Тәңіршілдік діні мен Ислам діні

КІРІСПЕ
1 ТӘҢІРШІЛДІК ДІНІ МЕН ИСЛАМ ДІНІНІҢ ПАЙДА БОЛУТАРИХЫ 1.1 Тәңіршілдік дінінің қалыптасу тарихы
1.2 Ислам дінінің пайда болуымен қалыптасуы және таралуы
2 Тәңіршілдік пен Исламның діни дүниетанымдық құндылықтары мен құлшылықтары
2.1 Тәңіршілдіктің тарихи болмысындағы нанымдар
2.2 Ислам дінінің сенімдерімен құлшылықтары
Қорытынды
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Зерттеу жұмысымда Ислам мен Тәңіршілдік діндерінің пайда болуы мен қалыптасуын, аталған діндердің діни наным-сенімдері мен культтерін, дүниетанымдық көзқарастары мен өзіндік құлшылықтарын салыстыра отырып талданды. Тәңіршілдік діні өкілдерінің ислам дінін қабылдауы және ондағы бастысы сенімі (Алла мен Тәңір) синоним болғандығы жан-жақты дінтанулық тұрғыдан сарапталды.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне жиырма бір жыл толды. Өкеткен жиырма бір жылдық мерзімде қыруар шаруалар жүзеге асырылды; еліміздің шекарасы, төлқұжатымыз бен мемлекеттік рәміздеріміз бекітілді, ата-заңымыз қабылданды т.б. Қазақстан қоғамы бұрын-соңды болмаған елеулі өзгерістерді, әлеуметтік трансформациялануды бастан кешті. Егеменді еліміздің азаматтарында дінге, рухани құндылықтарға деген үлкен бетбұрысы көрініс алды. Қазақ халқының дүниетанымы мен діни нанымдары, еліміздің автохтонды халықтарының діни сенімдері туралы жаңаша көзқарастағы, тіпті апологиялық сипаттағы ғылыми зерттеулер мен монографиялар да жарыққа шыға бастады. Елімізде тоталитарлық билік өктемдік еткен қиын кезеңнен жойқын ауыртпашылығын тартпаған рухани саламыз жоқтың қасы десек қателеспейміз. Міне, осындай кесірлі заманада дініміз де ұмыт бола жаздады. Соңғы жылдарда ғасырлар бойы ата-бабамыз аңсаған азаттыққа қол жеткізіп, тарихымызды, тіліміз бен рухани мәдениетімізді жан-жақты зерттеуге ұмтылудамыз. Тәуелсіз Қазақстан Республикасының президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан-2030» деп аталатын жолдауын; «Біз елзіміздің тәуелсіз егемен мемлекетіміздің негізін қалайық» [1] деп бастаған. Ал, мемлекеттің негізін қалауға атсалысқан әрбір азамат білімді де өнерлі, іскер, болашағын пайымдайтын дәрежеде саналы ілім иманды болуы абзал. Әрбір адам тез тарихын, тілін, дінін, ұлттық ділін танып-білу арқылы күллі адамзатқа ортақ рухани мәдениетке қол жеткізе алады. Әлбетте, терең рухани байлық қана үлкен мақсатты істеріге үлес қосуға мүмкіндік береді, деп айтуға толық негіз бар.
1.Егемен Қазақстан газеті, 1997ж., 11 қазан
2. Абай. Қалың елім қазағым. - Алматы: Жалын, 1995. - 384 б.
3. Назарбаев Н. В потоке истории. - Алматы: Атамұра, 1999. - 296 б. /114/.
4. Акатаев С. Мировоззренческий синкретизм казахов. - Алматы: 1993.-265б.
5. Акатаев С. Культ предков у казахов и его этногенетические и историко- культурные истоки. - Алма-Ата: 1973. - 191 б.
6. Ю.Акатаев С. К пережиткам культа Тенгри у казахов. // Изв. АН Каз ССР. Серия общественных наук, 1984, №2, /40/.
7. Бердібай Р. Байқалдан Балқанға дейін. - Алматы: Қазақстан, 1996. - 256 б. /116-117 және 250-251/.
8. Есім F. Сана болмысы (Саясат пен мәдениет туралы ойлар). - Алматы: Ғылым, 1997. 3-том. - 232 б. /66-138/; Есім Ғ. Фалсафа тарихы. - Алматы: Ы. Алтынсарин атындағы қазактың білім Академиясы, 2000. - 278 б.
9. Қасабеков. А., Алтаев Ж. Қазақ философиясының тарихына кіріспе. Алматы: Ер-Дәулет, 1994. - 172 б. /14/ ; Ж. Алтай, А. Қасабек, Қ. Мұхамбетәли. Философия тарихы. - Алматы: Жеті жарғы, 1999. - 288 б. /201/.
10. Марғұлан Ә. Тамғалы тас жазуы // Қазақ тарихынан. - Алматы: Жалын, 1997. - 544 б. /204-239/.
11. Орынбеков M. Предфилософия протоказахов. - Алматы: Өлке, 1994. - 208 б.
12. Орынбеков М.С. Верования древного Казахстана. - Алматы: РИЦ "ІРК- ТІРО", 1997.- 154 6. /137/.
13. 3иманов С.З. Өсеров Н. Қазақ әдет-ғұрып заңдарына шариаттың әсері. - Алматы: Жетш жарғы, 1998. - 128 б.
14. Әмірғазин С. Діни келешегіміздің келбеті. - Алматы: Аян-Әдет, 2001. -72 б.
15. Нуртазина Н.Д. Ислам в истории средневекового Казахстана (историко- культурологическое исследование). - Алматы: Фараб, 2000. - 312 б.
16. Есім Ғ. Сана болмысы. - Алматы: Ғылым, 1997. 3-том. - 232 б. /178-179/.
17. Марғұлан Ә.Х. Ежелгі жыр аңыздар. – Алматы, 1985. – 295б.
18. Досанов Т. Төрүк-қазақ рунасының графикалық философиясы // Тіл және қоғам: альманах. – 2004, №2, 76-94 бб.
19. Жұртбай Т. Өлімші халықты тірілткен. Мәңгілік ел нысанасы // Байырғы түркі өркениеті: жазба ескерткіштер.- Алматы: Ғылым, 2001. – 584 б.
20.Ақмолдаева Ш.Б. древнекиргизская модель мира (на материалах эпоса «Манаса») Бишкек: «шим», 1996.- 220б.
21. Жұртбай Т. Өлімші халықты тірілткен. Мәңгілік ел нысанасы // Байырғы түркі өркениеті: жазба ескерткіштер.- Алматы: Ғылым, 2001. – 584 б.
22. Сартқожаұлы Қ. Байырғы түрік жазуының генезисі. – Астана: Арыс, 2007. – 304 б.
23. Базылхан Н. Қазақстан тарихы туралы түркі деректемелері. ІІ-том. Көне түрік бітіктастары мен ескерткіштері (Орхон, Енисей, Талас). Алматы: Дайк-Пресс, 2005. – 252 б.
24. Әбжанов Х.М. Күлтегін жазуы: тарихи сана мен таным //Байырғы түркі өркениеті: жазба ескерткіштер. − Алматы: Ғылым, 2001. − 584 б.
25. Карл Ясперс. Смысл и назначение истории.-Москва, 1991. 658с.
26. Байымбетова Р.Қ. Түркілер дүниетанымының тілдік репрезентациясы (ҮIІ-ІХ ғасырлардағы түркі ескерткіштерінің тілі негізінде) / Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындаған диссертациясының авторефераты. Алматы, 2008. 15б.
27. Күлтегін / Ғ. Айдаровтың нұсқасы. – Астана. Аударма., 2002 . – 66 б.
28. Кляшторный С.Г. Древнетюркские рунические памятники как источник по истории Средней Азии. М., 1964. С.103-114.
29. Ғабитов Т., Әлімжанова Ә. Исламға дейінгі түрік халықтарының мифологиясы мен діни сенім-нанымдары // Қазақ халқының философиялық мұрасы. Жиырма томдық. 1-том Астана: Аударма, 2005. – 439-482 бб.
30. Аюпов Н.Г. Метафизические основания тенгрианства // Саясат. № 4. –2005.
31. Традиционное мировоззрение тюрков Южной Сибири. Человек.Общество /Львова Э.Л.,Октябрьская И.В., Сагалаев А.М., Усманова М.С. − Новосибирск: Наука. Сиб.отд-ние, 1989. – 243 с.
32. Сартқожаұлы Қ. Байырғы түрік жазуының генезисі. – Астана: Арыс, 2007. – 304 б.
33. Симокатта Фиофилакт. История. М., 1957. С. 161.
34. Қондыбай С. Қазақ мифологиясына кіріспе. Алматы.: Арыс., 2008.-207
35. Кляшторный С.Г. Мифологические сюжеты в древнетюркских памятниках // Памятники древнетюркской письменности и этнокультурная история Центральной Азии. М., 2006. С. 402.
36. Қондыбай С. Қазақ мифологиясына кіріспе. Алматы.: Арыс., 2008.-31
37. Потапов Л.П. «Йер суб» в орхонских надписях // СТ. 1979. №6. С.71-77
38. Исаева М.Ү. Қазақ философиясындағы кеңістік пен уақыт мәселесі. Философия ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация. Алматы, 2009, 61 б.
39. Қазақстан тарихы төрт томдық. I-том. – Алматы, 1996. – 544 б.
40. Еремеев Д.Е. Возникновение ислама.- С. 18
41. Климович Л.И. Ислам. -М.: Наука, 1965. - 343 с. (32)
42. Бартольд В.В. Ислам. Петроград. Огни.1918 92с. С. 87
43. Бартольд В.В. Сонда.-С. 87
44. Еремеев Д.Е. Возникновение ислама.- С. 47.
45. Мавлютов Г.Р. Ислам. - М.: Политиздат, 1974. -68 с.(3)
46. Бартольд В.В. Ислам Петроград. Огни.1918.. -98с. С. 81.
47. Н.Ж. Байтенова, Ш.С. Рысбекова, А.Д. Құрманалиева және т.б. құраст. және жауапты ред. Н.Ж. Байтенова: Қазақстандағы діндер; Алматы «Қазақ университеті» 2011ж. – 244б.
48. Д.Ө. Ибрагим, Адам заттың асыл тәжі, Мұхаммед (с.а.у.) пайғамбардың өмірі, Алматы; 2003; 226 жалпы беті.
49. Грюнебаум Г.Е. Класический ислам. Очерк истории. Москва: Наука1986.-216 с. -С. 44.
50. Массэ А. Ислам. Очерк истории. - С. 36.
51. Климович Л.И. Ислам, его происхождение и сущностьУфа. Башкирское.изд. 1956. 63с. - С. 11.
52. Бартольд В.В. Сочинения. (В 9-ти томах). Т.2. Ч.1. –М., 1963. – С. 3
53. Бұлұтай М.Ж. Ата-баба діні. Түркілер неге мұсылман болды. – Алматы, 2000. 77 б.
54. Грюнебаум Г. Класический ислам. Очерк истории. - С. 51.
55. Кұран Кәрім: Қазақша мағына және түсінігі. -194 б. (9-41)
56. Грюнебаум Г. Класический ислам. Очерк истории. Москва: Наука1988. 215с. - С. 51.
57. Молдабаева М. Қазақ халқының рухани мұрасы. - Алматы: Қазақстан/Шапғгат, 1997. - 104 б.
58. Лувсанданзан. Алтын Шежіре. / Монғол тілінеи ауд. А. Мауқараұлы. - Алматы: Өнер, 1998. - 224 б.
59. Гумилев Л.Н. Древние тюрки. - Москва: Товарищество «Клышников - Комаров и К», 1993. - 526 б.
60. Фрейд С. Тотем и табу. Психология первобытной культуры и религии. - Санкт-Петербург: «Алетейя», 1997. -221 б.
61. Қасабеков А., Алтаев Ж. Қазақ философиясының тарихына кіріспе. Оқу құралы. - Алматы: «Ер-Дәулет», 1994. - 172 б.
62. Фрейд С. Тотем и табу. Психология первобытной культуры и религии. - Санкт-Петербург: «Алетейя», 1997. -221 б.
63. Бұл да сонда.
64 Бұл да сонда.
65. Іnаn A. Eski Turk Dini Tarihi. - Istanbul: 1976. - 357 б.
66. Агаджанов С. Г. Очерки истории огузов и туркмен Средней Азии IX-XII вв. - Ашхабад: 1969. - 295 б.
67. Демидов С.М. К вопросу о некоторых пережитках домусульманских обрядов и верований у юго-западных туркмен // ТИИАЭ АН ТССР. - М: 1962.
68. Археологические исследования древнего и средневекового Казахстана. / Отв. Редактор Акишев К. А. - Алматы: «Наука» КазССР, 1980. - 203 б.
69. Кривец Е.А. Ислам в Центральной Азии. - Москва: Леном, 1999. - 159 б.
70. Мұқанов С. Қазақ қауымы. / Тарихтық және этнографиялық шолу. - Алматы: Ана тілі, 1995. - 304 б.
71. GökaIp Z. Türk Medeniyet Tarihi / Hazirlayan: Fikret Şahoğlu. - Istanbul: Inklap Kitapevi, 1991. 1-том, - 326 6.
72. Қазақ Тарихынан. / қарастырған: Е. Аққошқаров. - Алматы: Жалын, 1997. - 544 6.
73. Гумилев Л.Н. Древние тюрки. - Москва: Товарищество «Клышников - Комаров и К», 1993. - 526 б.
74. Tanyu Н. Türklerin Dini Tarihçesi. - Istanbul: Burak, 1998. - 126 б.
75. Бартольд В.В. Тюрки: Двенадцать лекций по истории турецких народов Средней Азии. - Алматы: Жалын, 1993. - 192 б. /10/
76. Şеnег С. Şamanizm. - Istanbul: AD Yayıncılık, 1997. - 114 б.
77. Gabain A.V. Eski Türkçenin Grameri. Çeviren: M. Akalin - Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1988. - 380 6.
78. Гумилев Л.Н. Древние тюрки. - Москва: Товарищество «Клышников - Комаров и К», 1993. - 526 б.
        
        КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Зерттеу жұмысымда Ислам мен Тәңіршілдік діндерінің пайда болуы мен қалыптасуын, аталған ... діни ... мен ... ... ... мен өзіндік құлшылықтарын салыстыра отырып талданды. Тәңіршілдік діні өкілдерінің ислам дінін қабылдауы және ондағы бастысы сенімі (Алла мен ... ... ... ... ... ... ...
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне жиырма бір жыл толды. Өкеткен жиырма бір жылдық ... ... ... ... асырылды; еліміздің шекарасы, төлқұжатымыз бен мемлекеттік рәміздеріміз бекітілді, ата-заңымыз қабылданды т.б. Қазақстан қоғамы бұрын-соңды болмаған елеулі ... ... ... бастан кешті. Егеменді еліміздің азаматтарында дінге, рухани құндылықтарға деген үлкен бетбұрысы көрініс алды. Қазақ халқының дүниетанымы мен діни нанымдары, еліміздің ... ... діни ... ... ... көзқарастағы, тіпті апологиялық сипаттағы ғылыми зерттеулер мен монографиялар да жарыққа шыға бастады. ... ... ... өктемдік еткен қиын кезеңнен жойқын ауыртпашылығын тартпаған рухани саламыз жоқтың қасы десек қателеспейміз. Міне, осындай кесірлі заманада дініміз де ұмыт бола ... ... ... ... бойы ... ... азаттыққа қол жеткізіп, тарихымызды, тіліміз бен рухани мәдениетімізді жан-жақты зерттеуге ұмтылудамыз. Тәуелсіз Қазақстан ... ... ... ... деп аталатын жолдауын; [1] деп бастаған. Ал, мемлекеттің ... ... ... ... азамат білімді де өнерлі, іскер, болашағын пайымдайтын дәрежеде ... ілім ... ... абзал. Әрбір адам тез тарихын, тілін, дінін, ұлттық ділін танып-білу арқылы күллі адамзатқа ортақ ... ... қол ... ... ... ... рухани байлық қана үлкен мақсатты істеріге үлес қосуға мүмкіндік береді, деп ... ... ... бар. ... ... Исламға дейінгі Тәңіршілдіктің пайда болуымен қалыптасуын және ... ... ... ... ... ... ... салытыру. Бұларды түсіндіруде қазақ халқының арғы тегі түркілердің қай заманда, қандай жағдайда Ислам дінін қабылдап, оның бірте-бірте ... ... бір ... ... діл мен ... ... игі әсер етуі мәселесі маңызды орын алуда. Осы ... ... ... діни ... ... ... ... аса қажетті мәселе ретінде қаралуда. Қайта өрлеу дәуірін ... ... ... ... ... ... мәдениетімізбен қоса рухани мәдениетімізді де жаңғыртсақ, имандылық адами қасиеттердің біріне айналса, бұл біздің болашаққа басқан ... нық ... ... ... ақиқат. Адам бойында адамгершілік, ізгі ниеттілік, ар-ождан, имандылық сияқты ... ... ... ... ... ғана ... ... қалыптасып, болашаққа бағыт сілтей алады. Өткен дәуірдегі исламофобиялық саясат ... ... ұғым ... ... ... ... ... тарихында діни сенімі жоқ қауымдар болмаған. Барлық мәдениеттерде діни нанымның ерекше маңызды орын алғаны байқалады.
Қазақ халқының хакім біртуар ... ... ... ... деп аталған философиялық тезистерінде: [2] деген өсиетін қалдырған ... ... Ал, ... Н.Ә. ... атты ... былай деген: [3]. Демек, түркі- ислам әлемі деп аталатын өркениет кешенінің маңыздылығы ... одан да ... Осы ... ... ... ... компоненттерінің бірі саналатын діннің болмысын зерттеу, түркілердің діни эволюциясын ... ... ... Абай ... ... және ... ... болмысын терең түсінуге жағдай жасамақ. Жоғарыда айтылған фактілердің барлығы дипломдық зерттеу тақырыбының өзектілігін айқындайды.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. ... ... діни ... ... ... мен тарихи дамуы жөнінде еңбектер жазған авторлар көп. ... ... ғғ. ... Орталық Азияға келген саяхаткерлер мен зерттеушілер көптеген тарихи-этнографиялық, әдеби, мәдени ілім діни мәселелерді зерттеп, өз ойларын қорытқан. Олардың ... Н. ... В.В. ... А.Н. ... Н.Я. Бичурин, Л.С. JI.H. Гумилев, А.И. Левшин, С.Г. Кляшторный, Г.Н. Потанин, В.В. ... У. ... және т.б. ... ... мен тарихшыларды, әдебиеттанушылар мен философтарды атауға болады.
Орта ... ... ... мен ... де ... діни ... ... ырымдары мен иланымдары хақында көптеген мағлұмат қалдырған. ... ... ... Ата ... ... Ибни ... Йақит әл-Руми, әл-Мусиди, Рашидеддин, әл-Хамауи, Ибн Фадлан, Ибн Халдун, Ибн Хардадбих, Ибн әл-Басир атауға тұрарлық ғалымдар. Мұсылман ғалымдар ... ... ... ... ... халықтарының діни сенімдері, антропологиялық қасиеттері мен мәдениеттері туралы көп мәлімет табамыз.
Еліміздің ғалымдарынан С. Ақатай, А.И. Артемьев, Қ.А. Әбішев, Н.Ж. Бейтенова, Р. ... Ә.Б. ... Ғ. ... Т.Х. ... М.З. ... А.Қ. ... Б.К. ... Ә. Марғұлан, С. Мұқанов, Ә.Н. Нысанбаев, М.С. Орынбеков, Ғ.Қ. ... Қ.Ш. ... Н. ... ... ... ... ... қалыптасуында діни сенімдердің, атап айтқанда тәңіршілдік зороастризм, тотемизм, тіршілік, шаманизм, христиандық және ... ... ... ... ... ... ... мәдениеттер арасындағы ортақ мифтік және сенімдік ұқсастықтарға, қазақтың дүниетанымындағы синкретизм [4] және ата-баба ... орны мен [5] көне ... ... сарқыншақтарына тоқталған [6].
Түркітанушы Р. Бердібай көптеген ғылыми ... ... ... діни ... ... ... келіп, Ислам дінінің түркі жұрттарының басын біріктірудегі ең үлкен күш ... ... ... ... ... ... ... екенін айтады [7].
F. Есім түркі халықтарының дүниетанымы мен діни ... ... ... ... ... ғалым. Әсіресе, 6 томнан кұралған атты ... ... ... мен атты ... ... ... ғасырларында пайда болған діни- философиялық ағымдар туралы гносеологиялық және онтологиялық мәліметтер келтірген. Суфизмге кіріспе жазған ғалым оның қазақ халқының ... мен ... ... ... ... ... суфизмді Ислам философиясының жеке бір саласы деп қарастыруға әбден болады деп тұжырымдайды [8].
А. ... ... және ... нанымдардың қазақ халқының дүниетанымына жасаған әсерлері туралы дәйекті дәлелдер келтіре отырып, Исламнан бұрынғы дәуірді (алғы ... деп ... [9].
Ә. ... еңбектерінде көне түркі тайпаларының діни сенімдері мен әдет-ұрыптары, жазу мәдениеті туралы келелі мәліметтер келтірген. Оның еңбектерінде шамандық, мани және ... ... ... ... ... ... тың деректер келтірілген. Дегенмен, ғалым, әсіресе XI ғасырдан ... ... ... араб ... ... жазылған таңбалардың жиі кездесетінін алға тартады [10].
М. Орынбеков сақ, ғұн, үйсін, қаңлы, түрік ... ... ... ... тәңір-жер-су-ұмай нанымдарын гносеологиялық және ретроспективтік түрде зерттеп, алғашқы синкреттіліктің Иран-Тегеран мәдениеттерінен пайда болғанын дәлелдеген [11]. Ол, ... ... ... ... мен мәдениетінің дамуына айтарлықтай күшті серпін бергенін айтады [12].
Заңгер ғалымдар С.З. Зиманов және И. Эсеров шариғаттың казақ халқының әдет-ғұрып ... ... ... зерттегенімен, мұнда Ислам дінінің таралуының себептері туралы мәліметтер келтірілмеген [13]. ... ... атты ... ... ... ... дүниетаным негізінде қалыптаса отырып, оның монотеистік дін деңгейіне көтерілгенін тұжырымдайды. Ол, Ислам дінінің қазақ жерінде таралуының ... ... ... Исламның рулық- тайпалық-патриархалдық тәртіптерге сәйкестігі, қазақтардың әдет заңдарының шариғатқа қайшы келмеуі, Ислам уағыздарының қарапайым және түсінікті болуы ... ... ... ... ... ... талдау жасамайды [14].
Тарихшы Н.Д. Нуртазина атты монографиясында Ислам дінінің қазақ жерінде ... ... ... ... ... ... ... келтіре отырып, оның басты себептері ретінде Орталык Азиядағы Исламга дейінгі діндер мен мифологиялық жүйелердің қоғамдық дамудың талаптарына ... келе ... ... Н. ... ... ... түркілер арасында таралуы бейбіт жолдармен болған [15].
Соңғы жылдары осы ... ... ... тіліндегі ғылыми еңбектердің көбейіп келе жатқаны байқалады. Алайда, жоғарыдағы еңбектерде көбінесе көшпенділердің белгілі бір ... ... ... ... ... ... дінін қабылдау себептеріне аса тоқталмаған. Бұл дипломда тәңіршілдік пен исламды ... ... ... діни ... ... жүйелеп, олардың мұсылмандықты қабылдауы мәселесіне дінтанулық тұрғыдан мән бермекшіміз.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Дипломдық ... ... ... ... ... діни тарихының даму жолын (эволюциясын) егжей-тегжейлі зерттеп, түркі халықтарының Ислам дінін қабылдауындағы екі діннің ұқсас ... мен ... ... жақтары туралы ғылыми дәйекті қорытындылар жасап, философиялық-дінтанушылық, тарихи тұжырымдарды ... ... ... ... мақсатқа жету үшін, төмендегідей негізгі міндеттерді шешу ұсынылады:
- діндерді компаративті түрде онтологиялық және гносеологиялық тұрғыдан зерттеп, діннің қоғамдық санадағы ... ашу, оның ... ... ... ... ... діннің коғамдық сананың компоненті ретінде болмысын анықтау;
* діни сенімге деген адами қажеттіліктің негізгі аксиологиялық- ... ... ... дін ... ... ... ... өзара жақындатудағы катализаторлық мәнін көрсету;
* дін мен философияның тұтастығын және оның нақтылы тарихи- әлеуметтік ... ... ... ... ... (мұндай пікірді М.О. Әуезов және А. Швейцер ... ... ... (политеистік) сенімдердің басты ерекшеліктері (политеистік зоолатрия, антропоморфизм, дуализм, т.т.) мен эволюциясын, олардың әлеуметтік-тарихи болмысын ... ... ... ... ... діни ... ... көрсету;
* монотеистік (біртәңірлі) діндердің, атап айтқанда иудаизм, христиандық және Исламның пайда болуының философиялық және тарихи негіздемелерін, олардың басты қасиеттері (иудаизмдегі ... ... ... ... Исламдағы таухид т.т.) және түркілердің тәңіршілдіктен дінінен исламдық бір тәңірлі дінге өту процессін талдау;
* көптеген ... һәм ... ... мен ... қабылдап, оларды ғасырлар бойы ұстанған түркілердің мұсылман болуындағы рухани, ... ... ... ілім ... ... ... және тарихи дінтанулық тұрғыдан айқындау;
* ислам дінінің VII ғасырда араб территориясына келуінің ... ... және ... ... негізгі сенімдері мен құндылықтарын, адамгершілік қағидаларын пайымдау;
Дипломдық зерттеудің жаңалығы. Зерттеу ... ... ... деп ... ... ... ... Тәңіршілдік дінінің діни дүниетанымдық болмысында бір Құдайға табыну ... орын ...
* ... ... ... ... политеистік діндердің соңғы фазаларында монотеизмге қарай бет бұрғаны байқалады. Бұған қоса политеистік нанымдардың көпшілігінде монотеистік элементтер жиі кезігеді. ... ... ... (аскетизмнің формалары, эзотерикалық сенімдер, т.б.) және ғибадат формаларындағы (ораза ұстау, сумен тазалану, құрбандық беру, зікір салу т.б.) параллелдіктерге қарағанда барлық ... ең ... ... бір ... таралғаны туралы тұжырымдауға болады;
* түркі жұрттарының VIII-XII ғғ. ... ... ... ... ... және аталмыш діндердің бір-біріне ұқсастығы, Исламның түркілердің дүниетанымдық синтезіндегі елеулі рөлі мен ... ... ... мәні ... ... нысаны мен пәні. Диплом жұмысының негізгі ... ... және ... салыстырмалы талдау
Зерттеу жұмысының сыннан өзгертуі және мақұлдануы. Шет тілдер және іскерлік карьера университеті, Тарих және Дінтану факультетінің кафедрасында талқыланып, ... ... ... ... Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі тараудан, екі параграфтан, қорытындыдан және пайдаланылған ... ... ... ... ... жалпы көлемі ...-бет.
1 ТӘҢІРШІЛДІК ДІНІ МЕН ... ... ... БОЛУ ТАРИХЫ
1.1 ... ... ... ... діни ... ... болуы, қайырымды құдыретті күштерге табынуға негізделген, ал осыған байланысты өмірдің мәнге ие болып, тіршілік ету ... ... Осы ... әрі оның ... ... ... ... ең алғашқы болып саналады. Мәдениетті адамның дүниедегі ... ... ... ... пен тұрақтылық беретін күшке жатады. Адамзат баласын бәрін өз ... ... ... деп көтерсек те, оның болмысы қайшылыққа толы, өмір мен өлім, жақсылық пен ... ... пен ... ... пен ... және т.б. ... болады. Мынау өмірдегі қайшылыққа толы күресте желеп-жебеуші тылсым күш ... ... ... арта ... ... ... өмір ... қиынға соғады. Әрбір адам баласына сенім берілген. Ол діни әдет-ғұрыптар мен салт-жораларды ... ... жер мен ... ... ... ... Сенім бізге әлемді тұтас қабылдау үшін қажет. Сенім арқылы рухани әлем мен аспан рухы физикалық әлем мен адам жаратушысы ... ... мен ... ... ... ... ғылым өзінің ғылыми біліктілігімен толықтырылса, ал сенім адам болмысының идеясында болуы қажет. ... әлем ... ... ... ... ... өзіндік діні Тәңірге табыну дүниеге келді. Ол ғарыштық Тәңірі құдайының ... ... ... ... ... халқының сенуінің алғышарттары қалай пайда болды, не болмаса не себептен көк ... деп ... ... ... ... ... ... қытай жылнамаларымен, Орхон-Енисей жазба-ескерткіштерінен, Маньчжур діни кітабтарынан, араб, парсы нұсқаларынан және жалпы ойшылдар, философтар, түркітанушылар еңбектерінен жауабын кездестіруге болады. ... ... пен ... ... орны бар, ... ... ... ертедегі тарихи дінінің бірі болған, Тәңіршдік дінінің ... ... Жер ... ... дін ... оның ... дүниетанымдық көзқарасы мен тарихтың түрлі кезеңдерінен өткен өзіндік мол мұрасы бар. ... ... ... ... ... діни ... ... мен дәстүріне қарастырайық.
Түркі халқының салт - дәстүрі мен ереже-тәртіптерінің негізі түркілік дүниетанымдағы адам мен әлем қатынасының ... ... ... ... ... ... ... күрделі құбылыс ретінде түркі халқының рухани өмірі мен қоса ... ... де ... із ... ... ... ... мәдени дүниетанымдық қайнарларын зерттеудің қазіргі таңда ғылыми ... зор. ... ... ... ... ... ... бүгінгі күннің талабы. Бұл дүниетаным бізге ата-бабаларымыздың рухани болмысын зерделеуге, ұлттық ойлау ... ... ... ... ... ... хақ. Өткенімізді өй елегінен өткізу, бүгінгі тірлік харекетімізді сараптауға жол ашады.
Тәңірі ұлы түркі даласының басты жаратушы ... ... ... ... ... ... II ... соңы мен I мыңжылдықтың басында пайда болды, оның ... кезі ... ... ... V-VI ғасырларда түрік және моңғол тайпаларының елдік принципі бойынша ... ... ... ... уақытына сәйкес келеді. . Кейін мұны француз дінтанушысы Жан Поль Ру ... ... деп ... ... термині , , , деген мағынаны білдіреді.
Бұл сөздің шығуына қатысты көптегнен болжамдар бар, оның бірі ... екі ... ... мұндағы таң шығыс дегенді білдірсе, - күннің ежелгі діни атауы. ... орай ... ... Ә. Марғұлан:

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркі халықтарындағы тәңіршілдік пен ислам дінінің арасындағы тарихи, рухани сабақтастықтарды қазақ тарихы негізінде дәлелдеу62 бет
Көне Түркі мәдениеті (VІ-ІХ ғғ.)87 бет
Түріктердің рухани мәдениеті14 бет
«Хизб- ут-Тахри Аль-Ислами» -діни экстремистік ұйым болып қалыптасуы42 бет
Абай Құнанбаев4 бет
Абай Құнанбайтың өмірі мен шығармашылығы7 бет
Діни экстремизм11 бет
Ежелгі Қазақстандағы діни – философиялық аспектідегі негізгі ілімдер48 бет
Шәкәрім және шығыс әдебиеті12 бет
Қазақтар28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь