпкерлік қызметті қолдау мен ... ... ... Заң – 2005, № ... ... ... ... // Заң және заман – 2005,
№ 11
16.Хуршидова «Кәсіпкелік қызметті ... мен ... ... ... //
Заң – 2005, № 10.
17.Қ.Зәкарианов «Тұтынушы өз құқығын білуге тиіс», // Заң ... – 2005, ... ... ... сот ... ... М.С. Каринбаев. 1998.
19. Ең бастысы – азаматтық құқықтарды қорғау. Заң 2006 №19.
20. «Меншікті қорғау құқығы» Заң ... 2008ж. ... ... ...... ... Граждан и профилактика
правонарушений «Закон и Время» № 1 2008. Ж. ... Жер ... мен ... ... ... Заң және ... №3 2007. ... «Жылжымайтын мүлік ол туралы өз құқығыңды білгенің жөн» Сыр бойы 2006
23 ақпан.
24. «ҚР-да Адам және ... жеке ... мен ... Ахмет
Яссауи университетінің хабаршысы 2003 №3
25. «Адам құқығын кім қорғайды» Егемен Қазақстан 2005ж. 3 маусым
26. ... ... ... ... заңы. 199ж. 5 маусым.
27. «Жеке кәсіпкерлікті қорғау мәні қолдану туралы» 1992ж. 4 шілде.
28. Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... 1997ж. 19 ... ... ... ... 1997ж. 19 маусым.
30. «Кәсіпкерлік қызмет еркіндікке мемлекеттік кепілдікті жүзеге асырудың
қосымша шаралары туралы» 1997ж. 6 наурыз.
31. Азаматтар мен ... ... ... ... ... қорғау туралы 1998ж. 27 сәуір.
32. «ҚР-ның Бәсекелестікті және монополистік қызметті шектеу ... ... 9 ... ... ... ... ... заңы» 1998 ж. 9 шілде.
34. Маркова М.Г. «Гражданское право» Альфа 2000.
35. Гражданское ... в ... ... М. ... 1999. ... С.С.
36. Басин Ю.Г. «Юридические лица по гражданскому законодательству Р.К.
Алматы ВШП «Әділет» 2000.
37. А.Г. Диденко. «Гражданское ... Р.К. ... ... ... 2002.
38. Жилищное право Р.В. Конспект лекции. Москва 2000.
39. «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» ҚР-ң заңы Юрист 2002.
40. ҚР-ның ... ... ... ... 2002.
41. Осипов «Защиты гражданских прав» Алматы КазГЮА 2000.
42. О. Христофер «Сравнительный анализ гражданских кодексов ... ... ... ... ... ... Г.Ф. Курс гражданского права Тула: Автограф 2001.
44. Ынтымақов «Азаматтық құқық» Жалпы және ... ... ... ... 2000.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам мен азаматтың құқықтық мәртебесі негіздері47 бет
Азаматтық іс-жүргізу құқық қатынастарының алғышарттары23 бет
Тіршілік қауіпсіздік негіздері95 бет
ҚР сот сараптамасы пәнінен лекциялар44 бет
Құқық нормаларын іc жүзіне асыру9 бет
Азаматтық құқықтарды қорғау19 бет
Азаматтық құқықтарды қорғаудың түсінігі және жалпы ережелері27 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатын жүзеге асырудың механизмі17 бет
Бастауышта математиканы оқыту барысында пәнаралық байланыстарды іске асырудың кейбір жолдары48 бет
Бұзылған жер учаскелерінің рекультивациясын жобалауды жүзеге асырудың жалпы ережелері31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь