Мемлекеттік тілдің ақпарат құралдарындағы қызметі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І тарау. Қазақ тілі  мемлекеттік тіл ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

1.1. Мемлекеттік тіл ұғымы және оның құқықтық аспектілері ... ... ... ... ... ..8

1.2. Мемлекеттік тілдің корпустық лингвистикадағы қызметі ... ... ... ... ... ..19


ІІ.тарау. Мемлекеттік тілдің электронды ақпарат құралдарындағы қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35

2.1. Ғаламтор, терминал, банкоматтағы мемлекеттік тілдің қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35

2.2. Телефон тілі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...66
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Қазіргі заманғы қоғам, тауарлар, қызметтер және еңбек нарығы көп жағынан алғанда ақпараттық-коммуникациялық технологиялар қарқынды дамуымен байланысты өзгерістермен сипатталады. Кәдімгі адам өміріндегі компьютердің қызметі екпінмен артып келеді. Компьютер қоғамдық өмірдің барлық дерлік: білім беру мен медицинада, телевизия және радиода, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында және т.б. тиімді көмекші құрал бола алатын салаларында қолданылады. Бүгінде ақпараттық-коммуникациялық технологиялар шағын кәсіпорындардың, дүкендердің, мекемелердің, жұмысқа орналастыру бюроларының, тіпті фермалардың да ажырамас жабдығына айналып отыр. Компьютерлік жүйелер көмегімен құжаттар жүргізіп, электронды пошта және мәліметтер банктермен қатынас қамтамасыз етіледі. Компьютерлер кең ауқымды өндірістік міндеттерді атқаруда қолданыс тауып, түрлі агрегаттардың үздіксіз жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. ЭЕМ жүйелері бір мекемедегі немесе елдің, тіпті әлемнің түрлі аймақтарында отырған түрлі пайдаланушыларды өзара байланыстырады. Тәуелсіздігімізді енді алған жас мемлекетіміздің алдында жаһандану процесстері тудырып отырған осы тектес тенденциялар мемлекеттік тілімізді де еріксіз осы алаңдарға тартып отыр. Ал біздің қолымызда мемлекеттік тіліміздің ақпараттық-коммуникациялық технологиялар кеңістігінде, яғни электрондық кеңістікте барынша өміршең әрі қолданбалы болуын қамтамасыз ету болып табылады. Бұл өз кезеңінде тіл мамандарының да еріксіз осы алаңға тартылатынын айғақтайды. Біздің бүгінгі еңбегіміз де осы бағытта жасалған алғашқы қадамдардың бірі болмақ.
Мәселенің тағы бір жағы еліміз тәуелсіздік алған соңғы он бес жыл ішінде қоғам өмірінің барлық саласында қалыптасқан стереотиптер бұзылып, көптеген өзгерістер орын алғаны айқын. Осындай өзгерістер жаңалық жаршысы болып табылатын бұқаралық ақпарат құралдарында айрықша көрініс берді. Мұның өзі жалпы ақпараттық кеңістікте көптеген ізденістер мен шығармашылық әдістердің алуан түрде қалыптасуына жол ашты. Бұл жағдайға жарты ғасырдан астам үстемдік еткен Кеңестік цензураның алынып тасталуы, егемендікпен қатар қол жеткізілген шығармашылық еркіндік, нарық жағдайындағы баспасөз қызметіндегі жаңаша үрдіс, БАҚ түрлерінің көбеюіне байланысты ақпараттық кеңістіктегі бәсекенің артуы бір себеп болса, бұқаралық сананың жаңа сатыға көтерілуі, алдыңғы ұсынылған нәрсені оқып бас шұлғуға мәжбүр болған тізгіндеулі күйден өткен аудиторияның БАҚ-қа қойылатын талаптадың арта түсуі, жалпы оқырман, тыңдарман, көрерменнің қабылдаушы ретіндегі талғамының да өсуі екінші себеп болды. Бұл ретте де электрондық ақпарат құралдарының осы кезеңде қарыштап дамуы тіл алаңында жаңа тенденциялардың белең алғанын көрсетіп берді. Бұл тенденциялардың басты белгісі ретінде тағы да ұлттық тілдердің халықаралық процесстерге, жаһандану тенденцияларына төтеп беріп өміршеңдігін сақтай алуымен көрініс тапқанын айта аламыз.
1. Большая Советская Энциклопедия. – Москва: Большая сов. Энциклопедия, 1953. Т.18.
2. Хасанұлы Б. Ана тілі – ата мұра. Алматы, 1992.
3. Союз. 1990.N 19.
4. Қазақстан Ресубликасының Констиуциясы. – Алматы: Қазақстан, 1995. -96 бет.
5. Қазақстан Ресубликасындағы тілдер туралы Қазақстан Республикасының заңы //Егемен Қазақстан. 1997. 15 шілде.
6. Юридический энциклопедический словарь. – Москва, 1987.
7.Қазақстан Республикасы Конституциясының түсіндірме сөздігі. – Алматы: Жеті жарғы, 1996.
8.Хасанов Б. Социально-лингвистические проблемы функционирования казахского языка в Республике Казахстан. Автореф. Дисс. Док. – Алматы, 1992.
9.«Қазақстан Республикасы Президентіне қол қоюға ұсынылған, 1997 жылғы 12 наурызда Қазақстан Республикасының Парламенті қабылдаған Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы» заңның Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкестігі жөнінде Қазақстан Республикасы Президентінің өтінуі туралы» Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің 1997 жылғы 8 мамырдағы №10/2 қаулысына түсіндірме беру туралы» Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің 2007 жылғы 23 ақпандағы №3 қосымша қаулысы.
10. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
11. Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
12. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. - 430 б. ISBN 9965-808-78-3
13. Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
14. Кибрик А.Е. Методика полевых исследований (к постановке проблеме). – М., 1972.
15. Фрэнсис У. Н. Проблемы формирования и машинного представления большо­го корпуса текстов // Новое в зарубежной лингвистике. Вып. XIV. Проблемы и методы лексикографии. – М., 1983. – С.334-353.
16. Баранов А.Н. Корпусная лингвистика // Баранов А.Н. Введение в прикладную лингвистику: Учебное пособие. – М.: Едиториал УРСС, 2003. –С. 112-137.
17. Захаров В.П. Корпусная лингвистика: Учебн.-метод. пособие. –СПб., 2005. – 48 с.
18. Захаров В.П. Корпусная лингвистика [Электронный документ] // http://download.yandex.ru/class/zakharov/CL.
19. Баранов А.Н. Компьютерная лингвистика // Баранов А.Н. Введение в прикладную лингвистику: Учебное пособие. – М.: Едиториал УРСС, 2003. –С. 13-38
20. Жұбанов А.Қ. Компьютерлік лингвистикаға кіріспе: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2007.
21. Вербицкая Л.А., Казанский Н.Н., Касевич В.Б. Некоторые проблемы создания национального корпуса русского языка // Научно-техническая информация. Серия 2. 2003. №6. – С.2-8.
22. Шаров С.А. Представительный корпус русского языка в контексте мирового опыта // Научно-техническая информация. Серия 2. Информационные процессы и системы. 2003. №6. – С.9-18.
23. Национальный корпус русского языка // http://www.ruscorpora.ru
24. Богуславский И.М. Аннотированный корпус русских текстов: концепция, инструменты разметки, типы информации» // Труды Международного семинара по компьютерной лингвистике и ее приложениям «Диалог-2000. – Протвино, 2000.
25. Солганик Г.Я. О языке газеты. М., 1968
26. Н.А.Кенжебекова «ҚазМУ хабаршысы»№9 Алматы 2002ж
27. Солтанбекова Ғ.Ә. «Қазақ жарнамалары: тілдік сипаты және олардың ықпал ету қызметі» автореферат Алматы 2001ж.
28. https://www.mzsr.gov.kz
29. http://mgov.kz/
30. http://economy.gov.kz/
31. http://zero.kz/
32. http://BNews.kz/
33. http://thenews.kz/2011/02/15/731538.html 15.02.2011 14:07,Алаш Айнасы – Республикалық қоғамдық-саяси күнделікті газет
34. Kazakhstan Today интернет порталы
35. http://www.kazinform.kz/kaz/article/2202935
36. http://www.abai.kz Мемлекеттік тілді дамыту Қоры
37. http://abai.kz/content/aldan-smaiyl-kazak-tili-akparattandyru-tiline-ainaluy-tiis
        
        Мемлекеттік тілдің ақпарат құралдарындағы қызметі
Мазмұны
Кіріспе......................................................................................................................3
І тарау. Қазақ тілі мемлекеттік тіл ..................................................7
1.1. Мемлекеттік тіл ұғымы және оның құқықтық аспектілері......................8
1.2. Мемлекеттік тілдің корпустық ... ... ... ... ... ... құралдарындағы қызметі...................................................................................................................35
2.1. Ғаламтор, терминал, банкоматтағы мемлекеттік тілдің қызметі....................................................................................................................35
2.2. Телефон тілі ... ... ... ... ... заманғы қоғам, тауарлар, қызметтер және еңбек нарығы көп жағынан ... ... ... ... ... ... ... сипатталады. Кәдімгі адам өміріндегі компьютердің қызметі екпінмен артып келеді. Компьютер қоғамдық өмірдің барлық дерлік: білім беру мен медицинада, ... және ... ... пен ауыл ... және т.б. ... ... құрал бола алатын салаларында қолданылады. Бүгінде ақпараттық-коммуникациялық технологиялар шағын кәсіпорындардың, дүкендердің, мекемелердің, жұмысқа орналастыру бюроларының, тіпті фермалардың да ... ... ... ... Компьютерлік жүйелер көмегімен құжаттар жүргізіп, электронды пошта және мәліметтер банктермен қатынас қамтамасыз етіледі. Компьютерлер кең ауқымды өндірістік міндеттерді ... ... ... түрлі агрегаттардың үздіксіз жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. ЭЕМ жүйелері бір мекемедегі немесе елдің, тіпті ... ... ... ... ... ... өзара байланыстырады. Тәуелсіздігімізді енді алған жас мемлекетіміздің алдында жаһандану ... ... ... осы тектес тенденциялар мемлекеттік тілімізді де еріксіз осы алаңдарға тартып отыр. Ал біздің қолымызда мемлекеттік тіліміздің ақпараттық-коммуникациялық технологиялар кеңістігінде, яғни ... ... ... өміршең әрі қолданбалы болуын қамтамасыз ету болып табылады. Бұл өз кезеңінде тіл мамандарының да еріксіз осы алаңға тартылатынын ... ... ... еңбегіміз де осы бағытта жасалған алғашқы қадамдардың бірі болмақ.
Мәселенің тағы бір жағы ... ... ... ... он бес жыл ... қоғам өмірінің барлық саласында қалыптасқан стереотиптер бұзылып, көптеген өзгерістер орын алғаны айқын. Осындай өзгерістер жаңалық жаршысы болып ... ... ... ... ... ... берді. Мұның өзі жалпы ақпараттық кеңістікте көптеген ізденістер мен шығармашылық ... ... ... ... жол ... Бұл жағдайға жарты ғасырдан астам үстемдік еткен Кеңестік цензураның алынып тасталуы, ... ... қол ... ... ... ... жағдайындағы баспасөз қызметіндегі жаңаша үрдіс, БАҚ түрлерінің көбеюіне байланысты ақпараттық кеңістіктегі бәсекенің артуы бір себеп болса, бұқаралық сананың жаңа сатыға ... ... ... нәрсені оқып бас шұлғуға мәжбүр болған тізгіндеулі күйден ... ... ... ... ... арта түсуі, жалпы оқырман, тыңдарман, көрерменнің қабылдаушы ретіндегі ... да өсуі ... ... болды. Бұл ретте де электрондық ақпарат құралдарының осы кезеңде қарыштап дамуы тіл ... жаңа ... ... ... ... ... Бұл ... басты белгісі ретінде тағы да ұлттық тілдердің халықаралық процесстерге, жаһандану тенденцияларына төтеп беріп өміршеңдігін сақтай алуымен көрініс тапқанын айта аламыз.
Осы ... ... де ... ... ... өзектілігі танылса керек. Себебі, аса ауқымды ақпараттық кеңістікті қамтитын медиа-мәтін бүгінде социумның когнитивтік санасын құрайтын діни, саяси, әлеуметтік, мәдени, тарихи т.б. ... ... ... ... ... отырып; бұқаралық санаға ықпал етуші қуатты құралға айналды. Бұл жерде медиа-мәтінді бұқаралық сананы ... ... ... ... ... ... ... тетік деуге де болады. Мұны күнделікті баспасөз бетінде көрініс табатын саяси дискурстан байқауға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... құрайтын саяси мәтіндерге лингвопрагматикалық талдау жасағанда қуаттала ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тілдің қызметі, даму перспективасы мен бүгінгі жай күйі, қолданыс аясы мен технологиялық ... ... ... ... обьектісі болып табылады.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Зерттеу ... - ... ... ... байланысты мемлекеттік тілдің бүгінгі даму кезеңінде орын алған өзгерістердің қазіргі қазақ ... ... ... ... ... ... ... технологиялық прогресске мемлекеттік тіліміздің қаншалықты ілесіп отырғанын анықтау, болашақ даму бағыттарын бағамдау болып табылады. Бұл үшін мынадай міндеттер ... ... тіл ... ... ... мен ... ... аспекті бойынша анықтап, лингвистикалық, концепциялық талдау арқылы дефинициялық негіздемесін жасау;
* Мемлекеттік тіліміздің ... ... ... шолу ... ... ... тіл біліміндегі компьютерлік лингвистиканың жаңа саласы корпустық лингвистика ғылымымен ... ... оның ... ... ... ... ... осы мүмкіндіктерге жету жолындағы негізгі мәселелерді сипаттау;
* Корпустық лингвистиканың қазақ тіл біліміндегі қалыптасу, даму ... ... ... ... ... тіл ... ... мен олардың қазақ корпустық лингвистикасына қолдану мүмкіншілігін бағамдау;
* Жаһандану ... мен ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдарындағы мемлекеттік тілдің рөлін сипаттау;
* Ақпараттық сайттар, порталдар, блогтардағы мемлекеттік тілдің қолданысын саралау;
* Терминал, банкомат, ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі қазірде кең қолданысқа ие болып отырған ұялы телефондардағы мемлекеттік тілдің жай күйін бағалау.
Зерттеу жұмысының дереккөздері. ... ... ... ... ... тілдің статусын белгілеп берген саяси құжаттар мен заңдар, энциклопедиялар, корпустық лингвистика бойынша отандық ... мен ... ... ... ... ... екінші бөлімде қазақ тілді ақпаратық сайттар, жобасы келтірген мәліметтер мен статистика комитеті келтірген деректер қолданылды.
Жұмыста ... ... ... мен ... ... жұмыста тілдік материалды жинақтау, салыстыру, саралау, жүйелеу, талдау, қорытындылау,сипаттау,компоненттік (семалық) талдау әдісі және концептуалды, мәтіндік - ... ... ... ... ... ... ... әдістері пайдаланылды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Осы күнге дейін құрылымдық лингвистика тарапынан бірнеше ғылыми еңбекте қарастырылған тілдің ақпарат ... ... ... ... рет ... дискурс тұрғысынан қарастырылып отыр. Одан бөлек мемлекеттік тілдің терминалдар мен банкоматтардағы қызметі, телефон ... ... ... ... орай ... тіл білімінің қолданбалы қырлары танылды және жұмысымыздың практикалық мәніне көп ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдар:
- бүгінде ақпараттық құралдар биліктің төртінші ... ... ... ... екені баршаға мәлім, қоғамдағы бұқаралық коммуникацияны жүзеге асырушы маңызды құрал болғандықтан оның бүкіл қызметі мемлекеттік тілді әлеуетін ... ... ... ... ... ...
- мемлекеттік тіл қоғамдық бірліктің ең ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық кеңістікке жетелейтін алғашқы әрі негізгі саты;
- ... ... ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік беретін қолданбалы ғылым саласы;
- электрондық ақпарат құралдарындағы мемлекеттік тілдің қолданысындағы негізгі тосқауылдар көбіне ... ... тән ... ... мен ... ... болады;
- мемлекеттік тілдің ұялы телефон, терминал, банкоматта болмауы немесе болған күнде сапасы төмендігі оларға қойылған мемлекеттік стандарттың ... ... ... жұмысының теориялық маңызы. Зерттеу қорытындысы бойынша жасалған тұжырымдар жалпы тіл біліміндегі және қазақ тіл біліміндегі ... ... ... әрі ... ... ... тигізеді. Сондай-ақ мемлекеттік тілдің электрондық ақпараттық құралдарында даму ... ... ... ... ... атқарады.
Зерттеу жұмысының практикалық мәні. Зерттеу материалдарын жоғары оқу орындарында , , , , , ... ... ... мен ... ... ... ... қазақ әдеби тілінің түсіндірме сөздігін құрастыру барысында пайдалануға болады. Одан бөлек мемлекеттік тілдің корпусын құруда, электрондық ақпарат ... ... ... ... ... ... ... электрондық ақпарат құралдарына қатысты халықаралық техникалық стандартын жасауда да осы ... ... ... ... ... болады.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Дипломдық жұмыс құрылымы кіріспеден, екі тараудан және қорытынды мен ... ... ... тұрады.
І тарау. Қазақ тілі мемлекеттік тіл
1.1. Мемлекеттік тіл ұғымы және оның құқықтық аспектілері
Бүгінде тәуелсіздігін алып қанатын кеңге жая ... ... ... өткені мен өткергенін түгендеп, бүгінін, болашағын бағдарлап келелі саясат жүргізіп келе ... Осы ... ... ... ... ... ... бірі ұлт тілін ұлықтау бағыттарындағы жұмыстар да қайта қолға алына бастады. Бірақ барлық ... ... ... бола ... жоқ. ... ... ... мемлекетіміз кешегі орталықтандырылған КСРО мемлекеті ыдырап, ұлттық қажеттілікке орай, демократиялық негізде тәуелсіз мемлекеттер бірі ... ... Бұл ... жаңа ... ахуал қоғамның да, оның халқының да санасына айтарлықтай сілкініс туғызды. Қоғамға, халық пен оның тарихына ... ... та ... ... ... Шын мәнісіне келгенде тәуелсіз елдің тілі де тәуелсіз дамуы тиіс болды. Сондықтан ... ... ... ... ... кіріптарлықтан, ұлттық кемітушіліктен арылу үшін өз ұлтының тіліне мемлекеттік ... ... сол ... ... ... ... мемлекеттік сәйкестілігін (идентичность) қалыптастыруға ұмтылды. Дегенмен, бұл көпұлтты болып келетін республикаларда біреулер үшін ... ... ... ... ... ұлттары үшін), енді бірқатарына (орыс, орыстілділер үшін ) салмақты қауіп-қатер әкелетіндей көрініп, тілдік өмірді шиеленіссіз ... Бұл ... ... тіл ... ... ... халық тілдерінің (республиканың титулды ұлты) өз мәртебесіне лайық қызмет атқаруына айтарлықтай ... ... ... ... біріншіден, ұғымының дағдылы түрде қалыптаспағандығына байланысты болса, екіншіден оның өз ... ... ... ... үшіншіден оны жариялаған Конституция, Тіл туралы заңдардың халықаралық құжаттарға (БҰҰ, ЕҚЫҰ т.б.) сәйкестенбеуінен болып отыр.
Сондықтан ... ... тіл ... мәнін дүниежүзілік тілдік процесс деңгейінде ала отырып анықтаған жөн. Мемлекеттік тілдің әлеуметтік-коммуникативтік жүйедегі ... ... алу ... Бұл ... ... кешегі КСРО-дағы және бүгінгі ТМД елдеріндегі тәжірибелерге шолу жасайық.
ұғымы жарты ғасырдан ұзақ уақыт бойы кеңестік республикалардың не конституцияларында, не заң ... не ... ... де жете ... ... ... өз ... де қарастырылмады. Қарастырылған күннің өзінде ол бүгінгі күн ... ... ... ... ... тіл ... ... идеологияға жат, қанау, кіріптар ету немесе күштеп ассимиляциялаудың басты айыпкері ретінде түсіндіріліп, оны шет елдерге тән адамды ... ... бір ... ... ... ... жүргізу құралы деп ұғындырылды. Мысалы, Үлкен Кеңестік Энциклопедияда оған: ,- деп анықтама береді [1, ... ... ... ... анықтамалар терминін кеңестік өмір салтына сыйыспайтындай етіп көрсетуі арта түсті. Бұл сөз ... ... ... ... ал іс жүзіне келгенде орыс тілінің үстемдігін жүргізуге бағытталған кертартпа тіл саясатының бірі еді. ... ... тіл ... ... батылы жетпеушілік немесе бұл ұғымның осындай түсініктемелеріне үнсіз ғана бас изеушілік түрлі саладағы мамандардың (социолингвистердің, құқықтанушылардың, тарихшылардың т.б.) еріксіз оның аса ... ... ... ... жіберіп алды. Сол себептен де Кеңес үкіметі жылдарындағы заң құжаттарында ... ... ... ... ... бесжылдықта Одаққа қараған республикаларда мемлекеттік іс-қағаздарды заңды түрде оларды мемлекеттік тіл деп арнайы жарияламай-ақ, орыс немесе ... ... ... ... ... отырды. Бұл кезеңде тілдердің еркін қолданылуы мен дамуына біршама жақсы жағдайлар жасалынды. Мысалы, бұған Қазақстан аумағында ... ... ... құжаттарды атауға болады:
1.1919 жылғы 10 шілдесіндегі Бүкілресейлік Атқару комитеті (ВЦИК) мен Халық Комиссарлары ... (СНК) ... ... ... (1920 жыл, 26 ... декреті;
2.Қазақ КСР-і Кеңестерінің бірінші құрылтай сьезі қабылданған ҚАЗ ССР еңбекшілері правасының декларациясы (1920 жыл, 6 қазан);
3.1921 жылы, 2 ... ... АССР ... ... ... қабылданған декреті;
4.1923 жылы, 22 қарашада қабылданған деп аталатын Қазақ КСР Орталық атқару Комитетінің декреті;
5.1924 жылы 18 ақпандағы ... ... ... Атқару Комитеті қабылданған Қазақстанның бірінші Конституциясы т.б.
Бұдан ... ... яғни 1924 жылы ... жаңа ... қабылданып, ондағы тілдердің мәртебелері айқындалды, бірақ мұнда емес, туралы айтылды, ал оның ... ... ... ... аясы түсіндірілмей, жұмбақ түрінде қалды.
Соңғы жарты ғасыр (1938-1987) аралығында ұғымы республика жұртшылығының өмірінде көрініс бермейді. Бұл тіл теңдігі мен ұлт ... ... ... сөз ... ... ал іс ... саналы түрде тежеуге бағытталған саясаттың белең алған кезі еді. Осы кезеңде не заң ... не ел ... ... ... ... тіл ретінде жарияланбай-ақ орыс тілі КСРО аумағында барлық өмір салаларында жеке дара тіл ... ... Бұл ... ... ... ... ... 1938 жылдың 13 наурызындағы КСРО Халық Комиссарлар Кеңесі мен БК (б) Орталық Комитетінің ... ... ... ... мәтінін көріп тұрғанымыздай не жергілікті тілдерге қысымшылық көрсету ... не орыс ... ... ... ... ... ... Алайда, оның күнделікті өмірде, білім беру саласында өзге тілдердің қызметінің жарты ғасырға тежелуіне және онымен байланысты қалған өмір салаларында да ... ... әкеп ... Осының ізімен дәл осындай, яғни орыс тілін үйренуді міндеттеген арнаулы қаулылар 1948, 1961, 1978, 1983 ... ... іс ... ... Бұл ... тілдердің өз сөйлеушілері үшін тастанды тілге айналуына, ... ... ... тіл ... жойылуына әкеліп соқты. Мысалы, Кеңес үкіметі орнаған кезде РСФСР-да тұратын халықтар 193 тілде сөйлесе, 1937 жылғы көрсеткіш - 90. Ал 1988 ... ... ... ... оқу ... ... 39 тілде жүргізілген. Сонда арадағы елу бір жылда 51 тіл жойылған екен.
Осындай қатты күйзеліске ұшыраған ... бірі - ... ... ... тілі ... Одақтағы өзге тілдер секілді өзінің қызметін көптеген өмір салаларында ... өз ... ... ... ... тұрмыстық-отбасылық қатынасқа дейінгі сатыға ысырылды. Оған тағы себеп бір сөзбен айтқанда Кеңес үкіметі мен Компартия жүргізген зорлап ... ... ... ... ... ... мен жөн-жосықсыз өзге ұлт өкілдерінің Қазақстанға жаппай ... еді. Сол ... ... ... тілі өз ... отанында көп ұлттылық жағдайға душар болды. Ұлтаралық қатынас құралы ретінде қазақтардың келісімінсіз икемделген орыс тілі өз ... ... ... ... ... ... ... ортасы бұзылды. Қазақ жерінің солтүстігі мен орталығында, барлық қалаларында қазақтың азшылық ... ... ... ... ана тілі шет ... ... Мысалы, 1938 - 1985 жылдары аралығында қазақ ... саны ... ... ... ... басқаша айтқанда елу жылға тола толмас уақытта 1901 мектеп жабылған екен [2, 181]. Бұл қазақ халқының тілдік ... ... ... ... есін ... ... ... бастап азаттық үшін күреске шықты, ол тілден басталды десе де ... ... ... ... ... беріп, ана тілін дамыту күн тәртібіне қойылды. Осыған қарай қазақ халқы зиялылыларының талап етуі бойынша 1987 жылы ... ... ... Комитеті мен Қазақ ССР Министірлер Советінің қаулысы қабылданды.
Бұдан ... ... ... ... мен ... ... қараған республикалардың егемендік алуымен сол республикалардың негізгі тілдері мен ... тіл ... ... ... ... өз ... қоса орыс тілін ұлтаралық қарым-қатынас тілі ретінде қабылдады. Мысалы, Қазақстанның 1989 ... Тіл ... , -деп ... болса, сол заңның екінші бабында: , - деп жазылған.
Бірақ,қабылданған ... да, ... ... да ... ... ... Айталық сол тұстағы, яғни 1989 жылы өз тілдері мен орыс ... ... ... тіл ... ... ... ... Тәжікстан, Украина, Белорусия, Қырғыз, Өзбек, Қазақ республикаларының тіл туралы ... ... ... ... табу ... ... ... әрқайсынан көмескі түрде болса да мемлекеттік тілдің қолданылатын кейбір өмір салаларының тізімін аңғаруға болады. Мысалы, Молдавия Конституциясының ... ... ... тіл ... ... ... мемлекеттік тіл - молдаван тілі деп жазылғаннан кейін, оның анықтамасы ... ... ... ... , - ... Ал ... өзбек тілін мемлекеттік тіл ретінде жариялаған заң бабында мемлекеттік тілдің өмір сүруі мен ... ... ... ... атап ... Ол заң ... ... ССР-і өзбек тілінің республикадағы саяси, әлеуметтік, эканомика және мәдени өмірде дамуы мен қызмет етуін қамтамасыз етеді деп ... ... тіл ... бұлардан сәл бөлектеу түсінікті Қырғыз заңы береді. ... тіл ... ... ... ... жасалады: . Ал қалған республикалардың заңдары осыларды қайталайды, енді ... ... ... да ... ... ... ... мәтінін даярлау мен талқылау басталды. Талқылау түрлі заң аспектілері бойынша, оның ішінде көпшілік бөлігінің ана тілі болып табылатын орыс ... ... ... ... ... Заң ... ... оның жасаушылардың ойлауымен және солардың көзқарастарына сәйкес сол уақыттағы іске асырылып отырған тіл саясатының ... ... ... ... оны ... аз мөлшерде де өзгертпеуді көздеді. Осы мақсатпен 1990 жылы 24 ... ... ... ... орыс тілі КСРО ... ресми тіл болып жарияланды. Бұл заңда да ұғымына ерекше мән бере қойған жоқ. Керісінше, ол терминіне тағы бір ... - ... ... шатастырушылық туғызды. Мұнда терминін терминінен бөлектеп ... ... деп ... [3,19] ... тілінің осы ресми тіл болу мәртебесі кейінгі кезеңдерде де тәуелсіз мемлекеттердің заң құжаттарында әлі қолданыстан қалмай келеді. Бұл қазіргі ... өз ... ... тіл ... ... республикаларда көпшілік жағдайда және дегендердің бір ... ... ... ара жігінің алшақтанып, бір-біріне қарсы қойылуына себепші болып отыр. Мысалы, Қазақстан Республикасының соңғы ... ... [4], ... ... тіл ... ... 4-бабында: ,- деп айқын да анық жазылған [5]. Ал орыс тілі жөнінде : ,- делінген ... ... оны ... тіл деп ... бұл ... әрі ... болады.
Шындығында, қазақ тілінің мемлекеттік тіл екендігіне дау жоқ. Ал орыс тілінің ... ... тіл ... ... ... Конституцияда, Тіл турлы заңда да қазақ тілінің мәртебесі сияқты орыс тілінің өзіндік мәртебесі ... ... тек ... аясы ғана ... ... ... ... тілі - орыс тілі деп көрсетілмеген соң оны ресми тіл деп тану қалай болғанда да ... ... ... ... ... ... ... онда және дегендер өзара синоним сөздер ретінде түсіндіріледі. Әрине, ... ... ... қолданылатын сәттері де кездеседі. Мұндай жағдайда ол бір мемлекеттен тысқары елдер, мемлекеттер арасындағы бекітілген тіл ... ... ... ... ... ... ... жұмыс тілі деген сияқты т.б. Бұл екі ... бір ... ... ... келсек, әлемдегі көптеген елдерде әлеуметтік маңызы зор салаларда қолдануы үшін заңдастырылған негізгі тілді көбінесе деген ... беру ... ... ... заң ... оған мынадай анықтама беріледі: (Қараңыз: 87-б.). Официальный язык - основной язык государства, используемой в ... и ... ... ... ... и т.д [6,303]. ... біздің елімізде қазақ тілінің Конституциядағы мемлекеттік мәртебесіне байланысты ... ... ... ... сөздігінде мынадай анықтама берілген: [7, 67]. Дегенмен, мемлекеттік тілді мемлекеттің негізі ... ... ... ... және ... ... тілі деп анықтау жеткіліксіз. Өйткені мемлекеттік тіл мәртебесіне ие болған тілдің сол елдің әлеуметтік-коммуникативтік жүйесінде ... орны мен рөлі болу ... ... оған ... ... ... ,- деп ... беріп толықтырады [8, 36].
Олай болса Қазақстан үкіметі мен Парламенті тәуелсіздік жағдайына екінші бір тілдің (орыс тілінің) ... тіл ... ... ... иесі Қазақстан халқының бірлігін бұзуға әрекет деп ... Тіл ... ... оны ... ... ... ... нормаларға сәйкестендіруі қажет.
Осы жөнінде, яғни еліміздегі орыс тілінің қолданылу аясы туралы Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесі, ... ... ... ... ... ... ... С.Ф.Бычкова, А.М.Нұрмағанбетов, Ү.М.Стамқұлов қатысқан құрамда, мыналардың:
- өтініш субьектісінің өкілдері - ... ... ... ... ... М.Шахановтың, Е.Әбілқасымовтың, А.Айталының,
- Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің өкілі - Қазақстан Республикасының әділет вице-министрі ... ... ... ... және ақпарат министрлігінің Тіл комитетінің төрағасы Е.З.Қажыбектің,
- Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының өкілі - Қазақстан Республикасы Бас ... ... ... Р.Қ.Сарпековтың қатысуымен өзінің ашық отырысында өтініш субьектілерінің өкілдері , - делінген хабарламада.
Байланыс кәсіпорындары табыстарының жалпы көлеміндегі басым бөлігін ұялы ... (49,0%), ... ... ... (24,0%), ... және ... ... байланысы қызметтерінен түскені (5,8%) құрады.
2014 жылғы қаңтар-тамызда тіркелген телефон желілерінің саны 723,5 мың бірлік, ұялы байланыс абоненттерінің саны - 15022,0 мың ... ... ... ұялы ... ... саны - 6881,4 мың ... тіркелген Интернет абоненттерінің саны - 707,8 мың бірлік құрайды.
Тағы бір деректерде, 2013 жылдың қаңтар-маусым айларында Қазақстандағы ұялы ... ... саны 31,347 млн ... ... ... пайдаланатын ұялы байланыс абонеттері саны 10,945 млн адамға теңелгені айтылады.
ҚР Статистика агенттігі де осындай мәліметтер келтірілді. ... ... ... ... 2011 ... ... ұялы ... абоненттерінің саны 23,102 млн болған. Ал осы мерзім ішінде интернет қолданушылар қатары 1,782 млн, телефон желісімен ... ... саны 4,375 ... ... ... ... жартыжылдығында абоненттер саны ғана емес, бұл қызмет түрінен түскен табыс көлемі де көбейген. Ұялы байланыс ... 148,85 млрд ... (9,6% ... ... ... - 65,79 млрд ... (50,3% артық) табыс түскен көрінеді.
Қала аралық телефон байланысы қызметінен түскен табыс 19,73 млрд теңгені құрап, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен ... ... ... ... байланысы қызметінен 25,38 млрд теңгеге төмен екені белгілі болып отыр (2012 жылдың қаңтар-маусымынан 7,1%-ға төмен).
Осылайша, Қазақстанның телекоммуникациялық секторының ... ... ... ... ұялы ... - 48,0%, ... - 21,1%, ... телефон байланысы - 8,1%, халықаралық телефон байланысы - 6,3%, басқа да байланыс ... - ... әлем ... ұялы ... ... саны биыл ... деңгейге - 4 миллиард 600 мың адамға жетеді. Бұл Жер ... 67 ... ... ... ... бойынша ел нарығына енген тауарлар арнайы сараптама пен сертификациядан өтуге міндетті. Мұндай қызмет түрін ... жүйе ... да бар. ... ... арнайы сараптаудан өткізетін орталығында шет елден келетін ұялы телефондар компаниялар мен фирмалардың өтініші бойынша, ... ... ... ... ... сай ... ... Бұл іске асқан жобада тауар сапасы 30-ға жуық өлшемдер негізінде анықталады.
Қазір әлемде ұялы телефондардың қолданыс аясы өзінің байланыс орнату ... асып ... ... ... ... ... ... Қалай десек те, ХХ ғасырдың бұл жаңалығы коммуникация мен ақпарат дәуірі саналатын ХХІ ғасырда адамзаттың сенімді көмекшісі болып қала бермек. Олай ... ... ... ... ұлт ең ... ... осы саласын игеруі тиіс. Осы техниканы қазақша ... ... қана ... ... қолданысын өрісін шынайы кеңейттік деп айта алсақ керек. Бірақ бұл біз үшін әзірше тек қана ... ғана ... ... ... ... ... бойынша респонденттердің 97% телефон тілі ретінде орыс тілін пайдаланатынын айтқан. ... ... ... олар ... ... ... түсініксіздігі мен орыс тіліне үйреніп қалғандықтарын айтқан. Одан бөлек мемлекеттік тілдің Қазақстан Республикасы аймағына ... ... ... болуы қажет деген заңның да орындалмай жатқандығынан көрсек болады. Себебі, бұл ... ... үшін ... ... ... ... бекітілмеген. Бұл дегеніміз, бір талап қойып, бірақ ол талаптың орындалуына ешқандай жағдай жасамаумен тең ... ... ... баршамызға аян.
Күннен күнге қарыштап дамып жатқан ұялы телефондардың мемлекеттік тілде қызмет жасамауының тағы себебі қазақ тілі қәріптерінің көптігі. Себебі, ... ... ... қаріптерінің барынша аз болуы жұмысты жеңілдетеді, ал қазақ тіліндегі қаріптердің ... ... ... ... ... ... Ал бұл өз ... қолданушыға белгілі бір қиындықтар тудырады. Осы ретте ... ... 2025 ... дейін латын қарпіне өту туралы ұсынысың орынды, уақтылы жасалған қадам болғанын көреміз.
2008 жылы атты ... ... ... ... және ... ... мен ... және байланыс агенттігінде талқыланып, бірқатар міндеттер атап көрсетілген ... Мына ... ... ... тиіс ... олар әлі ... өзекті болып отыр.
1. Қазақ тілінің транслитерациялық әліпбиін әзірлеу.
2. Латын графикасына негізделген жаңа ақпараттық әліпбидің интернет ... ... ... әрі ... ... мол электрондық үлгісін әзірлеу.
3. Қазақ тілінің сөздік қоры ... ... ... және ... отыратын ашық жүйе түріндегі электрондық-компьютерлік базасын жасау.
4. Байланыс операцияларын, ұялы телефон арқылы берілетін және алынатын ... ... ... да ... ... ... орындаудың бағдарламасын дайындау.
5. Ұялы байланыс пен электрондық үкімет, интернет желісіне қатысты қазақ тіліндегі Түсіндірме сөздігін, екі ... ... ... және үш ... ... ... әзірлеу.
6. Қысқаша және орташа көлемді ақпараттық технологияларға қатысты жаңа атауларды қамтыған екі тілді, үш тілді сөздіктер жасау.
7. ... ... ... ... ... грамматикасын дайындау.
Көріп отырсыз, қыруар ғылыми жұмыс атқаруға тура келеді. Мұндай шараларсыз қазақ тілін қазіргі заманның электронды ... ... мен ... информация алмасу қызметіне енгізе алмаймыз. Сондықтан біз атап көрсеткен мәселелер бойынша мемлекеттік бағдарламасы қабылданып, іске ... ... ... керек. Бұл мақсатқа республика ғылымының барлық саласы, атап айтқанда лингвистика, ақпарат және ... ... ... ... графика, телекоммуникация салалары атсалысуға тиіс.
Мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарындағы мемлекеттік тілдегі ақпараттар жеткіліксіз. Бұл мәселені реттеу үшін 2010 жылғы 15 ... ... ... Республикасының Заңына мемлекеттiк ақпараттық жүйелердегi қазақ тiлiндегi ақпараттың көлемi орыс тiлiндегi ақпараттың ... кем ... тиiс ... ... ... Дегенмен, бұл талап бүгінгі күнге дейін орындалмауда. Тұрғындардан мемлекеттік интернет-ресурстарында мемлекеттік тілде жеткілікті ... ала ... ... ... арыз-шағымдар түсуде.
Осы ретте мемлекеттік ақпараттық жүйелерде қазақ тілінде ақпараттардың орналастыруы туралы жоғарыда аталған норманың орындалуына ... ... ... Сонымен қатар, бұл мәселені қалыпқа келтіру үшін мемлекеттік органдардың сайттарының құрылымы мен оларды толтыру бойынша арнайы мемлекеттік стандарт қабылдау ... ... ... ... ... ... ... кедергі болып отырған факторлардың бірі -- ортақ терминдер жинағының жоқ болуы. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... саласы бойынша терминдер жинағын (глоссарийін) даярлау қажет.
Республика тұрғындарының интернет байланысымен қамтылуында ақпараттық теңсіздік орын алуда. Мысалы, бүгінгі күнге дейін ... ... ... ... және мобильді интернет жүйесімен қамтамассыз етілмеген. Ауыл тұрғындары мобильдік интернеттің сапасы нашар ... қала ... ... ... ... ... ... жерлердің мобильдік байланыс стансаларымен қамтылуы, өңірлерде қосымша стансалар салу жоспары ... ... ... ... ... мобильдік байланыстағы SMS хабарламалар тарифі латын әріптеріне қарағанда екі есе жоғары. Бұл жерде мемлекеттік тілді кемсітушілік жоқ па деген ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне қарамастан SMS хабарламалар бағасын бір қалыпқа келтіру қажет. Керек десе қазақ тілінде жіберілетін SMS ... ... екі есе ... әділ ... еді. ... бірге, аталған мақсат-міндеттерді жүзеге асыруды заң арқылы қамтамасыз ету қажет. Ал қолданыстағы Тіл туралы ... ... ... ... ... ... секілді маңызды міндеттер қарастырылмаған [37].
Сауалнама нәтижесі бойынша да көпшілік респонденттер телефондағы қарым-қатынаста қазақ тілін латын қаріптері ... ... ... ... айтқанымыздай ұялы телефондар жәй ұялы телефон және смарфондар болып екіге бөлінеді. Бүгінгі қоғамдық технологиялық талғамның бет алысын бағамдайтын ... ... алға ... жәй ұялы ... ... өмірінен біртіндеп жойылып жатқандығын байқаймыз. Ал, смартфондардың негізгі ... ... ... ... ... ... анық. Себебі, смартфондардың көптеген функциялары осы бағдарламалар негізінде жүзеге асып ... ... ... қажетті бағдарламаларды смартфонына жүктеп алып қалғанынша пайдалана береді. Бұл ретте мемлекеттік тілдің біршама табыстары бар екендігін де баса ... ... ... бір жыл ... ... ... ... қоры Астанада (iTys) атты Тұңғыш қазақстандық мессенджердің тұсаукесерін өткізді. Бұл ... ... ... ... ... Яғни, iTys - тұңғыш рет қазақстандық мамандар жасап шығарған, жедел хабар алмасуға арналған ... ... iTys орыс және ... тілдерінде ғана емес, ең бастысы, қазақ әліпбиінің барлық әріптерін пайдаланып, мемлекеттік тілде хабар алмасуға ... ... Бұл ... оны қазір қолданыста жүрген белгілі мессенджерлерден даралап, әрбір қазақстандыққа ... ... ... ... ... Жаңа отандық өнім мемлекеттік тілді дамыту, үш тұғырлы тіл және қазақ тілін қарқынды дамып келе жатқан ақпараттық ортаға бейімдеу ... ... ... ... жүктеген міндеттерге толығымен сай келеді. iTys қосымшасының ең басты ерекшелігі - оның ... ... ... мемлекеттік тілде қолдануға болатын эксклюзивті интерфейсі мен мәзірі. Яғни, барлық смайликтер қазақтың ұлттық нақышында жасалған. Оның тағы бір маңызды қыры - ... ... ... ... үшін ... талап етпейді. Әркім оны ТЕГІН пайдалана алады. Осының барлығы хабар алмасуға арналған тұңғыш ... ... ... - iTys-ты тек тартымды, қызықты етіп қана қоймай, Қазақстанның кез-келген тұрғыны үшін мейлінше қолжетімді етеді. Сондай-ақ, өзі сияқты ... ... тағы бір ... - онда жеке хаттардың құпиялылығын сақтауға мүмкіндік беретін хабарламаларды автоматты түрде өшіру функциясы бар. Мұндай қызмет әлемдегі бір де бір ... жоқ. ... ... ... бір ... ... кейін қандай да бір абонентпен арада болған хаттар автоматты түрде өшіру үшін ... ... ... ... iTys - оны ... ... ... өзінің үлесін қоса алатын, шын мәніндегі тұңғыш халықтық мессенджер. ... ... ... ... ... ... қана ... оның қызмет түрлеріне байланысты ұсыныстарын да бере алады. Жобаға пікір білдіріп, ұсыныстар енгізіп, ұнаған қызмет түріне дауыс беріп, тақырыптар ұсыну үшін ... ... ... ... ... Ол ... ... жүктеп алуға да болады. Қазіргі таңда қосымшаны жүктеу OC Android-ы бар смартфондар үшін қолжетімді [36].
Бұдан ... ... ... ... ... ... ... тағы бір нәтижелі еңбегі ретінде Soyle.kz мобильді қосымшасы мен балаларға арналған Bala.soyle.kz потралының жарық көруін атасақ болады.
Soyle.kz - ... ... ... ... -- ... ... АҚ және ... қолдауымен ашылған қазақ тілін онлайн режимінде тегін үйрететін тұңғыш интернет портал. Ашылғалы бері ... және шет ... ... 250 мыңнан астам адам портал қызметін пайдаланған болса, олардың 16 мыңға жуығы тіркеліп, қазақ тілін үйреніп ... - ... ... ... ... ... ... қоғамдағы мәртебесін арттыру, дамыту және қолданыс аясын кеңейту бағытындағы талап-міндеттеріне сай әзірленген озық ІТ ... ... ... ... мемлекеттік тілді тегін, өздеріне қолайлы уақытта әрі жылдам үйренуге мүмкіндік беріп отыр. ... ... ... нәтижесінде әрбір адам арнайы тілдік курстарға кететін алтын уақытын үнемдей алады. Soyle.kz қосымшасын телефоныңызға немесе планшетіңізге орната отырып, ... ... ... ыңғайлы уақытта үйрену мүмкіндігіне ие боласыз.
Қосымшаға Soyle.kz порталының барлық бөлімдері және де ... жуық сөз бен ... ... ... ... ... дыбысталған материалдары еніп отыр. Жинақталған 50 тақырып күнделікті өмірдің негізгі салалаларын қамтиды, бұл есте сақтауда қиындық тудыратын сөздерді кезең-кезеңмен ... ... ... уақытта қосымшаны Android ОС смартфондарына жүктеп алуға болады. 2015 жылы iOS ... шығу ... ... ...... ...... дейінгі бүлдіршіндер мен бастауыш сынып оқушыларына арналған дистанциялық оқытып-үйрету жүйесі. Ойын − тәрбие құралы, ақыл-ойды ... ... ... ... ... молайтады, өмірді танып, сезімді кеңейтеді, тәрбиелейді. Сондықтан да баланы ойната отырып сөйлетуге, суреттерді қарап, заттарды сипаттау, жұмбақ есептерді шешу, ... ... ... ... олардың қызығушылығын арттыруға мүмкіндіктер жасалған.
Порталда балалар әліпбимен, аудио-сөздіктер арқылы жаңа сөздермен танысып, санауды үйренеді. , , атты қосымша ... ... ... ... ... ... ән айтып, ертегі тыңдап, санамақтарды үйреніп, тағы да сан алуан қызықты сабақтарды таба алады.
Көбіне телефонды ... ... ... іске қосқанда ішіндегі сөздерді түсінбей, еріксіз орыс тіліне ... ... Бұл ... ... ... және ... ережелерінде телефондардағы қазақ тілінің деңгейі анықталмағандығымен және мобильді құрылғылардағы қазақ тіліндегі жаңа сөздердің ... бір ... ... ... туындап отыр. Алайда, өз тұтынушысына сапалы өнім ұсынатын компанияларыдың ізденістері көңіл қуантады.
Samsung компаниясының телефондары бірінші ... ... ... ... ... ... телефондар заманауи көштен қалғысы келмейтін жастарға лайықтап жасалынған.
Соңғы ... ... ... ... touch screen, яғни ... ұшын ... ... іске қосылатын телефондарда қазақ әріптері енгізілген. Назарымызға іліккен Samsung Wave телефонында бұл қызмет жетілдіріп, әр қолданушының өз ... ... ... ... берген. Мәселен, телефонды тік қалыпта да, көлбеу қалыпта ауыстырып, дисплейді ыңғайға қарай үлкейтуге болады.
Бұған дейін де өзге компания телефондарының интерфейстерінің ... ... ... ... барлығы дерлік орыс тілінен сөздерді тура мағынасында аударғандықтан ұзақ-сонар сөздерді алақандай ... ... ... ... ... ("құжаттарды көру" деген сөз) деген тәрізді қысқартылған формасын ұсынатын.
Samsung бұл орайда сөздің аудармасын емес, ұғымын беруге талпынғаны байқалады. Алғашқы ... ... ... ... , сөздері уақыт өте келе көзге үйреншікті болып кетті. Сонымен қатар Bada операциялық ... ... ... ... Samsung Wave) телефонның әлеуметтік желі қызметін атқаруға мән берілген. Тиісінше Facebook, Twitter тәрізді кең ... ... ... мобильді нұсқаларын қазақшалаған.
Бұдан бөлек ең үлкен артықшылығы телефонда қазақтың барлық әріптерін ұсынған. Бұл қазақ тілінде қысқа хат-хабарлар жазуға және ... ... ... ... мәліметтер енгізуге мүмкіндік береді.
Қазақшаланған Samsung Wave телефонының кемшіліктері жайында айтатын болсақ, әлі де ... ... түсу ... баса мән ... ... ... функционалды қызметі көбейген сайын оған қосылатын үстеме бағдарламалар да көп. Смартфон тәріздес Samsung телефондары ... ... ... ... бағдарламаны өз ыңғайына қарай жүктеп, орнатуға мүмкіндік береді. Сондықтан бұл ... ... өз ... ... ... ... мүмкіндік қарастырылғаны құба-құп. Келесі бір қолайсыздықты виртуалды пернетақталардан байқадық. Себебі ағылшын тілінде әріп саны қазақ ... ... аз ... оның ... ... ... ... Ал қазақ тіліне ауыстырғанда пернетақта дисплейде жақсы көріну үшін түймелер кішірейіп кетеді. Бұл ... ... ... ... Бұл ... ... толтыру үшін виртуалды пернетақтаның орналасуына өзгерістер енгізу қажет болар.
Жоғарыда айтқанымыздай, ... ... ... ... ... ... ақпарат алмасуға қабілетті болуы тиіс. Десе де 2008 жылы қабылданған заңды орындау әлі де ... ... ... қалтафондарды қазақшалаудың стандарты әзір емес. ҚР Ақпараттандыру және ... ... ... стандарт қалыптастыру үшін биылғы бюджеттен ақша бөлінгенін хабарлауда. Қазақстанда қазір төрт ірі мобильді оператор бар. Олардың барлығы қазақша SMS ... ... ... ... Тек ... ... ... шыққан телефондардың қазақ тілін қолдамауында екен.
Қорыта келгенде, смартфондарға арналған қазақша қосымшалар ... ... ... ... түрде өзге тілдегі қосымшалардан біршама артта қалып отырмыз. Тіптен, телефонында қазақшасы болған күннің өзінше оны қолданып жүргендерді күнделікті ... ... ... ... ... ... де осыны көрсетті. Мысалы, телефонын орыс тілінде қолданатындар респонденттердің 97% құраса, ағылшын тілінде қолданатындары 2%, ... ... 1% ... ... ... ... де ... ой түйуге болары анық.
Қорытынды
Мемлекеттік тіл бүгінде қоғамдық ... кең ... ие ... ... мен ... ... ... көптеген салаларына еніп жатыр. Бұл әрине қуанарлық жағдай. Енді осы табыстарды әлі де ... ... ... оның ... ... ... күшейте түсуіміз қажет. Ол үшін ең алдымен жаһанданудың жарқын жемістері ... ... ... ... ... ... ... екені анық. Зерттеу еңбегіміздің қорытындысы бойынша бұл үшін бізге ең алдымен тіл ... жаңа ... ... ... ... қажет етілмек. Ал бұл салада тілдік материалдардың ұлттық электрондық қорын ... айта ... ... базасы болашақ ұлттық корпус құруға жасалған алғашқы сәтті ... ... ... Бұл ... ... ... электрондық кеңістікке енуінің, болашақ ұрпаққа мәңгілік мұраға айналуының мүмкіндіктерін көреміз. Одан бөлек бүгінгі күнде сырттан келетін ... ... ... ... қатысты стандартты енгізудің де жаңа жолдарын қалыптастыруға мүмкіндік ... ... ... ... электрондық базасын болуы сырттан келген техникалық құрылғылардың да мемлекеттік тіл деңгейін анықтауға, белгілі-бір стандарттар орнатуға мүмкіндік бермек.
Мемлекеттік ... ... ... қызметі әлі де түбегейлі зерттеу мен нақты шешімдерді ... ... ... ... ... қала ... ... жаңа технологиялардың қарыштап дамуы мен ақпарттың күн сайын ... ... бұл ... ... ... ете ... ... бүгінгі ғылыми жұмысымыз осы жолда жасалған қадамдардың бірі болмақ. Осы ретте жұмысымызда негізгі ... ... ... ... ақпараттық сайт, терминал, банкомат және ұялы телефондардағы мемлекеттік ... ... ... ... ... емес ... көзіміз жетіп отыр. Мысалы, доменді сайттардың ішінде қазақ тілді сайттар 10% ға да жетпейді ... өзге ... ... ... ... оқуға мүмкіндік бар. Zero.kz сайтындағы 4700 сайттың ішінде алғашқы лекте орналақан Nur.kz қазақстандық порталы екі тілде бірдей қызмет атаратынын ... оның ... ... ... ақпараттарды қарады, қаншасы орыс тіліндегі ақпараттарды қарады деген сұраққа нақты жауап бере алмай отырмыз, дәл осы мәселені басқа да сайттарға ... айта ... ... бір ... ... ... ... деген қоғамдық көңіл толмаушылықты айта алар едік. Бір ... ... бұл ... ... белгілі бір дәрежеде стреотипке де айналып бара жатқан сияқты. Бұл әрине қазконтент үшін ... ... ... ... Бұл ... шешеімін әлден ұсынбасақ кейін бұл көзқарасты өзгерту үшін одан да ... ... ... ... ... ... Қазақ тілі қазақ халқымен қатар әлемнің басқа да көптеген елдерінде тұратын отандастарымыздың ұлттық тілі екенін ұмытпауымыз ... ... да ... ... игеруге көмектесетін компьютерлік оқулықтар шығару, Интернет жүйесі арқылы мемлекеттік ... ... ... ... ... тұратын отандастарға арналған арнайы веб-портал ашу әрі жетілдіру өзекті мәселе ... ... ... әр ... қоныс тепкен қазақтардың бір-бірімен электрондық жүйе арқылы хат-хабар алмасуына олардың түрлі әліпбиді қолданатыны мүмкіндік ... ... ... ... тіліне келер болсақ мұнда да жағдайды бір жақты бағалау қиын. Себебі қазірде республика территориясында орналасқан терминалдардың 90% ... ... ... көрсете алады. Бұл қуанардық жағдай. Бірақ бір жағынан терминалдардың автоматты түрде қабылданатын тілі көбіне орыс тілі ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсете алатынын білмейтін болып шықты. Оның үстіне олардағы ... ... ... болғандықтан көптеген тұтынушылар екінші рет мемлекеттік тілді қолданбай да ... ... ... ... де көп ... ... ... тіліне көңілі толмайтыны білдірген болатын. Банкомат пен телефондағы жағдай да осы шамалас.
Қорыта келегенде ... ... ... деңгейге көтеру қажет. Қазақ тілін білу еліміздің әрбір тұрғынының кәсіби қажеттілігі ғана ... ... ... ... ... ... қажет. Мемлекеттің тілді білмейтін түлектерді шығаратын жоғарғы оқу орны бар ... табу ... Өз ... ... Н.Ә.Назарбаев: ... Қазақстанның жастары мынаны білуі тиіс: мемлекеттік тілді білмейінше, мемлекеттік органдарында ... сот ... ... ... мүмкін болмайды. Мемлекеттік тілде қойылған сұрақтарға сол ... ... ... тура ... ... бар, ... бар, ... қолдауы бар -- өз функцияларыңды қажетті деңгейге жүзеге асыру үшін тілді ... ... ... ... ... ел және болмайтындығы атап көрсетілген.
Тіл адамның толыққанды жеке тұлға ретінде қарым-қатынас жасауына, ақпарат алмасуға, бала тәрбиелеп, зияткерлік ... ... ... ... Тіл ... ... ... жеке тұлға мен мемлекет арасындағы өзара қарым-қатынас жасалады. Тіл маңызды коммуникативтік ... ... ... ... ... ... өз ойын, ниет-пиғылы мен көңіл-күйін білдіріп, ішкі әлемін көрсетеді, білімін жетілдіруге, адам санасының деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.
Тіл саясатын одан әрі ... ... ... мен ... ... ... ... факторы елдегі этнолингвистикалық жағдай туралы ғылыми негізделген талдау жасау болып табылады. Бірақ бұл талдау бұқаралық ақпарат құралдары, мәдениет, білім ... ... ... ... ... Бұл мәліметтер нақты жағдайды көрсетпейді, өйткені сұралатын аудиторияда білім деңгейіне, әлеуметтік тегіне, мониторингке ... ... ... ... ... ... ... қабылдауына ықпал ететін мәселелердің барлығын қамти алмайды.
Мемлекеттік ұлттық тіліміздің баршаға ортақтығы белгілі бір заңдылықтардың, нормалардың ... ... ... Ол ... тіл ... барлық салаларында болатыны анық. Тілдің дыбыстық және мағыналық табиғаты мен ... ... ... ... ... ... Сауатты жазудың кепілі орфографиялық ережелерді мұқият сақтап отыруда.
Қазақ тілі мен әдебиетіне қатысты мәселелерді жылдар бойы ғалымдар мен әдебиеттанушылар ... ... ... ... қызмет етуде. Дегенмен де қазіргі қазақ тіл білімінде тілдік құбылыстардың бірқатары терең зерттелінгенімен зерттеуді одан әрі ... ... ... ... ... ... зерттей түсетін тұстары да баршылық.
Қазақ тілі түркі тілдес ... ... ... қоры ... өте бай, ... ... да көш озық тұрған тіл. Кезінде түрколог В.Радлов --деп баға берсе, тағы бір ... ... ... ... ... ... тіл мәселесінің жүйеленіп, белгілі бір заңдылық шеңберінде дамуын қадағалап отыратын орталық немесе агент-тік құрылғаны дұрыс болар еді. Сонда ... ана ... ... бүгінгі күнгідей деген бейқамдығымыздай, әркімнің өз қазанында ғана ... қана ... ... ... ... жол ... еді.
М.Балақаев: деген еді. Расында, қазақ тілінің тағдыры - қазақтың ... ... ... ... Энциклопедия. - Москва: Большая сов. Энциклопедия, 1953. ... ... Б. Ана тілі - ата ... ... ... ... 1990.N 19.
4. Қазақстан Ресубликасының Констиуциясы. - ... ... 1995. -96 ... ... ... ... туралы Қазақстан Республикасының заңы //Егемен Қазақстан. 1997. 15 шілде.
6. Юридический энциклопедический словарь. - Москва, ... ... ... түсіндірме сөздігі. - Алматы: Жеті жарғы, 1996.
8.Хасанов Б. Социально-лингвистические проблемы ... ... ... в ... ... ... Дисс. Док. - Алматы, 1992.
9. Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің 1997 жылғы 8 мамырдағы №10/2 ... ... беру ... Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің 2007 жылғы 23 ақпандағы №3 қосымша қаулысы.
10. : ... ... ... Ә. ... - Алматы Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
11. Саяси түсіндірме сөздік. - ... 2007. ISBN ... ... ... ... Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ , 2006 жыл. - 430 б. ISBN ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3
14. Кибрик А.Е. ... ... ...... проблеме). - М., 1972.
15. Фрэнсис У. Н. Проблемы формирования и ... ... ... ... ... // Новое в зарубежной лингвистике. Вып. XIV. Проблемы и методы ... - М., 1983. - ... ... А.Н. Корпусная лингвистика // Баранов А.Н. Введение в прикладную лингвистику: Учебное пособие. - М.: ... ... 2003. - С. ... Захаров В.П. Корпусная лингвистика: Учебн.-метод. пособие. - СПб., 2005. - 48 ... ... В.П. ... ... [Электронный документ] // http://download.yandex.ru/class/zakharov/CL.
19. Баранов А.Н. Компьютерная лингвистика // Баранов А.Н. Введение в прикладную ... ... ... - М.: ... ... 2003. - С. 13-38
20. Жұбанов А.Қ. Компьютерлік лингвистикаға кіріспе: Оқу құралы. - ... ... ... ... Вербицкая Л.А., Казанский Н.Н., Касевич В.Б. Некоторые проблемы создания национального корпуса русского языка // Научно-техническая информация. Серия 2. 2003. №6. - ... ... С.А. ... ... ... ... в ... мирового опыта // Научно-техническая информация. Серия 2. Информационные процессы и ... 2003. №6. - ... ... ... ... языка // http://www.ruscorpora.ru
24. Богуславский И.М. Аннотированный корпус русских текстов: концепция, инструменты разметки, типы информации>> // Труды Международного ... по ... ... и ее ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттік тілдің қолданылу аясын кеңейту15 бет
Мемлекеттік тілде іс қағаз жүргізу24 бет
Мемлекеттік тілде іс-қағаздар жүргізу9 бет
Мемлекеттік тілдегі іс қағаздарын жүргізу8 бет
Қазақстан Республикасы ҰҚК Әскери институтының іс қағаздарына, күнделікті қызметіне мемлекеттік тілді енгізу мен дамытудың өзекті мәселелері8 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
"мектеп басшысының жеке тұлға ретіндегі ролі"7 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
"Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары"6 бет
"Тілдің танбалық сипаты."6 бет
Мемлекеттік тілдің қолданылу аясын кеңейту15 бет
Мемлекеттік тілде іс қағаз жүргізу24 бет
Мемлекеттік тілде іс-қағаздар жүргізу9 бет
Мемлекеттік тілдегі іс қағаздарын жүргізу8 бет
Қазақстан Республикасы ҰҚК Әскери институтының іс қағаздарына, күнделікті қызметіне мемлекеттік тілді енгізу мен дамытудың өзекті мәселелері8 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
"мектеп басшысының жеке тұлға ретіндегі ролі"7 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
"Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары"6 бет
"Тілдің танбалық сипаты."6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь